گروهی به نام «جبهه جمهوریت افغانستان» روز دوشنبه مدعی شد که به موتر حامل آمر استخبارات طالبان در دشت برچی کابل حمله کرده است. این جبهه در اعلامیهای گفت که در این حمله دو عضو طالبان کشته شدند.
به گفته جبهه، این حمله شام دوشنبه در جاده شهید مزاری، در ساحه تانکتیل دشت برچی، رخ داد. افغانستان اینترنشنال نمیتواند بهطور مستقل صحت این ادعا و آمار تلفات را تایید کند.
در همین حال، برخی منابع وقوع انفجار در دشت برچی را تایید کردهاند. به گفته این منابع، هدف انفجار یک موتر رنجر طالبان بوده است.
رهبری جبهه جمهوریت را طاهر زهیر، والی پیشین بامیان، برعهده دارد. یک منبع نزدیک به او به افغانستان اینترنشنال گفت که این جبهه فعالیت خود را حدود سه ماه پیش آغاز کرده است.
طاهر زهیر پس از سقوط جمهوریت مدتی علیه طالبان به صورت چریکی میجنگید اما نهایتاً در ثور ۱۴۰۲ در سمنگان به طالبان تسلیم شد.
طالبان پس از آن ویدیویی از او منتشر کردند و مشخص نبود که این ویدیو تحت چه شرایطی ضبط شده است. زهیر در این ویدیو گفت که با طالبان کنار آمده، زیرا «جنگ و خشونت راه حل قضیه افغانستان نیست.»
جبهه جمهوریت در اعلامیه خود گفت که سیاست «حذف و دشمنی» طالبان با مردم، راهی جز مبارزه مسلحانه باقی نگذاشته است.
در هفتههای اخیر، گزارشها از افزایش حملات مخالفان مسلح طالبان در بخشهایی از افغانستان حکایت دارد.
جبهه مقاومت ملی، جبهه متحد، جبهه آزادی و سپاهیان میهن نیز در موارد مختلف مسئولیت حملات علیه نیروهای طالبان را برعهده گرفتهاند. طالبان تاکنون آمار یا جزئیات بسیاری از این حملات را تایید نکرده است.
طالبان در ۱۰ اسد از کشتهشدن هفت نفر در حوزه هشتم امنیتی کابل خبر داد و آنان را «دزدان مسلح» معرفی کرد.
آقای بنت روز دوشنبه در اکس نوشت: «گزارشها از کشتهشدن افراد در عملیات امنیتی طالبان در کابل، از جمله تیراندازی به چهار نفر در روز دوشنبه و کشتهشدن هفت نفر دیگر در روزهای اخیر در حوزه هشتم، نگرانکننده است. این رویدادها باید فوری و بیطرفانه بررسی شوند.»
او افزود: «استفاده از نیروی مرگبار باید با قوانین بینالمللی حقوق بشر و اصول ضرورت و تناسب مطابقت داشته باشد.»
پولیس طالبان روز دوشنبه، ۱۹ اسد، اعلام کرد که چهار نفر در مربوطات حوزه هجدهم امنیتی کابل کشته شدند. خالد زدران، سخنگوی فرماندهی پولیس طالبان در کابل، گفت که این افراد «مسلح» بودند و برای سرقت وارد یک خانه شده بودند.
به گفته او، نیروهای طالبان پس از رسیدن به محل با این افراد درگیر شدند. طالبان میگوید هر چهار نفر کشته شدند و دو تفنگچه از نزد آنان به دست آمد.
نه روز پیش از آن، نیروهای طالبان هفت نفر دیگر را در منطقه بلاکهای ستانکزی در حوزه هشتم کابل کشته بودتذ. خالد زدران گفت که این افراد نیز «دزدان مسلح» بودند و ابتدا به سوی نیروهای طالبان تیراندازی کردند.
او گفت که در این درگیری یک عضو طالبان زخمی شد و یک موتر و شماری سلاح نیز به دست نیروهای این گروه افتاد.
افغانستان اینترنشنال با نزدیکان شماری از کشتهشدگان صحبت کرده است. آنان روایت طالبان را رد میکنند و میگویند عزیزانشان بدون محاکمه به رگبار بسته شدهاند.
براساس اطلاعات رسیده به افغانستان اینترنشنال، شماری از کشتهشدگان هزاره بودند.
بیاطلاعی از سرنوشت فرزندان
یک منبع آگاه به افغانستان اینترنشنال گفت که خانوادههای هفت نفری که در ۱۰ اسد کشته شدند، در ابتدا از سرنوشت فرزندان خود اطلاعی نداشتند.
به گفته این منبع، خانوادهها پس از ناپدیدشدن آنان جداگانه به حوزههای پولیس طالبان مراجعه کردند. مقامهای پولیس طالبان ابتدا گفتند که از این افراد اطلاعی ندارند. بعداً، به خانوادهها گفته شد که به حوزه هشتم امنیتی مراجعه کنند، زیرا هفت نفر به اتهام دزدی در آن حوزه کشته شدهاند.
منبع گفت که خانوادهها برای نخستینبار در همین محل با یکدیگر روبهرو شدند. آنان سپس با دیدن تصاویر اجساد در طب عدلی، هویت فرزندان خود را شناسایی کردند. پیکر کشتهشدگان پس از آن به خانوادههای شان تحویل داده شد.
یکی از نزدیکان افراد کشتهشده به افغانستان اینترنشنال گفت که خانواده او از نظر مالی در وضعیت مناسبی قرار داشت. به باور او، این جوان نیازی نداشت که دست به دزدی بزند.
واکنشها به کشتهشدن افراد متهم به دزدی
کشتهشدن این افراد در شبکههای اجتماعی نیز واکنشهایی برانگیخته است. برخی کاربران از طالبان حمایت کردهاند، اما شماری دیگر پرسیدهاند چرا این افراد بازداشت و محاکمه نشدند.
یک کاربر با اشاره به گفته طالبان درباره کشف دو تفنگچه از چهار فرد کشتهشده نوشت: «اصل گپ این است که آنان اعدام صحرایی شدهاند. بعد از دستگیری تیرباران شدهاند.»
او افزود: «حاکمان را به کشتن تشویق نکنید. آنان را در حقکشی ترغیب نکنید. ممکن است فردا نوبت شما هم برسد.»
پس از کشتهشدن هفت نفر در حوزه هشتم، فضلاحمد معنوی، وزیر عدلیه حکومت پیشین، نیز این رویداد را «محاکمه صحرایی» خواند. معنوی گفت: «در فقه اسلامی و حقوق، اصل بر برائت است و هیچکس صرف اتهام، مجرم شناخته نمیشود.»
او خواستار بررسی مستقل این رویداد شد.
این نخستین بار نیست که روایت طالبان درباره کشتهشدن افرادی که «دزد مسلح» معرفی شدهاند، از سوی منابع دیگر رد میشود.
در دلو ۱۴۰۳، طالبان سه فرد کشتهشده در نیمروز را «سارق مسلح» معرفی کرد. منابع محلی اما گفتند که آنان سارق نبودند.
در ۱۴ جوزای امسال نیز طالبان دو فرد کشتهشده در هرات را متهم به سرقت کرد. یک گروه مسلح مخالف طالبان بعدا اعلام کرد که این دو نفر اعضای آن گروه بودند و در حمله به یک ایست بازرسی طالبان کشته شدند.
یوناما: شکایتها از نیروهای طالبان بیپاسخ میماند
یوناما روز دوشنبه، ۱۹ اسد، گزارشی درباره پاسخگویی نیروهای امنیتی و کارکنان طالبان در برابر شکایتهای مردم منتشر کرد.
این نهاد گفت که دستگاههای امنیتی طالبان آماری درباره شمار شکایتها از بدرفتاری نیروهای خود و نتیجه بررسی این شکایتها ارائه نکردهاند.
یوناما همچنین گفته است که موارد متعددی از شکایت مردم بدون رسیدگی باقی مانده است.
به گفته این نهاد، برخی شهروندان به دلیل ترس از انتقام و بیاعتمادی به سازوکارهای موجود، از شکایت علیه نیروهای طالبان خودداری میکنند.
یوناما همچنین از مواردی خبر داده است که پس از ادعاهای جدی نقض حقوق بشر، هیچ تحقیق یا بازداشتی صورت نگرفته است. این نهاد درباره خودداری برخی محاکم نظامی طالبان از پذیرش شکایت مردم علیه نیروهای این گروه نیز ابراز نگرانی کرده است.
پنج زن از پنج مسیر متفاوت، روایت میکنند که چگونه بخشی از آیندهای که برای خود ساخته بودند متوقف شد.
به قول این زنان، پنج سال گذشته را نمیتوان تنها به فرمانها و آمار تقلیل داد؛ پشت این اعداد، زنانی قرار دارند با احساس، عاطفه، آرزو و آیندهای که برای خود تصور کرده بودند. زنانی که پنج سال پیش برای زندگیشان نقشه داشتند، اما اکنون بخشی از همان آینده در جایی میان این پنج سال متوقف شده است.
داروسازی که خانهنشین شد
تهمینه احمدی (نام مستعار) زنی از کابل، آرزو داشت داروساز شود. شبها و روزها، هفتهها و ماهها و سالها درس خواند و زحمت کشید و اندکی پیش از سقوط جمهوریت، با نمرات کادری از رشته فارمسی در کابل فارغ شد.
برای تهمینه، فراغت آغاز راه بود؛ میخواست در رشته خودش کار کند، تجربه بیندوزد، پیشرفت کند و شاید روزی به جایگاهی در همین رشته برسد.
اما با بازگشت طالبان به قدرت، آن آینده پیش از آغاز، متوقف شد. امروز تهمینه خانهنشین است؛ سالهایی که میتوانست برای او سالهای کسب تجربه و ساختن سابقه کاری باشد، به سالهای انتظار تبدیل شده است.
تهمینه وقتی از پنج سال گذشته حرف میزند، به همصنفیهای مردش فکر میکند؛ مردانی که شماری از آنان در دانشگاه نمرات پایینتری از او داشتند، اما اکنون وارد بازار کار شدهاند، تجربه کسب کردهاند و در حرفهشان پیش رفتهاند. همان سالهایی که برای همصنفیهای مرد تهمینه سالهای کسب تجربه و سابقه شغلی بود، برای او چیزی جز انزوا و انتظار به همراه نداشت؛ سالهایی که میتوانست آغاز زندگی حرفهایاش باشد.
شهرهای خالی از زنان
در ننگرهار، در شرق افغانستان، دعا (نام مستعار) پنج سال سلطه طالبان را از زاویه دیگری میبیند. او بیشتر از آنکه نگران شغلی باشد که از دست داده، به آینده فرزندانش میاندیشد. دعا در یک نهاد بینالمللی کار میکرد، از خانوادهاش حمایت مالی میکرد و در محیط کار تجربه و مهارت به دست میآورد.
در دوره جمهوریت، وقتی دعا صبح برای رفتن به وظیفه آماده میشد، کودکانش مادری را میدیدند که کار میکند، درآمد دارد و بیرون از خانه مسئولیت میپذیرد.
برای آنان حضور زن در محیط کار بخشی عادی از زندگی بود. حالا اما تصویر پیش چشمشان تغییر کرده است؛ مردان را میبینند که صبح برای کار بیرون میروند و در ادارهها و فعالیتهای اجتماعی حضور دارند، در حالی که زنان در بسیاری از این فضاها کمتر دیده میشوند.
دعا نگران است این تصویر در ذهن فرزندانش به هنجاری طبیعی تبدیل شود؛ جامعهای که در آن مرد کار میکند و زن در خانه میماند. او میترسد دخترش روزی دنیای بیرون از خانه را سهم مردان بداند و پسرش حضور یک زن در محیط کار را غیرعادی تصور کند.
دعا که در جامعهای سنتی با کار کردن در بیرون از خانه از مرزهای معمول عبور کرده بود، با صدایی که از نگرانی میلرزد، میگوید محدودیتی که امروز نسل او با آن روبهرو است، ممکن است فردا در ذهن کودکانش به یک هنجار و اصل بنیادین تبدیل شود.
نگرانی دعا بخشی از تصویر بزرگتری است که بر زندگی زنان افغانستان سایه افکنده است. سازمان ملل میگوید ۷۸ درصد زنان جوان افغانستان نه در آموزشاند، نه شاغلاند و نه در دورههای آموزشی و مهارتی حضور دارند.
«تاوان عمر رفته ما را کی میدهد»
برای مرسل سادات، یکی دیگر از زنان این گزارش، مسئله زمان است؛ سالهایی که گذشتهاند و راهی برای بازگرداندنشان وجود ندارد.
بر اساس آمار یونیسف، حدود ۳.۸ میلیون دختر ۷ تا ۱۸ ساله در افغانستان بیرون از مکتباند. از این میان، حدود ۲.۲ میلیون دختر نوجوان به دلیل ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم، از آموزش متوسطه محروم شدهاند.
محدودیتهای طالبان به همینجا ختم نشده و بعدتر به آموزشهای پزشکی نیز رسیده است؛ زنان و دختران از دسامبر ۲۰۲۴ از حضور در انستیتوتهای آموزش پزشکی منع شدند.
مرسل یکی از دخترانی است که از ادامه آموزش بازمانده است. او نقاش است و وقتی به پنج سال گذشته نگاه میکند، یک سؤال دارد: «این پنج سالی که از دست دادیم، آیا دوباره به زندگی ما اضافه میشود؟»
مرسل با بستهشدن در مکتب، یادگیری را کنار نگذاشته است. آنلاین درس میخواند، کتاب مطالعه میکند و تلاش دارد با پیشرفتهای روز همراه بماند. میداند این راهها جای صنف و مکتب را نمیگیرد، اما نمیخواهد جهانی که هر روز جلو میرود، او را پشت سر بگذارد.
وقتی قلممو را به دست میگیرد، دنیای مرسل تغییر میکند. او در خانه، دختر بودن زیر حاکمیت طالبان را با رنگها روایت میکند. بیرون از بوم نقاشی، بسیاری از انتخابهای زندگیاش محدود شدهاند، اما روی بوم هنوز خودش انتخاب میکند کدام رنگ کنار کدام رنگ بنشیند و نقاشیاش چگونه شکل بگیرد.
در جزئیات نقاشی، ذهنش را از محدودیتهای اطرافش دور میکند؛ با رنگها بازی میکند و تلاش دارد روانش را تازه نگه دارد. مکتب به رویش بسته شده، اما کتاب را کنار نگذاشته است؛ فضای آزاد هنری ندارد، اما قلممو هنوز در دستش است.
پناه بردن به قلم
در همین محدودیتها، اسرا ذکی، نام مستعار زن دیگری در این گزارش، راه دیگری برای ادامه دادن پیدا کرده است. او مدیرمسئول ماهنامه فرهنگی و اجتماعی «دوشیزه» است؛ رسانهای برای بازتاب صدای زنان و دختران افغانستان، بهویژه دخترانی که از آموزش محروم ماندهاند.
در سالهایی که درهای مکتب و دانشگاه به روی دختران بسته شده، «دوشیزه» برای اسرا فضایی برای نوشتن، آموختن و روایت کردن است. او تلاش میکند تجربه دخترانی را بازتاب دهد که هنوز میآموزند، مینویسند و برای آینده خود تلاش میکنند.
درهای صنف میتواند بسته باشد، اما اسرا نمیخواهد روایت دختران نیز پشت همان درها بماند. «دوشیزه» تلاشی است برای اینکه صدای آنان شنیده شود و امید به آموزش و آینده خاموش نماند.
آخرین زن این گزارش، رؤیایش را در جایی دنبال میکند که دیگر نمیتواند آزادانه وارد آن شود؛ میدان کریکت.
رویای کریکت در میدانهای بزرگ
بصیره صدیقی «مستعار» از دختران کریکتباز در افغانستان، شیفته این ورزش است. او و شماری از همتیمیهایش هنوز مخفیانه تمرین میکنند
بصیره و همتیمیهایش نه زمینی برای بازی دارند، نه امکانات کافی و نه امنیتی که بتوانند با آسودگی تمرین کنند؛ اما کریکت را کنار نگذاشتهاند.
در همان کشوری که ورزشکاران مرد میتوانند وارد میدان شوند، تمرین کنند، مسابقه بدهند و برای افغانستان بازی کنند، بصیره و همتیمیهایش برای ادامه همان رؤیا باید دور از چشم دیگران تمرین کنند.
بصیره در نامهای از نبود زمین، امکانات و امنیت نوشته و خواسته است دختران کریکتبازی که در افغانستان ماندهاند، فراموش نشوند. رؤیای او ساده است؛ روزی بتواند بدون ترس وارد میدان شود، تمرین کند و مسابقه بدهد.
پنج سال برای این پنج زن یک معنا نداشته است. برای تهمینه، فاصلهای است میان فارغ شدن و حرفهای که نتوانست آغاز کند؛ برای دعا، نگرانی از تصویری است که در ذهن فرزندانش از زن و جامعه ساخته میشود؛ برای مرسل، سالهای مکتبی است که بازنمیگردد؛ برای اسرا، تلاشی است برای باز نگهداشتن جایی برای نوشتن و شنیده شدن؛ و برای بصیره، میدان بازی از یک فضای باز به رؤیایی پنهانی تبدیل شده است.
این پنج روایت، پنج شکل متفاوت از یک زندگی متوقفشده را نشان میدهد؛ زنی که نتوانست وارد حرفهاش شود، مادری که از آینده فرزندانش میترسد، دختری که سالهای مکتبش را از دست داده، زنی که برای شنیده شدن صدای دختران تلاش میکند و ورزشکاری که رؤیای ورود دوباره به میدان را در سر دارد.
پنج سال گذشته است؛ اما برای این زنان، زمان فقط نگذشته است. بخشی از آیندهشان نیز همراه آن گذشته است.
و شاید پرسش مرسل سادات، پرسش بسیاری از همین زنان و دختران باشد: «این پنج سالی که از دست دادیم، آیا دوباره به زندگی ما اضافه خواهد شد؟»
به گفته منابع، نمایندگان جامعه هزاره و شیعه قصد داشتند مشکلات خود را با سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان، در میان بگذارند. با این حال، منابع گفتند حقانی در کابل نبود و نمایندگان هزارهها و شیعهها با محمدنبی عمری، معاون اول وزارت داخله طالبان، دیدار کردند.
منابع گفتند که معین وزارت داخله طالبان به هزارهها گفت که تا زمانی که حکم تخلیه شهرک امید سبز از سوی هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، صار نشده، باشندگان این شهرک خانههای خود را ترک نکنند.
یک منبع گفت که معین وزارت داخله طالبان همچنین به هزارهها گفته است که اقدامات عبدالحکیم شرعی، وزیر عدلیه طالبان، «باعث نارضایتی حقانی نیز شده و تلاش میکند در این زمینه مداخله کند.»
برپایه اطلاعات رسیده، بخش اصلی این گفتوگو به اقدامات عبدالحکیم شرعی، وزیر عدلیه طالبان و نگرانیها درباره شهرک امید سبز اختصاص داشته است.
به گفته منابع، نمایندگان هزاره و شیعه از عملکرد وزیر عدلیه شکایت کردند.
در روزهای اخیر، اعتراض بزرگان، روحانیون و چهرههای سیاسی هزاره و شیعه به اقدامات عبدالحکیم شرعی، وزیر عدلیه طالبان، افزایش یافته است.
شماری از اعضای شورای علمای شیعه، کمیسیون عالی شیعیان، نمایندگان پیشین پارلمان و مقامهای هزاره در اداره طالبان روز پنجشنبه ۱۵ اسد در نشستی در کابل، از طالبان خواستند جلو اقدامات وزیر عدلیه را بگیرد.
آنان عبدالحکیم شرعی را به «تبعیض سیستماتیک» و تلاش برای «کوچ اجباری» هزارهها و شیعیان متهم کردند و گفتند ادامه این وضعیت برای آنان «غیرقابل تحمل» شده است.
شرکتکنندگان این نشست از مصادره و دستور تخلیه شهرک امید سبز، بستهشدن تلویزیون تمدن، مسجد و مدرسه خاتمالنبیین، مسدودشدن شماری از مساجد و مراکز شیعیان، بازداشت روحانیون و عزاداران محرم و پایینکردن پرچمهای محرم انتقاد کردند.
پس از انتشار این بیانیه، عبدالحکیم شرعی اعضای این نشست را برای پاسخگویی به دفتر خود فراخواند. منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند که بزرگان هزاره و شیعه در یک نشست فوقالعاده تصمیم گرفتند به دفتر وزیر عدلیه نروند و گفتند تنها در صورت درخواست مقامهای ارشد طالبان، از جمله محمدحسن آخند، حاضر به گفتوگو خواهند شد.
وزارت عدلیه طالبان در ۶ ثور امسال گفت محکمه اختصاصی رسیدگی به قضایای زمینهای غصبشده بیش از ۱۵۰۷ جریب زمین شهرک امید سبز در غرب کابل را «امارتی» تشخیص داده است.
این وزارت گفت زمینهای مورد بحث در نواحی ششم و سیزدهم کابل قرار دارد و در پنج قطعه کادستر به نام دولت ثبت شده است.
اما یک منبع آگاه همان زمان به افغانستان اینترنشنال گفت اسناد باشندگان بهدرستی بررسی نشده و مدعی شد تصمیم طالبان به دلیل هزاره و شیعهبودن بخش بزرگی از باشندگان این شهرک گرفته شده است.
حکیم شرعی به دلیل رفتار تند با شیعیان و هزارهها در افغانستان بارها خبرساز شده است.
