کشورها و سازمانهای بینالمللی واکنشهای متفاوتی به حمله امریکا به ونزوئلا و «بازداشت» رئيسجمهور این کشور نشان دادند. متحدان امریکا مشروعیت مادورو را زیر سؤال بردند، اما روسیه، ایران، چین، کورویای شمالی و برخی کشورهای امریکای لاتین این حمله را محکوم کردند.
اتحادیه اروپا از «گذار مسالمتآمیز قدرت»
کاجا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا گفت اتحادیه اروپا از نزدیک اوضاع ونزوئلا را زیر نظر دارد.
خانم کالاس گفت که اتحادیه اروپا بارها حکومت نیکلاس مادرو در ونزوئلا را فاقد مشروعیت دانسته و از گذار مسالمتآمیز قدرت در این کشور حمایت کرده است. او خواستار خویشتنداری طرفها شده و بر رعایت اصول حقوق بینالملل و منشور سازمان ملل تحت هر شرایطی، تاکید کرده است.
آلمان اعلام کرد که برلین با نگرانی اوضاع ونزوئلا را زیر نظر دارد. وزارت خارجه آلمان گفت که در تماس نزدیک با سفارت خود در کاراکاس است و بهزودی تیم بحران برای بررسی اوضاع تشکیل خواهد داد.
اسپانیا خواستار کاهش تنش و میانهروی شد. وزارت خارجه اسپانیا به رعایت قوانین بینالمللی و منشور سازمان ملل تاکید کرد. این کشور همچنین برای کمک به دستیابی به راهحل مسالمتآمیز ابراز آمادگی کرد.
ماکسیم پریوت، وزیر خارجه بلجیم گفت: «امنیت شهروندان ما اولویتهای اصلی است.» او افزود که بلجیم در هماهنگی با شرکای اروپایی خود اوضاع در ونزوئلا را تحت نظر دارد.
بریتانیا در حمله به ونزوئلا نقش نداشت
کییر استارمر، نخست وزیر بریتانیا اعلام کرد که کشورش در حمله به ونزوئلا نقشی نداشته است. آقای استارمر گفت میخواهد با دونالد ترامپ گفتوگو کند تا در مورد این حمله اطلاعات کامل به دست آورد.
آقای استارمر گفت: «میخواهم ابتدا حقایق را مشخص کنم. میخواهم با رئیسجمهور ترامپ و دیگر متحدان صحبت کنم. میتوانم کاملاً واضح بگویم که ما نقشی نداشتیم».
نخستوزیر بریتانیا همچنین به رعایت قوانین بینالمللی تاکید کرد.
روسیه، چین، ایران و کوریای شمالی نکوهش کردند
وزارت خارجه روسیه حمله امریکا را «تجاوز نظامی» توصیف کرد و از این رویداد ابراز نگرانی عمیق کرد. مسکو تصریح کرد «بهانهای که برای توجیه این اقدامات استفاده میشود، بیاساس است.» روسیه همچنین بر جلوگیری از تشدید تنشها و جستجوی راهحل از طریق گفتوگو تاکید کرده است.
ایران حمله نظامی امریکا به ونزوئلا را نقض حاکمیت ملی و تمامیت ارضی این کشور توصیف کرد. جمهوری اسلامی ایران همچنین امریکا را به نقض آشکار اصول منشور ملل متحد و قواعد اساسی حقوق بینالملل متهم کرد.
چین اقدام ایالات متحده برای حمله به ونزوئلا و بازداشت نیکلاس مادورو را بهعنوان «استفاده آشکار از زور علیه یک کشور مستقل» نکوهش کرد. سخنگوی وزارت خارجه چین نوشت کشورش از اقدام امریکا علیه ونزوئلا شوکه شده و آن را به شدت محکوم میکند.
او افزود که اقدامات «سلطهجویانه» امریکا بهطور جدی قوانین بینالملل و حاکمیت ملی ونزوئلا را نقض میکند. به باور او، این اقدامات صلح و امنیت را در امریکای لاتین و منطقه کارائیب تهدید میکند.
کیم جونگ اون، رئیسجمهور کوریای شمالی با انتقاد از حمله امریکا گفت ترامپ بهطور مداوم هنجارهای نظم لیبرال بینالمللی را به خاطر منافع ملی تحت عنوان «اول امریکا» تضعیف کرده است. او افزود ایالات متحده اکنون به یک دولت گانگستر بیقانون تبدیل شده است که حتی حملات نظامی انجام میدهد.»
دفتر ریاستجمهوری کوریای جنوبی اعلام کرد، رئیسجمهور لی جائه میونگ به مقامات دستور داد تا از حفاظت از اتباع کوریای جنوبی در ونزوئلا اطمینان حاصل کرده و در صورت لزوم، برنامههای تخلیه را روی دستگیرند. او اما درباره حمله امریکا بهطور مشخص ابراز نظر نکرده است.
واکنش امریکای لاتین
رهبران کشورهای امریکای لاتین واکنشهای متفاوتی به حمله امریکا به ونزوئلا نشان دادند؛ واکنشهایی که از ابراز نگرانی تا استقبال و شادی را دربر میگیرد.
گوستاوو پترو، رئیس جمهور کلمبیا بر احترام به قوانین بینالمللی و حفاظت از زندگی و کرامت انسانی تاکید کرد. او گفت کلمبیا از صلح در منطقه حمایت میکند.
میگل کانل، رئیسجمهور کوبا، متحد ونزوئلا، حمله امریکا به کاراکاس را «جنایتکارانه» خوند و نکوهش کرد. او خواستار وکنش فور جامعه بینالمللی به حمله امریکا شد.
رئیسجمهور کوبا در حساب کاربری اکس خود نوشت منطقه صلح (امریکای لاتین) به طرز وحشیانهای مورد حمله قرار گرفته است. در این یادداشت آمده است که: «این تروریسم دولتی علیه مردم شجاع ونزوئلا و علیه امریکای لاتین است».
گابریل بوریک فونت، رئیسجمهور شیلی، «نگرانی و محکومیت» دولت خود را از اقدامات نظامی ایالات متحده در ونزوئلا ابراز کرد. آقای فونت گفت: «ما خواستار یافتن راهحلی مسالمتآمیز برای بحرانی هستیم که منطقه را تأثیر قرار داده است.»
شیلی بر تعهد خود به اصول اساسی حقوق بینالملل، از جمله ممنوعیت استفاده از زور، عدم مداخله و حلوفصل مسالمتآمیز اختلافات بینالمللی تاکید کرد.
کلودیا شینباوم رئیسجمهور مکسیکو نیز حمله امریکا را «مداخله نظامی» خواند و محکوم کرد. او با اشاره به منشور سازمان ملل به عدم استفاده از زور و احترام به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورها تاکید کرد.
لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیسجمهور برازیل حمله امریکا را بهعنوان عبور از «خط قرمز غیرقابل قبول» محکوم کرد. او نوشت: «حمله به کشورها نقض آشکار قوانین بینالمللی است.»
در مقابل، خاویر میلی، رئیسجمهور آرژانتین و از متحدان دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، از بازداشت رهبر ونزوئلا استقبال کرد. آقای میلی نوشت: «آزادی پیش میرود! زنده باد آزادی، لعنتی!»
دانیل نوبوآ، رئیسجمهور اکوادور، نیز از این خبر استقبال کرد و در ایکس نوشت: «به همه جنایتکاران نارکو-چاویستی، وقت شما دارد میرسد. ساختار شما در سراسر قاره بهطور کامل فرو خواهد پاشید.» او همچنین از رهبران مخالفان ونزوئلا و مردم این کشور خواست تا کشورشان را پس بگیرند.
دبیرکل ملل متحد ابراز نگرانی کرد
استفان دوجاریک به نقل از آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل گفت، او از اقدامات نظامی ایالات متحده در ونزوئلا نگران است. استفان دوجاریک، سخنگوی گوترش افزود که او معتقد است که این اقدام «پیامدهای نگرانکننده بالقوهای برای منطقه» دارد.
بامداد شنبه ایالات متحده امریکا، حملات هوایی گستردهای را در سراسر ونزویلا انجام داد. انفجارهای مهیب پیش از طلوع آفتاب، کاراکاس، پایتخت این کشور را تکان دادند.
اندکی بعد، دونالد ترامپ اعلام کرد که نیروهای امریکایی، نیکولاس مادورو، رئیسجمهور ونزویلا و همسرش، سیلیا فلورس، را بازداشت و آنان را از کشور خارج کردهاند.
توجیهات قانونی این حمله — و اینکه آیا ترامپ پیش از حمله با کانگرس مشورت کرده بود یا نه — هنوز مشخص نیست.
این حمله شوکهکننده و بازداشت بیسابقه یک رئیسجمهور برحال، پس از ماهها کارزار فشار شدید امریکا علیه ونزوئلا صورت گرفت.
از ماه سپتمبر، نیروی دریایی امریکا ناوگانی بزرگ را در سواحل ونزوئلا مستقر کردند. این نیروها همچنین حملات هوایی علیه قایقهای مظنون به قاچاق مواد مخدر در دریای کارائیب و اقیانوس آرام انجام دادند و نفتکشهای ونزویلایی را توقیف کردند.
دستکم ۱۱۰ نفر در حملات به قایقها کشته شدند. گروههای حقوق بشری میگویند این اقدامات میتواند مصداق جنایت جنگی باشد.
مقامهای ونزوئلا امریکا را متهم کردند که در پی دسترسی به ذخایر نفتی این کشور است؛ ذخایر این کشور از بزرگترین ذخایر نفتی جهان بهشمار میروند.
با بمباران ونزوئلا و بازداشت مادورو، آینده رژیم حاکم بر ونزوئلا در وضعیتی نامشخصی قرار گرفته است. روزنامه بریتانیایی گاردین، زمینههای حمله امریکا به کاراکاس و بازداشت مادورو را بررسی کرده است.
چگونه به این نقطه رسیدیم؟
از زمان آغاز دومین دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ، او مادورو را هدف اصلی خود قرار داده و سیاست «فشار حداکثری» علیه رژیم ونزوئلا را دنبال کرده است. ترامپ، مادورو را به نقشداشتن در بیثباتسازی قاره امریکا، از جمله قاچاق مواد مخدر و مهاجرت به امریکا، متهم کرده است. در ماه جولای، امریکا جایزهای ۵۰ میلیون دالری برای دستگیری مادورو تعیین کرد و او را «یکی از بزرگترین قاچاقچیان مواد مخدر جهان» خواند.
حکومت ترامپ گروههای تبهکار ونزویلایی مانند «ترن د آراگوآ» را سازمانهای تروریستی اعلام کرد و حملات هوایی علیه قاچاقچیان مظنون مواد مخدر در دریای کارائیب را راهاندازی کرد. در ادامه، امریکا توقیف نفتکشهای ونزوئلا را شروع کرد و حضور نظامی خود را در آبهای اطراف این کشور امریکای جنوبی افزایش داد.
ترامپ آشکارا ایده تغییر رژیم در ونزوئلا را مطرح کرده است. در اواخر ماه نوامبر، او به مادورو ضربالاجل داد تا قدرت را واگذار کند و در ازای آن خروج امن از کشور را به او پیشنهاد داد. مادورو این پیشنهاد را رد کرد و به هوادارانش گفت خواهان «صلح بردگان» نیست. مادورو در آن زمان امریکا را به تلاش برای کنترول ذخایر نفتی ونزوئلا متهم کرد.
با افزایش فشارهای ترامپ، دولت کاراکاس گاه سردرگم به نظر میرسید. مادورو بارها گفت ونزوئلا خواهان جنگ با امریکا نیست و حتی در مقطعی در برابر دانشجویان ونزوئلایی با ترانه «نه به جنگ، آری به صلح» رقصید و حرکت معروف مشتزدن دو دستی ترامپ را تقلید کرد. مادورو روز پنجشنبه، دو روز پیش از بازداشتش، در یک مصاحبه تلویزیونی گفت از سرمایهگذاری امریکا در بخش نفت ونزوئلا استقبال میکند.
چرا امریکا و ونزوئلا با هم در تقابلاند؟
روابط امریکا و ونزوئلا از سال ۱۹۹۹ و با به قدرت رسیدن هوگو چاوز تیره شد. چاوز که خود را سوسیالیست و ضد امپریالیسم میدانست، با مخالفت با حملات امریکا به افغانستان و عراق و همچنین نزدیکی به کشورهایی مانند کوبا و ایران، خشم واشنگتن را برانگیخت.
روابط دو کشور پس از آنکه چاوز امریکا را به حمایت از کودتای نافرجام سال ۲۰۰۲ متهم کرد، بیش از پیش تیره شد.
برای بسیاری در امریکا، بهویژه جناح تندرو حزب جمهوریخواه، گرایش ایدئولوژیک سوسیالیستی حکومت ونزوئلا این کشور را به دشمنی طبیعی برای امریکا، در کنار متحدش کوبا، تبدیل کرده است.
با تحکیم قدرت چاوز، سرکوب مخالفان سیاسی و مصادره بخش بزرگی از بخش خصوصی، امریکا ونزوئلا را به نقض حقوق بشر متهم کرد. با وجود دورههای کوتاه بهبود روابط، وضعیت کلی روابط بهویژه پس از به قدرت رسیدن مادورو در سال ۲۰۱۳ رو به وخامت گذاشت.
در دوران ریاستجمهوری ترامپ، امریکا حکومت مادورو را نامشروع خواند و در سال ۲۰۱۹ خوان گوایدو، رئیس پارلمان را بهعنوان رئیسجمهور ونزوئلا به رسمیت شناخت.
در جولای ۲۰۲۴، مادورو در انتخابات ریاستجمهوری با شکستی سنگین روبهرو شد؛ انتخاباتی که در سایه خشم عمومی از حکومت اقتدارگرا و فروپاشی اقتصادی برگزار شد. حکومت بایدن ادموندو گونزالس، نامزد مخالفان را پیروز انتخابات اعلام کرد. دادههای دقیق رأیگیری که از سوی مخالفان منتشر و توسط کارشناسان مستقل تأیید شد، نشان میداد گونزالس برنده است، اما مادورو پس از سرکوبی شدید در قدرت ماند.
در اوایل دسمبر، دولت ترامپ سندی موسوم به «تبصره ترامپ» را منتشر کرد که بر اساس آن نیمکره غربی باید از نظر سیاسی، اقتصادی، تجاری و نظامی تحت کنترول امریکا باشد. طبق این دکترین جدید، ارتش امریکا میتواند برای دسترسی به منابع انرژی و معدنی منطقه بهکار گرفته شود.
نیکولاس مادورو کیست؟
مادورو از سال ۲۰۱۳ رئیسجمهور ونزوئلا بوده است. او که پیشتر راننده بس بود، در دوران چاوز به شهرت رسید و بهعنوان وزیر خارجه فعالیت کرد و پس از مرگ چاوز به ریاستجمهوری رسید.
حکومت مادورو دیکتاتورمآبانه توصیف میشود. سازمان ملل در سال ۲۰۱۹ برآورد کرد که بیش از ۲۰ هزار ونزوئلایی در «اعدامهای فراقضایی» کشته شدهاند. نهادهای کلیدی مانند قوه قضائیه تضعیف شده و حاکمیت قانون رو به زوال رفته است. روابط با امریکا نیز در دوران او بهشدت آسیب دیده است.
در ماههای اخیر، ترامپ بارها خواستار برکناری مادورو شده و او را به ارسال مواد مخدر و مجرمان به امریکا متهم کرده است. اما کارشناسان باور دارند که شواهدی در این زمینه وجود ندارد.
با وجود ماهها تشدید لفاظیها، بازداشت رئیسجمهور مستقر در روز شنبه بدون هشدار قبلی انجام شد و به نظر میرسد مقامهای ونزوئلا غافلگیر شدهاند.
چه اتفاقی در پیش است؟
آینده نامشخص است. وزیر دفاع ونزوئلا وعده داده به مبارزه ادامه دهد و از شهروندان خواسته است برای مقابله با «تهاجم» خارجی متحد شوند. او مقاومت در برابر امریکا را «نبردی برای آزادی» خوانده است.
با وجود بازداشت مادورو، نهادهای حکومتی و ارتش ونزوئلا ظاهراً همچنان پابرجا هستند. مشخص نیست حمله روز شنبه آغاز برنامهریزی برای یک درگیری گستردهتر بوده یا عملیاتی محدود. رهبران مخالفان ونزوئلا، بهویژه ماریا کورینا ماچادو، برنده جایزه نوبل صلح از ترامپ خواستهاند از یک قیام داخلی حمایت کند.
امریکا پیشتر رزمایشهایی برای شبیهسازی سناریوی «قطع سر رهبری» ونزوئلا انجام داده بود. این شبیهسازیها پیشبینی میکرد که کشور دچار هرجومرج طولانیمدت شود، موج پناهجویان به راه بیفتد و گروههای رقیب برای کنترول کشور با یکدیگر بجنگند.
داگلاس فارا، کارشناس امریکای لاتین که در این شبیهسازیها نقش داشته، به گاردین گفت: «با هرجومرجی طولانیمدت روبهرو خواهید شد… بدون هیچ راهحل روشنی برای خروج از آن.»
عمر داوودزی، وزیر داخله پیشین افغانستان، میگوید همه مستبدان به سرنوشتی چون نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا گرفتار خواهند شد؛ به گونهای که هیچکسی کنار او نایستاد، نه ملت و نه قوای مسلح.
آقای داوودزی، روز شنبه حمله امریکا به ونزوئلا را آغاز «دورهای تازه» در این کشور خواند.
اشاره تلویحی او به هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان است که حکومت سرکوبگری را با نقض گسترده حقوق بشر در افغانستان اداره میکند.
منتقدان هبتالله او را مستبد میدانند، زیرا قدرت را به شکل متمرکز در دست دارد، هیچ نهاد مستقل یا هیچ صدای مخالفی را تحمل نمیکند و آزادیهای فردی و اجتماعی شدیدا سرکوب کرده است.
دور اول حکومت طالبان به رهبری ملا محمد عمر در سال ۲۰۰۱ با حمله ائتلاف بینالمللی به رهبری ایالات متحده امریکا سرنگون شد.
هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، با صدور فرمانی جدید از نیروهایش خواسته است از «قومپرستی، منطقهپرستی، زبانپرستی و اندیوالپرستی» پرهیز کنند. او همچان تاکید کرده که اقداماتی انجام ندهند که باعث ایجاد بیاعتمادی در میان صفوف طالبان شود.
ریاست نظارت و تعقیب فرمانها و احکام طالبان روز شنبه در خبرنامهای اعلام کرد که هبتالله آخندزاده ۱۴ فرمان جدید صادر کرده است. بر اساس این اعلامیه، در دو فرمان بهطور مشخص بر تقویت اعتماد متقابل تاکید شده و در فرمانی دیگر به طالبان توصیه شده است که در امور یکدیگر مداخله نکنند.
در یکی از این فرامین، هبتالله گفته است که طالبان با «یک آزمون بزرگ» روبهرو هستند. او از نیروهایش خواسته است از «کبر، غرور، عُجب، ظلم و خیانت» دوری کنند.
این فرمانها در حالی صادر میشود که انتقادها از برخوردهای قومی و گروهی طالبان افزایش یافته است. هبتالله همزمان به نیروهایش دستور داده است که «از قومپرستی، منطقهپرستی، زبانپرستی و اندیوالپرستی جداً بپرهیزند.»
پس از بهقدرت رسیدن طالبان، بسیاری از کرسیهای دولتی به نزدیکان و افراد وابسته به این گروه سپرده شد و نهادهای دولتی از حضور نیروهای متخصص و مسلکی تصفیه شد. سازمان ملل متحد بارها از رویکرد قومی طالبان انتقاد کرده است.
در همین حال، هبتالله از مقامات طالبان خواسته است از اقداماتی که منجر به «بیاعتمادی» در میان آنان میشود، خودداری کنند. طالبان در مواردی با یکدیگر درگیر شدهاند و اختلافاتی میان طالبان خبرساز شده است.
هبتالله همچنین در بخشی از فرمانهایش بر تطبیق امر به معروف تاکید کرده و از طالبان خواسته است که به بیتالمال خیانت نکنند.
سازمان ملل: ادارات دولتی به مردان پشتون وفادار به هبتالله سپرده شده است
این فرمان در حالی صادر میشود که هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان خود به قومگرایی و زبانگرایی متهم است.
دبیرکل سازمان ملل در گزارشی که در ماه سنبله منتشر کرد، نوشت هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان انتصاب و جابهجایی افراد وفادار به خود را ادامه داده است؛ افرادی که «همه مرد و عمدتا پشتوناند».
دیوسدادو کابیو، وزیر داخله ونزوئلا که از نزدیکترین چهرهها به نیکلاس مادورو است، در یک سخنرانی تلویزیونی از شهروندان این کشور خواست با اعتماد به رهبری حکومت، آرامش خود را حفظ کنند. آقای کابیو گفت نباید کار را برای «دشمن مهاجم» آسان کرد.
او گفت بمبهای امریکا در حمله بامداد شنبه به ساختمانهای غیرنظامی اصابت کرده است.
پیشتر ولادیمیر پادرینو لوپز، وزیر دفاع ونزوئلا گفته بود که کشورش در برابر حضور نیروهای خارجی مقاومت خواهد کرد.
آقای لوپز گفت: «به ما حمله کردهاند، اما ما را شکست نخواهند داد. دیواری نفوذناپذیر از مقاومت تشکیل خواهیم داد. گرایش ما صلح است، اما میراث ما، مبارزه برای آزادی است.»