عضو دیدهبان حقوق بشر: اروپا نباید با طالبان بر سر بازگرداندن پناهجویان افغان توافق کند
فرشته عباسی، پژوهشگر دیدهبان حقوق بشر تاکید کرد اتحادیه اروپا نباید برای بازگرداندن پناهجویان افغان با اداره طالبان توافق کند. او گفت هرگونه توافق اتحادیه اروپا با طالبان برای اخراج اجباری پناهجویان، آنها را در معرض آزار و شکنجه قرار میدهد.
بر اساس گزارش این سازمان، بروکسل در اول سرطان ۱۴۰۵ برای نخستین بار پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۱۴۰۰، میزبان هیاتی از مقامهای این گروه بوده است؛ دیداری که کمیسیون اروپا آن را «فنی» و متمرکز بر موضوع بازگشت پناهجویان توصیف کرد، اما سخنگوی طالبان آن را سفری «تاریخی» برای عادیسازی روابط کنسولی خواند.
به گزارش پژوهشگر دیدهبان حقوق بشر، این مذاکرات در حالی انجام شده است که اتحادیه اروپا از کارنامه هولناک حقوق بشری طالبان آگاهی کامل دارد و همواره از آن انتقاد کرده است. سخنگوی طالبان اعلام کرد که در این گفتوگوها درباره دستیابی به توافقی برای «فرایند بازگشت آبرومندانه» یا همان اخراج پناهجویان افغان به کشورشان بحث شده است. این در حالی است که قوانین بینالمللی صراحتا بازگرداندن اجباری افراد به مکانهایی را که در آن با خطر واقعی شکنجه، آزار و اذیت یا تهدید جانی مواجه میشوند، ممنوع کرده است.
فرشته عباسی تاکید کرد که افغانستان به هیچ وجه کشور امنی برای بازگشت اجباری پناهجویان نیست و شواهد محکمی وجود دارد که نشان میدهد نیروهای امنیتی طالبان افرادی را که به این کشور بازگردانده شدهاند، بازداشت کرده و تحت شکنجه قرار دادهاند. علاوه بر این، طالبان آزادی رسانهها را به شدت سرکوب کرده و منتقدان و مدافعان حقوق بشر را به طور خودسرانه بازداشت میکند. این گروه همچنین دختران و زنان را از تحصیلات متوسطه و دانشگاهی محروم کرده و محدودیتهای شدیدی بر اشتغال و رفتوآمد آنان اعمال کرده است؛ موضوعی که باعث شده کشورهایی مانند سویدن، دنمارک، اتریش و هالند به سرپرستی راب جتنه، نخستوزیر هالند و کریستین استوکر، صدراعظم اتریش، به زنان افغان صرفا بر اساس جنسیت و ملیتشان حق پناهندگی اعطا کنند.
بر اساس گزارش فرشته عباسی، مشکلات پناهجویان بازگشته به افغانستان تنها به شکنجه و بازداشت محدود نمیشود. کسانی که پیش از این به طور دستهجمعی از پاکستان و ایران اخراج شده و به کشور بازگشتهاند، اغلب بدون هیچ سرمایه، مسکن یا دسترسی به خدمات اولیه وارد افغانستان میشوند. این پناهجویان در کشوری که با فروپاشی اقتصادی، کاهش کمکهای بینالمللی، بیکاری گسترده، خشکسالی و سرکوب همهجانبه دستوپنجه نرم میکند، برای بقا میجنگند.
او تاکید کرد همزمان با محکوم کردن رفتارهای طالبان، همکاری با این گروه برای اخراج پناهجویان به یک محیط خطرناک، تضادی آشکار در سیاستهای اتحادیه اروپا است و بروکسل باید فورا تمامی طرحهای اخراج اجباری را متوقف کند.
مگنوس برونر، کمیسار امور داخلی و مهاجرت اتحادیه اروپا پیشتر از طرح جنجالی دعوت از نمایندگان طالبان به بروکسل دفاع کرده بود. او گفت که اتحادیه اروپا برای بازگرداندن پناهجویان ردشده افغان به کشورشان «چارهای جز گفتوگو با طالبان ندارد.»
شبکه «جنبش زنان» پس از اعلام نتایج کانکور ۱۴۰۵، برگزاری این آزمون بدون حضور دختران را «سند رسمی آپارتاید جنسیتی و حذف نظاممند زنان از جامعه افغانستان» خواند و گفت اعلام نتایج آن «روز پیروزی نیست، بلکه روز دفن عدالت، برابری و آینده افغانستان است.»
این گروه فعال حقوق زن روز سهشنبه، ۱۶ سرطان، با انتشار بیانیهای، برگزاری کانکور برای چهارمین سال پیاپی بدون حضور دختران را محکوم کرد و گفت: «کانکور بدون دختران، سند سقوط عدالت، انسانیت و وجدان جهانی است.»
در این بیانیه آمده است که اعلام نتایج کانکور بدون مشارکت دختران، «روز پیروزی نیست، بلکه روز دفن عدالت، برابری و آینده افغانستان است.»
شبکه جنبش زنان با اشاره به محرومیت میلیونها دختر از آموزش، تأکید کرد که این وضعیت تنها نتیجه اقدامات طالبان نیست، بلکه حاصل سالها سکوت، بیعملی و سیاستهای ناکام جامعه جهانی نیز به شمار میرود.
این جنبش همچنین طالبان را متهم کرد که با محدود کردن حقوق و آزادیهای اساسی زنان و دختران، زمینه آپارتاید جنسیتی را فراهم کرده و آینده دختران افغانستان را با تهدید جدی روبهرو کرده است.
در این بیانیه آمده است که سکوت و بیتفاوتی جامعه جهانی و نهادهای مدافع حقوق بشر، طالبان را در ادامه حذف زنان جسورتر کرده و این روند را به یک سیاست عادی تبدیل کرده است.
شبکه جنبش زنان از جامعه جهانی خواست فراتر از ابراز نگرانی و وعدههای تکراری، برای پایان دادن به آپارتاید جنسیتی، پاسخگو کردن طالبان و حمایت عملی از زنان و دختران افغانستان، اقدامات موثر و قاطع انجام دهد.
اداره ملی امتحانات طالبان روز دوشنبه نتایج کانکور سراسری ۱۴۰۵ را اعلام کرد. این آزمون برای چهارمین سال متوالی بدون حضور دختران برگزار شد.
طالبان تنها در سال ۱۴۰۱ به دختران اجازه شرکت در آزمون کانکور را داد، اما پس از اعلام نتایج، آنان را از ورود به دانشگاهها منع کرد. از آن زمان تاکنون، همه آزمونهای کانکور بدون حضور دختران برگزار شده است.
مرکز خبرنگاران افغانستان با استقبال از آزادی جاوید نیازی، مسئول خبرگزاری پیگرد، گفت که بازداشت ۶۳ روزه او نقض آشکار حقوق انسانی و حرفهای این خبرنگار بوده و آزادی او از ابتدا نباید سلب میشد.
این مرکز میگوید هماکنون شش خبرنگار و کارمند رسانه در بازداشت طالبان بهسر میبرند.
مرکز خبرنگاران افغانستان روز سهشنبه اعلام کرد که جاوید نیازی، خبرنگار و صاحبامتیاز خبرگزاری پیگرد، پس از ۶۳ روز بازداشت در زندان ریاست ۴۰ استخبارات طالبان آزاد شده است.
این مرکز میگوید که خبرگزاری پیگرد همچنان بسته است و تجهیزات ضبطشده این رسانه نیز به مسئولان آن بازگردانده نشده است.
مرکز خبرنگاران افغانستان از طالبان خواست ضمن بازگشایی بیقیدوشرط خبرگزاری پیگرد، تجهیزات ضبطشده این رسانه و دیگر خبرنگاران را بازگرداند و به حقوق خبرنگاران و فعالان رسانهای احترام بگذارد.
این نهاد همچنین از اداره استخبارات طالبان خواست همه خبرنگاران و کارکنان رسانهای بازداشتشده را آزاد کند.
به گفته مرکز خبرنگاران افغانستان، در حال حاضر دستکم شش خبرنگار و کارمند رسانهای همچنان در زندانهای استخبارات طالبان نگهداری میشوند و از فعالیت آزادانه رسانهای محروم هستند.
نتایج یک نظرسنجی تازه نشان میدهد که حدود ۷۵درصد شرکتکنندگان از طالبان ناراضیاند. همچنین، شماری از افرادی که خود را اعضای ردهپایین طالبان معرفی کردهاند، از فساد، خویشاوندسالاری و روند انتصابها در اداره طالبان انتقاد کردهاند.
زاویهنیوز روز سهشنبه نتایج این نظرسنجی را با عنوان «چه مقدار از طالبان راضی هستید و توقعات شما چقدر از این گروه برآورده شده است»، منتشر کرد. به گفته این رسانه، «حدود ۱.۷ میلیون نفر در این نظرسنجی مشارکت داشتهاند.»
بر اساس نتایج اعلامشده، تنها ۲۱ درصد از شرکتکنندگان از عملکرد طالبان ابراز رضایت کردهاند و ۳.۶ درصد نیز خود را بیطرف دانستهاند.
این رسانه میگوید نظرسنجی از طریق فیسبوک، اکس و پیامهای واتساپ انجام شده و نزدیک به ۱۴ هزار نفر با ثبت دیدگاه یا ارسال پیام در آن شرکت کردهاند. این نظرسنجی بیش از ۱۰ هزار و ۵۰۰ واکنش، نزدیک به ۹ هزار نظر در شبکههای اجتماعی و ۳۶۵۲ پیام واتساپ در مدت چهار روز دریافت کرده است.
۳۲.۲ درصد از پیامهای ارسالی در واتساپ از سوی افرادی بوده که خود را اعضا یا جنگجویان ردهپایین طالبان معرفی کردهاند.
بر اساس این گزارش، این افراد از فساد مالی و اخلاقی، خویشاوندسالاری در انتصابها، اولویت دادن به نزدیکان فرماندهان و نادیده گرفتن نیروهای عادی طالبان انتقاد کردهاند. برخی نیز گفتهاند که در دوران جنگ علیه نظام جمهوری پیشین جنگیدهاند، اما پس از بازگشت طالبان به قدرت، از مقامها و امتیازها بیبهره ماندهاند. شماری دیگر نیز از مشکلات معیشتی خود و خانوادههای شان شکایت کردهاند.
زاویه نیوز همچنین گزارش داده است که شرکتکنندگان ناراضی، ممنوعیت آموزش دختران، محدودیت کار زنان، بحران مشروعیت، گسترش فقر، رکود اقتصادی، فساد اداری و ابهام درباره آینده افغانستان را از مهمترین دلایل نارضایتی خود عنوان کردهاند.
در مقابل، حامیان طالبان بهبود وضعیت امنیتی، پایان نفوذ زورمندان و اجرای برخی پروژههای عمرانی را از مهمترین دستاوردهای این گروه دانستهاند.
تنها پنج درصد از شرکتکنندگان در این نظرسنجی را زنان تشکیل دادهاند.
این رسانه تأکید کرده است که نظرسنجی یادشده غیررسمی بوده و جزئیاتی درباره روش نمونهگیری، سازوکار جلوگیری از مشارکت تکراری یا میزان خطای آماری منتشر نکرده است، از این رو، نتایج آن را نمیتوان نماینده دیدگاه کل جامعه افغانستان دانست.
پیش از این، نمایندگی سازمان ملل در افغانستان (یوناما) در دلو ۱۴۰۲ نتایج پژوهشی را منتشر کرد که بر اساس آن، ۹۶ درصد زنان شرکتکننده با بهرسمیت شناختن طالبان مخالفت کرده و تنها چهار درصد گفته بودند که این گروه بدون تغییر باید به رسمیت شناخته شود.
همچنین، بخش زنان سازمان ملل در گزارشی که در سنبله ۱۴۰۴ منتشر شد، اعلام کرد ۹۲ درصد افغانهای شرکتکننده از ادامه تحصیل دختران حمایت میکنند و این حمایت در میان اقشار مختلف جامعه بهطور گسترده مشاهده شده است.
ترکیه روز سهشنبه اعلام کرد که ۲۴ پناهجوی افغان که قصد داشتند بهگونه غیرقانونی از ترکیه خارج شوند، در شهر ادرنه بازداشت شدند.
در میان بازداشتشدگان، هفت زن و شش کودک نیز حضور دارند و تمام آنها به مرکز اخراج اتباع خارجی منتقل شدند.
پولیس ترکیه راننده مینیبس را به اتهام انتقال «غیرقانونی» پناهجویان بازداشت کرده است.
ترکیه در سالهای اخیر تدابیر امنیتی در مرزهای غربی خود را تشدید کرده و بهگونه منظم از بازداشت پناهجویان خبر میدهد که در تلاش برای رسیدن به کشورهای اروپایی از مسیرهای غیرقانونی هستند.
بر مبنای آمار اداره مهاجرت ترکیه، این کشور در پنج ماه نخست سال جاری میلادی ۱۶ هزار و ۴۳۶ پناهجوی افغان را «بهدلیل نداشتن کارت اقامت» در سراسر این کشور بازداشت کرده است.
امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، روز سهشنبه در کابل با الکساندر دی کرو، رئیس برنامه توسعه سازمان ملل، و برهام احمد صالح، کمشنر عالی سازمان ملل در امور پناهندگان، دیدار کرد. متفی گفته است که کمکهای امدادی کافی نیست و کشورهای جهان به توسعه افغانستان کمک کنند.
وزارت خارجه طالبان روز سهشنبه در خبرنامهای اعلام کرد که متقی در این دیدار نسبت به بازداشت و مشکلات حقوقی شماری از مهاجران افغان در برخی کشورها به دلیل نداشتن اسناد هویتی ابراز نگرانی کرده و از کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان خواسته است برای حل این مشکلات اقدام کند.
انتقاد طالبان از اخراج مهاجران
بر اساس این خبرنامه، متقی اخراج اجباری مهاجران افغان از کشورهای همسایه را عامل تشدید بحران انسانی در افغانستان دانست و گفت طالبان برای پذیرش و ارائه خدمات اولیه به بازگشتکنندگان اقدام کردهاند، اما اسکان پایدار و بهبود شرایط زندگی آنان به حمایتهای توسعهای بلندمدت جامعه جهانی نیاز دارد.
او همچنین ممنوعیت کشت خشخاش را یکی از «دستاوردهای مهم» طالبان خواند و گفت ادامه این سیاست مستلزم سرمایهگذاری در بخش کشاورزی، تقویت بخش خصوصی، ایجاد فرصتهای شغلی و فراهم شدن معیشت جایگزین برای کشاورزان است..
امیرخان متقی و الکساندر دی کرو
روایت طالبان از مواضع سازمان ملل
وزارت خارجه طالبان مدعی است که الکساندر دی کرو در این دیدار، بهبود وضعیت امنیتی، ثبات سراسری و کاهش کشت خشخاش را از زمینههای مساعد برای گسترش همکاریهای توسعهای دانسته است.
به گفته طالبان، او همچنین بر ضرورت عبور از کمکهای صرفاً بشردوستانه و تمرکز بیشتر بر رشد اقتصادی، تقویت بخش خصوصی و ایجاد اشتغال در افغانستان تأکید کرده است.
طالبان همچنین به نقل از برهام احمد صالح نوشته است که کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان از اخراج اجباری مهاجران افغان حمایت نمیکند و تلاش دارد با کشورهای میزبان گفتوگو کند تا روند بازگشت مهاجران بهصورت داوطلبانه، امن و آبرومندانه انجام شود.
بر اساس این روایت، صالح همچنین از تلاش برای تقویت همکاریهای سهجانبه میان افغانستان، پاکستان، ایران و کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان بهمنظور یافتن راهحلی پایدار برای مسئله مهاجران خبر داده است.
وزارت خارجه طالبان اعلام کرد که دو طرف در پایان این دیدار بر ادامه همکاریها برای رسیدگی به وضعیت مهاجران بازگشته و حمایت از برنامههای توسعهای و اقتصادی افغانستان تأکید کردند.
نهادهای رسمی سازمان ملل متحد تاکنون بهطور مستقل جزئیات یا ارزیابی خود از این دیدار را منتشر نکردهاند.
برهام صالح و امیرخان متقی
دو مقام سازمان ملل کیستند؟
الکساندر دی کرو پیش از پیوستن به سازمان ملل، از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ نخستوزیر بلجیم بود و پیش از آن نیز سمتهایی از جمله معاون نخستوزیر، وزیر مالیه و وزیر همکاریهای توسعهای این کشور را بر عهده داشت.
برهام احمد صالح نیز سیاستمدار عراقی و رئیسجمهور پیشین عراق (۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲) است که اکنون مسئولیت کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان را بر عهده دارد. او پیشتر نخستوزیر اقلیم کردستان عراق و معاون نخستوزیر دولت فدرال عراق نیز بوده است.