محبوبه سراج، فعال حقوق زنان افغانستان، در مصاحبه با رسانه هندی «فرستپست» که ۲۴ اسد روز سقوط افغانستان منتشر شده، گفته است که بهزودی کشور را ترک خواهد کرد. خانم سراج گفت بسته شدن خانه امن زنان تحت مدیریت او توسط طالبان، دلیل تصمیمش برای ترک افغانستان است.
محبوبه سراج در این مصاحبه گفت خانه امن زنان در دسامبر ۲۰۲۵ از سوی طالبان بسته شد و ۳۳ زن ساکن آن به یک مرکز وزارت کار و امور اجتماعی طالبان منتقل شدند.
سراج گفته است پس از این رویداد و ناکامی در رسیدن به توافق با طالبان برای ادامه فعالیتهایش، تصمیم گرفته است افغانستان را ترک کند و فعالیتهایش برای زنان افغان را از خارج کشور ادامه دهد.
سراج در مصاحبه با این رسانه هندی افزوده است که وضعیت زنان افغانستان در پنج سال گذشته تغییر نکرده و زنان همچنان با محدودیتهای گسترده در زمینه کار، آموزش و حضور در جامعه روبهرو هستند.
او همچنین از رویکرد جامعه جهانی در برابر طالبان انتقاد کرده و پرسیده است چگونه جهان میتواند با حکومتی تعامل کند که به گفته او، نیمی از جمعیت کشور را به رسمیت نمیشناسد.
سراج در این گفتوگو، پیش از ترک افغانستان، از زنان خواسته است امید خود را از دست ندهند، قوی بمانند و به خودشان و خوبی انسانها باور داشته باشند.
محبوبه سراج پس از سقوط کابل به دست طالبان در اگست ۲۰۲۱، با وجود خروج شماری از فعالان و منتقدان طالبان، در افغانستان ماند.
خانم سراج پیش از این بارها از تعامل جامعه جهانی با طالبان دفاع کرده بود که انتقادهای گسترده فعالان حقوق بشر را در پی داشت.
شماری از افرادی که هبتالله را در کچلاغ، محل سابق زندگی او در کویته، از نزدیک دیدهاند، بر این باورند که فردی که اکنون بهعنوان رهبر طالبان شناخته میشود، در واقع هدایتالله است و به نام برادرش کار میکند.
این ادعاها تاکنون بهطور مستقل تأیید نشده است. با این حال، روایتهایی که پس از انفجار سال ۲۰۱۹ در کچلاغ درباره سرنوشت هبتالله آخندزاده مطرح شد، به این گمانهزنیها دامن زده است.
غیبت طولانیمدت هبتالله آخندزاده از انظار عمومی نیز به افزایش این تردیدها و گمانهزنیها دامن زده است.
مسئولیت حمله سال ۲۰۱۹ به مسجد الحاج را گروه انشعابی از طالبان به نام «شورای عالی امارت اسلامی» به رهبری ملا محمد رسول بر عهده گرفت و گفته بود هدف اصلی آنها ملا هبتالله بوده است؛ زیرا به باور این گروه، او از طریق گفتوگو با امریکا و غرب در حال معامله بود. هبتالله در این مسجد امامت میکرد.
اختلافات در صفوف طالبان پس از اعلام مرگ ملا محمد عمر در جولای ۲۰۱۵ آشکار شد؛ خبری که حدود دو سال پنهان نگه داشته شده بود.
نقش هدایتالله در رسیدن هبتالله به رهبری
مولوی هبتالله چهار برادر دارد که یکی از آنان در جریان جنگ میان اتحاد شوروی و مجاهدین افغان کشته شده است. دو منبع در قندهار که خانواده هبتالله را از نزدیک میشناسند، به افغانستان اینترنشنال گفتند که برادر دیگر هبتالله، مولوی هدایتالله، از نظر چهره و رفتار کاملاً شبیه هبتالله آخندزاده است.
برادر سوم او، مولوی حبیبالله، زندگی عادی دارد و بهعنوان بزرگ خانواده امور فامیلی را پیش میبرد و در فعالیتهای سیاسی دخیل نیست.
برادر چهارم او مولوی عبدالله نیز مدتی استاد هبتالله بوده است. او هنگام انفجار مسجد الحاج در مکانی جدا از هبتالله زندگی میکرد و پس از به قدرت رسیدن طالبان به قندهار بازگشت و اکنون در مدرسه جهادی قندهار تدریس میکند.
روایت ساکنان کچلاغ و گزارش رسانههای معتبر در زمان انفجار سال ۲۰۱۹ این بود که احمدالله، برادر هبتالله آخندزاده، در آن انفجار کشته شده است.
اما باشندگان قندهار و افراد نزدیک به هبتالله میگویند احمدالله در واقع فرزند هدایتالله، برادر هبتالله، و برادرزاده او بوده است.
افغانستان اینترنشنال در کویته و قندهار با سه منبع نزدیک به خانواده هبتالله گفتوگو کرده است. این منابع هدایتالله را چهرهای مهم در زندگی و فعالیتهای سیاسی هبتالله میدانند.
یک منبع در قندهار به شرط فاشنشدن نامش گفت هدایتالله برادر کوچکتر هبتالله است. به گفته او، هدایتالله پس از سقوط دور نخست حکومت طالبان روابط گستردهای ایجاد کرد و همزمان با استخبارات پاکستان نیز روابط وسیعی داشت.
این منبع گفت هدایتالله در دوره نظام جمهوری پیشین چندین بار به افغانستان سفر کرد و در قندهار همراه با جنگجویانش مستقیماً با نیروهای نظام جمهوری درگیر شد.
به گفته این منبع، پس از افشای خبر مرگ ملا محمد عمر، هدایتالله بر رهبران طالبان فشار آورد تا مولوی هبتالله بهعنوان معاون اختر محمد منصور تعیین شود.
از میان این سه منبع، دو تن ادعا کردند که هدایتالله پس از کشتهشدن اختر محمد منصور نیز در تعیین هبتالله بهعنوان امیر طالبان نقش مهمی داشته است. آنان گفتند: «همین هدایتالله بود که با کمک شورای کویته و برخی دوستان خاص پاکستانی، مولوی هبتالله را بهعنوان امیر جدید تعیین کرد».
اما پس از انفجار ۱۶ اگست ۲۰۱۹، نام هدایتالله از صحنه ناپدید شد و از آن پس تنها نام هبتالله آخندزاده مطرح است.
آیا هدایتالله به نام هبتالله فعالیت میکند؟
پنج منبع در قندهار و کویته در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال ادعا کردهاند که «هبتالله در همان انفجار کشته شد و برادرش هدایتالله با نام او شروع به فعالیت کرد».
به گفته این منابع، پس از انفجار تنها افراد بسیار محدودی اجازه دیدار با هبتالله را داشتند و دیدار دیگران با او بهشدت محدود شد.
یک فرد در قندهار که خانواده مولوی هبتالله را از نزدیک میشناسد، گفت: «هبتالله در حمله مسجد بلوچها یا «مسجد الحاج» کشته و سر از تن او جدا شده بود. این منبع ادعا میکند که برای جلوگیری از فروپاشی تحریک طالبان، مرگ او پنهان نگه داشته شد و برادرش هدایتالله کارها را به نام هبتالله آغاز کرد
ادعای باشندگان کچلاغ درباره کشته شدن هبتالله
یک باشنده محل در کچلاغ که نخواست نامش منتشر شود، به افغانستان اینترنشنال گفت: «ملا هبتالله آخندزاده هنگام انفجار در مسجد حضور داشت، کشته شد و همان شب ۱۲ نفر او را در قبرستان شهدای کچلاغ به خاک سپردند».
منابعی که زندگی مولوی هبتالله را پیش از سال ۲۰۱۹ در کچلاغ و کویته و پس از آن در قندهار دیدهاند، ادعا میکنند که میان شخص کنونی و فردی که پیش از آن دیده بودند، در رفتار، غذا خوردن، راه رفتن و عادتها تفاوت وجود دارد و حتی صدای او نیز تغییر کرده است.
با این حال، برخی دیگر که مولوی هبتالله آخندزاده را از نزدیک میشناسند، معتقدند امیرالمؤمنین کنونی طالبان همان هبتالله آخندزاده است. به باور آنان، حضور نداشتن او در نشستهای عمومی و دیدار بسیار کم او با مردم باعث شده درباره هویت رهبر طالبان تردیدهایی شکل بگیرد.
ادعاها درباره هویت هبتالله آخندزاده تاکنون بهگونه مستقل تایید نشده است. با این حال، حضور کمرنگ او روایتهای شکلگرفته پس از انفجار سال ۲۰۱۹ و پیشینه پنهانماندن خبر مرگ ملا محمد عمر، موضوع هویت رهبر طالبان را به یک پرسش مهم درباره رهبری این گروه تبدیل کرده است.
این رویدادها شامل حملات جبهه آزادی افغانستان، درگیری نیروهای طالبان و افراد جمعهخان فاتح و همچنین درگیری با مهاجمان ناشناس بوده است.
طالبان از ۲۴ اسد، روز سقوط حکومت جمهوری و ورود این گروه به کابل، به عنوان «روز پیروزی» یاد میکند.
این گروه روز شنبه مراسمی را در کابل و شماری از ولایتها برگزار کرد. در کابل نیز تدابیر شدید امنیتی برقرار شده بود.
همزمان با این مراسم، گزارشهای رسیده از بدخشان نشان داد که درگیریهای مسلحانه از چند محور جریان دارد. منابع محلی به افغانستان اینترنشنال گفتند که درگیریها از روز تا شب شنبه در مایمی، زیباک، نسی، شکی و فیضآباد ادامه داشت.
میزان تلفات این درگیریها به طور مستقل روشن نشده است.
ولسوالی زیباک
جبهه آزادی افغانستان روز شنبه از حمله «پیشدستانه» به مواضع طالبان در ولسوالی زیباک خبر داد.
این جبهه گفت نیروهایش مواضع طالبان در خطوط مقدم نبرد را با هاوان هدف قرار دادهاند. جبهه آزادی گفت این حمله زمانی انجام شد که نیروهای طالبان برای حمله به مواضع این جبهه آماده میشدند.
جبهه آزادی مدعی شد در این حمله به طالبان تلفات وارد شده و شماری از کشتهها و زخمیها به مراکز درمانی زیباک و شفاخانه فیضآباد منتقل شدهاند. این جبهه رقم مشخصی از تلفات ارائه نکرد و طالبان نیز درباره این ادعا چیزی نگفت.
ساعاتی بعد، منابع محلی از درگیری مستقیم نیروهای جبهه آزادی و طالبان در منطقه توپخانه زیباک خبر دادند. به گفته منابع، دو طرف در این درگیری از سلاحهای سبک و سنگین استفاده کردند.
جبهه آزادی همچنین گفت نیروهایش در دو منطقه توپخانه و سنگلیچ با طالبان درگیر شدهاند. ویدیوهایی که به افغانستان اینترنشنال رسیده، شلیک هاوان از مواضع نیروهای این جبهه را نشان میدهد.
شام شنبه، جبهه آزادی از هدف قرار دادن یک موتر رنجر حامل نیروهای طالبان در روستای سنگلیچ زیباک خبر داد. این جبهه گفت موتر هنگام عقبنشینی از خط نبرد هدف قرار گرفت و پس از آن به داخل دره سقوط کرد. جبهه آزادی در آن زمان گفت از سرنوشت سرنشینان موتر اطلاعی ندارد. طالبان درباره این ادعا نیز چیزی نگفته است.
ولسوالی نسی
در نسی، درگیری میان نیروهای طالبان و افراد وابسته به جمعهخان فاتح روز شنبه برای پنجمین روز ادامه یافت.
این جنگ پس از آن آغاز شد که نیروهای طالبان برای خلع سلاح افراد جمعهخان فاتح وارد عمل شدند. منابع گفتند طالبان در روزهای بعد نیروهای کمکی و تجهیزات سنگین زمینی و هوایی را به منطقه فرستاد.
منابع محلی گفتند درگیری در منطقه شاخدره نسی نیز ادامه داشت.
طالبان شبکههای مخابراتی را قطع کرد، دستگاههای وایفای را جمعآوری کرد و برای رفتوآمد پس از شام محدودیت وضع کرد.
شام شنبه نیز منابع گفتند طالبان دکانداران و ساکنان را از بازار نسی بیرون کرده و شماری از هوتلها و ساختمانها را به مواضع نظامی تبدیل کرده است.
در روزهای پیش از سالگرد بازگشت طالبان نیز نبرد نسی شدت گرفته بود.
چرخبالهای طالبان مواضع افراد جمعهخان فاتح را بمباران کردند و منابع محلی گفتند یک چرخبال نظامی طالبان روز پنجشنبه در منطقه ریگ کفشین سقوط کرده است.
ولسوالی مایمی
شام شنبه دامنه درگیریها به مایمی نیز رسید. منابع محلی به افغانستان اینترنشنال گفتند نیروهای طالبان و افراد مسلح در این ولسوالی درگیر شدند و این درگیری تلفاتی نیز برجا گذاشت. هویت طرف درگیر با طالبان در گزارش اولیه به طور رسمی مشخص نشده بود.
یک منبع محلی نیز گفت در مایمی مردم علیه طالبان دست به شورش زدهاند، اما ابعاد و سازماندهندگان این درگیری به طور مستقل روشن نشده است.
ولسوالی شکی
در شکی نیز گزارشهایی از درگیری منتشر شد، اما هویت مهاجمان روشن نبود. پیش از آن، طالبان شماری از کارگران معادن و باشندگان محل را بازداشت کرده و نیروهای تازهنفس را در این ولسوالی مستقر کرده بود.
منابع گفتند طالبان نگران پیوستن مردم این مناطق به نیروهای جمعهخان فاتح بود.
فیضآباد
گزارشهای رسیده به افغانستان اینترنشنال نشان میدهد که در فیضآباد، مرکز بدخشان، نیز درگیری رخ داده است.
به گفته منابع، پاسگاه دوآبه در مربوطات یفتل بالا هدف حمله قرار گرفت و درگیری برای مدتی ادامه یافت.
برخی منابع گفتند پس از آن نیز صدای تیراندازی پراکنده شنیده میشد. هویت مهاجمان مشخص نشده است.
این نخستین باری است که در پنج سال گذشته سالگرد بازگشت طالبان به قدرت در ولایت یاز افغانستان با چالشهای امنیتی روبهرو میشود.
یوناما نیز به افغانستان اینترنشنال گفت وضعیت بدخشان را زیر نظر دارد، اما اطلاعات تاییدشدهای درباره وضعیت غیرنظامیان در مناطق درگیری در اختیار ندارد. تا شام شنبه نیز رقم مستقلی از مجموع تلفات درگیریهای پنج منطقه بدخشان در دست نبود.
منابع محلی یکشنبه، ۲۵ اسد به افغانستان اینرنشنال گفتند در پی درگیری نیروهای طالبان با افراد جمعه فاتح، مراکز صحی، نهادهای آموزشی و مساجد در ولسوالی نسی و مناطق همجوار به مکانهای نظامی تبدیل شدهاند. به گفته منابع، در حال حاضر تمامی دکانهای بازار ولسوالی نسی بستهاند و مردم اجازه بیرون شدن از خانههای خود را ندارند.
بربنیاد اطلاعات، تمامی مسیرهای روستاها به مرکز ولسوالی نسی بسته شده است. به گفته منابع محلی ولسوالی نسی و مناطق همجوار به «منطقه کاملا نظامی» تبدیل شده و صدها خانواده در میان درگیریها بدون مواد غذایی و امکانات ضروری گیر افتادهاند.
یک باشنده ولسوالی نسی روز شنبه در پیامی به افغانستان اینترنشنال نوشت: «خانوادههای ما به خاطر جنگ طالبان در مناطق کوهستانی ولسوالی نسی گیر ماندهاند. نیروهای طالبان به آنها شلیک میکند و اجازه نمیدهد از ساحات مرتفع پایین شوند.» او تاکید کرد که خانوادهها گیر مانده در این مناطق در فصل گرما به آب و غذا دسترسی ندارند.
با این حال، منابع هشدار میدهند که در صورت ادامه درگیری و اجازه ندادن به خانوادهها و افراد ملکی برای خروج منطقه نظامی، فاجعه بزرگ انسانی رخ خواهد داد. هرچند تعداد دقیق خانوادههای گیر مانده در این درگیری مشخص نیست، اما منابع گفتند دستکم صدها خانواده بدون امکانات اولیه در تقلا برای خروج از این منطقه قرار دارند.
یک منبع روز شنبه گفت شمار اندکی از خانوادهها با موترهای پیکاپ و داتسن موفق به فرار از این منطقه شدند. به گفته او این خانوادهها به سختی توانستد خانههای خود را رها کرده به سمت فیضآباد فرار کنند.
از آغاز درگیری نیروهای طالبان با افراد جمعهخان فاتح، فرمانده ناراضی این گروه در ولسوالی نسی و دیگر مناطق دروازها دستکم شش روز میگذرد. طالبان در این مدت برای سرکوب این فرمانده سابق خود صدها نیروی اضافی به دروازهای بدخشان فرستاده است.
این در حالی است که پیشتر منابع محلی گفتند صدها کارگر معدن نیز، در میان درگیریها در معادن گیر ماندهاند. به گفته منابع طالبان به معدنچیها که گفته میشود مواد غذایی کافی برای زنده ماندن ندارند، اجازه نداده از مناطق مرتفع پایین شوند.
ویدیویی که به افغانستان اینترنشنال رسیده نشان میدهد که یک کارگر معدن از وسط صخرههای کوه فریاد میزند و از نیروی طالبان میخواهد به آنها شلیک نکند. او میگوید: «خواهش میکنم قاری صاحب نزن ما ملکی هستیم، گرسنه ماندیم، کجا بریم.» این معدنچی بارها تاکید میکند که کارگر است و در پی درگیری از معدن فرار کرده، اما همچنان تهدید میشود که از ساحه مرتفع معدن پایین نیاید.
این فایل صوتی را ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، با عنوان سخنرانی هبتالله آخندزاده به مناسبت پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت در شبکه اکس منتشر کرده است. هبتالله در این پیام مدعی شده که پس از قدرتگیری طالبان امنیت در سراسر کشور برقرار شده و «در تمام ولسوالیها صدای مرمی شنیده نمیشود».
رهبر طالبان همچنین گفته است که در یک قرن گذشته، افغانستان حکومتی مانند اداره این گروه نداشته است.
سخنگوی طالبان درباره زمان و مکان دقیق محل سخنرانی هبتالله آخندزاده اطلاعاتی ارائه نکرده است.
اظهارات رهبر طالبان درباره امنیت سرتاسری و آرامش در سراسر کشور، همزمان با افزایش حملات حملات مخالفان و درگیریها در بدخشان منتشر شده است.
جبهه آزادی افغانستان اعلام کرده است که از روز شنبه، ۲۴ اسد، تاکنون با نیروهای طالبان در زیباک بدخشان درگیری داشته است.
همزمان، در روزهای گذشته، نیروهای طالبان و افراد جمعهخان فاتح، فرمانده ناراضی این گروه، در نسی و مناطق همجوار آن در بدخشان درگیریهای متعدد داشتهاند. فصیحالدین فطرت، رئیس ارتش طالبان روز یکشنبه برای مذاکره با فاتح به بدخشان رفت.
هبتالله: حمایت از نظام طالبان «فرض» است
هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان در این پیام همچنین از حاکمیت طالبان به عنوان نتیجه «جهاد مقدس» یاد کرده و گفته است حمایت از حکومت این گروه برای هر افغان «فرض» است.
رهبر طالبان در این پیام، ۲۴ اسد ۱۴۰۰ را روز «پیروزی» طالبان و «شکست اشغال امریکا» توصیف کرد و گفت این رویداد با «کمک خداوند و نیروهای دیندوست و وطندوست» تحقق یافته است. او همچنین مدعی شد که طالبان از رهگذر «جهاد مقدس»، امریکا را در برابر مردم افغانستان و جهان «شرمنده» و «شکستخورده» ساختهاند.
آخندزاده گفت اکنون در افغانستان «یک نظام شرعی، خدایی و افغانی» حاکم است و از اعضا و هواداران طالبان خواست برای حفظ این نظام تلاش کنند.
آخندزاده در عین حال از نظام جمهوری پیشین انتقاد کرد و گفت در دوره انتخابات جمهوری، گاهی دو نفر همزمان خود را رئیسجمهور اعلام میکردند. او این موضوع را نشانه ضعف ساختار سیاسی حکومت پیشین دانست.
رهبر طالبان بار دیگر بر اطاعت از حکومت خود تأکید کرد و خطاب به اعضای این گروه گفت که آنان در برابر مردم، شریعت و خداوند مسئولیت دارند و باید از نظام موجود حفاظت کنند.
او همچنین از «وحدت» و «همبستگی» میان مردم افغانستان سخن گفت.
در این سخنرانی، هبتالله آخندزاده به موضوع حقوق زنان، محدودیتهای اعمالشده بر آموزش و کار زنان، وضعیت مشروعیت بینالمللی حکومت طالبان، مشکلات اقتصادی، بیکاری و بحران معیشتی مردم اشارهای نکرد.
طالبان در ۲۴ اسد ۱۴۰۰ پس از فروپاشی نظام جمهوری وارد کابل شدند و قدرت را در افغانستان به دست گرفتند. با گذشت پنج سال از حاکمیت این گروه، حکومت طالبان هنوز از سوی هیچ کشوری به استثنای به رسمیت شناخته نشده است.
