حقانی و معاون نخستوزیر قزاقستان درباره وضعیت امنیتی افغانستان گفتوگو کردند
سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان، روز شنبه در دیدار با سیریک ژومانگارین، معاون نخستوزیر قزاقستان، درباره وضعیت امنیتی افغانستان گفتوگو کرده است.
مبارزه با موادمخدر، گسترش روابط سیاسی و اقتصادی نیز از دیگر محورهای گفتوگو بین دو طرف عنوان شده است.
وزارت داخله طالبان روز شنبه (۳۰ جوزا) با نشر خبرنامهای اعلام کرد که دو طرف در این دیدار، علاوه بر امنیت و مبارزه مشترک با مواد مخدر، درباره توسعه ترانزیت، فناوری، تجارت و همکاریهای منطقهای نیز گفتوگو کردند.
معاون نخستوزیر و وزیر اقتصاد قزاقستان پیش از دیدار با سراجالدین حقانی، بهطور جداگانه با ملاحسن آخند، رئیسوزرای طالبان و عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی این گروه نیز دیدار کرد.
هرچند قزاقستان نیز همانند دیگر کشورهای آسیای مرکزی تاکنون اداره طالبان را به رسمیت نشناخته است، اما روابط سیاسی و اقتصادی دو طرف در حدود پنجسال اخیر گسترده بوده و مقامهای ارشد دو طرف بارها به کابل و آستانه سفر کردهاند.
صدها تن از فعالان و افغانهای مقیم سویدن، با تجمع در شهر استکهلم، علیه سیاستهای سرکوبگرانه طالبان تظاهرات کردند.
این تظاهرات در پی موج اخیر بازداشت زنان و دختران در ولایت هرات و تشدید محدودیتها راهاندازی شد.
اشتراککنندگان با حمل پلاکاردها و سر دادن شعارهایی، خواهان توجه فوری جامعه جهانی به وضعیت بحرانی حقوق بشر در افغانستان شدند. معترضان اقدام اخیر محتسبان امر به معروف طالبان در بازداشت دهها زن و دختر در هرات به بهانه «بدحجابی» و نیز سرکوب اعتراضات مسالمتآمیز مردمی در این ولایت را بهشدت محکوم کردند. آنان این رفتارها را نمونه آشکار گروگانگیری و تلاشی برای حذف کامل زنان از جامعه دانستند.
فعالان افغان تأکید کردند که برخورد طالبان با زنان، فراتر از تبعیض گسترده، نمونهای از آپارتاید جنسیتی است. تظاهراتکنندگان از سازمان ملل متحد و کشورهای اروپایی خواستند از هرگونه تعامل با طالبان خودداری کنند. معترضان همچنان از سیاست نرمش و تعامل برخی کشورهای غربی و نهادهای بینالمللی با طالبان انتقاد کردند. به باور آنان، هرگونه تعامل سیاسی یا اقتصادی با این گروه، به معنای مشروعیتبخشی به تروریسم و نادیده گرفتن خون قربانیان است. پناهجویان افغان با اشاره به گزارشهای مربوط به تلاش برای دعوت از مقامهای طالبان به نشستهای اروپایی، مخالفت صریح خود را اعلام کردند. آنان با سر دادن شعار «اروپا جای تروریستان نیست» از دولت سویدن و اتحادیه اروپا خواستند از صدور ویزا و ورود نمایندگان طالبان به خاک اروپا، تحت هر عنوانی، جلوگیری کنند.
پناهجویان هشدار دادند که تا زمان توقف خشونتها و آزادی زنان بازداشتشده، به گردهماییها و تظاهرات اعتراضی خود در پایتختها و شهرهای مختلف اروپا ادامه خواهند داد. در ماههای اخیر، کشورهای اروپایی و غربی شاهد راهپیماییها و گردهماییهای اعتراضی علیه طالبان بودهاند. از جمله در شهرهای هامبورگ و برلین در آلمان و نیز در ژنو، تظاهراتهایی در محکومیت سیاستها و عملکرد طالبان برگزار شده است.
منابع معتبر به افغانستان اینترنشنال میگویند تنشها میان طالبان در بدخشان شدت یافته و احتمال وقوع یک رویارویی نظامی درونی افزایش یافته است.
طبق اطلاعات منابع، رهبر طالبان، جمعه فاتح، فرمانده ناراضی و معاون والی این گروه در زابل را «باغی» خوانده و دستور سرکوب او را صادر کرده است.
باغی اصطلاحی است که طالبان برای مخالفان خود به کار میبرد و در سالهای گذشته طالبان برخی از نیروهای ناراضی خود را تحت این عنوان سرکوب و از قدرت کنار گذاشتند.
منابع طالبان میگویند که چندین دور گفتوگو میان جمعه فاتح و مقامات ارشد از جمله فصیحالدین فطرت، رئیس ستاد ارتش طالبان به بنبست رسیده است.
جمعه فاتح به دلیل اختلافها اکنون از دستورات مقامات طالبان به ویژه ملا هبتالله سرپیچی میکند و با تاکید بر تسلیحات سنگین و نیروهای تحت امر خود، حاکمیت مرکزی طالبان را با «قیام مردمی» تهدید کرده است.
منابع میگویند رهبر طالبان جمعه فاتح را «باغی» شناسایی کرده است
جمعه فاتح کیست و چگونه به قدرت رسید؟
جمعه فاتح، فرمانده تاجیکتبار طالبان در حوزه درواز بدخشان است. او حدود بیش از ۱۰ سال سال قبل به گروه طالبان پیوست و سالها به عنوان جنگجوی وفادار طالبان علیه حکومت سابق افغانستان جنگید. تحولات اخیر در بدخشان نشان میدهد فاتح دیگر از دستورات مقامات ارشد پیروی نمیکند و رهبری طالبان او را به عنوان یک عنصر «سرکش» شناسایی کرده و در صدد سرکوب او است.
آقای فاتح حدود یک سال قبل از سقوط کابل به دست طالبان، با تهاجم به مناطق راهبردی بدخشان و تصرف ذخیرهگاههای بزرگ تسلیحاتی بجامانده از دوران جهاد، قدرت خود را در حوزه دروازها تثبیت کرد.
پس از روی کار آمدن طالبان، او ولسوال نسی تعیین شد و در طول چهار سال گذشته، گامبهگام بر نفوذ سیاسی، نظامی و اقتصادی خود در منطقه افزود. هوادارانش به او لقب «فاتح درواز» داده و به او «امیر عمومی دروازها» میگویند؛ موضوعی که به نگرانیهای طالبان دامن زده است.
افزایش قدرت و استقلال عمل فاتح در بدخشان، به مرور زمان مایه نگرانی شدید طالبان شده است. رهبر طالبان برای کاهش نفوذ او، حدود ۵ ماه پیش فاتح را به عنوان معاون والی زابل منصوب کرد. فاتح پس از یک ماه و نیم تعلل به زابل رفت، اما پس از مدت کوتاهی به زادگاهش در بدخشان بازگشت و اکنون بیش از دو ماه است که از بازگشت به محل کارش امتناع ورزیده است.
منابع از میان طالبان میگویند که فاتح در مدت حضور خود در زابل، به اطلاعاتی دست یافت که نشان میداد طالبان به دنبال بازداشت یا حذف فیزیکی او است. به گفته منابع طالبان، فاتح به دلیل نگرانی از ترور یا بازداشت، به طور سری از زابل به ولسوالی نسی فرار کرد. وی پس از بازگشت به بدخشان آرایش نظامی خود را شدت بخشید.
جمعه فاتح با افرادش در ولسوالی نسی بدخشان
لشکر ۱۰ هزار نفری فرمانده ناراضی
جمعه فاتح در ۱۱ جوزای ماه جاری، در یک تجمع هوادارنش در روستای «جویدره» ولسوالی نسی، سخنرانی بیسابقهای انجام داد. او ادعا کرد که ۲ هزار و ۵۰۰ نیروی مسلح با تجهیزات کامل سبک و سنگین تنها در ولسوالی نسی در اختیار دارد و تعداد کل نیروهای وفادارش در سراسر بدخشان و شمالشرق به ۱۰ هزار نفر میرسد.
یافتههای افغانستان اینترنشنال نشان میدهد که ادعاهای این فرمانده در مورد دسترسی به تسلیحات سنگین و استراتژیک، با واقعیتهای میدانی و شواهد موجود همخوانی دارد. او چهار انبار بزرگ تسلیحاتی بهجامانده از دوران نجیبالله، رئیسجمهور سابق و دوران جهاد را تصرف کرده است.
تسلیحات جمعه فاتح
تسلیحاتی که جمعه فاتح در اختیار دارد پیش از این در کنترول «ایشان برهان»، از فرماندهان قدرتمند سابق وابسته به حزب جمعیت اسلامی بود. پس از مرگ برهان، انبار سلاح توسط فردی به نام «قومندان زیدالله» محافظت میشد.
جمعه فاتح و افرادش در یک شبیخون، زیدالله و نزدیکانش را در مسیر مسجد به قتل رساندند و کنترول این ذخیرهگاهها را در منطقه «شورین» و در روستاهای خوگز و خرکت در ولسوالی نسی به دست گرفتند.
طبق گزارش مقامات سابق پولیس بدخشان، تسلیحات این سه انبار سلاح کاملاً جدید و از زمان دکتر نجیب بوده است.
براساس اطلاعاتی که در اختیار افغانستان اینترنشنال قرار گرفته، این تسحلیات شامل ۱۰ میل توپ هشادو دو، ۱۰ میل هاوان غرنی، ۱۵ میل دهشکه، ۱۰ میل زیکویک، سلاحهای اگاس و دافع هوا بوده و در مجموع بیش از هزار میل سلاح سبک و سنگین است که بخش بزرگی از آن را کلاشینکوف تشکیل میدهد.
یک منبع با حفظ هویت خود، گفت: «۳ میل زیکویک، ۱۳ میل پیکا، ۱۴ میل توپ دیسی، ۳۶ میل کلهکوف و حدود ۲۷۰ میل کلاشینکوف در منطقه شوریون نسی ذخیره شده بود که به دست جمعه فاتح افتاده است.»
دو منبع به شمول یک مقام پیشین پولیس، گفتند که یک دستگاه استینگر ضد هواپیما نیز در یکی از این ذخیرگاه ها بوده که بهدست جمعه فاتح افتاده و آن را به فروش رسانده است.
علاوه بر این ذخیرهگاهها، منابع تایید میکنند که جمعه فاتح در چهار سال گذشته با استفاده از درآمد هنگفت استخراج طلا در منطقه دروازها، از بازار چاقاق سلاح، تسلیحات پیشرفته سبک و سنگین خریداری کرده است.
جمعه فاتح با محافظانش در دفتر خود در ولایت زابل
سرچشمه تنش: پول و معادن طلا
تنش میان فاتح و قندهار صرفاً بعد نظامی و نگرانی امنیتی ندارد، بلکه یک جنگ تمامعیار اقتصادی است. رهبر طالبان، یک ماه پیشتر دستور توقف کامل استخراج معادن طلا در حوزه دروازها را صادر کرد. همزمان، مولوی اسماعیل غزنوی، والی طالبان در بدخشان، افراد نزدیک به جمعه فاتح را به اتهام استخراج غیرقانونی، باجگیری و درگیری با کارگران در معدن طلای «قتقتی» ولسوالی شکی بازداشت کرد. هرچند کار استخراج این معادن پس از هفتهها توقف به دلیل نگرانی از تشدید شورشهای مردم دوباره از سرگرفته شده است.
کارشناسان معتقدند سخنان فاتح در جویدره و خطونشان کشیدنهای نظامی او، هشدار مستقیمی به ملا هبتالله در واکنش به قطع دسترسی او از این منابع مالی و فشارهای اداری و سیاسی بوده است.
بسیج مردمی و سفر به روستاها
در یک ماه اخیر، جمعه فاتح به روستاهای مختلف ولسوالی نسی سفر کرده و به دنبال تجدید پیمان با مردم و تجهیز آنها است. نزدیکان او تصاویر این دیدارها را در شبکههای اجتماعی پخش کردهاند.
منابع محلی از ولسوالیهای درواز میگویند که فاتح از روستاییان خواسته تا برای «دفاع از عزت خود و کنترول معادن طلا» سلاحهای او را تحویل گرفته و مجهز شوند.
فاتح در حالیکه در زادگاهش در ولسوالی نسی موفق به سازماندهی تظاهرات صدها نفری علیه طالبان شده، سه منبع معتبر از ولسوالی شکی به افغانستان اینترنشنال گفتند که مردم این مناطق از پذیرش تسلیحات فاتح خودداری کرده و تمایلی به وارد شدن در جنگ او با قندهار ندارند.
سفرهای جمعه فاتح به روستاهای بدخشان
بنبست نهایی و آمادگی قندهار برای عملیات نظامی
مولوی ذبیحالله، از نزدیکان فاتح، در یک تظاهرات عمومی در نسی صراحتاً به رهبری طالبان درباره وقوع قیامهای مردمی هشدار داد. منابع استخباراتی طالبان به قندهار گزارش دادهاند که فاتح رسماً در حال آرایش نظامی برای مقابله با اداره طالبان است.
بر اساس گزارشها، فاتح در یک ماه اخیر در منطقه شورین نسی به سر میبرد و در حال آماده سازی سنگر و ساختن یک سرک از این منطقه به سوی حوزه راغ بدخشان است؛ اقدمی که به باور منابع نشاندهنده آمادگیها برای جنگ است.
با توجه به حساسیت بدخشان، طالبان تاکنون با احتیاط عمل کردهاند؛ اما منابع موثق تایید میکنند که با رد پیشنهاد استعفای فاتح از سوی قندهار و اصرار او بر عدم بازگشت به زابل، قندهار ارسال نیروهای ویژه و قطعات نظامی را به بدخشان آغاز کرده است.
منابع آگاه گفتند که تصمیم رهبری طالبان برای سرکوب این فرمانده تاجیکتبار و ناراضی قطعی است و بدخشان در آستانه یک جنگ نظامی قرار دارد.
احمدضیا سراج، رئیس پیشین امنیت ملی افغانستان میگوید گزارشهایی وجود دارد که هند کمکهای ابتدایی را برای ساخت و توسعه پهپاد در اختیار طالبان قرار داده است. او حملات پهپادی طالبان به پاکستان را غیرموثر خواند و گفت این اقدامات با هدف «فریب افکار عامه» و تبلیغات راهاندازی شده است.
رئیس پیشین امنیت ملی افغانستان روز شنبه به افغانستان اینترنشنال گفت: «طالبان اکثراً پهپادها را از بازارهای آزاد خریداری میکنند و با دستکاری، قابلیت انتقال مواد انفجاری را به آنها اضافه میکنند.»
او گفت «گزارشهای تاییدنشدهای وجود دارد که هند در حال حاضر یک قسمت از ظرفیتهای ابتدایی را در اختیار طالبان قرار میدهد.» آقای سراج در این زمینه سند و مدرکی ارائه نکرد.
روز گذشته وزارت دفاع طالبان اعلام کرد که با انجام حملات هوایی، «مراکز وابسته به گروه داعش» را در دو ایالت بلوچستان و خیبرپختونخوا پاکستان هدف قرار داده است.
آقای سراج میگوید حملات اخیری که طالبان مدعی است در ایالت بلوچستان پاکستان انجام داد، صرفاً جهت «فریب» مردم و «کاهش فشارهای داخلی» است و بهجز «کاربرد تبلیغاتی»، هیچ دستاورد دیگری نداشته است.
وزارت اطلاعات و نشرات پاکستان تایید کرد که پدافند نیروی هوایی این کشور یک پهپاد ابتدایی متعلق به «رژیم طالبان» را در نزدیکی شینکو، در ولسوالی خیبر شناسایی و سرنگون کرد. بهگفته این وزارت، این نفوذ هوایی بهسرعت مهار شد و هیچ خسارت یا تلفاتی نداشته است.
پاکستان بارها طالبان را به همدستی با هند در برهمزدن امنیت این کشور متهم کرده است. اخیرا خبرنگار افغانستان اینترنشنال در هند گزارش داد که هند زخمیهای طالبان در جنگ با پاکستان را درمان میکند.
دستکم یک زخمی طالبان در جنگ مرزی با پاکستان به دهلی، پایتخت هند منتقل شده و تحت درمان قرار گرفته است. خبرنگار افغانستان اینترنشنال در دهلی روز جمعه این زخمی طالبان را -که به سادگی قادر به راه رفتن نبود- همراه با دو پایوازش در این شهر ملاقات کرده است.
پیشینه استفاده طالبان از پهپاد
احمدضیا سراج با اشاره به اینکه طالبان از دیرباز بدینسو از پهپاد استفاده میکنند، فاش کرد که این گروه در سالهای ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ میلادی، چندین بار با استفاده از پهپاد بالای پاسگاهها، مراکز نظامی و حتی محلات غیرنظامی در ولایتهای لوگر، میدانوردک، قندوز، تخار، پکتیا و بلخ حمله کرده بود. او گفت که تمام این حملات به وسیله پهپادهای بسیار ابتدایی صورت میگرفت.
به گفته رئیس پیشین امنیت ملی، این پهپادها معمولاً از بازارهای آزاد تحت پوشش استفاده تجارتی خریداری میشدند و با اندک دستکاری، ظرفیت انتقال دو الی چهار کیلوگرام مواد انفجاری را پیدا میکردند.
او در توضیح کارایی این تسلیحات گفت: «این پهپادها از نظر قدرت تخریب میتوانند بالای یک هدف کوچک، اگر بهصورت درست عمل کنند موثر عمل کنند؛ ولی هدف قرار دادن یک مرکز تروریستی با این پهپادها قطعاً موثر نیست، بهجز اینکه برای موارد اطلاعاتی و فریب اذهان استفاده شود.»
پیش از این نیز طالبان مناطقی را در اسلامآباد و راولپندی، از جمله پایگاه هوایی استراتژیک «نورخان» را آماج حملات پهپادی قرار داده بود.
بر اساس گزارشها، طالبان پس از تسلط بر افغانستان، کارگاهها و کارخانههای کوچکی را برای مونتاژ و تولید پهپادهای انتحاری و شناسایی در کابل و برخی ولایتها راهاندازی کردهاند و تلاش میکنند از این ابزار به عنوان بدیلی برای جبران کمبود نیروی هوایی خود در منازعات مرزی استفاده کنند.
ثبت ۱۲ مورد حمله پهپادی طالبان به پاکستان در سال جاری
دادههای سازمان بینالمللی «اکملد» که رویدادهای جنگی و منازعات جهان را ثبت میکند، نشان میدهد که طالبان افغان برای نخستینبار در فبروری سال جاری میلادی، استفاده از پهپادها را به عنوان بخشی از پاسخ نظامی خود در برابر پاکستان آغاز کردهاند.
بر اساس آمارهای این نهاد بینالمللی، از زمان آغاز این تاکتیک جدید نظامی در فبروری تاکنون، دستکم ۱۲ مورد حمله پهپادی توسط نیروهای طالبان به داخل خاک پاکستان ثبت و مستند شده است.
روزنامه بریتانیایی دیلی میل در جوزا ۱۴۰۴ گزارش داد که طالبان در پی ساخت پهپادهای انتحاری است که میتوانند به اهدافی فراتر از مرزهای افغانستان حمله کنند. در گزارش آمده است که این پهپادها در کمپ فونیکس در حومه کابل ساخته میشوند. این کمپ پیش از ۲۰۲۱ پایگاه نیروهای امریکایی بود.
وزارت داخله طالبان میگوید که بر اثر آتشسوزی در فاز دوم شهرک صنعتی هرات یک نفر کشته شده و این حادثه ۲۰ میلیون افغانی خسارت وارد کرده است.
طالبان گفته آتشنشانها به ارزش ۶۵۰ میلیون افغانی اموال تاجران را نجات دادهاند.
عبدالمتین قانع، سخنگوی وزارت داخله طالبان در خبرنامهای نوشت این آتشسوزی حوالی ساعت ۳:۰۰ بامداد شنبه، ۳۰ جوزا در کارخانه نور آریا در فاز دوم شهرک صنعتی هرات رخ داده است. او افزود که این کارخانه در زمینه تولید کاغذ و مقوا فعالیت دارد.
طالبان درباره علت این آتشسوزی ابرازنظر نکرده است. باشندگان هرات پیشتر از بلند شدن ستون دود در شهرک صنعتی خبر داده بودند.
وزارت داخله طالبان همزمان از وقوع یک آتشسوزی دیگر در ناحیه اول شهر جلالآباد خبر داده است. این وزارت گفته آتشنشانها در ننگرهار اموال مردم به ارزش یک میلیون افغانی را از فرو رفتن به کام آتش نجات دادند.
سیریک ژومانگارین، معاون صدراعظم و وزیر اقتصاد قزاقستان که در رأس یک هیئت بلندپایه وارد کابل شد، روز شنبه (۳۰ جوزا) با محمدحسن آخند، رئیسوزرای طالبان در ارگ دیدار و گفتوگو کرد.
معاون صدراعظم قزاقستان گفته است که کشورش به دنبال افزایش سطح واردات از افغانستان است.
او همچنین از ورود محموله جدید کمکهای بشردوستانه قزاقستان شامل ۸ واگن قطار (حاوی خیمه، دارو و اقلام ضروری) برای حمایت از مهاجران عودتکننده و آسیبدیدگان حوادث طبیعی خبر داد. همزمان، یک تیم از پزشکان متخصص قزاقستانی نیز برای ارائه خدمات درمانی وارد کابل شدهاند.
به گفته طالبان، در این دیدار، ژومانگارین به نمایندگی از رئیسجمهور قزاقستان، به طور رسمی از ملا محمدحسن آخند دعوت کرد تا به آستانه سفر کند. متقابلاً رئیسوزرای طالبان نیز از رئیسجمهور قزاقستان برای سفر به کابل دعوت به عمل آورد.
همزمان با این دیدار، «مجمع اقتصادی افغان-قزاق» با حضور مقامات طالبان و نمایندگان برجسته بخش خصوصی دو کشور در کابل برگزار شد.
در این مجمع، نورالدین عزیزی، وزیر صنعت و تجارت طالبان و وزیر اقتصاد ملی قزاقستان، بر اراده قوی دو طرف برای گسترش روابط اقتصادی، سرمایهگذاری متقابل و تقویت حملونقل و ترانزیت تاکید کردند.
وزیران اقتصاد قزاقستان و طالبان
نورالدین عزیزی در این مجمع اعلام کرد که حجم مبادلات تجاری میان افغانستان و قزاقستان از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ میلادی، در حدود ۱۰۰ درصد و نسبت به سال گذشته حدود ۴۱ درصد افزایش یافته است.
عزیزی با اشاره به امضای نقشهراه اقتصادی میان دو کشور گفت: «تعیین هدف برای رساندن میزان تجارت دو کشور تا سقف ۳ میلیارد دالر، یک هدف واقعبینانه و قابل دستیابی است.»
او تاکید کرد که برای رسیدن به این هدف، نیاز به ایجاد تسهیلات بیشتر، توسعه همکاریهای بانکی، تقویت ترانزیت، حملونقل و ایجاد فرصتهای بیشتر برای سرمایهگذاری متقابل است. وزیر صنعت و تجارت طالبان همچنین از بازرگانان قزاقستانی خواست تا در بخشهای زراعت، معادن، صنایع تبدیلی، لجستیک و انرژی در افغانستان سرمایهگذاری کنند.
سفر این هیئت بلندپایه به کابل و تلاش برای امضای نقشهراه تجارت ۳ میلیارد دالری در حالی صورت میگیرد که طالبان به دلیل چالشها و تنشهای مداوم مرزی و تجارتی با پاکستان، به شدت در تلاش است تا مسیرهای ترانزیتی و شرکای اقتصادی خود را به سمت کشورهای آسیای مرکزی تغییر دهد.
قزاقستان اگرچه اداره طالبان را به رسمیت نمیشناسد، اما در سال گذشته نام این گروه را از فهرست سازمانهای تروریستی خود حذف کرد و در حال حاضر یکی از اصلیترین تأمینکنندگان گندم، آرد و فرآوردههای استراتژیک کشاورزی افغانستان به شمار میرود.