۲۳ اسد ۱۴۰۰ یک روز پیش از ورود طالبان به پایتخت، این گروه به پیشروی سریع خود در بخشهای مختلف کشور ادامه داد و مراکز هفت ولایت را به کنترول خود درآورد. جنگجویان طالبان پنج سال قبل در چنین روزی وارد بلخ، فاریاب، پکتیا، پکتیکا، کنر، لغمان و دایکندی شدند.
مزارشریف
سقوط شهر مزارشریف مرکز ولایت بلخ در شمال افغانستان، از بزرگترین دستاوردهای نظامی و سیاسی طالبان در آن روز بود.
مزارشریف از شهرهای مهم افغانستان و یکی از مراکز اصلی فعالیتهای سیاسی، اقتصادی و نظامی در شمال کشور است.
مرکز بلخ از مهمترین پایگاههای مقاومت نیروهای حکومت پیشین، نیروهای خیزش مردمی و چهرههای سیاسی مطرح شمال در برابر طالبان به شمار میرفت. با این حال، مزارشریف در جریان آن روز به دست طالبان افتاد.
براساس گزارشها، نیروهای ارتش افغانستان ابتدا منطقه را ترک کردند و پس از آن نیروهای محلی و خیزشهای مردمی نیز مقاومت را کنار گذاشتند.
براساس این گزارشها، تمام تاسیسات مهم دولتی، از جمله دفتر والی بلخ، به کنترول طالبان درآمد.
همزمان گزارشهایی درباره تضعیف نیروهای فرماندهان و چهرههای سیاسی شناختهشده شمال، بهویژه عطامحمد نور و نیروهای عبدالرشید دوستم، و خروج آنان از منطقه منتشر شد.
اداره بازرس ویژه امریکا برای بازسازی افغانستان، سیگار، در گزارش خود نوشته بود که طالبان مزارشریف را بدون جنگ تصرف کرد و به این ترتیب روند تصرف شمال افغانستان را تکمیل کرد.
فاریاب و کنر
همزمان با سقوط بلخ در شمال، مرکز فاریاب نیز به دست طالبان افتاد. فاریاب از ولایتهایی بود که طالبان پیش از آن شماری از ولسوالیهایش را همراه با مناطق اطراف مرکز ولایت به کنترول خود درآورده بود.
با سقوط میمنه، حضور نظامی حکومت جمهوری در شمالغرب افغانستان بیش از پیش محدود شد.
در ۲۳ اسد، اسعدآباد، مرکز ولایت کنر در شرق افغانستان نیز به کنترول طالبان درآمد. سقوط اسعدآباد نشانه دیگری از ضعیفشدن خطوط دفاعی حکومت در شرق کشور بود.
طالبان روز شنبه ۲۳ اسد گفت که اسعدآباد، مرکز کنر، و ولسوالیهای اطراف آن از کنترول نیروهای دولتی خارج شده و جنگجویان این گروه بر شهر مسلط شدهاند.
تمام مقامها و مسئولان امنیتی از اسعدآباد خارج شده بودند و شهر به طالبان واگذار شده بود.
براساس گزارش اختصاصی افغانستان اینترنشنال، از ولسوالیهای اسمار و شیگل کنر گزارشهایی درباره درگیریهای کوچک منتشر میشد، اما مرکز ولایت بهطور کامل در کنترول طالبان قرار گرفته بود.
در ویدیوهایی که از این ولایت منتشر شد، شماری از مردم دیده میشدند که به موترهای ارتش ملی سنگ پرتاب میکردند.
انتشار این تصاویر در شبکههای اجتماعی واکنشهای گستردهای برانگیخت.
در همان روز، سخنگوی طالبان در صفحه اکس خود نوشت که این گروه مهترلام، مرکز ولایت لغمان را بهطور کامل تصرف کرده است.
سقوط مهترلام در حالی رخ داد که طالبان همچنان در مسیر پیشروی به سوی کابل قرار داشت.
پکتیکا، پکتیا و دایکندی نیز سقوط کردند
در جنوبشرق افغانستان، شرنه، مرکز پکتیکا، و گردیز، مرکز پکتیا، نیز در جریان همان روز سقوط کردند.
پیش از آن، شمار زیادی از ولسوالیهای پکتیا به دست طالبان افتاده بود و مرکز این ولایت، گردیز، چندین هفته زیر فشار قرار داشت.
شبکه تحلیلگران افغانستان در آن زمان گزارش داده بود که بسیاری از ولسوالیهای پکتیا به دست طالبان افتاده و جنگ تا مناطق اطراف گردیز رسیده است.
صبح ۲۳ اسد، گزارشهایی نیز از شرنه، مرکز پکتیکا، منتشر شد که نشان میداد بازار شهر به دست طالبان افتاده و مقامهای محلی از شهر خارج شدهاند.
به این ترتیب، ساختار دفاعی حکومت جمهوری در جنوبشرق افغانستان نیز به سرعت فروپاشید.
در مرکز افغانستان، نیلی، مرکز ولایت دایکندی، نیز به کنترول طالبان درآمد.
سقوط دایکندی محدوده جغرافیایی پیشروی سریع طالبان را بیش از پیش گسترش داد.
سقوط مراکز این هفت ولایت در ۲۳ اسد در حالی رخ داد که فقط یک روز پیش، در ۲۲ اسد، طالبان مراکز چند ولایت دیگر از جمله قندهار، هلمند، غور، بادغیس، لوگر و زابل را نیز تصرف کرده بود.
آن زمان رویترز گزارش داد که در ۲۳ اسد پلعلم، مرکز لوگر، نیز به دست طالبان افتاده بود.
تا ۲۳ اسد، طالبان کنترول بیشتر ولایتها و شهرهای مهم افغانستان را به دست گرفته بود و کابل عملا مهمترین شهر بزرگ باقیمانده زیر کنترول حکومت بود.
امریکا نیروهای بیشتری برای عملیات تخلیه به کابل فرستاد
در همان روز، جو بایدن، رئیسجمهور وقت امریکا، اجازه فرستادن نیروهای بیشتر به کابل را برای تامین امنیت عملیات خروج شهروندان امریکایی و همکاران افغان امریکا صادر کرد.
وخامت سریع وضعیت امنیتی افغانستان، امریکا و دیگر کشورهای غربی را وادار کرد برنامههای اضطراری خود را برای خارجکردن کارکنان سفارتها و همکاران افغان خود عملی کنند.
براساس گزارش سیگار، دولت امریکا در ۲۳ اسد تصمیم گرفت نیروهای بیشتری برای تنظیم عملیات تخلیه به کابل بفرستد.
تا پایان آن روز، مناطقی که به کنترول طالبان درآمده بود به اندازهای گسترش یافته بود که سقوط کابل به مسئله زمان تبدیل شده بود.
روز بعد، در ۲۴ اسد، جلالآباد، خوست، میدان وردک، بامیان، پروان، کاپیسا و مراکز دیگری نیز به دست طالبان افتاد و طالبان وارد کابل شد.
از دست رفتن شهر مهم و راهبردی مزارشریف، سقوط ولایتهای جنوبشرقی مانند پکتیا و پکتیکا و از دست رفتن مراکز حکومتی در شرق و مرکز افغانستان، از مهمترین نشانههایی بود که روند پایان جمهوریت را سرعت بخشید.
این کمیته روز ۲۳ اسد در اعلامیهای گفت محدودیتهای طالبان دسترسی مردم به اطلاعات مستقل را کاهش داده و زمینه گسترش یک نظام تبلیغاتی زیر کنترول این گروه را فراهم کرده است.
به گفته این سازمان، طالبان به محض بازگشت به کابل، زنان خبرنگار را از کار در رسانههای دولتی منع کرد و خبرنگارانی را که اعتراضها را پوشش میدادند، لتوکوب کرد.
به گفته کمیته حفاظت از روزنامهنگاران، طالبان از سال بعد از بازگشت خود، بازداشت خودسرانه و زندانیکردن را نیز به ابزاری برای سانسور رسانهها تبدیل کرد.
این کمیته خالد قادری، خبرنگار و تهیهکننده رادیو نوروز در هرات، را نخستین خبرنگاری میداند که پس از بازگشت طالبان به قدرت به دلیل فعالیت حرفهای خود محکوم و زندانی شد.
ولیالله رحمانی، نماینده کمیته حفاظت از روزنامهنگاران برای افغانستان و پاکستان، میگوید طالبان در پنج سال گذشته افغانستان را به یکی از دشوارترین کشورهای جهان برای کار خبرنگاران تبدیل کرده است.
او گفت: «خبرنگاران زیر نظارت قرار میگیرند، بازداشت میشوند، لتوکوب میشوند، سانسور میشوند یا مجبور به تبعید میشوند. زنان خبرنگار با تبعیض بیشتری روبهرو هستند و مردم نیز به شکل فزاینده از صحبتکردن میترسند.»
به گفته رحمانی، محدودیت بر اینترنت و شبکههای مخابراتی نیز بحران آزادی رسانهها را عمیقتر کرده و کنترول طالبان بر فضای اطلاعاتی افغانستان را افزایش داده است.
کمیته حفاظت از روزنامهنگاران میگوید زنان فعال در رسانهها با تبعیض شدید روبهرو هستند.
این کمیته میگوید سانسور از فشار بر خبرنگاران منفرد فراتر رفته و به کنترول سیستماتیک موضوعاتی تبدیل شده است که خبرنگاران اجازه پوشش آنها را دارند.
کمیته حفاظت از روزنامهنگاران همچنان گفته است که طالبان نشرات تلویزیون افغانستان اینترنشنال مستقر در لندن را مختل کرده است.
به گفته این سازمان طالبان برای سرکوب رسانههای مستقل، یک شبکه گسترده اطلاعاتی زیر کنترول خود ایجاد کرده است.
خبرنگاران در چند ولایت به این کمیته گفتهاند محدودیتها به اندازهای افزایش یافته که به جز موضوعاتی مانند صحت و آموزش، حوادث ترافیکی از معدود موضوعاتی است که اجازه پوشش آن را دارند.
کمیته حفاظت از روزنامهنگاران میگوید از بین رفتن رسانههای مستقل افغانستان صدها خبرنگار را نیز مجبور به ترک کشور کرده است.
بسیاری از این خبرنگاران اکنون در کشورهای همسایه زندگی میکنند و با خطر بازداشت، اخراج و بازگرداندن اجباری به افغانستان روبهرو هستند.
این کمیته هشدار داده است که بازگرداندن خبرنگارانی که به دلیل آزار طالبان از افغانستان گریختهاند، آنان را با خطرهای قابل پیشبینی، از جمله انتقامگیری و بازداشت خودسرانه، روبهرو میکند.
