ارزیابیهای جدید نشان میدهد که سازمان تروریستی داعش در سالهای اخیر دچار تحول ساختاری شده و رهبری مرکزی آن عملاً توانایی هدایت عملیات بزرگ فرامرزی را از دست داده است.
در این میان، شاخه خراسان این گروه مستقر در افغانستان و پاکستان، به موفقترین الگو برای انجام عملیات فرامرزی تبدیل شده است.
بر اساس پژوهش مؤسسه پژوهشی هادسن در واشنگتن، رهبری مرکزی داعش پس از از دست دادن کنترول سرزمینی در عراق و سوریه، از سال ۲۰۲۴ به این سو نتوانسته عملیات بزرگ و هماهنگ بینالمللی انجام دهد. تنها استثنای قابل توجه در این دوره، فعالیتهای داعش خراسان بوده که توانسته چندین حمله پیچیده را در کشورهای غربی برنامهریزی و تسهیل کند.
داعش خراسان نشان داده که میتواند بدون نیاز به دستور مستقیم و هماهنگی گامبهگام با رهبری مرکزی، عملیات فرامرزی انجام دهد. حملات سال ۲۰۲۴ این گروه در غرب، از جمله حمله مرگبار به مسکو، نمونهای از این توانمندی عملیاتی بود.
پژوهشگران حوزه تروریسم استدلال میکنند که موفقیت داعش خراسان در انجام عملیات خارجی، اکنون به عنوان الگویی برای سایر شاخههای داعش، بهویژه ولایت ساحل در غرب افریقا، عمل میکند.
تحلیلگران تأکید میکنند که استقرار در مناطق روستایی و کوهستانی افغانستان مانعی برای فعالیتهای فرامرزی این گروه ایجاد نکرده است.
داعش خراسان از طریق شبکههای مالی پیچیده، لجستیک دیجیتال و ارتباط با سلولهای کوچک در اروپا، عملیات خود را پیش میبرد.
تمرکززدایی قدرت در ساختار داعش
گزارشهای تحلیلی نشان میدهد که ساختار داعش از مدل متمرکز سالهای اوج خود فاصله گرفته است. در مدل جدید، ولایتهای مختلف این گروه به طور مستقل یا نیمهمستقل وظیفه تأمین مالی، جذب نیرو و حتی برنامهریزی عملیات خارجی را بر عهده دارند.
در این چارچوب، داعش خراسان به عنوان موفقترین و در عین حال نگرانکنندهترین نمونه این الگوی جدید معرفی شده است؛ ولایتی که همزمان توانسته در داخل افغانستان فعالیت کند و هم در عمق خاک غرب عملیات نقشآفرینی نماید.
افزایش خطر عملیات فرامرزی خودسرانه
کارشناسان هشدار میدهند که ناتوانی رهبری مرکزی داعش، خطر «فراملی شدن» خودسرانه شاخههای منطقهای را به طور جدی افزایش داده است. موفقیت داعش خراسان در دور زدن کانالهای سنتی فرماندهی، اکنون الهامبخش دیگر ولایتها شده و این موضوع زنگ خطر را برای دستگاههای امنیتی در اروپا، آفریقا و خاورمیانه به صدا درآورده است.
تحلیلگران معتقدند که اگر این روند ادامه یابد، احتمال انجام عملیاتهای پیچیدهتر فرامرزی توسط شاخههای مختلف داعش در سالهای آینده بیشتر خواهد شد.
احمد الدالاتی، رئیس امنیت داخلی دمشق، روز پنجشنبه به تلویزیون دولتی الاخباریه گفت: «تحقیقات اولیه درباره عاملان بمبگذاریهای هفتم جولای نشان میدهد این گروه با داعش در ارتباط بوده است.»
او افزود: «یکی از اعضای این گروه را شناسایی کردیم و با زیر نظر گرفتن او، موفق شدیم سایر اعضای شبکه را نیز شناسایی و بازداشت کنیم.»
دو انفجار روز سهشنبه همزمان با سفر امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، دمشق را لرزاند. این انفجارها در نزدیکی هتلی رخ داد که مکرون در آن اقامت داشت.
خبرگزاری دولتی سانا گزارش داد نیروهای امنیتی محل دو بمب را شناسایی کرده بودند، اما این بمبها پیش از خنثیسازی منفجر شدند. وزارت کشور سوریه نیز اعلام کرد که مواد انفجاری بهکاررفته «ابتدایی» بودهاند.
پیشتر، انس خطاب، وزیر داخله سوریه، از بازداشت گروه مسئول این حملات خبر داده و گفته بود هویت اعضای آن پس از تکمیل تحقیقات اعلام خواهد شد.
امانوئل مکرون پس از این حمله گفت: «ما درباره خطرات، هرچند تحت کنترول باشند، یا عزم برخی گروهها برای جلوگیری از بازگشت کامل سوریه به جامعه جهانی، هیچ توهمی نداریم.»
احمد شرع، رئیسجمهور سوریه، نیز با قدردانی از موضع مکرون، گفت رئیسجمهور فرانسه با صدور بیانیهای بلافاصله پس از اطلاع از انفجارها «شجاعت» نشان داد و تأکید کرد که عاملان این حمله پاسخگو خواهند شد.
این انفجارها تنها چند روز پس از حمله دیگری در دمشق رخ داد. هفته گذشته، انفجار بمبی که به داعش نسبت داده شد، در یک کافه نزدیک کاخ دادگستری این شهر، ۱۰ کشته و بیش از ۲۰ زخمی بر جای گذاشت.
سوریه پس از ۱۴ سال جنگ داخلی، که با برکناری بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ و روی کار آمدن احمد شرع پایان یافت، تلاش میکند روند بازسازی و برقراری ثبات را از سر بگیرد. از آن زمان، حملات در دمشق نسبتاً نادر بوده است. با این حال، در ماه مه، انفجار یک موتر بمبگذاریشده در برابر ساختمان وزارت دفاع سوریه، یک سرباز را کشت و دستکم ۲۳ نفر دیگر را زخمی کرد.
همچنین در ماه جون سال گذشته، حملهای به یک کلیسا که به داعش نسبت داده شد، ۲۵ کشته بر جای گذاشت و بهعنوان یکی از مرگبارترین حملات سوریه پس از پایان جنگ داخلی شناخته میشود.
گروه داعش در ماه فبروری علیه دولت احمد شرع اعلام جنگ کرد و این دولت را به دلیل روابطش با ترکیه و ایالات متحده «نامشروع» خواند.
جارباس باربوسا، رئیس سازمان بهداشت قاره امریکا، گفت بزرگترین تهدید در هفتههای آینده، کمبود آب آشامیدنی سالم، اختلال در خدمات صحی، کاهش پوشش واکسیناسیون و ازدحام در اردوگاهها خواهد بود. او هشدار داد که این شرایط میتواند زمینه شیوع بیماریهای تنفسی، گوارشی و دیگر بیماریهای واگیردار را فراهم کند.
سازمان ملل نیز تیمهایی را برای ارائه خدمات حمایت روانی و اجتماعی به بازماندگان، بهویژه زنان و کودکان، اعزام کرده است. سازمان بهداشت قاره امریکا همچنین اعلام کرد که با همکاری وزارت صحت ونزوئلا، نظارت بر بیماریها و ارائه خدمات صحی اضطراری در مناطق آسیبدیده را گسترش داده است.
سیرو اوگارته، مدیر بخش وضعیتهای اضطراری صحی این سازمان، گفت نظام صحی ونزوئلا پس از سالها بحران اقتصادی بهشدت تضعیف شده و مهاجرت گسترده کارکنان صحی نیز توان این کشور را برای رسیدگی فوری به آسیبدیدگان کاهش داده است. او افزود بسیاری از مراکز درمانی که برای رسیدگی به بیماران اورژانسی طراحی نشده بودند، پس از زمینلرزهها برای درمان مجروحان تجهیز شدند.
اوگارته همچنین گفت با کمکهای بینالمللی، اعزام کارکنان صحی از مناطق دیگر و ایجاد شفاخانههای صحرایی، روند ارائه خدمات صحی در مناطق آسیبدیده بهبود یافته است.
آرماندو ده نگری، سرپرست دفتر سازمان بهداشت قاره امریکا در ونزوئلا، نیز گفت ۳۰۰ قربانی در ایالت لا گوایرا، که بیشترین آسیب را از زمینلرزه دیده است، بدون شناسایی هویت دفن شدهاند. با این حال، اداره پزشکی قانونی ونزوئلا اطلاعات و نمونههای ژنتیکی آنان را برای شناسایی احتمالی در آینده ثبت و نگهداری میکند.
همزمان، مقامهای ونزوئلا اعلام کردند شمار جانباختگان زمینلرزههای سوم سرطان به سه هزار و ۸۸۹ نفر رسیده است. به گفته آنان، بیش از ۱۶ هزار و ۷۴۰ نفر زخمی و حدود ۱۷ هزار و ۹۰۰ نفر نیز بیخانمان شدهاند. بیشتر آسیبدیدگان در بیش از ۸۰ اردوگاه موقت در ایالت لا گوایرا و بخشهایی از پایتخت، کاراکاس، اسکان داده شدهاند.
زمینلرزههای ۷.۲ و ۷.۵ ریشتری در سوم سرطان از مرگبارترین رویدادهای طبیعی سالهای اخیر ونزوئلا به شمار میروند. این زمینلرزهها هزاران خانه، شفاخانه، مکتب، جاده و تأسیسات عمومی را ویران یا آسیبدیده کردهاند. سازمان ملل نیز برای تأمین نیازهای فوری آسیبدیدگان، درخواست ۳۰۰ میلیون دالر کمک اضطراری کرده است.
اداره زمینشناسی ایالات متحده هشدار داده است که احتمال مرگ بیش از ۱۰ هزار نفر وجود دارد؛ رقمی که در صورت تحقق، این زلزلهها را در میان مرگبارترین زلزلههای یک قرن اخیر در امریکای لاتین قرار خواهد داد.
