جو بایدن، رئیسجمهور پیشین امریکا، در کتاب تازه خود با عنوان «به من وعده بده، امریکا»، به دو دهه حضور نظامی امریکا در افغانستان و تصمیم جنجالیاش برای خروج نیروهای امریکایی میپردازد؛ تصمیمی که در آگست ۲۰۲۱ و در دوران ریاستجمهوری او عملی شد و به بازگشت طالبان به قدرت انجامید.
کتاب تازه جو بایدن روز سهشنبه (۲۶ عقرب) تحت عنوان «به من وعده بده، امریکا» (Promise Me, America) منتشر شد.
بایدن طی چند دهه، در مقام سناتور، معاون رئیسجمهور و سرانجام رئیسجمهور امریکا، از نزدیک درگیر سیاست واشنگتن در قبال افغانستان بوده است. او در فصل مربوط به افغانستان، ضمن مرور این تجربه طولانی، از تصمیم خود برای پایان دادن به جنگ دفاع میکند و میگوید ادامه حضور نظامی ایالات متحده نه دستاورد روشنی داشت و نه چشمانداز واقعبینانهای برای تغییر وضعیت افغانستان.
روایت بایدن در عین حال، نگاهی انتقادی به ساختار سیاسی افغانستان، ناکامی پروژه دولتسازی و عملکرد رهبران نظام جمهوری دارد. او بهویژه بر فروپاشی سریع دولت محمد اشرف غنی، اشتباه محاسباتی نهادهای امریکایی و دشواری ادامه جنگ تأکید میکند. با این حال، مسئولیت تصمیم خروج را میپذیرد و میگوید اگر بار دیگر در همان موقعیت قرار بگیرد، همین تصمیم را خواهد گرفت.
افغانستان هرگز به دموکراسی نمیرسد
یکی از محورهای اصلی کتاب، تردید بایدن درباره امکان ایجاد یک نظام دموکراتیک پایدار در افغانستان است. او معتقد است امریکا با وجود صرف میلیاردها دالر و حضور نظامی بیستساله، نتوانست حکومتی با مشروعیت سیاسی و پایگاه اجتماعی مستحکم در افغانستان ایجاد کند. بایدن جامعه افغانستان را گرفتار شکافها و رقابتهای شدید قبیلهای میداند و مینویسد انتخابات نیز نتوانسته بود به حکومت مشروعیت واقعی ببخشد.
او مینویسد: «با وجود انتخابات پرسروصدایی که برگزار میشد، هرگز به نظر نمیرسید که حکومت از مشروعیت برخوردار باشد و جامعه همچنان تحت سلطه قبایل رقیب قرار داشت.»
به باور او، فساد گسترده در ساختار حکومت و ناپدید شدن بخش بزرگی از کمکهای مالی امریکا، تلاشها برای بازسازی افغانستان را بینتیجه گذاشته بود. از نگاه بایدن، شجاعت نیروهای امریکایی و متحدان ناتو نیز نمیتوانست جایگزین فقدان یک ساختار سیاسی کارآمد و پایدار شود.
او با اشاره به سابقه تاریخی مداخلات قدرتهای بزرگ در افغانستان مینویسد: «افغانستان بیدلیل گورستان امپراتوریها نامیده نشده است. این کشور به این دلیل چنین نامی گرفته که قدرتهای بزرگ قرنها تلاش کردهاند آن را مطابق تصویر و الگوی خود بازسازی کنند. این اتفاق هرگز رخ نداده و هرگز هم رخ نخواهد داد.»
بایدن که از دوران معاونت باراک اوباما با راهبرد افزایش نیروهای امریکایی در افغانستان مخالف بود، معتقد است واشنگتن از همان ابتدا نباید مأموریت نظامی خود را به پروژهای برای بازسازی کشور و ایجاد دموکراسی تبدیل میکرد. او موضعش را چنین خلاصه میکند: «افغانستان هرگز قرار نبود به یک دموکراسی به سبک امریکایی تبدیل شود.»
از دید او، مسئولیت ایجاد یک نظام سیاسی با ثبات در نهایت بر عهده خود مردم افغانستان بود، نه نیروهای خارجی که برای دههها در این کشور جنگیدند.
اشرف غنی؛ دفاع در تلفن، فرار در میدان
بایدن در بخش دیگری از کتاب، به روزهای پایانی حکومت پیشین افغانستان و فرار محمد اشرف غنی میپردازد؛ روایتی که در آن، فاصله میان وعدههای رئیسجمهور وقت افغانستان و آنچه در میدان عمل اتفاق افتاد، برجسته است.
به نوشته بایدن، پیش از تصمیم نهایی برای خروج، نهادهای نظامی و اطلاعاتی امریکا ارزیابی کرده بودند که دولت افغانستان دستکم شش ماه پس از خروج نیروهای امریکایی میتواند در برابر طالبان مقاومت کند و کابل به این زودی سقوط نخواهد کرد.
اما پیشروی سریع طالبان در تابستان ۲۰۲۱ و تسلیم شدن پیدرپی مراکز ولایات، این ارزیابی را باطل کرد. بایدن میگوید که طالبان با جلب حمایت رهبران محلی، بهسرعت کنترول مناطق مختلف را به دست گرفتند و ضعف حکومت مرکزی آشکار شد.
او به تماس تلفنی ۲۳ جولای ۲۰۲۱ با اشرف غنی اشاره میکند؛ گفتوگویی که در آن، رئیسجمهور پیشین افغانستان اطمینان داده بود که برای دفاع از کشور آماده است. بایدن مینویسد: «در ۲۳ جولای با اشرف غنی تماس تلفنی داشتم که در جریان آن، او اصرار داشت که خودش و نیروهایش آماده دفاع از کشورشان هستند.»
اما تحولات بعدی برخلاف این اطمینانها پیش رفت: «اما وقتی طالبان در هفتههای بعدی نزدیک شدند، او فرار کرد و نیروهای مسلح ظرف چند ساعت سلاحهای خود را بر زمین گذاشتند.» او میافزاید: «مهلت ششماههای که به من وعده داده شده بود، ظرف چند روز از میان رفت.»
جو بایدن فروپاشی دولت افغانستان را نشانه ناتوانی ساختار سیاسی و نظامی آن کشور میداند و تأکید میکند که این اتفاق صرفاً نتیجه قطع حمایت امریکا نبود. به نوشته او، واشنگتن تا زمان سقوط حکومت، کمکهای مالی و نظامی خود را ادامه داده بود.
بایدن درباره فروپاشی نیروهای امنیتی افغانستان نیز مینویسد: «ارتش افغانستان بهسادگی از هم پاشید.»
با این حال، او در روایت خود از اشتباه محاسباتی نهادهای امریکایی نیز سخن میگوید. ارزیابی واشنگتن درباره توانایی دولت افغانستان برای مقاومت و حفظ کابل، و همچنین پیشبینیها درباره امنیت روند تخلیه، با واقعیتهای روزهای پایانی جنگ فاصله زیادی داشت.
دفاع از خروج
جو بایدن تصمیم خروج را نتیجه انتخاب میان ادامه یک جنگ بیپایان و پایان دادن به حضور نظامی امریکا میداند. او در این بخش از کتاب، توافق دوحه میان دولت دونالد ترامپ و طالبان در فبروری ۲۰۲۰ را یکی از عوامل محدودکننده گزینههای دولت خود معرفی میکند.
به نوشته او، دولت ترامپ شمار نیروهای امریکایی در افغانستان را از حدود ۱۳ هزار نفر به ۲۵۰۰ نفر کاهش داده و با توافق برای آزادی پنج هزار زندانی طالبان، موقعیت دولت افغانستان را تضعیف کرده بود؛ در حالی که حکومت افغانستان در مذاکرات اصلی حضور نداشت.
بایدن میگوید ادامه حضور نظامی پس از توافق دوحه میتوانست به ازسرگیری حملات طالبان علیه نیروهای امریکایی منجر شود و واشنگتن را ناچار کند برای حفاظت از همان شمار اندک سربازان، نیروهای بیشتری به افغانستان اعزام کند.
او درباره این دوراهی مینویسد: «امنترین تصمیم از نظر سیاسی این بود که در افغانستان بمانیم. اما آیا این رهبری واقعی بود؟ هرچه بیشتر فکر کردم، بیشتر به این نتیجه رسیدم که نه.»
از نگاه بایدن، اهداف اولیه جنگ، از جمله کشتن اسامه بنلادن و تضعیف القاعده، مدتها پیش تحقق یافته بود و ادامه حضور نظامی دیگر با منافع اساسی امنیت ملی امریکا توجیه نمیشد.
او در دفاع از تصمیم خود مینویسد: «من تصمیم گرفتم به طولانیترین جنگ امریکا پایان دهم.»
بایدن پس از سقوط کابل نیز مسئولیت تصمیم را میپذیرد و در کتاب خود بار دیگر بر این موضع تأکید میکند: «من رئیسجمهور ایالات متحده امریکا هستم و مسئولیت نهایی بر عهده من است.»
او میافزاید: «من مسئولیت کامل تصمیم خروج را میپذیرم و همواره پذیرفتهام.»
رئیسجمهور پیشین امریکا در عین حال از هزینه انسانی و آشفتگی عملیات تخلیه کابل سخن میگوید. به روایت او، بیش از ۱۲۴ هزار نفر در جریان این عملیات از افغانستان خارج شدند. اما حمله انتحاری ۲۶ آگست ۲۰۲۱ در دروازه فرودگاه کابل که به کشته شدن ۱۳ نظامی امریکایی انجامید، یکی از تلخترین لحظات پایان جنگ بود.
با وجود این پیامدها، بایدن در ارزیابی نهایی خود تغییری ایجاد نمیکند: «من باور دارم تصمیم درستی گرفتم. اگر دوباره در همان موقعیت قرار بگیرم، همین تصمیم را خواهم گرفت.»
نظارت از افق؛ اگر لازم شد دوباره وارد میشویم
بایدن خروج نیروهای زمینی امریکا را به معنای پایان نقش امنیتی واشنگتن در افغانستان نمیداند. او در این کتاب بر راهبردی تأکید میکند که در ادبیات نظامی امریکا «توانایی اقدام از فراسوی افق» نامیده میشود؛ راهبردی که بر اساس آن، ایالات متحده بدون استقرار دائمی نیروهای نظامی در افغانستان، امکان شناسایی و هدف قرار دادن تهدیدهای تروریستی را حفظ میکند.
او مینویسد: «من باور داشتم که میتوانیم افغانستان را ترک کنیم، امکانات خود را برای مقابله با تهدیدهای جدید امروز به کار بگیریم و همچنان تواناییای را که فراسوی افق نامیده میشود حفظ کنیم؛ تا اگر تهدید تروریستیای پدیدار شد، بتوانیم در هر زمانی از خارج از این کشور وارد افغانستان شویم و آن را خنثی کنیم.»
از دید بایدن، تهدیدهای امنیتی دیگر محدود به افغانستان نبودند و گروههای افراطی در مناطق مختلف جهان فعالیت داشتند. بنابراین، واشنگتن باید منابع نظامی خود را متناسب با تهدیدهای جدید توزیع میکرد، نه اینکه همچنان میلیاردها دالر برای حضور دائمی در افغانستان هزینه کند.
او بر این باور است که امریکا میتوانست بدون ادامه جنگ زمینی، توانایی مقابله با تهدیدهای تروریستی را حفظ کند. به این ترتیب، خروج نیروها به معنای چشمپوشی از تحولات افغانستان نبود، بلکه تغییر شیوه حضور و مداخله احتمالی امریکا محسوب میشد.
پایان جنگ؛ نه پیروزی، نه شکست
فصل افغانستان در کتاب بایدن، در مجموع، دفاع از تصمیم پایان دادن به طولانیترین جنگ امریکا و بازنگری در حدود توانایی نظامی این کشور برای تغییر ساختار سیاسی جوامع دیگر است.
او با مرور سیاست چهار رئیسجمهور امریکا، از جورج دبلیو بوش تا خودش، نتیجه میگیرد که واشنگتن نتوانست با وجود هزینههای سنگین انسانی و مالی، به یک راهحل پایدار در افغانستان دست یابد.
بایدن یکی از درسهای اصلی این جنگ را ضرورت تعیین اهداف روشن و دستیافتنی برای مأموریتهای نظامی میداند. او در پایان مینویسد: «ما باید مأموریتهایی با اهداف روشن و دستیافتنی تعیین کنیم، نه اهدافی که هرگز به آنها نخواهیم رسید.»
روایت بایدن، در نهایت، تصویری از رئیسجمهوری است که مسئولیت تصمیم خروج را میپذیرد، اما فروپاشی جمهوری افغانستان را عمدتاً نتیجه ضعف و ناتوانی رهبران و ساختارهای داخلی آن میداند. او از آشفتگی پایان جنگ سخن میگوید، اما میان پیامدهای خروج و اصل تصمیم برای پایان دادن به جنگ تفاوت میگذارد.
پیام اصلی فصل روشن است: از نگاه بایدن، امریکا نمیتوانست افغانستان را به یک دموکراسی به سبک خود تبدیل کند؛ ادامه جنگ نیز تضمینی برای تغییر این واقعیت نبود. به همین دلیل، او پایان حضور نظامی را تصمیمی ضروری میداند؛ تصمیمی که به گفته خودش، حتی با آگاهی از پیامدهای آن، بار دیگر نیز اتخاذ میکرد.
هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان در سخنرانی در دانشگاه کابل، وعده داد که برای حفظ قدرت خود، مسلمانان را به جان هم نخواهم انداخت.
هبتالله آخندزاده، تأکید کرد که اگر علما با یکدیگر متحد شوند، کسی نمیتواند در برابر آنان مقابله کند.
رسانههای طالبان روز سهشنبه سخنرانی ملا هبتالله را به صورت زنده پخش کردند. هبتالله گفت: «برای بستن دروازههای فتنه، رهبری امارت اسلامی را پذیرفته است.» تلویزیون ملی، تحت کنترول طالبان به نقل از هبتالله نوشت: «بدنم بسوزد، اما مسلمانان از فتنه نجات یابند.»
رهبر طالبان در کنفرانسی که درباره بررسی تأثیرات فرمانهای او در دانشگاه کابل برگزار شده است، افزوده است که قصاص و حدود بدون دستور او اجرا نمیشود و تطبیق شریعت بدون اداره طالبان ناممکن است.
آخندزاده در این سخنرانی ادعا کرد که سیاست طالبان بر مبنای قرآن است و این گروه تمام قوانین خداوند را میپذیرد.
او افزود مؤمنان باید مانند یک پیکر واحد باشند و یکدیگر را تقویت و حمایت کنند و افزود که اگر علما با یکدیگر متحد شوند، هیچکس نمیتواند در برابر آنان مقابله کند.
هبتالله آخندزاده گفته است: «به شما وعده میدهم که برای حفظ قدرت خود، مسلمانان را به جان هم نخواهم انداخت.»
رهبر طالبان در این نشست گفت که خداوند به وحدت و یکپارچگی فرمان داده است و این وحدت بهواسطه «امیر» به وجود میآید. او همچنین از مردم خواست با تعریف و حقیقت آنچه طالبان «امارت اسلامی» میخوانند، آشنا شوند.
هبتالله: در افغانستان همه حنفی هستند
هبتالله آخندزاده، گفت که در افغانستان همه پیروان مذهب حنفی هستند. او مدعی شد که فرمانهایش را از میان اقوال مجتهدان انتخاب میکند. براساس پیام صوتی منسوب به هبتالله که رسانههای طالبان پخش کرده، او تأکید کرد که این فرمانها دموکراسی و بازتاب دیدگاه مردم نیستند.
آخندزاده میگوید که «امیر» از میان اقوال فقها یکی را انتخاب میکند و از آن فرمان میسازد. به گفته او، این فرمانها بر اساس دیدگاه مجتهدان صادر میشوند و مردم باید در همان مسیری حرکت کنند که امیر تعیین میکند، در غیر آن برداشتهای متفاوت از قول مجتهدان میان مسلمانان اختلاف بوجود میآورد.
رهبر طالبان همچنین گفت که دوره «امیر» بودنش به سال یازدهم میرسد و افزود که انتظار نداشت روزی نظام اسلامی برقرار شود و «کفر شکست بخورد». او ادعا کرد که خداوند این نظام را برقرار کرده است و حاکیمت طالبان را با واژه «عجایب» توصیف کرد.
پیش از این نیز رسانههای طالبان گزارش داده بودند که شماری از علمای دینی در این نشست به هبتالله آخندزاده لقب «شیخالاسلام» دادهاند.
هبتالله میگوید پس از خروج امریکا نگران تداوم جنگ بود
هبتالله آخندزاده در بخشی از سخنرانی خود گفت که در جریان مذاکرات طالبان با امریکا، از خروج نیروهای امریکایی از افغانستان اطمینان داشت، اما نگران بود که افغانهای همکار امریکا در کشور باقی بمانند و جنگ ادامه یابد. او گفت ترسش این بود که طالبان در چنین جنگی مسلمانان را به دست خود بکشند.
او افزود: «زمانی که با امریکاییها مذاکره میکردیم، میدانستیم که آنان افغانستان را ترک خواهند کرد. در زمان حضور امریکاییها، جنگ با آنان جریان داشت و طرف مقابل ما مشخص بود؛ اما نگرانی من این بود که پس از خروج آنان، کسانی که با امریکاییها همکاری کرده بودند در افغانستان باقی بمانند و ما ناگزیر شویم با آنان بجنگیم. این موضوع مرا نگران میکرد؛ زیرا نمیخواستم مسلمانان به دست ما کشته شوند و میان مسلمانان جنگ و خونریزی ادامه پیدا کند.»
رهبر طالبان افزود که برای افرادی که در بیست سال گذشته با امریکاییها همکاری کردهاند، فرمان عفو وجود دارد و آنان میتوانند به افغانستان برگردند و در صورت داشتن استعداد و توانایی، در حکومت طالبان مسئولیت بگیرند.
هبتالله آخندزاده گفت: «اگر استعداد و توانایی دارند و خواهان گرفتن چوکی و مسئولیت هستند، بیایند و در نظام مسئولیت بگیرند».
رهبر طالبان در ادامه خطاب به اعضای طالبان گفت که نباید بر سر گرفتن مقام و مسئولیت با یکدیگر اختلاف و دعوا کنند. او تأکید کرد که حفظ وحدت باید هدف آنان باشد، نه رقابت بر سر چوکی و مقام.
این سخنرانی روز دوشنبه، ۲۵ عقرب، در نشست علمی ـ تحقیقی دانشگاه کابل درباره پیامدهای فرمانهای رهبر طالبان ایراد شد.
پیش از این نیز رسانههای طالبان گزارش دادند که شماری از علمای دینی در این نشست، به هبتالله آخندزاده، لقب «شیخالاسلام» دادهاند.
منابع پیشتر به افغانستان اینترنشنال گفته بودند که آخندزاده برای شرکت در این نشست به کابل رفته است.
به گفته منابع محلی، طالبان برای تأمین امنیت اطراف دانشگاه کابل تدابیر شدید امنیتی اتخاذ کرده بودند. این گروه همچنین دانشگاه کابل را به مدت یک هفته تعطیل کرد و دانشجویان خوابگاهی را از محل اقامتشان بیرون کرد.
وزیر کشاورزی ایران میگوید از ۲.۷ میلیارد دالر تجارت سالانه میان ایران و افغانستان، حدود یکچهارم آن مربوط به صادرات محصولات زراعتی است.
او این آمار را در جریان گفتوگو با وزیر مالیه طالبان در تهران مطرح کرد.
غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی ایران، روز یکشنبه، ۲۴ عقرب با محمدناصر آخند، وزیر مالیه طالبان، درباره گسترش تجارت و همکاریهای زراعتی گفتوگو کرد.
هر دو وزیر ریاست کمیسیون مشترک همکاریهای اقتصادی دو حکومت را بر عهده دارند.
آقای نوری گفت ایران آماده است محصولات زراعتی افغانستان را که در بازار این کشور مورد نیاز است، در اولویت خرید قرار دهد. او همچنین پیشنهاد کرد نیازهای افغانستان از تولیدات ایران تامین شود.
وزیر کشاورزی ایران از سرمایهگذاران افغان خواست برای ساخت ترمینال و تاسیسات بندری در چابهار سرمایهگذاری کنند. به گفته او، استفاده از مسیر ایران میتواند دسترسی افغانستان به آبهای آزاد و بازارهای جهانی را بیشتر کند.
او همچنین گفت شرکتهای ایرانی آمادهاند در بخشهای تولیدی افغانستان، از جمله مرغداری و صنایع زراعتی، سرمایهگذاری کنند.
آقای نوری از آمادگی ایران برای همکاری در اصلاح نباتات، اصلاح نسل حیوانات، تامین دارو و واکسینهای حیوانی و جوجههای یکروزه خبر داد.
وزیر کشاورزی ایران همچنین گفت کشورش آماده است برای کشت محصولات جایگزین خشخاش با افغانستان همکاری کند.
آقای نوری از آمادگی ایران برای بازگشایی گذرگاه مرزی یزدان و فعالسازی بازارچههای مرزی خبر داد. او همچنین خواستار سادهتر شدن مراحل گمرکی و افزایش رفتوآمد موترهای باربری شد.
وزیر کشاورزی ایران نیز گفت اسناد همکاری دو طرف آماده شده و نهایی شدن آنها میتواند به افزایش تجارت کمک کند.
افغانستان با آن که کشوری عمدتا زراعتی است، به دلیل کمبود سردخانهها و امکانات نگهداری محصولات زراعتی، همچنان به واردات مواد زراعتی و غذایی وابسته است.
بر اساس بررسی موسسه بینالمللی تحقیقات سیاست غذایی، ایران و پاکستان در سالهای پیش از محدودیتهای اخیر مرزی، بیش از ۴۲ درصد واردات مواد غذایی افغانستان را تامین میکردند. ایران از تامینکنندگان بادنجان رومی، تخممرغ و محصولات مرغداری افغانستان است. پاکستان نیز سهم بزرگی در تامین برنج، کچالو و سبزیجات وارداتی داشت.
نورالدین عزیزی، وزیر صنعت و تجارت طالبان، در ۲۰ اسد امسال مدعی شد که افغانستان در بخش مرغداری به «خودکفایی مطلق» رسیده است.
اما حسن آذریان، رئیس شبکه دامپزشکی تایباد ایران هفته گذشته گفت که از آغاز سال ۱۴۰۵ تاکنون، ۹ میلیون و ۱۴۳ هزار و ۶۳۶ جوجه یکروزه در ۵۳۱ محموله از طریق گذرگاه دوغارون به افغانستان صادر شده است. به گفته او، این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته پنج برابر افزایش یافته است.
پس از بسته شدن گذرگاههای مرزی میان افغانستان و پاکستان در پی افزایش تنش میلن دو طرف، ایران به یکی از مهمترین مسیرهای تجارتی افغانستان تبدیل شده است.
تاجران افغان بخش بزرگی از واردات خود را به مسیرهای ایران و آسیای میانه منتقل کردهاند. بر اساس گزارش بانک جهانی، در ماه آگست امسال ۴۶ درصد واردات افغانستان از مسیر ایران انجام شده، در حالی که سهم پاکستان به نزدیک صفر رسیده است.
در پی ممنوعیت پخش خبرها، برنامهها و گزارشهای مسابقات کریکت در رادیوهای محلی قندهار، دستکم دو خبرنگار ورزشی به افغانستان اینترنشنال گفتند که شغل خود را از دست دادهاند.
ارشاد (نام مستعار)، خبرنگار ورزشی یکی از رادیوهای محلی در قندهار گفت که چندین سال در زمینه تهیه خبرها و برنامههای مربوط به کریکت فعالیت داشته است، اما در پی دستور تازه طالبان، ناچار شده حرفه مورد علاقهاش را کنار بگذارد.
مسئولان شماری از رسانههای محلی روز یکشنبه به افغانستان اینترنشنال گفتند که اداره اطلاعات و فرهنگ طالبان در قندهار پخش هرگونه خبر، برنامه و گزارشهای مرتبط با کریکت را در رادیوهای این ولایت ممنوع کرده است.
ارشاد گفت: «سالها بهعنوان خبرنگار ورزشی کار کردهام و بیشتر مسابقات، خبرها و برنامههای کریکت را پوشش میدادم. کریکت تنها بخشی از کارم نبود، بلکه علاقه ویژهای نیز به آن داشتم اما در پی ممنوعیت طالبان، دیگر نمیتوانم در این زمینه به فعالیت حرفهای خود ادامه بدهم و شغلم را از دست دادهام.»
بر اساس آمار نهادهای خبرنگاری در قندهار، بیش از ۱۰ خبرنگار ورزشی در رسانههای محلی این ولایت فعالیت دارند که تهیه خبرها، برنامهها و گزارشهای ورزشی، بهویژه درباره مسابقات کریکت را بر عهده دارند.
به گفته این نهادها، محدودیتهای تازه طالبان این خبرنگاران را با نگرانی و ناامیدی روبهرو کرده است.
فرید (نام مستعار)، خبرنگار یکی دیگر از رادیوهای محلی در قندهار گفت که کریکت در این ولایت طرفداران زیادی دارد و شمار زیادی از مردم برای شنیدن خبرهای مسابقات و گزارشهای زنده بازیها، رادیوها را دنبال میکردند، اما اکنون پخش هرگونه محتوای رسانهای درباره این ورزش ممنوع شده است.
فرید میگوید: «این تصمیم نادرست و بدون دلیل است. بسیاری از رادیوهای قندهار هنگام پخش گزارش زنده مسابقات کریکت، آگهیهای بازرگانی پخش میکردند و از این راه درآمد داشتند؛ اما اکنون این منبع درآمد را نیز از دست دادهاند. هنوز روشن نیست چرا این محدودیت تنها در قندهار اجرا میشود و در ولایتهای دیگر اعمال نشده است.»
ممنوعیت پخش برنامهها و خبرهای کریکت در حالی اعمال شده است که رسانههای محلی در قندهار از مدتها پیش با محدودیتهای گسترده دیگری نیز روبهرو بودهاند.
خبرنگاران میگویند پخش تصاویر و ویدیوها در رسانهها ممنوع است و حتی استفاده از موسیقی بیکلام نیز در پسزمینه برنامهها نیز اجازه داده نمیشود. به گفته آنان، پخش صدای زنان نیز ممنوع شده است.
آنان میگویند که این محدودیتها نهتنها دامنه فعالیت رسانهها را محدود کرده، بلکه درآمد رادیوهای محلی را نیز کاهش داده است. به گفته آنان، ممنوعیت پخش خبرها و گزارشهای زنده مسابقات کریکت، یکی از منابع مهم درآمد تبلیغاتی این رسانهها را از بین برده و خطر بیکاری خبرنگاران را افزایش داده است.
کارکنان رسانهها همچنین از رفتار محتسبان اداره امر به معروف طالبان شکایت دارند. به گفته آنان، محتسبان این اداره هر هفته به رادیوها مراجعه میکنند و درباره ظاهر کارمندان و اندازه ریش آنان اظهار نظر کرده و دستور میدهند.
در برخی موارد نیز ماموران امر به معروف و دیگر ارگانهای طالبان کارکنان رسانهها را بازداشت کرده و با خود برده شدهاند.
خبرنگاران در قندهار نگراناند که ادامه این محدودیتها، فعالیت رسانههای محلی را بیش از پیش با خطر روبهرو کند، فرصتهای شغلی خبرنگاران را کاهش دهد و دسترسی مردم به اطلاعات و امکان بازتاب مشکلات اجتماعی را محدودتر سازد.
بیش از ۵۰۰ افغان که آلمان به آنها وعده پذیرش داده بود، همچنان در پاکستان منتظر انتقال به این کشورند. بسیاری از این خانوادهها بیش از دو سال است که در بلاتکلیفی و ترس از اخراج به افغانستان زندگی میکنند.
آنها پیشنهاد آلمان برای پذیرش پول و بازگشت به افغانستان را رد کردهاند.
فرانسانفو روز دوشنبه، ۲۵ عقرب گزارش داد که از ۱۲ جدی ۱۴۰۳ تا زمان تهیه این گزارش، ۱۷۶۰ افغان از طریق برنامههای پذیرش به آلمان منتقل شدهاند. در یک سال پیش از این دوره، شمار پذیرفتهشدگان ۳ هزار و ۷۹۵ نفر بود.
وزارت داخله آلمان میگوید که تا چهارم عقرب امسال، ۳۷۸ نفر پیشنهاد دریافت کمک مالی در برابر انصراف از درخواست پذیرش را پذیرفتهاند. حکومت فریدریش مرتس این طرح را از دهم عقرب تا نهم قوس سال گذشته اجرا کرد.
سخنگوی وزارت داخله آلمان تأیید کرده است که برنامههای اصلی پذیرش افغانها در پاکستان پایان یافته است. حکومت میگوید که با افزایش ورود پناهجویان در سالهای گذشته، مراکز اسکان و نهادهای کمک به سازگاری آنان با زندگی در آلمان، با کمبود ظرفیت روبهرو شدهاند و برخی دیگر توان پذیرش افراد تازه را ندارند.
انتظار پس از بررسی پروندهها و وعده حفاظت
در میان افغانهای منتظر در پاکستان، مادران تنها با کودکان شان، زنان جوان، مدافعان حقوق بشر، کارمندان محلی پیشین و افرادی حضور دارند که در گذشته زندانی و شکنجه شدهاند.
اوا بایر، فیلمساز و عضو نهاد «پل هوایی کابل»، به فرانسانفو گفت که این افراد در بیست سال گذشته برای دموکراسی و حقوق بشر در افغانستان کار کرده و برای رسیدن به پاکستان، خطرها و هزینههای زیادی را متحمل شدهاند.
به گفته بایر، پس از سقوط کابل، آلمان پس از بررسی دقیق پروندههای این افراد، به آنها وعده انتقال را داده بود. او با اشاره به شمار اندک آنان، این استدلال را رد میکند که آلمان ظرفیت پذیرششان را ندارد.
بایر همچنین از توافقهای حکومت آلمان با طالبان انتقاد کرده و گفته است که این گروه زمانی دشمن مشترک آنان بود.
زندگی در هوتل، با بکسهای آماده
یکی از افراد منتظر، زنی است که فرانسانفو او را با نام «نسرین» معرفی کرده است. او نزدیک به سه سال است که همراه خانوادهاش در هوتلی در پاکستان زندگی میکند.
نسرین و خانوادهاش پس از دریافت وعده پذیرش، به درخواست مقامهای آلمانی برای تکمیل مراحل پرونده به پاکستان رفتند.
نسرین میگوید که مقامهای آلمانی همه مدارک خانواده را بررسی کرده، ارزیابیهای امنیتی را انجام داده و با هر عضو خانواده دو بار مصاحبه کرده بودند. به گفته او، خانوادهاش تمام شرایط لازم برای پذیرش را تکمیل کرده است.
نسرین در افغانستان وکیل مدافع زنان قربانی آزار و خشونت خانوادگی بود. او میگوید که پس از بازگشت طالبان، ناچار به ترک کشور شد و نمیتواند به افغانستان باز گردد.
به گفته نسرین، اعضای خانواده از ترس بازداشت به دست پولیس پاکستان و اخراج به افغانستان، از اتاقهای هوتل بیرون نمیروند. بکسهای شان همواره آماده است، زیرا نمیدانند چه اتفاقی در انتظارشان است.
او میگوید که این انتظار دردناک است و خانوادهاش سزاوار زندگی در ترس و بلاتکلیفی نیست. به گفته او، حتی گردش آزادانه در طبیعت و نفسکشیدن در هوای تازه نیز برایشان دشوار است.
حکومت آلمان به خانواده نسرین پیشنهاد کرده است که در برابر دریافت چند هزار یورو، از درخواست انتقال به آلمان منصرف شوند و به افغانستان بازگردند. نسرین میگوید که این پیشنهاد را نپذیرفته و از آلمان میخواهد به وعده خود عمل کند.
انتقاد از رد درخواستهای پذیرش
کلارا بونگر، سخنگوی امور داخلی حزب چپ در پارلمان آلمان، روز نهم میزان امسال خواستار پذیرش فوری بیش از ۵۰۰ افغان منتظر در پاکستان شد.
او در گفتوگو با روزنامه نویه اوسنابروکر، حکومت را به نادیدهگرفتن شرایط فردی متقاضیان و عملنکردن به وعدههای پذیرش متهم کرد.
این روزنامه با استناد به پاسخ حکومت به حزب چپ نوشت که تا ۲۷ سنبله، هر ۲۵ پروندهای که پس از تصمیم دادگاه قانون اساسی بررسی شده بود، به رد پذیرش انجامیده و بررسی دستکم ۴۰ پرونده دیگر نیز پایان نیافته بود.
وزارت داخله آلمان دلیل رد این درخواستها را نبود «منفعت سیاسی» برای پذیرش این افراد عنوان کرده بود.
طالبان دانشگاه کابل را برای برگزاری نشستی با هدف حمایت از فرمانهای هبتالله آخندزاده، رهبر این گروه به مدت یک هفته تعطیل کرده و خوابگاه دانشجویان را نیز موقتا بسته است.
شماری از دانشجویان روز دوشنبه، ۲۵ عقرب در روز اول برگزاری این نشست به افغانستان اینترنشنال گفتند که این تصمیم ناگهانی در هفتههای پایانی سمستر، آنان را با مشکلات اقامتی و آموزشی روبهرو کرده است.
این نشست با هدایت ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان و همکاری دفتر ریاستوزرا و چند وزارتخانه دیگر برگزار میشود. به گفته این منابع، حدود چهار هزار ملا از سراسر افغانستان برای شرکت در این گردهمایی به کابل دعوت شدهاند.
دانشگاه کابل در اطلاعیهای عاجل روز شنبه اعلام کرد که دانشجویان دورههای لیسانس روزانه و شبانه و فوقلیسانس از یکشنبه، ۲۴ عقرب تا پنجشنبه، ۲۸ عقرب رخصت هستند و باید خوابگاهها را نیز تخلیه کنند. این دانشگاه در اطلاعیه خود درباره دلیل این رخصتی توضیحی نداد.
با این حال، منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند که مسئولان طالب دانشجویان را از خوابگاه دانشگاه کابل بیرون کرده و ملاهای دعوتشده به نشست را بهجای آنان در خوابگاه جابهجا کردهاند.
تخلیه سریع خوابگاه
حمیدالله (نام مستعار) دانشجوی دانشگاه کابل به افغانستان اینترنشنال گفت که مسئولان خوابگاه ساعت دو بعد از ظهر روز یکشنبه به آنان اطلاع دادند که باید تا ساعت چهار عصر محل اقامتشان را تخلیه کنند.
او گفت وقتی دانشجویان درباره محل اقامت بعدیشان پرسیدند، مسئولان پاسخ دادند که پیدا کردن جای دیگر به خود آنان مربوط است.
به گفته این دانشجو، پس از اعتراض شماری از دانشجویان که پول کافی برای رفتن به خوابگاههای خصوصی نداشتند، پیشنهاد شد به خوابگاه پولیتخنیک بروند، اما آنجا نیز حدود ۴۰۰ دانشجوی طب جابهجا شده بودند و جای خالی وجود نداشت.
این دانشجو گفت که شماری از دانشجویان بدخشانی ناچار شدند به مسجد کارتهسخی پناه ببرند و برخی دیگر به خوابگاههای خصوصی بروند.
احمد(نام مستعار) دانشجویی که از خوابگاه دانشگاه کابل بیرون شده است، به افغانستان اینترنشنال گفت که این تصمیم او را در مسیر بازگشت به خانه با مشکلات مالی و اقامتی روبهرو کرد. او گفت هنگام ترک کابل تنها ۲۰۰ افغانی پول داشت، در حالی که کرایه موتر تا ولایتشان حدود ۴۰۰ افغانی میشد.
به گفته این دانشجو، او ناچار شد از یکی از همصنفیهایش که باشنده کابل است، پول قرض بگیرد، اما به دلیل نرسیدن به زمان حرکت موترها، از سفر به ولایت خود جا ماند و شب را در اتاق دوستانش در کاپیسا سپری کرد. او گفت روز دوشنبه توانست به خانهاش برگردد.
این دانشجو افزود که پیش از این نیز از خوابگاه بیرون شده بود. به گفته او، ماموران دعوت و ارشاد طالبان یک بار او را بهدلیل تراشیدن ریش، ساعت ده شب از خوابگاه بیرون کرده بودند.
او در پایان گفت: «محصل در افغانستان اصلاً از کدام حق، حقوق و ارزش برخوردار نیست.»
تعطیلی دانشگاه در هفتههای پایانی سمستر
تصمیم این تعطیلی دانشگاه در زمانی گرفته شده است که دانشجویان به هفتههای پایانی سمستر رسیدهاند و شماری از آنان برای ادامه تحصیل و تامین هزینههای زندگی در کابل با دشواری روبهرو هستند.
نصیر(نام مستعار)، دانشجوی اقتصاد، به افغانستان اینترنشنال گفت که اطلاعیه تعطیلی دانشگاه در شام روز پیش از آغاز رخصتی منتشر شد و دانشجویان فرصت کافی برای برنامهریزی نداشتند.
به گفته او، دانشجویانی که خانوادههایشان در کابل زندگی میکنند به خانههایشان برگشتهاند، اما وضعیت دانشجویان ولایتی متفاوت است و شماری از آنان به محلهای مختلف رفتهاند.
این دانشجو گفت تعطیلی یکهفتهای در هفتههای پایانی سمستر میتواند روند آموزش را مختل کند و هنوز سرنوشت درسهای برگزارنشده مشخص نیست.
او افزود که با سردشدن هوا، شماری از دانشجویان به دلیل نداشتن امکانات گرمایشی در اتاقهای کرایی کابل، منتظر بودند با تعطیلی دانشگاه به ولایتهایشان برگردند. به گفته او، این تصمیم ناگهانی مشکلات آنان را بیشتر کرده است.
این دانشجو همچنین گفت که محدودیتهای مربوط به ریش و کلاه یکی از مشکلات بزرگ دانشجویان در دانشگاه کابل است. او افزود که تعطیلی یکهفتهای دانشگاه، مشکلات قبلی دانشجویان را افزایش داده است.
فریده سعید، متخصص آموزش و پرورش در سویدن، به افغانستان اینترنشنال گفت که تعطیلی یکهفتهای در این مرحله حساس سمستر، روند آموزش و برنامه درسی دانشجویان را مختل میکند و مشکلات دانشجویانی را که دور از خانه درس میخوانند، افزایش میدهد.
خانم سعید گفت که این بیتدبیری در کنار دیگر تصمیمها و سیاستهای طالبان نشان میدهد که این گروه به مشکلات مالی دانشجویان و وضعیت آموزش آنان اهمیت نمیدهد.
کارشناسانی که درباره پیامدهای این تصمیم با افغانستان اینترنشنال صحبت کردهاند، میگویند که اولویتدادن به برنامههای سیاسی و تبلیغاتی، بدون درنظرگرفتن وضعیت اقتصادی و آموزشی دانشجویان، باعث میشود دانشجویان، بهویژه افراد کمدرآمد، هزینه چنین تصمیمهایی را بپردازند.
در کشورهای دیگر، هنگام تخلیه خوابگاهها چه تدابیری برای دانشجویان گرفته میشود؟
دانشگاهها ممکن است بهدلیل شرایط اضطراری، تعمیرات یا مشکلات امنیتی ناچار به تخلیه خوابگاهها شوند. با این حال، در شماری از کشورها مقرراتی وجود دارد که دانشگاه را ملزم میکند دانشجویان را از قبل آگاه کند و برای اقامت و ادامه تحصیل آنان تدابیری بگیرد.
برای نمونه، مقررات اقامت دانشگاه کالج لندن در بریتانیا پیشبینی کرده است که اگر اتاق دانشجو بهدلیل تعمیرات اضطراری یا مشکلات دیگر قابل استفاده نباشد، دانشگاه او را به محل اقامت جایگزین منتقل کند. دانشگاه باید در حدی که شرایط اجازه میدهد، دانشجو را پیشاپیش آگاه کند و محل جایگزین را با شرایطی مشابه قرارداد اقامت او فراهم سازد.
در آلمان، قانون مدنی فسخ فوری قرارداد اجاره را تنها با دلیل مهم و موجه مجاز میداند. اداره خدمات دانشجویی فرایبورگ نیز برای انتقال دانشجویان از یک خوابگاه به خوابگاه دیگر، معمولاً دستکم دو ماه پیش اطلاع میدهد.