بر بنیاد آمار، در سال مالی ۲۰۲۶ انتقال محمولههای ترانزیتی افغانستان از مسیر پاکستان به ۱۱ هزار و ۵۹۲ کانتینر محدود شده، در حالی که در سال مالی ۲۰۲۱، پیش از بازگشت طالبان به قدرت، این رقم نزدیک به ۸۹ هزار کانتینر بود.
طبق گزارش هرچند پاکستان در اکتبر ۲۰۲۵ به دلیل نگرانیهای امنیتی مرز دیورند با افغانستان را بست، اما روند کاهش تجارت پیش از آن آغاز شده بود. تحلیلگران باور دارند که طالبان از پیش تلاشها برای گسترش مسیرهای تجاری از طریق ایران و آسیای مرکزی را آغاز کرده بودند تا وابستگی افغانستان به بنادر پاکستان را کاهش دهند.
بر اساس این گزارش، تجارت ترانزیتی در سالهای نخست پس از روی کار آمدن طالبان بهطور موقت افزایش یافت و در سال مالی ۲۰۲۳ به ۱۰۲ هزار و ۸۸۶ کانتینر و ارزش ۶.۷ میلیارد دالر رسید، اما پس از آن بهسرعت کاهش یافت.
این رقم در سال مالی ۲۰۲۴ به ۵۴ هزار کانتینر و در سال مالی ۲۰۲۵ به ۴۲ هزار و ۹۵۹ کانتینر کاهش یافت.
گزارش میگوید افغانستان اکنون بهطور فزاینده از مسیرهای ترانزیتی ایران و آسیای مرکزی استفاده میکند.
بر اساس گزارش «نظارت اقتصادی افغانستان» بانک جهانی، واردات افغانستان در سال مالی ۲۰۲۵ میلادی ۱۵ درصد افزایش یافته و ارزش آن به ۱۳.۲ میلیارد دالر رسیده است.
بر بنیاد این گزارش، ایران به بزرگترین منبع واردات افغانستان تبدیل شده و ۳۱.۳ درصد واردات این کشور از ایران انجام شده است. همچنین مسیرهای مستقیم و ترانزیتی ایران حدود ۴۸.۶ درصد از مجموع واردات افغانستان را تشکیل میدهد.
از سوی دیگر، روند «ترانزیت معکوس» صادرات افغانستان از مسیر پاکستان تقریباً بهطور کامل متوقف شده است. در گزارش آمده است که ارزش این ترانزیت که در سال مالی ۲۰۲۵، بیش از ۴۵۴ میلیون دالر بود، در سال مالی ۲۰۲۶ به تنها هفت میلیون دالر کاهش یافته است.
تحلیلگران میگویند هرچند طالبان مسیرهای بدیل تجاری پیدا کردهاند، اما این تغییر هزینههای اقتصادی نیز برای افغانستان داشته است.
طولانیتر شدن مسیرهای انتقال از طریق ایران و دیگر راهها، هزینه انتقال کالا را افزایش داده و باعث بالا رفتن قیمت مواد غذایی، دارو و سایر کالاهای ضروری شده است؛ موضوعی که بهویژه بر مردم ولایتهای شرقی و جنوبی افغانستان تأثیر بیشتر گذاشته است.
کاهش تجارت ترانزیتی بر هزاران راننده، نمایندگان گمرکی، شرکتهای حملونقل و دیگر کارگران نیز تأثیر منفی گذاشته و منابع درآمدی آنان را تضعیف کرده است.