روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی مفصل، از شکلگیری جنبشی خبر داده که از محافل دانشگاهی فراتر رفته و اکنون به خیابانهای سانفرانسیسکو رسیده است. این گزارش نشان میدهد که بخشی از این جنبش، همزمان با افزایش نگرانیها درباره آینده هوش مصنوعی، به سمت مواضع رادیکالتر حرکت کرده است.
ناپدید شدن رهبر یک جنبش
روایت این گزارش با سرنوشت سم کرشنر، مهندس ۲۷ ساله برق و یکی از بنیانگذاران گروه «استاپ ایآی»(جلو هوش مصنوعی را بگیر)، آغاز میشود. این گروه خواهان ممنوعیت دایمی توسعه هوش مصنوعی فوقپیشرفته است.
کرشنر ماهها در برابر دفتر شرکت اوپنایآی تحصن برگزار کرد، چندین بار بازداشت شد و به یکی از چهرههای شناختهشده جنبش ضد هوش مصنوعی تبدیل شد. اما در نوامبر سال گذشته ناگهان ناپدید شد و تاکنون هیچ نشانی از او به دست نیامده است.
به گفته همگروهیهایش، آخرین جمله او پیش از ناپدید شدن این بود: «فکر میکنم دیگر زمان روشهای بدون خشونت گذشته است.»
همین جمله باعث شد دوستانش با پولیس تماس بگیرند و درباره احتمال حمله به دفتر اوپنایآی هشدار دهند. شرکت اوپنایآی نیز برای مدتی تدابیر امنیتی خود را افزایش داد، هرچند اعضای گروه بعداً تأکید کردند که این هشدار تنها از روی احتیاط بوده و کرشنر تهدید مشخصی علیه کسی مطرح نکرده بود.
نگرانیهایی فراتر از بیکاری
در سالهای گذشته، هوش مصنوعی بیشتر به عنوان ابزاری برای افزایش بهرهوری و پیشرفت علمی معرفی میشد. اما اکنون بخشی از افکار عمومی امریکا نگاه متفاوتی پیدا کرده است.
بر اساس نظرسنجی دانشگاه کوینیپیاک، ۷۰ درصد امریکاییها معتقدند هوش مصنوعی باعث از بین رفتن فرصتهای شغلی خواهد شد و ۵۵ درصد نیز میگویند این فناوری بیش از آنکه سودمند باشد، به زندگی روزمره آسیب خواهد زد. افزایش اخراج کارکنان، گسترش مراکز داده یا دیتا سنتر، نگرانیهای امنیت سایبری و گزارشهایی درباره تأثیر چتباتها بر افراد آسیبپذیر، به این بدبینی دامن زده است.
اما برای بسیاری از فعالان جنبش «استاپ ایآی»، موضوع تنها از دست رفتن شغل نیست. آنان به هشدارهای شماری از دانشمندان، از جمله جفری هینتون، برنده جایزه نوبل و از پیشگامان هوش مصنوعی، استناد میکنند. هینتون پیشتر احتمال نابودی بشر به دست هوش مصنوعی را بین ۱۰ تا ۲۰ درصد برآورد کرده بود.
در دو سال گذشته، شماری از برجستهترین دانشمندان و مدیران صنعت فناوری نیز خواستار احتیاط بیشتر در توسعه هوش مصنوعی شدهاند. در سال ۲۰۲۳، بیش از هزار نفر، از جمله ایلان ماسک و شماری از پژوهشگران برجسته، با امضای نامهای خواستار توقف ششماهه آموزش مدلهای بسیار قدرتمند هوش مصنوعی شدند. آنان هشدار دادند که رقابت بیوقفه برای ساخت سامانههای هوشمندتر، بدون نظارت و مقررات کافی، میتواند پیامدهای غیرقابل پیشبینی داشته باشد.
در مقابل، شرکتهایی مانند اوپن ایآی، گوگل، مایکروسافت و آنتروپیک معتقدند توسعه هوش مصنوعی میتواند پیشرفتهای بزرگی در پزشکی، آموزش، پژوهشهای علمی و اقتصاد ایجاد کند. این شرکتها میگویند به جای توقف توسعه، باید با ایجاد استانداردهای ایمنی و مقررات بینالمللی، خطرهای این فناوری را مدیریت کرد.
اختلاف بر سر شیوه مبارزه
جنبش مخالفت با هوش مصنوعی یکدست نیست. گروهی از پژوهشگران و فعالان، بر پژوهش، قانونگذاری و گفتوگو با شرکتهای فناوری تأکید دارند و با اعتراضهای خیابانی موافق نیستند.
در مقابل، نسل جوانتری از فعالان معتقد است که هشدارهای علمی کافی نبوده و باید با نافرمانی مدنی و اعتراضهای مستقیم، روند توسعه هوش مصنوعی را متوقف کرد. همین اختلافها به تدریج شکاف عمیقی در این جنبش ایجاد کرده است.
هالی المور، پژوهشگر دانشگاه هاروارد و بنیانگذار گروه (Pause AI US) یا وقفه در توسعه هوش مصنوعی، یکی از چهرههای این جریان است. او سه سال پیش شغل خود را ترک کرد تا تمام وقت برای توقف توسعه هوش مصنوعی فعالیت کند. اما زمانی که کرشنر خواهان بستن ورودی ساختمان اوپن ایآی و اقدامات اعتراضی گستردهتر شد، او با این روشها مخالفت کرد و کرشنر را از گروه اخراج کرد.
والاستریت ژورنال مینویسد اگرچه بیشتر گروههای ضد هوش مصنوعی همچنان بر اعتراضهای مسالمتآمیز تأکید دارند، اما در ماههای اخیر چند رویداد نگرانکننده رخ داده است.
در یکی از این موارد، فردی ناشناس به خانه یکی از اعضای شورای شهر ایندیاناپولیس شلیک کرد و یادداشتی با مضمون «نه به مراکز داده» بر جا گذاشت. در حادثهای دیگر، یک دانشجوی ۲۰ ساله به اتهام حمله به خانه سم آلتمن، مدیرعامل اوپنایآی، بازداشت شد.
مقامهای امریکایی میگویند او سندی ضد هوش مصنوعی همراه داشت که در آن از «انقراض قریبالوقوع بشر» سخن گفته شده بود. وکلای او اما تأکید کردهاند که این اقدام ناشی از یک بحران شدید روانی بوده است.
شرکت اوپنایآی در واکنش اعلام کرده است که از گفتوگو و نقد درباره هوش مصنوعی استقبال میکند، اما «ادبیات و اقدامات خشونتآمیز، جان افراد را به خطر میاندازد و گفتوگوی سازنده را دشوارتر میکند.»
پرسشی که همچنان بیپاسخ مانده است
ناپدید شدن سم کرشنر، به نمادی از بحران عمیقتری تبدیل شده است، بحرانی که تنها به سرنوشت یک فعال سیاسی محدود نمیشود، بلکه بازتابدهنده شکاف فزاینده بر سر آینده هوش مصنوعی است.
در حالی که شرکتهای بزرگ فناوری میلیاردها دالر برای توسعه مدلهای پیشرفتهتر سرمایهگذاری میکنند، گروهی از پژوهشگران و فعالان هشدار میدهند که سرعت این رقابت از توان دولتها برای قانونگذاری و نظارت پیشی گرفته است.
در همین حال، دولتها نیز رویکردهای متفاوتی در پیش گرفتهاند. اتحادیه اروپا نخستین قانون جامع هوش مصنوعی را تصویب کرده است. امریکا بیشتر بر همکاری داوطلبانه با شرکتها تکیه دارد و چین نیز توسعه این فناوری را در کنار کنترول شدید دولتی دنبال میکند.
به نظر میرسد رقابت جهانی بر سر هوش مصنوعی تنها یک رقابت اقتصادی یا فناورانه نیست، بلکه به تدریج به یکی از مهمترین مباحث سیاسی و اخلاقی قرن بیستویکم تبدیل شده است.
به گزارش وال استریت ژورنال، داستان سم کرشنر نیز در همین بستر معنا پیدا میکند. او نماد نسلی از فعالان است که باور دارند سرعت توسعه هوش مصنوعی از توان جامعه برای مهار آن پیشی گرفته است. در مقابل، منتقدان این جریان هشدار میدهند که گسترش ادبیات آخرالزمانی و پیشبینی انقراض بشر، میتواند به افراطگرایی و خشونت دامن بزند.
به گزارش این روزنامه، در نهایت، پرسش اصلی همچنان بیپاسخ مانده است؛ آیا هوش مصنوعی بزرگترین فرصت تاریخ بشر خواهد بود یا بزرگترین تهدید آن؟
پاسخ این پرسش شاید نه در آزمایشگاههای سیلیکونولی، بلکه در نحوه قانونگذاری، نظارت و تصمیمگیری دولتها و جامعه جهانی در سالهای پیش رو مشخص شود.