دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز پنجشنبه ۲۴ ثور در بیجینگ با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین دیدار کرد. ترامپ در این نشست شی را «رهبر بزرگ» خواند و گفت روابط شخصی او با شی طولانیترین رابطه میان روسای جمهور دو کشور بوده و این موضوع «مایه افتخار» اوست.
ترامپ تاکید کرد: «روابط دو کشور بهتر از هر زمان دیگری خواهد شد» و افزود هر زمان مشکلی پیش آمده، دو طرف مستقیما آن را حل کردهاند.
او آینده روابط واشنگتن و بیجنگ را «فوقالعاده» توصیف کرد.
شی جینپینگ نیز ابراز امیدواری کرد که سال ۲۰۲۶ «نقطه عطفی تاریخی» برای روابط دو کشور باشد و گفت: «منافع مشترک چین و امریکا بر اختلافات ارجحیت دارد.» او ثبات روابط دو قدرت را برای جهان مثبت ارزیابی کرد.
دو رهبر صبح پنجشنبه در مراسم رسمی استقبال در میدان تیانآنمن و تالار بزرگ خلق حضور یافتند. آنها از گارد احترام نظامی سان دیدند و سپس وارد نشست دوجانبه شدند.
این دیدار در حالی برگزار میشود که موضوعات حساس و مهمی از جمله جنگ ایران و بسته شدن تنگه هرمز، مسائل تجاری و تایوان در دستور کار قرار دارد.
به گزارش آسوشیتدپرس، واشنگتن امیدوار است از نفوذ چین بر تهران برای کاهش تنشها و بازگشایی تنگه هرمز استفاده کند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا پیش از سفر گفته بود که ادامه بحران به زیان اقتصاد چین خواهد بود.
با این حال، مقامات امریکایی تاکید دارند که هدف اصلی جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است. همزمان، گزارشهایی درباره تلاش برخی شرکتهای چینی برای انتقال تسلیحات به ایران منتشر شده که بیجینگ آن را رد کرده است.
هرچند این سفر با تشریفات گسترده همراه بود، تحلیلگران انتظار پیشرفت چشمگیر در موضوعات حساس مانند ایران، تایوان و اختلافات تجاری را در این دیدار ندارند.
هیئت همراه ترامپ شامل مقامات ارشد دولت از جمله مارکو روبیو، وزیر خارجه - اسکات بسنت، وزیر خزانهداری - پیت هگست، وزیر دفاع و مدیران بزرگ فناوری مانند ایلان ماسک است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا میگوید ایالات متحده به هدایت راهبردی روابط پیچیده خود با چین نیاز مبرم دارد. او چین را «دشمن اصلی ژئوپلیتیک» امریکا توصیف کرد، اما افزود این مهمترین رابطهای است که واشنگتن باید آن را مدیریت کند.
روبیو در گفتوگو با شان هانیتی از شبکه فاکس نیوز گفت منافع دو کشور در برخی موارد در تضاد قرار خواهد گرفت و باید این اختلاف ها برای جلوگیری از جنگ و حفظ صلح و ثبات جهانی مدیریت شود.
او همچنین در بخش دیگری از این گفتوگو در هواپیمای ریاست جمهوری امریکا، به فشار بر چین برای نقش آفرینی در مهار تنش های مرتبط با حکومت ایران در خلیج فارس اشاره کرد و گفت حوادث اخیر در منطقه، از جمله آسیب به یک کشتی باری چینی، نشان دهنده سطح بالای بی ثباتی است.
روبیو همچنین گفت چین از نظر اقتصادی به بازگشت جریان کشتیرانی در تنگه هرمز نیاز دارد، زیرا در غیر این صورت تقاضا برای محصولات چینی کاهش مییابد و صادرات این کشور به شدت افت خواهد کرد.
روبیو افزود، ایالات متحده امیدوار است چین نقش فعالتری در تلاش برای متقاعد کردن حکومت ایران برای کنار گذاشتن اقداماتش در منطقه خلیج فارس ایفا کند.
رویترز نوشت که دونالد ترامپ، رئیس جمهور امریکا، در دیدار با شی جینپینگ، رئیس جمهور چین، از او خواهد خواست که برای پایان دادن به جنگ با ایران کمک کند. اما، روشن نیست که چین تا چه حد حاضر است بر ایران فشار بیاورد و به رابطهاش با تهران آسیب بزند.
مقامهای امریکایی، چین را یکی از معدود کشورهایی میدانند که میتواند بر ایران اثر بگذارد. دلیل اصلی این نگاه، خرید گسترده نفت ایران از سوی چین است که می تواند به عنوان یک عامل نفوذ عمل کند.
بنا به تحلیل رویترز، امریکا امیدوار است بیجینگ تهران را به میز مذاکره برگرداند و زمینه یک توافق با واشنگتن را فراهم کند. جنگ با ایران بهای نفت را بالا برده و آتشبس میان دو کشور نیز شکننده به نظر میرسد.
اما چین در برابر ایران فقط یک خریدار نفت نیست. ایران برای بیجینگ شریک راهبردی در خاورمیانه و ابزاری برای موازنه در برابر نفوذ امریکا در این منطقه است. به همین دلیل، تحلیلگران میگویند شی جینپینگ شاید ایران را به گفتوگو تشویق کند، اما بعید است فشار جدی وارد کند یا حمایت اقتصادی چین از تهران را کاهش دهد.
بیجینگ از یک سو میخواهد تنگه هرمز باز بماند. بخش مهمی از نفت جهان و مقدار زیادی از نفت مورد نیاز چین از همین مسیر میگذرد. اما از سوی دیگر، جنگ ایران و امریکا توجه نظامی و سیاسی واشنگتن را از منطقه هند و اقیانوس آرام دور کرده است؛ منطقهای که برای چین اهمیت زیادی دارد و بحران خاورمیانه تمرکز امریکا را از این منطقه دور کرده است.
این دوگانگی باعث شده چین با احتیاط رفتار کند. پایان جنگ برای اقتصاد چین خوب است، اما تضعیف ایران به سود امریکا میتواند برای بیجینگ زیان راهبردی داشته باشد.
ترامپ روز سهشنبه گفت برای قانع کردن ایران به کمک چین نیاز ندارد و به محاصره دریایی امریکا اشاره کرد. سخنگوی کاخ سفید هم گفت حکومت ایران میداند وضعیت کنونیاش پایدار نیست و ترامپ همه ابزارهای لازم را در اختیار دارد.
در مقابل، سخنگوی سفارت چین در واشنگتن گفت بیجینگ با تحریمهای یکجانبه علیه ایران مخالف است. او گفت اولویت فوری باید جلوگیری از بازگشت جنگ باشد، نه استفاده از وضعیت برای متهم کردن کشورهای دیگر.
امریکا برای فشار بر چین ابزارهایی دارد، اما استفاده از آنها ساده نیست. واشنگتن تاکنون شماری از شرکتهای چینی را به دلیل کمک به ایران تحریم کرده، اما کارشناسان میگویند این تحریمها نتوانسته جریان تجارت میان چین و ایران را بهطور جدی متوقف کند.
به گفته کارشناسان، فشار واقعی زمانی وارد میشود که امریکا سراغ بانکهای چینی برود. برخی بانکها در تجارت نفت ایران نقش مهم دارند. اما چنین اقدامی میتواند هزینه بزرگی برای واشنگتن داشته باشد.
تحریم بانکهای چینی ممکن است جنگ اقتصادی میان امریکا و چین را دوباره شعلهور کند. این وضعیت میتواند تعرفههای سنگین و تنش تجاری سال گذشته را احیا کند و قیمت کالاها و مواد خام را در امریکا بالا ببرد. چنین پیامدی برای ترامپ، که زیر فشار سیاسی جنگ ایران قرار دارد، خطرناک است.
چین هم ابزارهای خود را دارد. مهمترین ابزار بیجینگ، مواد معدنی حیاتی و خاکهای کمیاب است. این مواد برای صنایع امریکا اهمیت زیادی دارد و سهم چین در پالایش و فرآوری آنها گسترده دارد.
در جریان مناقشه تجاری سال امریکا و چین، بیجینگ تهدید کرده بود عرضه این مواد را محدود میکند. همان تهدید کافی بود که مقامهای غربی نگران شوند و دو طرف به یک آتشبس شکننده تجاری برسند.
به همین دلیل، پرونده ایران برای ترامپ فقط یک پرونده دیپلوماتیک نیست. او از چین کمک میخواهد، اما همزمان نمیخواهد درگیری تازهای با بیجینگ ایجاد کند. چین هم میخواهد جنگ گستردهتر نشود، اما نمیخواهد ایران را زیر فشار امریکا تنها بگذارد.
کرت کمپبل، معاون پیشین وزارت خارجه امریکا، گفته است چین از تجربه امریکا در خاورمیانه آموخته که نباید بیش از حد در این منطقه گرفتار شود. به گفته او، وادار کردن بیجینگ به دخالت جدی در پرونده ایران دشوار خواهد بود.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز چهارشنبه وارد بیجینگ شد تا در هفتمین دیدار خود با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، شرکت کند. این نشست در شرایطی برگزار میشود که تنشهای ژئوپولیتیک و اقتصادی میان دو قدرت بزرگ جهان به شدت افزایش یافته است.
به گفته منابع آگاه، رهبران چین و امریکا طی سالهای گذشته علاوه بر دیدارهای حضوری، از طریق نامهنگاری نیز با یکدیگر در ارتباط بودهاند؛ تلاشی برای حفظ نوعی رابطه شخصی در کنار رقابت شدید میان واشنگتن و بیجنگ.
این نشست دو روزه در شرایطی برگزار میشود که موضوعات مهم و حساس از جمله تجارت، جنگ ایران و وضعیت تایوان در دستور کار قرار دارد. انتظار میرود دو طرف در سطح عمومی تلاش کنند اختلافات خود را کمرنگ نشان دهند و بر همکاری تاکید کنند.
در برنامههای رسمی این سفر، شی جینپینگ قرار است از ترامپ به شکلی تشریفاتی استقبال کند؛ از جمله بازدید از معبد آسمان، برگزاری گفتوگوها در تالار بزرگ خلق، میزبانی ضیافت رسمی با حضور مدیران شرکتهای بزرگ امریکایی و اعضای کابینه، و همچنین یک مراسم چای مشترک میان دو رهبر.
این دیدار نخستین سفر رئیسجمهور امریکا به چین در حدود ۹ سال گذشته محسوب میشود. اهمیت این نشست در شرایطی افزایش یافته که جنگ ایران نیز بر فضای سیاست جهانی سایه انداخته و همزمان، روابط اقتصادی امریکا و چین پس از دورهای از تنشهای متقابل در تلاش برای بازسازی و ثبات است.
بر اساس گزارشها، همزمانی این نشست با اقدام امریکا در جلوگیری از ارسال نفت ایران به چین، وضعیت را پیچیدهتر و حساستر کرده است. تحلیلگران میگویند این موضوع نشان میدهد روابط سهجانبه میان امریکا، چین و ایران به شکل فزایندهای به هم گره خورده است.
هر دو رهبر در این نشست به دنبال دستاوردهای ملموس هستند. ترامپ که با هیئتی شامل ایلان ماسک و چند مقام ارشد سفر کرده، میخواهد چین در پایان دادن به جنگ ایران نقش ایفا کند و همچنین خرید محصولات امریکایی مانند سویا و هواپیماهای بوئینگ را افزایش دهد.
در مقابل، شی جینپینگ که با کاهش رشد اقتصادی داخلی و رکود نسبی در بخش مصرف مواجه است، به دنبال ایجاد یک رابطه باثباتتر و قابل پیشبینیتر با واشنگتن است. او همچنین در تلاش است فشارهای امریکا بر تایوان را کاهش دهد و جایگاه بیجنگ را در موضوع این جزیره تقویت کند.
به گفته الیزابت اکانومی، مشاور پیشین دولت بایدن در امور چین، هر دو طرف در تلاشاند رابطه را تثبیت کنند و در کوتاهمدت از مسیر تجارت و سرمایهگذاری برای رسیدن به این هدف استفاده میکنند.
با این حال، رقابت راهبردی دو کشور همچنان ادامه دارد و هر دو طرف در تلاشاند وابستگی خود به دیگری را کاهش دهند، بدون آنکه رابطه اقتصادی گسترده میانشان بهطور کامل قطع شود. همزمان، اتاق بازرگانی امریکا در گزارشی جدید هشدار داده است که «فرصت برای پاسخ مؤثر به مدل اقتصادی دولتی چین در حال محدود شدن است»؛ گزارشی که از سوی بزرگترین نهاد لابی تجاری امریکا منتشر شده و نشاندهنده افزایش نگرانیها درباره رقابت صنعتی با چین است.
در فضای پشت پرده، گزارشها حاکی است که ترامپ در دیدار با شی، برخلاف برخی رهبران دیگر، از لحنی محترمانهتر و حتی تمجیدآمیز استفاده میکند. مقامهای امریکایی میگویند روابط شخصی دو رهبر نقش مهمی در شکلگیری فضای مذاکرات دارد.
اولیویا ولز، سخنگوی کاخ سفید، نیز گفته است روابط میان دو کشور و همچنین رابطه شخصی ترامپ و شی «بسیار خوب» است و هر دو طرف اهمیت حفظ این وضعیت را درک میکنند.
روابط ترامپ و شی به حدود یک دهه قبل بازمیگردد؛ زمانی که ترامپ پس از ورود به سیاست، چین را به سرقت مشاغل و مالکیت فکری امریکا متهم میکرد، اما همزمان تلاش داشت رابطه شخصی خود را با رهبر چین حفظ کند.
این رابطه در سال ۲۰۱۷ به شکل غیرمنتظرهای آغاز شد؛ زمانی که ترامپ در جریان دیدار در مار-ئه-لاگو به شی خبر داد که دستور حمله موشکی به سوریه را صادر کرده است. بعدها او از شی به عنوان «مذاکرهکننده سخت» یاد کرد اما گفت که دو طرف «دوستی خوبی» شکل دادهاند.
در ادامه، در نومبر ۲۰۱۷، شی جینپینگ در اقدامی کمسابقه، ترامپ را نخستین رهبر خارجی از زمان تأسیس جمهوری خلق چین در سال ۱۹۴۹ دانست که در شهر ممنوعه شام رسمی دریافت کرده است.
با این حال، برخی مقامات پیشین امریکایی میگویند ترامپ در برخورد با شی گاهی تمایل کمتری به اتخاذ مواضع سخت نشان میدهد. جان بولتون در کتاب خود نوشته است که شی در یکی از نشستهای گروه ۲۰ درباره وضعیت اویغورها در سینکیانگ توضیح داده بود، اما ترامپ در واکنشی بحثبرانگیز گفته بود که ادامه ساخت چنین اردوگاههایی «کار درستی است»؛ موضوعی که با انتقادهای گسترده مواجه شده است.
در مقابل، سخنگوی کاخ سفید این اظهارات بولتون را رد کرده و او را فردی «بیارتباط با واقعیتهای فعلی» توصیف کرده است.
گزارشها همچنین نشان میدهد برخی مقامات امریکایی تلاش کردهاند ترامپ را به اتخاذ موضعی سختتر علیه چین و دفاع علنیتر از مدل دموکراتیک امریکا ترغیب کنند، اما او ترجیح داده از رویکردی غیرتقابلی استفاده کند.
یکی از موضوعات بحثبرانگیز این نشست، وضعیت جیمی لای، ناشر ۷۸ ساله هنگکنگی است که به ۲۰ سال زندان محکوم شده است. با وجود درخواستهای گسترده قانونگذاران امریکایی برای آزادی او، ترامپ گفته این موضوع در اولویت او نیست.
مقامهای امریکایی و تحلیلگران پیشبینی میکنند که این نشست بیشتر به نمایش حسن نیت و گفتگوهای نمادین منجر شود تا توافقهای بزرگ سیاسی یا تحول اساسی در روابط دو کشور.
به گفته ریان هس، مدیر مرکز چین در مؤسسه بروکینگز، انتظار «توافقهای بزرگ یا تغییرات بنیادین» از این دیدار وجود ندارد.
در نهایت، هر دو رهبر در شرایط داخلی دشوار وارد این نشست شدهاند؛ ترامپ با پیامدهای اقتصادی و سیاسی جنگ ایران و فشارهای داخلی، و شی جینپینگ با کاهش رشد اقتصادی، ضعف مصرف داخلی و نگرانی از رکود. با این حال، هر دو طرف میدانند که تشدید تنش میتواند وضعیت را بدتر کند و به همین دلیل به دنبال مدیریت رقابت و جلوگیری از بحران هستند.
وزارت امور خارجه امارات متحده عربی روز چهارشنبه گزارشها درباره سفر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، به این کشور را تکذیب کرد و افزود که هرگونه ادعا در مورد چنین سفری «بیاساس» است.
دفتر نخستوزیر اسرائیل روز چهارشنبه گفت که نتانیاهو در جریان جنگ با ایران، بهطور محرمانه به امارات متحده سفر کرد و با شیخ محمد بن زاید، رئیس دولت امارات، دیدار داشت.
بر اساس بیانیه دفتر نتانیاهو، این دیدار به «یک تحول تاریخی» در روابط اسرائیل و امارات منجر شده است. خبرگزاری رویترز به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد که این نشست چندین ساعت به طول انجامیده و در شهر العین، در نزدیکی مرز عمان، برگزار شده بود.
همزمان، مایک هاکبی، سفیر امریکا در اسرائیل، اعلام کرد که در طول جنگ، سامانههای پدافند هوایی «گنبد آهنین» اسرائیل به امارات منتقل شدهاند. او این اقدام را نتیجه «روابط فوقالعاده» میان دو کشور در چارچوب توافقهای صلح ابراهیم دانست.
توافق ابراهیم در دوره نخست ریاستجمهوری دونالد ترامپ به عادیسازی روابط اسرائیل با چند کشور عربی، از جمله امارات متحده منجر شد.
پایگاه خبری واینت نیز گزارش داد دیوید زینی، رئیس سازمان اطلاعات و امنیت داخلی اسرائیل (شینبت)، اخیرا به امارات متحده عربی سفر کرده است. ساعاتی پیش، روزنامه والاستریت ژورنال از دو سفر محرمانه دیوید بارنئا، رئیس موساد، به امارات در جریان جنگ ایران خبر داده بود.
حملات موشکی ایران و حق دفاع از خود
ایران طی درگیریها چندین هدف را در امارات مورد حملات موشکی و پهپادی قرار داد. وزارت دفاع امارات اعلام کرده بود که از زمان آغاز جنگ در اواخر فبروری، سامانههای دفاعی این کشور صدها موشک بالستیک، موشک کروز و پهپاد را رهگیری کردهاند. همچنین در ۱۰ می، امارات خبر داد که دو پهپاد پرتابشده از سوی ایران را منهدم کرده است.
در همین حال، والاستریت ژورنال گزارش داده که امارات نیز حملاتی علیه اهدافی در ایران، از جمله حملهای به یک پالایشگاه در جزیره لاوان در اوایل اپریل انجام داده است.ابوظبی تاکنون بهطور رسمی این حملات را تایید نکرده است.
انور قرقاش، مشاور رئیس امارات، روز چهارشنبه تاکید کرد که کشورش همچنان به راهحلهای سیاسی و دیپلوماسی در بحران ایران متعهد است، اما در عین حال «حق دفاع از خود» را محفوظ میداند. او در پیامی اعلام کرد که امارات خواهان جنگ نبوده و تلاش کرده از وقوع آن جلوگیری کند.
بریتانیا اعلام کرد برای مقابله با فعالیت عوامل نیابتی وابسته به دولتهای متخاصم، قوانین جدیدی تصویب خواهد کرد. چارلز سوم، پادشاه بریتانیا گفت لایحهای برای جرمانگاری جاسوسی، خرابکاری و مداخله، و ایجاد جرائم عضویت و حمایت از این سازمانها ارائه خواهد شد.
قانون جدید به دولت اختیار میدهد سازمانهای مورد حمایت دولتهای خارجی را که از مسیر جاسوسی، خرابکاری، مداخله یا شیوههای دیگر امنیت ملی را تهدید میکنند مشخص و هدف قرار دهد.
بر پایه این طرح، جرایم تازهای برای عضویت در این سازمانها یا جمعآوری حمایت از آنها تعریف میشود تا «محیط عملیاتی سختتری برای سرویسهای اطلاعاتی خارجی و نیابتیهایشان» ایجاد شود.
احتمال ممنوعیت سپاه پاسداران
برخی نمایندگان پارلمان بریتانیا خواستار قرار گرفتن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست گروههای ممنوعه شدهاند.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا گفت لندن با افراطگرایی بهویژه مواردی که از سوی قدرتهای خارجی خصمانه حمایت میشود، مقابله میکند. او اما نامی از سپاه پاسداران نبرده و آن را هدف مشخص این سیاستها معرفی نکرده است.
این اقدام پس از مجموعهای از حملات آتشسوزی عمدی علیه اماکن مرتبط با جامعه یهودیان در لندن و همچنین هدف قرار گرفتن مخالفان ایرانی در خارج از کشور مطرح شده است.
پولیس بریتانیا اعلام کرده است که رشتهای از آتشسوزیهای عمدی در اماکن مرتبط با جامعه یهودیان در لندن و همچنین هدفگیری مخالفان ایرانی و احتمال ارتباط این حوادث با جمهوری اسلامی ایران را بررسی میکند.
مقامهای امنیتی بریتانیا سالهاست درباره تهدید کشورهای «متخاصم» مانند ایران، روسیه و چین هشدار دادهاند و در این مدت چندین مورد محکومیت افراد به دلیل جاسوسی یا جرایم مرتبط با این کشورها ثبت شده است.
یک بررسی در سال گذشته نشان داده است که چارچوب قانونی فعلی بریتانیا در ممنوع کردن نهادهای دولتی با مشکل حقوقی روبهرو است. قانون جدید همچنین قصد دارد تولید و انتشار خطرناکترین محتوای آنلاین را جرمانگاری کند.
