وزیر سرحدات طالبان برای بررسی درگیری‌های یفتل به بدخشان سفر کرده است

پنج زن از پنج مسیر متفاوت، روایت می‌کنند که چگونه بخشی از آینده‌ای که برای خود ساخته بودند متوقف شد.

به قول این زنان، پنج سال گذشته را نمی‌توان تنها به فرمان‌ها و آمار تقلیل داد؛ پشت این اعداد، زنانی قرار دارند با احساس، عاطفه، آرزو و آینده‌ای که برای خود تصور کرده بودند. زنانی که پنج سال پیش برای زندگی‌شان نقشه داشتند، اما اکنون بخشی از همان آینده در جایی میان این پنج سال متوقف شده است.

داروسازی که خانه‌نشین شد

تهمینه احمدی (نام مستعار) زنی از کابل، آرزو داشت داروساز شود. شب‌ها و روزها، هفته‌ها و ماه‌ها و سال‌ها درس خواند و زحمت کشید و اندکی پیش از سقوط جمهوریت، با نمرات کادری از رشته فارمسی در کابل فارغ شد.

برای تهمینه، فراغت آغاز راه بود؛ می‌خواست در رشته خودش کار کند، تجربه بیندوزد، پیشرفت کند و شاید روزی به جایگاهی در همین رشته برسد.

اما با بازگشت طالبان به قدرت، آن آینده پیش از آغاز، متوقف شد. امروز تهمینه خانه‌نشین است؛ سال‌هایی که می‌توانست برای او سال‌های کسب تجربه و ساختن سابقه کاری باشد، به سال‌های انتظار تبدیل شده است.

تهمینه وقتی از پنج سال گذشته حرف می‌زند، به هم‌صنفی‌های مردش فکر می‌کند؛ مردانی که شماری از آنان در دانشگاه نمرات پایین‌تری از او داشتند، اما اکنون وارد بازار کار شده‌اند، تجربه کسب کرده‌اند و در حرفه‌شان پیش رفته‌اند. همان سال‌هایی که برای هم‌صنفی‌های مرد تهمینه سال‌های کسب تجربه و سابقه شغلی بود، برای او چیزی جز انزوا و انتظار به همراه نداشت؛ سال‌هایی که می‌توانست آغاز زندگی حرفه‌ای‌اش باشد.

شهرهای خالی از زنان

در ننگرهار، در شرق افغانستان، دعا (نام مستعار) پنج سال سلطه طالبان را از زاویه دیگری می‌بیند. او بیشتر از آن‌که نگران شغلی باشد که از دست داده، به آینده فرزندانش می‌اندیشد. دعا در یک نهاد بین‌المللی کار می‌کرد، از خانواده‌اش حمایت مالی می‌کرد و در محیط کار تجربه و مهارت به دست می‌آورد.

در دوره جمهوریت، وقتی دعا صبح برای رفتن به وظیفه آماده می‌شد، کودکانش مادری را می‌دیدند که کار می‌کند، درآمد دارد و بیرون از خانه مسئولیت می‌پذیرد.

برای آنان حضور زن در محیط کار بخشی عادی از زندگی بود. حالا اما تصویر پیش چشم‌شان تغییر کرده است؛ مردان را می‌بینند که صبح برای کار بیرون می‌روند و در اداره‌ها و فعالیت‌های اجتماعی حضور دارند، در حالی که زنان در بسیاری از این فضاها کمتر دیده می‌شوند.

دعا نگران است این تصویر در ذهن فرزندانش به هنجاری طبیعی تبدیل شود؛ جامعه‌ای که در آن مرد کار می‌کند و زن در خانه می‌ماند. او می‌ترسد دخترش روزی دنیای بیرون از خانه را سهم مردان بداند و پسرش حضور یک زن در محیط کار را غیرعادی تصور کند.

دعا که در جامعه‌ای سنتی با کار کردن در بیرون از خانه از مرزهای معمول عبور کرده بود، با صدایی که از نگرانی می‌لرزد، می‌گوید محدودیتی که امروز نسل او با آن روبه‌رو است، ممکن است فردا در ذهن کودکانش به یک هنجار و اصل بنیادین تبدیل شود.

نگرانی دعا بخشی از تصویر بزرگ‌تری است که بر زندگی زنان افغانستان سایه افکنده است. سازمان ملل می‌گوید ۷۸ درصد زنان جوان افغانستان نه در آموزش‌اند، نه شاغل‌اند و نه در دوره‌های آموزشی و مهارتی حضور دارند.

«تاوان عمر رفته ما را کی می‌دهد»

برای مرسل سادات، یکی دیگر از زنان این گزارش، مسئله زمان است؛ سال‌هایی که گذشته‌اند و راهی برای بازگرداندن‌شان وجود ندارد.

بر اساس آمار یونیسف، حدود ۳.۸ میلیون دختر ۷ تا ۱۸ ساله در افغانستان بیرون از مکتب‌اند. از این میان، حدود ۲.۲ میلیون دختر نوجوان به دلیل ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم، از آموزش متوسطه محروم شده‌اند.

محدودیت‌های طالبان به همین‌جا ختم نشده و بعدتر به آموزش‌های پزشکی نیز رسیده است؛ زنان و دختران از دسامبر ۲۰۲۴ از حضور در انستیتوت‌های آموزش پزشکی منع شدند.

مرسل یکی از دخترانی است که از ادامه آموزش بازمانده است. او نقاش است و وقتی به پنج سال گذشته نگاه می‌کند، یک سؤال دارد: «این پنج سالی که از دست دادیم، آیا دوباره به زندگی ما اضافه می‌شود؟»

مرسل با بسته‌شدن در مکتب، یادگیری را کنار نگذاشته است. آنلاین درس می‌خواند، کتاب مطالعه می‌کند و تلاش دارد با پیشرفت‌های روز همراه بماند. می‌داند این راه‌ها جای صنف و مکتب را نمی‌گیرد، اما نمی‌خواهد جهانی که هر روز جلو می‌رود، او را پشت سر بگذارد.

وقتی قلم‌مو را به دست می‌گیرد، دنیای مرسل تغییر می‌کند. او در خانه، دختر بودن زیر حاکمیت طالبان را با رنگ‌ها روایت می‌کند. بیرون از بوم نقاشی، بسیاری از انتخاب‌های زندگی‌اش محدود شده‌اند، اما روی بوم هنوز خودش انتخاب می‌کند کدام رنگ کنار کدام رنگ بنشیند و نقاشی‌اش چگونه شکل بگیرد.

در جزئیات نقاشی، ذهنش را از محدودیت‌های اطرافش دور می‌کند؛ با رنگ‌ها بازی می‌کند و تلاش دارد روانش را تازه نگه دارد. مکتب به رویش بسته شده، اما کتاب را کنار نگذاشته است؛ فضای آزاد هنری ندارد، اما قلم‌مو هنوز در دستش است.

پناه بردن به قلم

در همین محدودیت‌ها، اسرا ذکی، نام مستعار زن دیگری در این گزارش، راه دیگری برای ادامه دادن پیدا کرده است. او مدیرمسئول ماهنامه فرهنگی و اجتماعی «دوشیزه» است؛ رسانه‌ای برای بازتاب صدای زنان و دختران افغانستان، به‌ویژه دخترانی که از آموزش محروم مانده‌اند.

در سال‌هایی که درهای مکتب و دانشگاه به روی دختران بسته شده، «دوشیزه» برای اسرا فضایی برای نوشتن، آموختن و روایت کردن است. او تلاش می‌کند تجربه دخترانی را بازتاب دهد که هنوز می‌آموزند، می‌نویسند و برای آینده خود تلاش می‌کنند.

درهای صنف می‌تواند بسته باشد، اما اسرا نمی‌خواهد روایت دختران نیز پشت همان درها بماند. «دوشیزه» تلاشی است برای این‌که صدای آنان شنیده شود و امید به آموزش و آینده خاموش نماند.

آخرین زن این گزارش، رؤیایش را در جایی دنبال می‌کند که دیگر نمی‌تواند آزادانه وارد آن شود؛ میدان کریکت.

• 

  کرزی: اکنون زمان ندامت و مصالحه است

رویای کریکت در میدان‌های بزرگ

بصیره صدیقی «مستعار» از دختران کریکت‌باز در افغانستان، شیفته این ورزش است. او و شماری از هم‌تیمی‌هایش هنوز مخفیانه تمرین می‌کنند

بصیره و هم‌تیمی‌هایش نه زمینی برای بازی دارند، نه امکانات کافی و نه امنیتی که بتوانند با آسودگی تمرین کنند؛ اما کریکت را کنار نگذاشته‌اند.

در همان کشوری که ورزشکاران مرد می‌توانند وارد میدان شوند، تمرین کنند، مسابقه بدهند و برای افغانستان بازی کنند، بصیره و هم‌تیمی‌هایش برای ادامه همان رؤیا باید دور از چشم دیگران تمرین کنند.

بصیره در نامه‌ای از نبود زمین، امکانات و امنیت نوشته و خواسته است دختران کریکت‌بازی که در افغانستان مانده‌اند، فراموش نشوند. رؤیای او ساده است؛ روزی بتواند بدون ترس وارد میدان شود، تمرین کند و مسابقه بدهد.

پنج سال برای این پنج زن یک معنا نداشته است. برای تهمینه، فاصله‌ای است میان فارغ شدن و حرفه‌ای که نتوانست آغاز کند؛ برای دعا، نگرانی از تصویری است که در ذهن فرزندانش از زن و جامعه ساخته می‌شود؛ برای مرسل، سال‌های مکتبی است که بازنمی‌گردد؛ برای اسرا، تلاشی است برای باز نگه‌داشتن جایی برای نوشتن و شنیده شدن؛ و برای بصیره، میدان بازی از یک فضای باز به رؤیایی پنهانی تبدیل شده است.

این پنج روایت، پنج شکل متفاوت از یک زندگی متوقف‌شده را نشان می‌دهد؛ زنی که نتوانست وارد حرفه‌اش شود، مادری که از آینده فرزندانش می‌ترسد، دختری که سال‌های مکتبش را از دست داده، زنی که برای شنیده شدن صدای دختران تلاش می‌کند و ورزشکاری که رؤیای ورود دوباره به میدان را در سر دارد.

پنج سال گذشته است؛ اما برای این زنان، زمان فقط نگذشته است. بخشی از آینده‌شان نیز همراه آن گذشته است.

و شاید پرسش مرسل سادات، پرسش بسیاری از همین زنان و دختران باشد: «این پنج سالی که از دست دادیم، آیا دوباره به زندگی ما اضافه خواهد شد؟»

کرزی در گفت‌وگو با روزنامه ایتالیایی «کوریره دلا سرا» گفت تلاش می‌کند وضعیت افغانستان را از زاویه جمهوری یا «امارت» طالبان نبیند.

او گفت: «خواست من همزیستی برای ساختن خیر کشور است. افغان‌ها حق آن را دارند.»

رئیس‌جمهور پیشین افغانستان گفت حتی در سال ۲۰۱۰، زمانی که برادرش را که طالبان کشته بود دفن میکرد، همچنان طالبان را «برادر» می‌خواند.

او گفت می‌خواهد همه افغان‌ها چهار دهه رنج، مرگ و جنگ‌هایی را که به گفته او از زمان حمله شوروی با دخالت قدرت‌های خارجی ادامه داشته، کنار بگذارند.

به گفته او، طالبان نیز مانند دیگران به افغانستان تعلق دارد و حامیان و مخالفان طالبان همه هم‌وطن هستند.

او افزود این گروه‌ها دیر یا زود باید در کنار یکدیگر در صلح زندگی کنند و درک و احترام متقابل می‌تواند افغانستان را به پیش ببرد.

کرزی در پاسخ به این پرسش که چرا هنگام خروج نیروهای امریکایی در سال ۱۴۰۰ از افغانستان خارج نشد، گفت در زمان سختی‌ها نباید خانه را ترک کرد.

کرزی افزود که بدون توجه به وضعیت شخصی خود، از بودن در افغانستان خوشحال است و می‌تواند برای بهتر شدن اوضاع کار کند.

آموزش دختران

حامد آموزش دختران را فوری‌ترین هدف خود و میلیون‌ها افغان دانست و گفت دختران باید از دوره ابتدایی تا دانشگاه حق آموزش داشته باشند و زنان نیز باید بتوانند در جامعه کار کنند.

کرزی گفت محدودیت‌ها و مشکلاتی که گاهی با آن روبه‌رو می‌شود، برایش اهمیت ندارد و آموزش دختران هدفی است که ارزش تحمل دشواری‌ها را دارد.

روزنامه «کوریره دلا سرا» نوشته است که کرزی از سال ۲۰۲۱ در کابل در حبس خانگی به سر می‌برد. خانه او که با معیارهای افغانستان مجلل توصیف شده، به محل اقامت اجباری او تبدیل شده است.

کرزی برای بیرون رفتن از خانه باید منتظر اجازه طالبان بماند. افراد مسلح او را هنگام خروج همراهی و زیر نظر می‌گیرند و اجازه تغییر مسیر یا دیدارهای اتفاقی را ندارد.

در پنج سال گذشته به کرزی اجازه داده نشده به ولایت دیگری در افغانستان سفر کند. او تنها به دلیل بیماری اجازه سفر به خارج از کشور را یافته است.

تعداد بسیار کمی از افغان‌ها اجازه ورود به محل اقامت او را دارند و دیپلومات‌ها یا سیاستمداران خارجی نیز نمی‌توانند با او دیدار حضوری داشته باشند.

به نوشته این روزنامه، برای گرفتن اجازه انجام همین مصاحبه آنلاین میان کابل و میلان نیز شش ماه انتظار کشیده شد.

کرزی در جریان مصاحبه گفت خانه‌ای که در آن زندگی می‌کند یک اقامتگاه دولتی است که طالبان اجازه داده در اختیار او باقی بماند.

گزارش می‌گوید طالبان سال‌ها کرزی را به مرگ تهدید کرده و او را خاین، همکار امریکایی‌ها و فاسد خوانده بود. با این حال، کرزی در سال ۲۰۲۱ و با ورود طالبان به کابل تصمیم گرفت افغانستان را ترک نکند.

در مقابل، اشرف غنی، جانشین او در ریاست‌جمهوری، از افغانستان فرار کرد. نویسنده گزارش می‌گوید غنی سوار هواپیمایی شد که گفته می‌شد پر از دالر بوده است.

گزارش همچنین به سرنوشت داکتر نجیب‌الله یکی از روسای‌جمهور پیشین همسو با شوروی اشاره کرده که از مقر سازمان ملل بیرون کشیده شد، شکنجه و توسط طالبان کشته شد و جسدش به یک پایه چراغ آویخته شد.

نویسنده با اشاره به این پیشینه نوشته است که تصمیم کرزی برای ماندن در افغانستان با خطر همراه بود.

کرزی در بخش دیگری از مصاحبه درباره بسته بودن مکاتب به روی دختران گفت آموزش یک موضوع سیاسی نیست.

او گفت صرف‌نظر از این‌که انتخابات وجود داشته باشد یا نه، مکاتب باید باز باشند و پرسید در کجای جهان آموزش زنان نتیجه رای‌گیری بوده است.

در پاسخ به این دیدگاه که ممنوعیت آموزش دختران بخشی از هویت طالبان شده است، کرزی گفت این دیدگاه متعلق به همه اعضای طالبان نیست و به‌طور قطع با هویت افغانستان نیز سازگار نیست.

او برای توضیح دیدگاه خود از رابعه بلخی، شاعر دفن‌شده در مزارشریف نام برد و گفت شعرهای او پس از قرن‌ها هنوز در سراسر منطقه محبوب است.

کرزی همچنین از گوهرشاد بیگم، حاکم هرات در قرن پانزدهم، نازو انا در قندهار در قرن هفدهم و عایشه درانی نام برد.

کرزی عایشه درانی را شاعری معرفی کرد که در «قرن بیست‌وسوم» نخستین مکتب دخترانه را بنیان گذاشت.

او گفت افغانستان از نخستین کشورهای مسلمان بود که دختران را برای آموزش به اروپا و ترکیه فرستاد و همچنین از نخستین کشورهایی بود که دانشگاه تاسیس کرد.

کرزی از دانشگاه کابل نام برد که به گفته او در سال ۱۹۳۲ ایجاد شد و افزود اکثریت آموزگاران در نظام آموزشی افغانستان زن بودند.

در ادامه مصاحبه، این دیدگاه مطرح شد که طالبان از محیط‌های روستایی با ساختار مردسالار و جدایی زنان و مردان آمده و ممکن است خواهان بازگشت به همان جامعه باشد.

کرزی گفت این می‌تواند دیدگاه طالبان باشد، اما پرسید آیا طالبان عقب‌ماندگی اقتصادی را هم می‌خواهد؟

او پاسخ خود را منفی دانست و گفت به همین دلیل به آینده امیدوار است.

کرزی گفت به طالبان پیشنهاد می‌کند افغانستان را به سوی آینده‌ای با حقوق اجتماعی و سیاسی ببرد. او این آینده را راهی برای بهتر شدن زندگی همه و جلوگیری از بازگشت خشونت دانست.

او افزود صدای خود را با میلیون‌ها افغان که خواهان آموزش هستند همراه می‌کند.

او همچنین گفت سه دخترش همراه او در کابل زندگی می‌کنند.

کرزی گفت هر پدر خوبی باید بهترین آموزش را برای فرزندان خود، چه پسر و چه دختر، فراهم کند و او همین خواست را برای دختران خود و دیگر دختران افغانستان دارد.

کرزی گفت تاکنون با هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، صحبت نکرده است، اما با مقام‌های طالبان دیدار می‌کند.

او گفت برخی از این افراد را از زمانی می‌شناسد که در مقاومت علیه شوروی در کنار هم بودند.

به گفته کرزی، این مقام‌ها افراد معقولی هستند و درباره باز شدن مکاتب دخترانه دقیقا مانند او فکر می‌کنند. او افزود آنان نیز خواهان ادامه همیشگی جنگ نیستند.

کرزی در پاسخ به این پرسش که اگر طالبان را «برادر» می‌داند، آیا یک برادر باید برادر دیگر را زندانی کند، گفت: «نه، اما در میان آنان کسانی هستند که با من موافقند.»

رئیس‌جمهور پیشین افغانستان در پاسخ به پرسشی درباره دلایل پیروزی طالبان با وجود حضور ارتش امریکا گفت امریکایی‌ها اشتباه‌های زیادی مرتکب شدند و او زمانی که نیروهای امریکایی هنوز در افغانستان حضور داشتند نیز درباره این اشتباه‌ها صحبت می‌کرد.

کرزی گفت برخورد امریکایی‌ها با مردم افغانستان بیش از حد خشن بود.

او از بمباران خانه‌ها و روستاها بدون تفکیک و همچنین شلیک اشتباهی به نیروهای افغان نام برد و این اقدامات را غیرقابل قبول و دارای نتیجه معکوس توصیف کرد.

پاکستان

کرزی همچنین پاکستان را یکی دیگر از عوامل دانست و گفت این کشور در پشت پرده برای شکست نیروهای امریکایی و جمهوری افغانستان کار می‌کرد.

به گفته او، امریکایی‌ها از این موضوع آگاه بودند، اما هیچ‌گاه مستقیما با پاکستان برخورد نکردند.

کرزی گفت وقتی درباره دلیل این وضعیت از مقام‌های امریکایی می‌پرسید، آنان پاسخ می‌دادند که به دلیل عبور خطوط اکمالاتی از پاکستان نمی‌توانند مستقیما با اسلام‌آباد مقابله کنند.

او گفت در همان زمان که نیروهای دریایی امریکا به دلیل سیاست‌های پاکستان کشته می‌شدند، واشنگتن همچنان میلیاردها دالر به اسلام‌آباد می‌پرداخت.

کرزی این وضعیت را «غیرمنطقی» خواند و گفت دلیل آن را باید از کاخ سفید پرسید.

کرزی در پاسخ به پرسشی درباره دلایل «دشمنی پاکستان با افغانستان» گفت عوامل مقطعی زیادی وجود دارد، اما به باور او در اساس یک مسئله فرهنگی مطرح است.

او گفت پاکستان که از هند جدا شده هنوز نتوانسته هویت خاص خود را ایجاد کند و از عمق تاریخ افغانستان هراس دارد.

کرزی افزود کابل برای قرن‌ها بر سرزمینی که اکنون پاکستان است تسلط داشته و به گفته او، همین مسئله باعث شده اسلام‌آباد بخواهد افغانستان را به عنوان یک کشور کارآمد از هم بپاشد و آن را به کشوری بدون فرهنگ تبدیل کند.

کرزی در مورد ایتالیا نیز گفت روم میزبان دو تن از پادشاهان محبوب افغانستان بوده و برای کمک به افغانستان هر کاری از دستش برآمده انجام داده است.

«جمهوری من باخت، من باختم»

در پاسخ به این پرسش که آیا خود را شکست‌خورده می‌داند، کرزی گفت «البته جمهوری من شکست خورد. من شکست خوردم. اما افغانستان هنوز پابرجاست و پیروز خواهد شد.»

او گفت دشواری‌های شخصی خودش اهمیتی ندارد و تنها گفت‌وگو میان همه افغان‌ها و جامعه‌ای آموزش‌دیده می‌تواند افغانستان را به سوی پیشرفت ببرد.

کرزی افزود به این مسئله باور دارد و برای تحقق آن به کار خود ادامه خواهد داد.

حامد کرزی پس از سقوط دور نخست طالبان، از اول جدی ۱۳۸۰ تا ۲۳ جوزای ۱۳۸۱ رئیس اداره موقت افغانستان بود. پس از آن، لویه جرگه اضطراری او را به ریاست دولت انتقالی برگزید و کرزی تا ۱۷ قوس ۱۳۸۳ در این سمت ماند. او سپس در نخستین انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان پیروز شد و از ۱۷ قوس ۱۳۸۳ تا ۷ میزان ۱۳۹۳ رئیس‌جمهور افغانستان بود.

پس از بازگشت طالبان به قدرت در ۲۴ اسد ۱۴۰۰، کرزی برخلاف بسیاری از مقام‌های حکومت پیشین، افغانستان را ترک نکرد و در کابل ماند. او در سال‌های گذشته بارها از طالبان خواسته است مکاتب و دانشگاه‌ها را به روی دختران باز کند و از حق آموزش زنان و دختران دفاع کرده است. کرزی در سنبله ۱۴۰۱ نیز از دخترانی که در پکتیا برای بازگشایی مکاتب اعتراض کرده بودند حمایت کرد و گفت صدای آنان «صدای همه دختران و افغانستان» است.

به گفته منابع، نمایندگان جامعه هزاره و شیعه قصد داشتند مشکلات خود را با سراج‌الدین حقانی، وزیر داخله طالبان، در میان بگذارند. با این حال، منابع گفتند حقانی در کابل نبود و نمایندگان هزاره‌ها و شیعه‌ها با محمدنبی عمری، معاون اول وزارت داخله طالبان، دیدار کردند.

منابع گفتند که معین وزارت داخله طالبان به هزاره‌ها گفت که تا زمانی که حکم تخلیه شهرک امید سبز از سوی هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، صار نشده، باشندگان این شهرک خانه‌های خود را ترک نکنند.

یک منبع گفت که معین وزارت داخله طالبان همچنین به هزاره‌ها گفته است که اقدامات عبدالحکیم شرعی، وزیر عدلیه طالبان، «باعث نارضایتی حقانی نیز شده و تلاش می‌کند در این زمینه مداخله کند.»

برپایه اطلاعات رسیده، بخش اصلی این گفت‌وگو به اقدامات عبدالحکیم شرعی، وزیر عدلیه طالبان و نگرانی‌ها درباره شهرک امید سبز اختصاص داشته است.

به گفته منابع، نمایندگان هزاره و شیعه از عملکرد وزیر عدلیه شکایت کردند.

در روزهای اخیر، اعتراض بزرگان، روحانیون و چهره‌های سیاسی هزاره و شیعه به اقدامات عبدالحکیم شرعی، وزیر عدلیه طالبان، افزایش یافته است.

شماری از اعضای شورای علمای شیعه، کمیسیون عالی شیعیان، نمایندگان پیشین پارلمان و مقام‌های هزاره در اداره طالبان روز پنجشنبه ۱۵ اسد در نشستی در کابل، از طالبان خواستند جلو اقدامات وزیر عدلیه را بگیرد.

آنان عبدالحکیم شرعی را به «تبعیض سیستماتیک» و تلاش برای «کوچ اجباری» هزاره‌ها و شیعیان متهم کردند و گفتند ادامه این وضعیت برای آنان «غیرقابل تحمل» شده است.

• 

  رهبران هزاره از وزیر عدلیه طالبان خواستند دست از سر مردم بردارد

شرکت‌کنندگان این نشست از مصادره و دستور تخلیه شهرک امید سبز، بسته‌شدن تلویزیون تمدن، مسجد و مدرسه خاتم‌النبیین، مسدودشدن شماری از مساجد و مراکز شیعیان، بازداشت روحانیون و عزاداران محرم و پایین‌کردن پرچم‌های محرم انتقاد کردند.

پس از انتشار این بیانیه، عبدالحکیم شرعی اعضای این نشست را برای پاسخ‌گویی به دفتر خود فراخواند. منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند که بزرگان هزاره و شیعه در یک نشست فوق‌العاده تصمیم گرفتند به دفتر وزیر عدلیه نروند و گفتند تنها در صورت درخواست مقام‌های ارشد طالبان، از جمله محمدحسن آخند، حاضر به گفت‌وگو خواهند شد.

• 

  وزیر عدلیه طالبان رهبران هزاره را احضار کرد

وزارت عدلیه طالبان در ۶ ثور امسال گفت محکمه اختصاصی رسیدگی به قضایای زمین‌های غصب‌شده بیش از ۱۵۰۷ جریب زمین شهرک امید سبز در غرب کابل را «امارتی» تشخیص داده است.

این وزارت گفت زمین‌های مورد بحث در نواحی ششم و سیزدهم کابل قرار دارد و در پنج قطعه کادستر به نام دولت ثبت شده است.

اما یک منبع آگاه همان زمان به افغانستان اینترنشنال گفت اسناد باشندگان به‌درستی بررسی نشده و مدعی شد تصمیم طالبان به دلیل هزاره و شیعه‌بودن بخش بزرگی از باشندگان این شهرک گرفته شده است.

حکیم شرعی به دلیل رفتار تند با شیعیان و هزاره‌ها در افغانستان بارها خبرساز شده است.

سلیمان سدید، در گزارشی برای اندیشکده امریکایی جیمزتاون که روز یک‌شنبه ۱۸ اسد، منتشر شده نوشته است که رهبری طالبان در اوایل ماه سرطان حدود هزار نیروی ویژه این گروه را به بدخشان فرستاد تا کنترول معادن این ولایت را تقویت و استخراج منابع را مستقیم‌تر زیر نظر خود قرار دهد.

• 

  یعقوب مجاهد از مرزهای تاجیکستان دیدن کرد

جیمزتاون نوشته است طالبان دست‌کم ۲۰۵ قرارداد استخراج معدن را برای بیش از ۱۵۰ شرکت واگذار کرده‌اند و در سپتامبر ۲۰۲۳ نیز از قراردادهای جدید معدنی به ارزش بیش از ۶.۵ میلیارد دالر خبر داده بودند. وزارت معادن و پترولیم طالبان در می ۲۰۲۴ نیز از جذب بیش از هفت میلیارد دالر سرمایه‌گذاری از چین، قطر، ترکیه، ایران و بریتانیا خبر داد؛ اما جزئیات این قراردادها منتشر نشده است.

• 

  طالبان از واگذاری ۱۰۹ معدن به ارزش ۱۰ میلیارد افغانی خبر داد

سدید در این گزارش نوشته است طالبان در دوران شورش از معادن، مسیرهای انتقال و تجارت برای تأمین مالی خود استفاده می‌کردند. به نوشته جیمزتاون، بسیاری از این روش‌ها پس از بازگشت طالبان به قدرت در ساختار حکومتی نهادینه شده است؛ صدور جوازها در بسیاری موارد شفاف نیست و دسترسی به قراردادها و درآمدهای معدنی تحت تأثیر روابط با رهبران طالبان و شبکه‌های نزدیک به این گروه قرار دارد.

پس از تعیین هدایت‌لله بدری، عضو تحریم‌شده طالبان، به‌عنوان سرپرست وزارت معادن و پترولیم در جولای ۲۰۲۴، گزارش‌دهی عمومی درباره درآمدهای معدنی به‌شدت کاهش یافته است. بر اساس آمار رسمی، بیش از ۹۵ درصد درآمدهای ثبت‌شده معادن در سال ۲۰۲۴ در هفت ماه نخست آن سال گزارش شده، در حالی که در پنج ماه بعد تنها حدود یک میلیون دالر درآمد به‌گونه عمومی اعلام شده است.

جیمزتاون به نقل از ناظران افغان از وجود شبکه‌ای موسوم به «مافیای معدن» در میان طالبان خبر داده است که از معدن‌کاران، انتقال‌دهندگان، صادرکنندگان و تاجران محلی مالیات، حق امتیاز، هزینه جواز و پرداخت‌های مستقیم دریافت می‌کند. در برخی موارد نیز درآمدهای حاصل از معادن به افراد منتقل می‌شود و به‌گونه شفاف به حساب‌های دولتی واریز نمی‌شود.

به نوشته این اندیشکده، در بدخشان و تخار استخراج طلا زیر نظر افراد مرتبط با طالبان گسترش یافته و درگیری بر سر معادن در برخی موارد به خشونت‌های مرگبار انجامیده است. از همین رو، جیمزتاون اعزام نیروهای ویژه به بدخشان را فراتر از یک اقدام امنیتی دانسته و گفته است معدن برای طالبان به ابزاری برای کنترول سیاسی، توزیع امتیازات و مدیریت رقابت‌های داخلی تبدیل شده است.

جیمزتاون هشدار داده است که منابع معدنی افغانستان می‌تواند در صورت مدیریت در راستای منافع عمومی به احیای اقتصاد کشور کمک کند؛ اما ادامه روند کنونی ممکن است شکنندگی اقتصادی افغانستان را بیشتر و ساختار حکومتی مبتنی بر استخراج منابع و شبکه‌های قدرت را تقویت کند.

یوناما در این گزارش گفته است که هیچ‌یک از نهادهای امنیتی طالبان درباره شمار شکایت‌های دریافت‌شده از بدرفتاری نیروهای این گروه و تعداد شکایت‌های بررسی‌شده، آماری ارائه نکرده‌اند.

برپایه این گزارش که روز دوشنبه منتشر شد، طالبان همچنین درباره موارد بدرفتاری نیروهای این گروه که به اقدامات انضباطی یا پیگرد قضایی انجامیده، اطلاعاتی منتشر نکرده است.

یوناما گفته است که موارد متعددی را بررسی کرده که در آن‌ها شکایت افراد از بدرفتاری نیروهای طالبان بدون حل‌وفصل باقی مانده است. به گفته این نهاد، بسیاری از افراد نیز به دلیل ترس از انتقام‌جویی و بی‌اعتمادی به سازوکارهای موجود برای رسیدگی به شکایت‌ها، از گزارش بدرفتاری نیروهای طالبان به این اداره گروه خودداری کرده‌اند.

این دفتر سازمان ملل افزوده است که حجم شکایت‌های حل‌وفصل‌نشده نشان می‌دهد اداره طالبان می‌تواند برای پاسخ‌گو کردن نیروهای خود در برابر جرایم و تخلفات، اقدامات بیشتری روی دست گیرد.

تایید دست‌داشتن نیروهای طالبان در شکنجه

دفتر معاونت سازمان ملل در افغانستان (یوناما) در گزارش تازه خود درباره افغانستان نوشت اداره طالبان تایید کرده است که برخی مسئولان امنیتی به‌شمول روسای این گروه در شکنجه و بدرفتاری با شهروندان، دست داشته‌اند.

در گزارش یوناما آمده است که «ظاهرا» این افراد از وظیفه برکنار شده و پرونده آنها به محکمه نظامی راجع شده است. یوناما تصریح کرده که قادر به تایید این قضایا نبوده است.

یوناما نوشت از مواردی آگاهی دارد که در پی رویدادهای نگران‌کننده نقض شدید حقوق بشر، مقامات طالبان «هیچ تحقیق و دستگیری» انجام نداده‌اند. گزارش می‌افزاید که یوناما چندین مورد از این رویدادها را که در سال ۲۰۲۳ اتفاق افتاده‌اند، برای پیگیری با مقامات وزارت خارجه طالبان به اشتراک گذاشته، اما وزارت داخله و استخبارات طالبان این رویدادها را تایید نکرده‌اند.

ادارات امنیتی طالبان گفته‌اند تحقیقات درباره این موارد به نتیجه قطعی نرسیده است.

محاکم نظامی طالبان به شاکی‌ها گفته از «مجاهدین» به محکمه شکایت نکنید

یوناما در گزارش تازه خود با ابراز نگرانی نوشت که محاکم نظامی طالبان از دریافت شکایت شهروندان از مسئولان امنیتی سرباز زده است.

به گزارش یوناما، محکمه نظامی طالبان از افراد شاکی از «مجاهدین» خواسته برای رسیدگی به پرونده‌های خود به این نهاد مراجعه نکنند. یوناما تاکید کرد که این امر به روند معافیت از مجازات در اداره طالبان بیشتر کمک کرده است.

یوناما همچنین اضافه کرده که در برخی موارد مسئولان امنیتی طالبان به‌دلیل ارتکاب جرایم مختلف بازداشت و محکوم شده‌اند، اما عمدتا محاکم پرونده‌های آنها را به میانجی‌گری ارجاع کرده و سپس عاملان جرایم آزاد شده‌اند. یوناما تاکید کرد که معلوماتی درباره دلایل موجه بسته شدن این پرونده‌ها در اختیار ندارد و هیچ یک از این تصامیم به‌طور رسمی از سوی محاکم طالبان اعلام نشده است.
۲۰ هزار عریضه در انتظار بررسی هبت‌الله آخندزاده
دفتر معاونت سازمان ملل در گزارش تازه خود نوشت که برخی افراد شاکی درخواست بازنگری پرونده‌های خود در محاکم طالبان را به دفتر هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان ارائه کرده‌اند.

به گزارش یوناما طالبان به یک شاکی گفته است که ۲۰ هزار عریضه در انتظار بررسی هبت‌الله آخندزاده قرار دارند.

یوناما نوشت با توجه به حجم زیادی از عرایض، رسیدگی به هر یک از این شکایات دست‌کم شش ماه زمان می‌برد. بربنیاد گزارش، رهبر طالبان شخصا عرایض را بررسی می‌کند. یوناما با اشاره به این موضوع تاکید و تکرار کرد که دادگاه عالی طالبان باید تمام اقدامات لازم را انجام دهد تا اطمینان حاصل شود که تمامی محاکمات تضمین‌های میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی را که افغانستان عضو آن است، برآورده می‌کند.

طالبان افراد ملکی را در محاکم نظامی و نیروهای خود را در محاکم عادی محاکمه می‌کند
در گزارش تازه یوناما آمده است که تصامیم محاکم نظامی طالبان درباره نیروهای نظامی به‌طور «یکسان و مداوم» اعمال نشده است.

یوناما نوشت که در مواردی نیروهای نظامی طالبان در محاکم ملکی و افراد غیرنظامی در محاکم نظامی محاکمه شده‌اند.

گزارش می‌افزاید که از سال ۲۰۲۲ به این‌سو افراد ملکی متهم به برخی جرایم در محاکم نظامی طالبان محکوم شده‌اند. یوناما نوشت در مواردی قضایای مرتبط با شاخه خراسان داعش، آدم‌ربایی، حملات انتحاری، پرونده‌های سیاسی و قاچاق انسان در محاکم نظامی رسیدگی نشده است.

بربنیاد این گزارش، یک حکم صادر شده در سال ۲۰۲۶ تصریح می‌کند که محاکم نظامی موظف به رسیدگی به پرونده‌های مرتبط با ارگان‌ها و واحدهای اداره طالبان است. یوناما خاطرنشان کرد این در حالی است که هر شخص یا نهاد دیگری که در ارتباط به مجموعه‌ای از جرایم امنیت عامه متهم شناخته شوند، در دیوان ملکی امنیت عامه محاکمه می‌شوند.

نیروهای طالبان در محکمه مجرم شناخته شدند اما بدون مجازات آزاد شدند

یوناما در گزارش تازه خود نوشت در برخی موارد مسئولان امنیتی طالبان به‌دلیل ارتکاب جرایم مختلف بازداشت و محکوم شده‌اند.

به گفته یوناما، محاکم طالبان عمدتاً پرونده‌های نیروهای خود را به میانجی‌گری ارجاع کرده و سپس عاملان جرایم آزاد شده‌اند.

یوناما تاکید کرد که معلوماتی درباره دلایل موجه بسته شدن این پرونده‌ها در اختیار ندارد و هیچ یک از این تصامیم به‌طور رسمی از سوی محاکم طالبان اعلام نشده است.

اکثر متهمان در دستگاه قضایی طالبان از حق تجدیدنظرخواهی محروم‌اند

یوناما در گزارش تازه خود نوشت دادگاه عالی طالبان تمام احکام صادر شده توسط دادگاه‌های نظامی را بازنگری می‌کند، اما حق تجدیدنظرخواهی صرف به متهمان در پرونده‌های اعدام و قطع عضو داده می‌شود.

گزارش می‌افزاید که این روش دستگاه قضایی طالبان سبب شده است «اکثر متهمان» از حق قانونی برای تجدیدنظر قضایی محروم شوند. یوناما خاطرنشان کرد که این امر احتمال بروز خطر خطاهای قضایی را افزایش می‌دهد.

یوناما نوشت که رسیدگی به عرایض افراد برای تجدیدنظرخواهی در دادگاه عالی و دفتر رهبر طالبان تا شش ماه زمان می‌برد.

طالبان حق مصونیت از شکنجه یا مجازات غیرانسانی را به‌طور دوامدار نقض می‌کند

دفتر معاونت سازمان ملل در گزارش تازه خود نوشت حق مصونیت از شکنجه و رفتارها یا مجازات غیرانسانی و تحقیرآمیز که در حقوق بین‌المل تضمین شده‌اند، در اداره طالبان به‌طور دوامدار نقض می‌شوند.

یوناما تصریح کرد که احکام دستگاه قضایی اداره طالبان شامل مجازات بدنی نیز می‌شود. این دفتر ملل متحد تاکید کرد که متهمان به‌ویژه در محاکم نظامی طالبان حق دسترسی به وکیل مدافع را ندارند.

در اوایل سال ۲۰۲۴ حدود ۲۵۰ کارمند دولتی طالبان زندانی بودند
در گزارش تازه دفتر معاونت ملل متحد در افغانستان آمده است که معاون نظامی اداره تنظیم زندان‌های طالبان در مارچ سال ۲۰۲۴ تایید کرد که حدود ۲۵۰ کارمند دولتی زندانی‌اند.

یوناما نوشت که طالبان واضیح نکرده است که این افراد نیروهای نظامی‌اند یا خیر. این دفتر افزود که طالبان درباره مراحل محاکماتی پرونده‌های کارمندان اداره خود نیز، جزئیات ارائه نکرده است.

گزارش می‌افزاید که محاکم نظامی طالبان شماری از کارمندان را به‌دلیل «رفتارهای خلاف شریعت» و سرپیچی از فرمان‌های هبت‌الله آخندزاده محکوم کرده است.

بربنیاد گزارش، محکمه نظامی همچنین مقامات طالبان را به‌دلیل ارتکاب جرم توسط ماموران پایین دست‌ شان مسئول شناخته است. گزارش می‌افزاید که برخی نیروهای امنیتی طالبان در پیوند به جرایمی که پیش از بازگشت این گروه به قدرت انجام شده، مورد بازجویی قرار گرفته‌اند.

یوناما نوشت محاکم نظامی طالبان نیروهای متهم خود را با حکم الی پنج سال حبس، شلاق و در یک مورد با قطع عضو بدن مجازات کرده است. گزارش تاکید کرده که مشخص نیست این متهمان در جریان محکمه از حق محاکمه عادلانه برخوردار بودند یا خیر.