ویرانکردن «منار نجات» توسط طالبان واکنشهای گستردهای را برانگیخته است
اقدام طالبان در تخریب «منار نجات»، یکی از نمادهای تاریخی پایتخت، واکنشهای گستردهای را در میان شهروندان، فعالان فرهنگی و سیاستمداران برانگیخته است.
اقدام طالبان در تخریب «منار نجات»، یکی از نمادهای تاریخی پایتخت، واکنشهای گستردهای را در میان شهروندان، فعالان فرهنگی و سیاستمداران برانگیخته است.
برخی این منار را یادبود دورانی میدانند که به بیثباتی حاکمیت حبیبالله کلکانی پایان داد، اما هواداران کلکانی او را یک رهبر مردمی و مجاهد قلمداد میکنند.
اکنون طالبان که مخالف امانالله خان است، این منار را تخریب میکند. منتقدان میگویند که ویران کردن این منار، به معنای «تلاش برای برائت دادن» به آن دوره تاریخی است.
منار نجات در روایت رسمی تاریخ افغانستان، نماد پایان دوره کوتاهمدت حاکمیت حبیبالله کلکانی و «نجات» کابل توسط نیروهایی به رهبری محمد نادرشاه تلقی میشود.
شهرداری کابل اعلام کرده است که تخریب منار نجات بخشی از پروژه حل مشکلات ترافیکی و ساخت پلهای جدید است. کارشناسان شهرسازی میگویند این اقدام قابل اجتناب بود و شهرداری میتوانست با طراحیهای مهندسی مناسب، منار را حفظ کند.
نعمتالله بارکزی، سخنگوی شهرداری کابل گفت که منار نجات دوباره بازسازی خواهد شد، زیرا در پشت آن «حماسهای بزرگ» قرار دارد و شهرداری به آن احترام کامل میگذارد. او گفت که این منار قبلاً تخریب و دوباره احیا شده بود.
بارکزی افزود که این منار برای «مردم کابل، بهخصوص مردم سمت جنوب» از اهمیت زیادی برخوردار است.
کمال ناصر اصولی، عضو پیشین مجلس نمایندگان در شبکه اجتماعی فیسبوک واکنش تندی به این موضوع نشان داده است. او تخریب منار نجات را حمایت فکری از حبیبالله کلکانی و «اقدامی ضد ارزشهای تاریخی» خوانده و تاکید کرده است که بهانه توسعه شهری و ساخت پل نمیتواند توجیهکننده نابودی یک نماد تاریخی باشد.
وی از مردم خواسته است که در مورد چنین اقداماتی هوشیار باشند.
فهیم کوهدامنی، فعال سیاسی نظر متفاوتی دارد. او روز سهشنبه در مصاحبه با افغانستان اینترنشنال از تخریب منار نجات دفاع کرد و گفت: «این منار باید سالها قبل تخریب میشد. برخی نمادها بازتابدهنده منازعههای قومی هستند.»
او در واکنش به اعتراضها به تخریب این منار افزود که منتقدان در برابر «مصیبت بزرگ» بسته شدن مکاتب در پنج سال گذشته سکوت کردند، اما برای تخریب یک «منار قومی» اعتراض دارند.
در همین حال، محمد حلیم فدایی، والی پیشین در حکومت محمد اشرف غنی گفت که تمرکز صرف بر تخریب یک منار، نادیده گرفتن بحران عمیق افغانستان است و تا زمانی که «تفکر طالبانی، استبداد و انحصار» حاکم باشد، نه نمادی محفوظ خواهد ماند و نه انسانی.
فدایی در پیامی نوشته است که تمام افغانستان در آتش میسوزد، اما بحثها همچنان بر «دود» متمرکز مانده است.
او تاکید کرده است که به جای سوگواری برای تخریب یک منار، باید برای نجات کشوری صدا بلند شود که هر روز هویت، عزت و آیندهاش زیر پا گذاشته میشود.
برخی ناظران بر لزوم حفظ میراث تاریخی کشور تاکید کرده و هشدار میدهند که بیتوجهی به این آثار میتواند به تضعیف حافظه تاریخی جامعه منجر شود.
در حالی که درخواستها برای بازنگری پروژه و بازسازی دوباره منار نجات افزایش یافته، این رویداد بار دیگر اختلافات قدیمی بر سر روایتهای تاریخی و نمادهای ملی در افغانستان را برجسته کرده است.
شایان ذکر است که این منار پیش از این نیز یکبار در دوره حکومت حزب دموکراتیک خلق افغانستان تخریب شده بود، اما در سال ۱۳۹۵ توسط برخی جریانها که خود را ملیگرا و منتقدان آنها قومگرا میخواندند، دوباره احیا شد.
خانم غفوری گفت که اروپا به علت فشارهای داخلی در مسئله مهاجرت حاضر شده است بر ارزشهای خود پا بگذارد و از طالبان به بروکسل دعوت کند.
غفوری نوشت: «در بهترین حالت، بروکسل در برابر فشارهای سیاسی کوتاهمدت عقبنشینی کرده و در بدترین حالت، با عادیسازی یک حکومت مبتنی بر تبعیض جنسیتی و تروریسم، ارزشهای بنیادین خود را قربانی یک راهحل موقت برای مسئله مهاجرت کرده است.»
وی با اشاره به حکم بازداشت صادرشده از سوی دادگاه کیفری بینالمللی در ۱۷ سرطان ۱۴۰۴ برای رهبر طالبان به اتهام «جنایت علیه بشریت» به دلیل آزار جنسیتی، تاکید کرد که کمتر از یک سال بعد، اتحادیه اروپا به مقامهای همان حکومت ویزا صادر میکند.
پژوهشگر مرکز پژوهشهای سیاست اروپا با استناد به گزارشهای سازمان ملل متحد، سازمان عفو بینالملل، دیدهبان حقوق بشر و پارلمان اروپا، وضعیت افغانستان زیر حاکمیت طالبان را «جدیترین بحران حقوق زنان در جهان» توصیف کرد و آن را «تبعیض نهادینهشده جنسیتی» خواند.
غفوری هشدار داد: «هیچ تعریف یا طبقهبندیای برای بازگشت امن شهروندان افغان وجود ندارد. بازگرداندن افراد به افغانستان تحت کنترول طالبان، بهمعنای بازگشت به زندانهای شکنجه یا گورهای جمعی است.»
او با اشاره به اصل «منع بازگرداندن اجباری»، اصلی که بر اساس آن افراد نباید به مکانهایی بازگردانده شوند که در معرض خطر شکنجه قرار دارند، تاکید کرد همکاری با طالبان برای اخراج مهاجران، نقض صریح تعهدات حقوق بشری بروکسل است.
غفوری همچنین به پیامدهای راهبردی این سیاست اشاره کرد و گفت: «طالبان با شبکه القاعده و دیگر گروههای تروریستی ارتباط نزدیک دارند. دیدار با نمایندگان آنها نهتنها تلاشهای اروپا در مبارزه با تروریسم را تضعیف میکند، بلکه به طالبان اعتبار و وجهه بینالمللی میبخشد.»
پیشتر، برخی نمایندگان سبزها و جریانهای چپ در پارلمان اروپا نیز نسبت به عبور از «خط قرمز» دعوت طالبان به بروکسل هشدار دادهاند.
کمیسیون اروپا پس از دعوت از مقامهای طالبان به بروکسل برای گفتوگو درباره بازگرداندن مهاجران افغان، تاکید کرد که این اقدام به معنای بهرسمیت شناختن حکومت طالبان نیست.
سخنگوی کمیسیون اروپا روز سهشنبه ۲۲ ثور گفت که بروکسل برای تعیین زمان نشست، نامهای به کابل فرستاده است، اما این تماسها صرفاً در «سطح فنی» انجام میشود و رهبران ارشد طالبان در آن حضور ندارند.
این نشست با هماهنگی سویدن برگزار میشود و ادامه گفتوگوهای پیشین مقامهای اروپایی با طالبان درباره روند بازگرداندن مهاجران افغان است.
دعوت از نمایندگان طالبان به بروکسل با انتقادهایی در اروپا روبهرو شده است. ملیسا کامارا، نماینده حزب سبزها، این اقدام را «عقبنشینی عمیق از ارزشها و حقوق بنیادین اتحادیه اروپا» توصیف کرد و از کمیسیون اروپا خواست از عبور از «خط سرخ» مشروعیتبخشی به طالبان خودداری کند.
در ماههای اخیر، حدود ۲۰ کشور عضو اتحادیه اروپا که خواهان سختگیری بیشتر در سیاستهای مهاجرتیاند، از بروکسل خواستهاند راههایی برای بازگرداندن مهاجران افغان، بهویژه افرادی که تهدید امنیتی تلقی میشوند، پیدا کند.
رحیمزی اذعان کرد که افراد مسلح غیرمسئول در ولسوالیهای مختلف بدخشان معادن را «غصب» کردهاند و از این پس چنین اقداماتی قابل تحمل نخواهد بود. او تاکید کرد کسانی که در استخراج غیرقانونی معادن دخیل باشند، با پیامدهای جدی روبهرو خواهند شد.
این مقام طالبان روز سهشنبه در ولسوالی شکی بدخشان و در یک مسجد، در حضور باشندگان محل گفت که بر اساس تقسیم وظایف میان نهادهای حکومتی، هیچ نهادی حق دخالت در امور معادن را ندارد.
پس از افزایش تنشها میان باشندگان محل و نیروهای طالبان بر سر استخراج معادن در بدخشان، اداره طالبان رئیس پیشین معادن این ولایت را برکنار کرده و عبدالمتین رحیمزی را از کابل به این سمت گماشت.
رحیمزی در سخنان خود گفت: «اگر کسی از وظیفه، مقام و مسئولیت خود سوءاستفاده کند، با جزای سنگین روبهرو خواهد شد.»
وی افزود: «کسانی که خون مردم را میمکند، یک دقیقه هم وقت ندارند و به سزای اعمال خود خواهند رسید. از این پس به هیچکس اجازه داده نمیشود که بیتالمال را حیف و میل کند.»
منابع محلی میگویند که پیشتر، رئیس پیشین معادن بدخشان از سمت خود برکنار و رحیمزی به جای او تعیین شده است.
گزارشها حاکی است شفیقالله حفیظی، رئیس برکنار شده معادن بدخشان، از نزدیکان فصیحالدین فطرت، رئیس ستاد ارتش طالبان و باشنده ولسوالی یفتل این ولایت بوده است.
منابع محلی همچنین میگویند رحیمزی اهل ولایت لوگر و از چهرههای پشتونتبار در ساختار طالبان است.
پس از تسلط طالبان بر افغانستان، استخراج معادن در بدخشان بهگونه بیسابقهای افزایش یافته است. هزاران نفر در استخراج خودسرانه معادن مشغول کار هستند و به گفته منابع محلی، بخش قابل توجهی از این فعالیتها تحت کنترول افراد وابسته به طالبان انجام میشود.
در برخی موارد نیز گزارشهاییاز درگیری میان گروههای مختلف طالبان بر سر کنترول معادن منتشر شده است.
