جان آیلیف، مدیر برنامه جهانی غذا در افغانستان میگوید در شرایطی که سوءتغذیه در افغانستان به بالاترین سطح خود رسیده، مادران و کودکان ضعیف و ناامید از کلینیکهای صحی بازگردانده میشوند.
او با اشاره به بسته شدن مرز پاکستان و همچنین تنگه هرمز، گفت: «ما غذایی برای دادن به آنها نداریم.»
آسوشیتدپرس روز سهشنبه ۱۲ جوزا گزارش داد که بسته شدن تنگه هرمز در پی درگیریها، تجارت و کمکهای بشردوستانه به افغانستان را به شدت مختل کرده است.
افغانستان به عنوان کشوری محصور در خشکی، پس از بسته شدن مرز با پاکستان در اواخر سال گذشته، مسیر تجاری خود را به سمت بندرعباس در ایران تغییر داد. اما با کنترول جمهوری اسلامی بر تنگه هرمز و محاصره بنادر ایران توسط ایالات متحده، این مسیر نیز عملا مسدود شده است.
مدیر برنامه جهانی غذا با اشاره به اتمام کامل ذخایر این سازمان در اواسط ماه آپریل، وضعیت را اینگونه توصیف کرد: «در حالی که سوءتغذیه به بالاترین حد خود رسیده، مادران و کودکان ضعیف از کلینیکها بازگردانده میشوند، چون هیچ غذایی برای کمک به آنها نداریم.»
افزایش سه برابری هزینهها و مسیرهای طولانی
طبق گزارش، بحران تنگه هرمز برنامه جهانی غذا را مجبور کرده تا محمولههای خود را از مسیرهای طولانی و پرپیچوخم آسیای مرکزی ارسال کند. این تغییر مسیر ناگهانی، هزینههای حملونقل را سه برابر کرده و قیمت مکملهای غذایی را ۳۵ درصد افزایش داده است؛ آن هم در سالی که این نهاد تنها ۸ درصد از بودجه مورد نیاز خود را دریافت کرده است.
در یک نمونه از این بنبست لجستیکی، محموله بیسکویتهای مقوی مکاتب که قرار بود از دبی به ایران و سپس افغانستان ارسال شود، به دلیل آغاز جنگ در اواخر فبروری، هفتهها در امارات متوقف ماند. این محموله اکنون بیش از سه هفته است که از مسیر زمینی طولانی از عربستان سعودی، اردن، سوریه، ترکیه، گرجستان، آذربایجان و دریای خزر عبور میکند تا از طریق ترکمنستان به کودکان افغان برسد.
تنگه هرمز به کانون اصلی درگیری تبدیل شده و جمهوری اسلامی آن را بسته و دو کشتی را توقیف کرده است. ایالات متحده نیز از ۱۳ آپریل محاصره دریایی بنادر ایران را آغاز کرده است.
بازرگانان افغان در تنگنا
بازرگانان افغان نیز با محمولههای گیرافتاده و هزینههای سرسامآور دست و پنجه نرم میکنند.
یکی از بازرگانان کابل گفت: محمولههایش از چین در کشتیهایی گیر افتاده که قادر به عبور از تنگه هرمز نیستند و هزینه شرکت لجستیکی به شدت افزایش یافته است. او افزود: «دیگر چیزی برای ادامه کسبوکارم در اینجا باقی نمانده.»
او اکنون در حال بررسی رها کردن محموله خود در صورت عدم بازگشایی سریع آبراه است و میگوید: «جنگ ایران و امریکا تاثیر بسیار زیادی بر کسبوکار من گذاشته است.»
اکبری، بازرگان دیگری گفت: «شرکت لجستیک اکنون بیش از ارزش کالاها و سرمایهگذاری ما پول میخواهد. ما نمیتوانیم از پس آن بربیاییم. حتی اگر کالا را به اینجا برسانیم، باید با ضرر بفروشیم. نمیتوانم دو بار ضرر کنم.»
هزینه حمل ۱۰ برابر شد
مدیر لجستیک یک شرکت حملونقل بینالمللی نیز گفت که جنگ ایران هزینهها را به شکل چشمگیری افزایش داده است. پیش از جنگ، اجاره یک کانتینر حدود ۳۰۰۰ تا ۳۶۰۰ دالر بود، اما اکنون به بیش از ۷۰۰۰ دالر رسیده و در برخی موارد حتی به ۱۱ هزار دالر افزایش یافته است.
او تاکید کرد: «این تاثیر به همه بازرگانان رسیده است.»
یک فروشنده لوازم الکترونیکی در کابل نیز گفت که هزینه حمل کالاهایش از چین از طریق ایران قبلاً ۱۱۰۰ تا ۱۵۰۰ دالر بود، اما اکنون به بیش از ۱۵ هزار دالر رسیده است.
او افزود: «ما عملاً نمیتوانیم صادرات و واردات داشته باشیم» و از اداره طالبان خواست تا اختلاف خود با پاکستان را حل کند تا تجارت مرزی از سر گرفته شود. او هشدار داد: «اگر این وضعیت ادامه یابد، کسبوکار ما تمام خواهد شد.»
تجارت از مسیر آسیای میانه
اکثر تجارت افغانستان اکنون از مسیر آسیای میانه انجام میشود. عبدالسلام جواد، سخنگوی وزارت تجارت و صنایع طالبان گفت که با ادامه تجارت با ایران و تامین بخش زیادی از واردات از آسیای میانه، روسیه و چین، افزایش کلی قیمتها در کشور محدود مانده و حدود ۳ درصد است.
خان جان الکوزی، مشاور ارشد اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان نیز گفت که بیش از ۶۰ درصد تجارت افغانستان اکنون از طریق آسیای مرکزی انجام میشود که این امر تأثیر کلی جنگ ایران را تا حد زیادی کاهش داده است.
الکوزی افزود: «مواد غذایی و محصولات نفتی از طریق آسیای مرکزی و روسیه وارد میشوند، در حالی که بخش زیادی از تجارت اکنون از طریق ترکیه انجام شده و سپس کالاها از طریق راهآهن از ایران یا آذربایجان حمل میشوند.»
صفروف بدون ارائه اسناد مشخصی مدعی شد که پاکستان همکاریهایی با اوکراین دارد.
اوکراین و روسیه از چهار سال بدینسو درگیر جنگ تمامعیار نظامی هستند. روسیه کشورهای غربی را متهم میکند که از اوکراین حمایت میکند. اما این نخستینبار است که یک کارشناس روسی از حمایت پاکستان از اوکراین سخن میزند.
پیش از این منابع هندی مدعی شده بودند که پاکستان قصد دارد ۱۵۹ کانتینر مهمات نظامی مانند راکت را به اوکراین بفرستد. این مهمات توسط یک شرکت کشتیرانی خصوصی از کراچی به بندر گدانسک در پولند و سپس به اوکراین فرستاده میشود.
در همین حال، وبسایت تحقیقی اینترسپت نیز در گزارشی در سال ۲۰۲۳ مدعی شد که امریکا با یک معامله محرمانه تسلیحاتی برای اوکراین، به پاکستان در دریافت بسته نجات مالی صندوق بینالمللی پول کمک کرد.
بر اساس اسناد فاششده، کمک امریکا به پاکستان برای دریافت وام صندوق بینالمللی پول در ازای یک معامله محرمانه تسلیحاتی با هدف تامین نیازهای نظامی اوکراین انجام شده است.
آقای صفروف با اشاره به توافق نظامی طالبان و روسیه گفت که مسکو با امضای این توافقنامه میخواهد به کشورهای غربی هشدار دهد که در افغانستان حضور فعال دارد.
به گفته این کارشناس روس، مسکو تلاش میکند تا در فضای سیاسی و امنیتی افغانستان قرار گیرد و همکاریهای خود را با کابل گسترش دهد.
او تاکید کرد که این اقدام، هشداری جدی به کشورهای غربی است که در تلاش برای بازگشت در افغانستان هستند.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که وزیر دفاع طالبان هنگام برگشت از مسکو صراحتاً به خشم و نگرانی اسلامآباد از تحرکات اخیر کابل اشاره کرد و گفت این توافق مایه تشویش پاکستان شده است.
او با لحنی هشدارآمیز افزود: «ما در آیندهای نزدیک تلاش میکنیم تا پاکستان دیگر جرات حمله به خاک افغانستان را نداشته باشد.»
ناظران باور دارند که این اظهارات نشاندهنده این است که روسها به وزیر طالبان اطمینان داده است که در سیستم راداری و دفاعی طالبان همکاری میکند.
به باور ناظران سیاسی، امضای این توافقنامه، حساسیتهای منطقهای بهویژه پاکستان را برانگیخته و میتواند روابط کابل و اسلامآباد را در سایه تنشهای مرزی اخیر، پیچیدهتر کند.
فدراسیون بینالمللی حقوق بشر این هفته اعلام کرد که همراه با ۸۲ سازمان دیگر، این نامه را در اعتراض به سفر احتمالی هیئتی از طالبان به بروکسل در ماه جاری منتشر کرده است.
امضاکنندگان نامه تاکید کردهاند که طالبان نماینده مردم افغانستان نیست و از هیچگونه مشروعیت دموکراتیک برخوردار نمیباشد. به گفته آنان، حاکمیت طالبان نه از طریق انتخابات و نه از مسیر یک روند سیاسی فراگیر و مبتنی بر قانون اساسی شکل گرفته است.
این نهادها همچنین یادآور شدهاند که دو تن از رهبران ارشد طالبان با درخواست صدور حکم بازداشت از سوی دادگاه کیفری بینالمللی به اتهام «آزار و اذیت جنسیتی بهعنوان جنایت علیه بشریت» روبهرو هستند و شماری از مقامهای این گروه همچنان تحت تحریمهای بینالمللی، از جمله تحریمهای اتحادیه اروپا، قرار دارند.
در این نامه آمده است که هرگونه تعامل سیاسی یا دیپلوماتیک با طالبان در خاک اروپا میتواند پیامدهای حقوقی و سیاسی مهمی داشته باشد و بهعنوان نوعی بهرسمیتشناسی ضمنی این گروه تعبیر شود.
سازمانهای امضاکننده با اشاره به وضعیت حقوق بشر در افغانستان گفتهاند که طالبان از زمان بازگشت به قدرت، سیاستهایی را اجرا کردهاند که به حذف نظاممند زنان و دختران از زندگی عمومی انجامیده است.
به گفته آنان، ممنوعیت آموزش دختران، محدودیتهای گسترده بر اشتغال و آزادی رفتوآمد زنان و حذف آنان از عرصههای مدنی و سیاسی، از جمله اقداماتی است که از سوی کارشناسان سازمان ملل، دادگاه کیفری بینالمللی و شماری از حقوقدانان بهعنوان مصادیق احتمالی «آزار و اذیت جنسیتی» و «جنایت علیه بشریت» ارزیابی شده است.
امضاکنندگان همچنین نسبت به گزارشهای مربوط به بازداشتهای خودسرانه، ناپدیدشدن اجباری، قتلهای فراقضایی، شکنجه و فشار بر مدافعان حقوق بشر، خبرنگاران و مقامهای حکومت پیشین افغانستان ابراز نگرانی کردهاند.
این نهادها از اتحادیه اروپا خواستهاند علاوه بر خودداری از تعامل رسمی با طالبان، هرگونه بازگرداندن اجباری پناهجویان افغان را نیز متوقف کند. به گفته آنان، بازگرداندن شهروندان افغانستان، بهویژه زنان و دختران، با اصل عدم بازگرداندن اجباری در حقوق بینالملل مغایرت دارد و آنان را در معرض خطر جدی نقض حقوق اساسی قرار میدهد.
در این نامه همچنین از اتحادیه اروپا خواسته شده است که از تلاشهای بینالمللی برای تحقق عدالت در قبال نقضهای جدی حقوق بشر و جرایم احتمالی بینالمللی در افغانستان، بهویژه آزار و اذیت جنسیتی، حمایت کند و در تحقیقات دادگاه کیفری بینالمللی همکاری موثر داشته باشد.
امضاکنندگان در پایان هشدار دادهاند که نادیده گرفتن این درخواستها میتواند به تقویت فرهنگ مصونیت از مجازات، تضعیف اعتبار اتحادیه اروپا در دفاع از حقوق بشر و رها شدن قربانیان نقض حقوق بشر در افغانستان منجر شود.
کمیسیون اروپا تایید کرده است که با همکاری مقامات سویدن در حال برنامهریزی برای میزبانی از نشستهای تخنیکی با هیئتی از طالبان در پایتخت بلجیم در جریان تابستان پیشرو است، هرچند تاریخ دقیق این سفر هنوز نهایی نشده است.
پس از سقوط کابل در اگست ۲۰۲۱، این نخستینبار خواهد بود که اتحادیه اروپا رسماً از مقامات طالبان میزانی میکند.
مارکوس لامرت، سخنگوی کمیسیون اروپا در گفتوگو با رسانهها تایید کرد که مقامات مهاجرت اتحادیه اروپا و وزارت عدلیه سویدن نامهای را به طالبان فرستادهاند تا آمادگی آنها را برای حضور در این نشست فنی در بروکسل جویا شوند.
