سازمان بین‌المللی مهاجرت: در دو سال اخیر ۴ میلیون افغان از کشورهای همسایه بازگشته‌اند

مهاجران می‌گویند که با بازگشت به افغانستان همه چیز خود را از دست داده‌اند. برخی از آنها که برای ادامه تحصیل کودکان دختر خود به ایران پناه برده بودند، می‌گویند حالا فرزندان شان در حکومت طالبان حق آموزش ندارند.

به شهادت مخاطبان افغانستان اینترنشنال، افزایش ناگهانی تقاضا برای اجاره‌خانه باعث شده است قیمت کرایه مسکن در کابل سرسام‌آور شود. این معضل نه‌تنها مهاجران تازه‌وارد، بلکه خانواده‌هایی را هم که سال‌ها در کابل زندگی کرده‌اند، تحت تاثیر قرار داده است.

مشاوران املاک می‌گویند که اجاره یک خانه سه‌اتاقه که سال گذشته ۱۰ هزار افغانی بود، حالا به ۲۰ هزار افغانی رسیده است.

این در حالی است که طبق آمار سازمان ملل، ۸۵ درصد از ۴۸ میلیون جمعیت افغانستان با کمتر از یک دالر در روز زندگی می‌کنند.

صدف، باشنده منطقه گلباغ گفت که «قبلا می‌توانستیم در مناطق غیر متمرکز شهری و در حومه ولایت کابل با چهار تا پنج هزار افغانی خانه‌ای پیدا کنیم ولی حالا با دوبرابر مبلغ نیز خانه پیدا نمی‌شود.»

او می‌گوید که مهاجران بازگشته از ایران فقط به دنبال یک سرپناه هستند و حتی قادر نیستند یک سقف بدون هیچ امکاناتی برای خودشان پیدا کنند.

در همین حال شهروند دیگری از غرب کابل در پیامی گفت: «از زمانی که مالکان دیدند مهاجران برمی‌گردند، اجاره‌ها را دو برابر کردند.» او از اداره طالبان خواست تا برای خانه‌ها نرخ تعیین کنند.

بحران مسکن تنها به پایتخت محدود نیست و بسیاری از مهاجران در کلان شهرهای دیگر افغانستان نیز پس از اخراج‌های اجباری دریافتن خانه مناسب و ارزان مشکل دارند.

نهادهای ناظر می‌گویند شهر کابل که پیش از این نیز با فقر، بیکاری و کمبود امکانات شهری روبه‌رو بود با افزایش مشکلات زیست‌محیطی و کوچک شدن اقتصاد کشوری ظرفیت پذیرش بازگشت صدها هزار مهاجر را ندارد.

در حالی‌که ساکنان و فعالان حوزه مسکن خواستار مداخله حکومت طالبان برای کنترول بازار اجاره هستند، شهرداری کابل تحت اداره این گروه به خبرگزاری فرانسه گفت که بحران مسکن در پایتخت وجود ندارد.
شهروندان کابل می‌گویند که با اجرای طرح‌های شهرسازی و تخریب خانه‌های قدیمی، امکان دسترسی به مسکن برای قشرهای آسیب‌پذیر سخت‌تر شده است.

مرکز مشاوره حقوقی و اجتماعی آوا مستقر در هالند یک نهاد حامی مهاجران و پناهجویان است که توسط گروهی از وکلای مدافع زن و فعالان حقوق بشر افغانستان، رهبری می‌شود.

این تحقیق تحت عنوان «بررسی وضعیت حقوق بشری مهاجرین افغان در پی اخراج از ایران» منتشر شده است.

این گزارش مستنداتی از موارد متعدد نقض حقوق بشر افغان‌ها را در جریان اخراج اجباری از ایران گردآوری کرده است.

موسسه آوا گفته است که با ۵۰۳ بازگشت کننده افغان در ولایت نیمروز مصاحبه کرده است.

یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که مهاجران بدون حکم بازداشت شده‌اند و ۷۸ درصد از مصاحبه شوندگان گفته‌‌اند در حین اخراج یا در مسیر انتقال مورد خشونت قرار گرفته‌اند.

نیمی از مصاحبه شوندگان گفته‌اند که هیچ مدرکی مبنی بر دلیل بازداشت خود دریافت نکرده‌اند.

حدود ۴۰ درصد از افراد پاسخ‌دهنده گفته‌اند که فرصت جمع‌آوری وسایل شخصی خود را نیافته‌اند. برخی روایت کرده‌اند که در مسیر رفتن به مسجد یا درمانگاه بازداشت شده‌اند، بدون آن‌که بدانند چه بر سر خانه، خانواده یا دارایی‌شان چه خواهد آمد.

مرکز مشاوره حقوقی و اجتماعی آوا گفته با بازگشت کنندگان افغان که پس از جنگ دوازده روزه ایران و اسرائیل اخراج شده‌اند به صورت میدانی مصاحبه شده است.

بیش از نیمی از شرکت‌کنندگان در این تحقیق گفته‌اند که وسایل شخصی، پول نقد، مدارک یا تلفن همراه‌شان توسط مأموران ضبط شده و به آن‌ها بازگردانده نشده است.

برخی نیز مدعی شده‌اند که برای جلوگیری از اخراج یا دریافت امکانات بهتر، مجبور به پرداخت رشوت شده‌اند.

همچنین بیش از ۶۰ درصد گفته‌اند که در زمان بازداشت یا انتقال، مورد توهین و تحقیر لفظی قرار گرفته‌اند. واژه‌هایی مانند «طفیلی»، «سبب بدبختی ایران» یا «بی‌ریشه» در اظهارات مأموران، بارها تکرار شده‌اند.

گزارش می‌افزاید که نزدیک به یک‌چهارم پاسخ‌دهندگان تجربه‌ خشونت فیزیکی مانند ضرب‌وشتم، لگد، سیلی یا تهدید با اسلحه را داشته‌اند. یکی از بازگشت‌کنندگان گفته است: «وقتی اعتراض کردم، سرباز سه بار با باتوم به پایم زد.»

در میان مصاحبه‌شوندگان، شماری نیز گفته‌اند که در زمان بازداشت، اعضای خانواده‌شان از آن‌ها جدا شده‌اند و برخی کودکان بدون همراه در مرز رها شده‌اند.

موسسه آوا می‌گوید در یک مورد یک کودک هفت‌ساله بدون مادر خود، در مرز نیمروز دیده شده است در حالیکه مادر و سایر اعضای خانواده‌اش در قم ایران باقی مانده‌اند.

۹۲ درصد افراد در این مصاحبه، گفته‌اند که در طول بازداشت و اخراج، به هیچ نهاد حقوقی، وکیل یا روند قضایی دسترسی نداشته‌اند. این در حالی است که کنوانسیون‌های بین‌المللی از جمله میثاق حقوق مدنی و سیاسی، حق اعتراض، دسترسی به وکیل و روند قانونی را برای همه تضمین کرده‌اند.

۹۹ درصد از مصاحبه شوندگان گفته‌اند که از آینده نامعلوم شان در افغانستان هراس دارند.

این مرکز با تاکید بر نقض حقوق مهاجران توسط جمهوری اسلامی، گفته است که این وضعیت پیامدهای روانی و اجتماعی جدی، به‌ویژه برای کودکان و زنان دارد. بازگشت بدون آمادگی، فقر، بی‌خانمانی و فشار روانی بخشی از واقعیت زندگی این افراد پس از اخراج اجباری است.

طالبان اخیرا اعلام کرد که در سه ماه گذشته نزدیک به دو میلیون افغان به گونه اجباری از ایران اخراج شده است.

عبدالسلام حنفی در دیدار با رئیس سازمان جهانی مهاجرت در کابل مدعی شد که به رغم افزایش اخراج مهاجران افغان، وضعیت در داخل افغانستان تحت کنترول است.

براساس خبرنامه‌ ارگ، محمد عبدیکر، رئیس سازمان بین‌المللی مهاجرت، روز چهارشنبه در دیدار با عبدالسلام حنفی در کابل گفته است که این سازمان تلاش دارد برای مهاجران برگشته زمینه آموزش و اشتغال فراهم کند و آماده همکاری در راستای تامین نیازهای بشری آنان است.

در این دیدار، آقای حنفی، بر اهمیت ایجاد فرصت‌های شغلی برای مهاجران تاکید کرده و افزوده است که طالبان تلاش دارند با وجود فشارها و موج گسترده بازگشت اجباری مهاجران، به مشکلات آنان رسیدگی کنند.

او همچنین از کشورهای میزبان و نهادهای بین‌المللی خواسته است که به تعهدات‌شان در قبال مهاجران افغان عمل کنند و حمایت‌شان را گسترش دهند.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که روز سه‌شنبه، عبدالکبیر، وزیر مهاجران و عودت‌کنندگان طالبان، نیز با رئیس دفتر سازمان بین‌المللی مهاجرت دیدار کرده و با هشدار نسبت به فرارسیدن زمستان، خواستار کمک‌های جهانی برای فراهم‌سازی سرپناه برای بازگشت‌کنندگان شده بود.

با این حال، نهادهای بین‌المللی بارها از نحوه برخورد طالبان با مهاجران و استفاده ابزاری از وضعیت انسانی برای جلب کمک‌های مالی انتقاد کرده‌اند. به باور ناظران، ریشه‌های اصلی مهاجرت و فرار از افغانستان، مانند بیکاری گسترده، محدودیت‌های سیاسی، سلب حقوق زنان، همچنان به‌قوت خود باقی است و زمینه بازگشت داوطلبانه و پایدار فراهم نیست.

دیده‌بان حقوق بشر هشدار داده است که افغانستان در حال حاضر یکی از «بدترین بحران‌های بشردوستانه جهان» را تجربه می‌کند؛ بحرانی که به‌دلیل قطع گسترده کمک‌های مالی بین‌المللی و اخراج اجباری بیش از ۱.۹ میلیون مهاجر افغان از ایران و پاکستان، شدت یافته است.

سازمان ملل متحد نیز در گزارش‌های اخیر خود اعلام کرده است که بازگشت گسترده مهاجران، ظرفیت محدود افغانستان برای جذب این افراد، نبود فرصت‌های کاری، بلایای طبیعی و نبود زیرساخت‌های کافی باعث تشدید بحران شده و وضعیت انسانی را وخیم‌تر ساخته است.

بر اساس آمارهای رسمی، ایران و پاکستان از اوایل سال جاری تاکنون نزدیک به دو میلیون مهاجر افغان را به‌گونه اجباری اخراج کرده‌اند.

او در برنامه «گفت‌وگوی ویژه خبری» خبرگزاری صدا و سیما گفت مهاجران بدون مدرک در ایران حق کار و اجاره خانه ندارند و افرادی که به آنها شغل یا مسکن فراهم کنند، مجازات خواهند شد.

احمدرضا رادان افزود که روند شناسایی، بازداشت و اخراج مهاجران بدون مدرک همچنان ادامه دارد. او درباره ورود مجدد مهاجران از مسیرهای غیرقانونی گفت که تلاش‌ها برای انسداد مرزها افزایش یافته است.

این درحالیست که روند اخراج مهاجران افغان از ایران و پاکستان باوجود درخواست‌های جهانی برای توقف آن همچنان ادامه دارد. براساس آمار ارائه شده از سوی طالبان، ایران در سه ماه گذشته نزدیک به دو میلیون افغان را به طور اجباری اخراج کرده است.

براساس گزارش‌های رسمی، حکومت پاکستان اعلام کرده که دارندگان کارت ثبت‌ نام تنها تا نهم سنبله فرصت دارند برای بازگشت به افغانستان آماده شوند. این تصمیم حدود ۱.۴ میلیون مهاجر افغان را در این کشور متاثر می‌کند.

این اقدام با واکنش سازمان‌های حامی مهاجران روبه‌رو شده است. در ادامه این واکنش‌ها، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل هشدار داد که هزاران افغان با خطر اخراج اجباری از پاکستان مواجه‌اند.

او روز چهارشنبه، ۱۵ اسد در یادداشتی در شبکه اجتماعی اکس نوشت که اقدام پاکستان خطر جدی آزار و خشونت علیه مهاجران را به همراه دارد.

ریچارد بنت با اشاره به درخواست اخیر کمیساری عالی پناهندگان سازمان ملل در این‌ باره گفت: «بازگرداندن شتاب‌زده و گسترده پناهجویان، نیازهای حمایتی را افزایش داده و خطر بی‌ثباتی را در پی دارد.»

اخیرا کمیساری عالی پناهندگان سازمان ملل از پاکستان خواسته بود اخراج افغان‌های دارای کارت ثبت‌نام (پی‌اوآر) را متوقف کرده و اعتبار این کارت‌ها را تمدید کند.