رسانههای ایران گزارش دادهاند که صدها افغان برای شرکت در مراسم تشییع جنازه علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، در مشهد آماده میشوند. یک مقام ایرانی اعلام کرده است که دو هزار و پنجصد ویزای رایگان برای شهروندان افغانستان صادر شده است.
بر اساس گزارشها، قرار است پیکر رهبر جمهوری اسلامی پس از برگزاری مراسم تشییع در تهران، قم و عراق، در نهایت در شهر مشهد به خاک سپرده شود.
بعلی عسکری، معاون استان خراسان رضوی اعلام کرد که به منظور تسهیل حضور اتباع افغانستان در این مراسم، ۲ هزار و ۵۰۰ ویزای رایگان صادر شده است. این مقام دولتی ایران پیشبینی کرده است که بین دو تا چهار هزار افغان از طریق مرزهای زمینی برای شرکت در این مراسم وارد ایران شوند.
گفته شده است که برای اسکان زائران از افغانستان، مکانهایی در مساجد و تکایای مشهد در نظر گرفته شده است.
پیشبینی میشود علاوه بر افرادی که از داخل افغانستان به مشهد سفر میکنند، جمعیتی از مهاجران افغان مقیم ایران نیز در برنامههای مربوط به خاکسپاری رهبر جمهوری اسلامی شرکت کنند.
بیشتر کشورها و سازمانهای بینالمللی یا از اظهارنظر درباره این حملات خودداری کردهاند یا صرفاً بر کاهش تنش و حفاظت از غیرنظامیان تأکید کردهاند.
امریکا نیز اعلام کرده است که از آنچه «حق پاکستان برای دفاع از خود» در برابر تهدیدهای امنیتی میخواند، حمایت میکند.
پاکستان روز یکشنبه، ۷ سرطان، تأیید کرد که در پاسخ به حملات شبهنظامیان، مناطقی در ولایتهای کنر، پکتیا و پکتیکا را هدف قرار داده است. این ولایتهای هممرز با پاکستان پیش از این نیز بارها هدف حملات هوایی و راکتی اسلامآباد قرار گرفتهاند.
اسلامآباد میگوید اعضای تحریک طالبان پاکستان در این مناطق پناه گرفتهاند و از خاک افغانستان حملات خود را علیه پاکستان طراحی و اجرا میکنند. طالبان این ادعا را رد کردهاند.
کشورهای اروپایی تنها نسبت به تلفات غیرنظامیان در حمله اخیر پاکستان ابراز نگرانی کردهاند. ایالات متحده، چین و روسیه، سه عضو شورای امنیت، نیز این حملات یا گزارشهای مربوط به کشته شدن غیرنظامیان را محکوم نکردهاند.
در مقابل، هند در بیانیهای که روز دوشنبه، ۸ سرطان، منتشر شد، این حملات را «تجاوز آشکار پاکستان، نقض حاکمیت افغانستان و تهدیدی مستقیم علیه صلح و ثبات منطقه» خواند. دهلی نو همچنین اعلام کرد این حملات ادامه سیاستهای پاکستان برای انتقال بحرانهای داخلی به خارج از مرزهای این کشور است.
نمایندگان اتحادیه اروپا، ناروی و بریتانیا نیز ضمن تأکید بر حفاظت از غیرنظامیان، بدون اشاره مستقیم به حملات پاکستان، خواستار کاهش تنش شدند.
کشورهای مختلف چه موضعی گرفتهاند؟
واکنش دولتها به حملات پاکستان را میتوان در سه دسته کلی خلاصه کرد: برخی کشورها از موضع پاکستان حمایت کردهاند، گروهی صرفاً خواستار کاهش تنش شدهاند و تنها هند این حملات را بهطور صریح محکوم کرده است.
وزارت خارجه امریکا در حوت ۱۴۰۴ اعلام کرد از حق پاکستان برای دفاع از خود در برابر تهدیدهای امنیتی حمایت میکند. این وزارتخانه با ابراز تأسف از تلفات غیرنظامیان، طالبان را به عمل نکردن به تعهدات ضدتروریسم متهم کرد و گفت گروههای تروریستی همچنان از خاک افغانستان برای انجام حملات استفاده میکنند.
چین نیز موضعی مشابه اتخاذ کرده است. نماینده ویژه این کشور در سفر به پاکستان، ضمن تلاش برای کاهش تنش میان دو طرف، گفت اسلامآباد حق دارد از خود در برابر تروریسم دفاع کند.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، نیز در سفر ۱۳ جوزا به اسلامآباد، ضمن تأکید بر ضرورت کاهش تنش، گفت پاکستان حق دارد در چارچوب قوانین بینالمللی از خود و شهروندانش دفاع کند.
سفارت ترکیه در پاکستان نیز در بیانیهای اعلام کرد که انقره همچنان از پاکستان در مبارزه با تروریسم حمایت میکند.
در مقابل، ایران حملات پاکستان را محکوم نکرده و تنها از دو طرف خواسته است خویشتنداری کنند و اختلافات خود را از راه گفتوگو حل کنند.
چرا بیشتر کشورها این حملات را محکوم نکردهاند؟
بر اساس ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد، کشورها در صورت وقوع حمله مسلحانه، از حق دفاع مشروع برخوردارند. پاکستان حملات خود را بر همین مبنا توجیه میکند و میگوید طالبان نتوانستهاند مانع فعالیت تحریک طالبان پاکستان شوند.
در سالهای اخیر، نگرانی کشورهای منطقه از فعالیت گروههای مسلح در افغانستان نیز افزایش یافته است. چین، روسیه و برخی دیگر از کشورها بارها از طالبان خواستهاند مانع فعالیت گروههایی شوند که امنیت منطقه را تهدید میکنند.
نصیر اندیشه، سفیر افغانستان در ژنو، به افغانستان اینترنشنال گفت که نگرانی مشترک کشورها درباره فعالیت گروههای مسلح از خاک افغانستان، یکی از دلایل احتیاط آنان در واکنش به حملات پاکستان است.
او گفت: «امروز پاکستان با حملات تیتیپی روبهرو است؛ فردا ممکن است چین با تهدید جنبش اسلامی ترکستان شرقی مواجه شود. به همین دلیل، بسیاری از کشورها ترجیح میدهند در این موضوع موضعگیری نکنند.»
میرویس بلخی، پژوهشگر روابط بینالملل، نیز معتقد است محکومیت حملات از سوی هند بیش از هر چیز در چارچوب رقابت راهبردی دهلی نو و اسلامآباد قابل ارزیابی است.
به گفته او، هند از این فرصت استفاده میکند تا سیاستهای امنیتی پاکستان را زیر سوال ببرد.
انزوای طالبان
مصطفی مدثر، کارشناس روابط بینالملل، معتقد است جایگاه بینالمللی طالبان نیز بر واکنش کشورها تأثیر گذاشته است.
او به افغانستان اینترنشنال گفت بسیاری از دولتها نمیخواهند با محکوم کردن حملات پاکستان، این برداشت ایجاد شود که از حکومت طالبان حمایت یا به آن مشروعیت میبخشند. این در حالیست که اسلامآباد توانسته نگرانیهای امنیتی خود درباره افغانستان را برای بسیاری از کشورها برجسته کند.
اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، نیز در واکنش به حملات اخیر گفت افغانستان تنها قربانی حملات پاکستان نیست، بلکه از انزوای بینالمللی، نبود مشروعیت حکومت و فقدان اجماع ملی نیز آسیب میبیند.
انورالحق احدی، وزیر پیشین مالیه افغانستان نیز روز سهشنبه گفت اسلامآباد از انزوای بینالمللی طالبان بهرهبرداری میکند.
طالبان تاکنون تنها از سوی روسیه به رسمیت شناخته شده است. مسکو این تصمیم را با ملاحظات امنیتی و همکاری با طالبان برای مقابله با تهدید گروههای مسلح توجیه کرده است.
بسیاری از کشورهای غربی همچنان طالبان را به قطع ارتباط با گروههای تروریستی فرا میخوانند و این مسئله را یکی از موانع اصلی عادیسازی روابط با این گروه میدانند.
