همزمان با فرارسیدن «روز جهانی منع خشونت جنسی در درگیریها»، بررسی وضعیت افغانستان نشان میدهد که در سالهای اخیر، نیروهای طالبان در موارد متعدد از بازداشتگاهها برای ارتکاب خشونتهای جنسی استفاده کردهاند. بر اساس مستندات، این موارد شامل تجاوز گروهی و آزار جنسی زنان زندانی است.
مجمع عمومی سازمان ملل ۱۹ جون را بهعنوان روز جهانی محو خشونت جنسی در مخاصمات مسلحانه نامگذاری کرده است. اما وضعیت در افغانستان تا چه اندازه با اهداف این روز همخوانی دارد؟
گزارشهای مستند که در سالهای اخیر از سوی نهادهای بینالمللی و رسانهای منتشر شدند پرده از زنجیرهای از خشونتهای جنسی منتسب به طالبان برمیدارند که در بازداشتگاههای این گروه رخ داده است.
در یکی از این موارد، هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان در هشتم جوزای امسال، صراحتا ارتکاب تجاوز و خشونت جنسی توسط مقامها و نیروهای طالبان علیه زنان افغان را تایید کرد.
بر اساس دادههای یوناما، دستکم ۲۱ مورد خشونت جنسی، از جمله تجاوزهای گروهی علیه ۱۵ زن و ۶ دختر افغان، در طول سال ۲۰۲۵ میلادی ثبت شده است. کارشناسان معتقدند این آمار به دلیل ساختار بسته امنیتی و هراس قربانیان از بیان واقعیت، تنها بازتابدهنده بخشی از واقعیت موجود است.
گزارش تحقیقی افغانستان اینترنشنال در ماه دلو ۱۴۰۳ خورشیدی، با استناد به مصاحبههای اختصاصی با ۱۰ زن بازداشتشده، فاش کرد که ۸ تن از آنان در زمان توقیف مورد تجاوز قرار گرفته و ۲ تن دیگر هدف آزار جنسی و فیلمبرداری اجباری از بدن برهنهشان در جریان بازجویی قرار گرفتهاند.
طبق شهادت این قربانیان، این اقدامات در محیطهایی رخ داده که یا زندانبانان بهطور مستقیم با تلفنهای همراه خود از صحنهها فیلمبرداری میکردند و یا دوربینهای مداربسته تحت نظارت اداره تنظیم امور زندانهای طالبان در سلولها فعال بوده است.
این یافتهها از سوی نهادهای حقوق بشری نیز بهعنوان نشانههایی از نقض جدی معاهدات بینالمللی ارزیابی شدهاند. ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان وقوع خشونتهای جنسی منتسب به طالبان در بازداشتگاهها را تایید کرده و گفته بود که دامنه این رفتارها تنها به زنان محدود نبوده و مردان بازداشتی را نیز در بر گرفته است.
وزارت خارجه امریکا در گزارش سالانه خود در ثور ۱۴۰۳ درباره وضعیت حقوق بشر نوشت که ۱۶ زن از ۹۰ زن زندانی در جوزجان، فاریاب و سمنگان پس از تجاوز طالبان باردار شدهاند. این وزارت افزود طالبان دستکم چهار زن را در سمنگان پس از تجاوز مکرر اعدام کرده است.
تلاقی گزارشهای رسمی با روایتهای شاهدان عینی، حاکی از عمق فاجعه در برخی بازداشتگاهها دارد.
پیشتر ژولیا پارسی، فعال حقوق زن و از زندانیان پیشین طالبان تاکید کرده بود که موارد مستندشده توسط نهادهای بینالمللی تنها «مشت نمونه خروار» است و نبود سازوکارهای مستقل دادرسی، مانع از دسترسی بسیاری از قربانیان به عدالت شده است.
در قوس سال گذشته نیز در جریان دادگاه مردمی برای زنان افغانستان، شماری از زنان روایتهایی از خشونت و تجاوز جنسی در بازداشتگاههای طالبان ارائه کردند.
در این دادگاه، یکی از قضات گفت که شماری از زنانی که از سوی طالبان بازداشت یا ربوده شده بودند، در زندانهای این گروه مورد تجاوز جنسی قرار گرفتهاند.
همزمان با فرارسیدن روز جهانی محو خشونت جنسی در مخاصمات، مروری بر این رویدادها نشان میدهد که خشونتهای جنسی از سوی مقامهای طالبان بهعنوان یک نگرانی جدی باقی مانده است که هنوز برای آن پاسخگویی موثر، سازوکار شفاف برای رسیدگی و تضمین حمایت از قربانیان در سطح عملی فراهم نشده است.
