طالبان از ملا امامان مساجد خواست مردم را به اطاعت از «امیر مشروع» فرا بخوانند
وزارت ارشاد، حج و اوقاف طالبان از ملا امامان خواسته است در نماز جمعه، مردم را به اطاعت از «امیر مشروع» فرا بخوانند.
وزارت ارشاد، حج و اوقاف طالبان از ملا امامان خواسته است در نماز جمعه، مردم را به اطاعت از «امیر مشروع» فرا بخوانند.
در متن خطبه جمعه ۲۰ سنبله که برای خطیبان مرکز و ولایتها منتشر شده، وزارت حج و اوقاف طالبان نوشته است که «سرپیچی از فرمان امیر مشروع، مسلمانان را با شکست روبهرو میکند.»
طالبان هبتالله آخندزاده، رهبر این گروه، را «امیرالمومنین» میخواند و اطاعت از فرمانهای او را واجب میداند.
آخندزاده در ثور امسال گفت که اطاعت از فرمانهای او مانند اطاعت از خدا و پیامبر است و نافرمانی از دستورهایش را «نافرمانی دینی» خواند. او همچنین هشدار داد که با سرپیچی از فرمانهایش برخورد جدی خواهد شد.
آخندزاده در سخنرانی عید قربان امسال نیز گفت که داشتن «امیر» برای مسلمانان واجب است و کسی که بدون بیعت و اطاعت از امیر بمیرد، به گفته او در حال «جاهلیت» مرده است.
در بخش دیگری از خطبه، وزارت حج و اوقاف طالبان به امامان مساجد گفته است که از مسلمانان بخواهند با یکدیگر جنگ نکنند و ترحم داشته باشند.
به نظر میرسد که این بخش درپی انتشار فیلمی از کشته شدن یک مرد جوان در شهر هرات توصیه شده باشد. اقارب عبدالقدیر پهلوانزاده، یک مقام پولیس طالبان را متهم کردند که او را کشته است.
پولیس طالبان در هرات بعدا گفت افرادی را به ظن دستداشتن در این قتل بازداشت کرده است، اما شمار و هویت بازداشتشدگان را مشخص نکرد.
این وزارت همچنین بر عفو و بخشش تاکید کرده و نوشته است که مسلمانان نباید در فکر انتقام از دشمنان خود باشند. این وزارت گفته است که قدرت در اسلام باید برای اصلاح استفاده شود و وسیله انتقام قرار نگیرد.
نیروهای طالبان در پنج سال گذشته، شماری از نظامیان پیشین را به قتل رساندهاند. سخنگوی طالبان قتل نظامیان سابق را به خصومتهای شخصی نسبت داده است.
بر اساس این اسناد، بخشهای مختلف این برنامه از طریق هزار و ۵۰۰ حساب کاربری مستعار در شبکههای اجتماعی، رسانههای وابسته به طالبان و شماری از تلویزیونهای خصوصی اجرا میشود.
نامههای رسمی اداره استخبارات طالبان نشان میدهد که این طرح در واکنش به افزایش فعالیتهای نظامی و فکری جبهات مقاومت و دیگر منتقدان تهیه شده است. در اسناد از این برنامه با عنوان «طرح ضدتبلیغ و تدابیر استخباراتی» یاد شده است.
این طرح از سوی «مدیریت پلان ریاست ۰۱۵» استخبارات به دستور معاونیت عملیاتی این اداره آماده شده است.
ایجاد بیاعتمادی نسبت به جریانهای مخالف، دامنزدن به اختلاف میان جبهات ضدطالبان، جلوگیری از پیوستن شهروندان به مخالفان، نشر گزارشهایی درباره روابط مخالفان با پاکستان، جلب حمایت کارشناسان سیاسی در خارج از کشور و تهیه مطالب درباره سرکوب پشتونها و بلوچها در پاکستان از اهداف این طرح عنوان شدهاند.
۳۰ میلیون افغانی برای تبلیغ علیه مخالفان
در بخش نخست طرح، رسانههای المرصاد، شبکه یاد، شبکه مثلث، صدای هندوکش، چینل آفاق، چینل نقاب، گرین میدیا و رادیو حریت، همراه با دستکم سه تلویزیون خصوصی، بهعنوان مجریان برنامههای تبلیغاتی علیه مخالفان معرفی شدهاند.
اداره استخبارات طالبان برای اجرای این بخش ۳۰ میلیون افغانی بودجه در نظر گرفته است.
تبلیغ دستاوردهای امنیتی طالبان
بخش دیگری از طرح بر تقویت روایت طالبان از وضعیت امنیتی افغانستان تمرکز دارد.
تهیه گزارشها از مناطق شمالی، مرکزی و غربی افغانستان از طریق مصاحبه با شهروندان به هدف تبلیغ تامین امنیت سراسری، نشر گسترده دستاوردهای ادارات امنیتی و استخباراتی طالبان و پوشش فعالیتهای دیگر ادارات تحت کنترول این گروه از مواردیاند که در بخش دیگر این طرح در نظر گرفته شدهاند.
شبکه یاد، شبکه مثلث، رادیو حریت، چینل نقاب، چینل پرده نقرهای، وطندار پلس و چینل آفاق در اسناد بهعنوان مجریان این بخش معرفی شدهاند.
استخبارات طالبان برای اجرای این برنامه ۲۰ میلیون افغانی بودجه در نظر گرفته است.
تبلیغات علیه پاکستان
براساس اسناد بهدست آمده، اداره استخبارات طالبان در بخش دیگری از این طرح سلسله اقداماتی را برای تبلیغات علیه حکومت پاکستان در نظر گرفته است.
در این بخش، تهیه گزارشهایی برای بحرانی نشان دادن وضعیت اقتصادی پاکستان، برجستهکردن اختلاف میان طالبان افغان و تحریک طالبان پاکستان، پوشش گسترده فعالیتهای تیتیپی و گروه آزادیبخش بلوچ و ناتوان جلوهدادن نیروهای امنیتی پاکستان در تامین امنیت این کشور در نظر گرفته شده است.
تبلیغ درباره حمایت اسلامآباد از جریانهای مخالف طالبان، بهویژه جبهه آزادی افغانستان، نیز از محورهای این طرح است.
در اسناد، رسانههای المرصاد، ندای بلوچ و نهضت مدیا بهعنوان مجریان این بخش معرفی شدهاند.
استخبارات طالبان برای این فعالیتها ۲۰ میلیون افغانی بودجه در نظر گرفته است.
تبلیغ علیه دفاتر مخالفان در ایران و تاجیکستان
بخش دیگری از طرح به فعالیت جریانهای مخالف طالبان در ایران و تاجیکستان اختصاص یافته است. بر اساس اسناد، تهیه گزارش و نشر مقالات انتقادی درباره دفاتر و فعالیتهای مخالفان طالبان در این دو کشور در برنامه استخبارات گنجانیده شده است.
رسانههای صدای هندوکش، حجاز فارسی و المرصاد بهعنوان مجریان این بخش معرفی شدهاند و برای آن ۵۰۰ هزار افغانی بودجه در نظر گرفته شده است.
اداره استخبارات طالبان برای هزار و ۵۰۰ حساب کاربری مستعار در شبکههای اجتماعی که از سوی مقامات و مسئولان این گروه مدیریت میشوند، حدود ۲۰۰ هزار افغانی بودجه برای دو ماه اختصاص داده است.
طالبان در حالی این برنامهها و اقدامات تبلیغاتی و رسانهای را دنبال میکند که در ماههای اخیر حملات جبهات مخالف این گروه در بخشهای مختلف افغانستان افزایش یافته است. بدخشان به یکی از کانونهای اصلی این درگیریها تبدیل شده و جبهههای مخالف طالبان در این ولایت، بهویژه در ولسوالیهای زیباک، یفتل و کرانومنجان حملات بیشتری علیه مواضع طالبان انجام دادهاند.
بربنیاد این اسناد، ریاست استخبارات طالبان برای مقابله با فعالیت جبهات مخالف، بر استفاده گسترده از رسانهها و تهیه گزارشهای تبلیغاتی و ضدتبلیغاتی، ایجاد پوشش رسانهای در داخل و خارج از کشور و تأثیرگذاری بر افکار عمومی تمرکز کرده است.
چهار سند بررسیشده نشان میدهند که اداره استخبارات طالبان برای مقابله با فعالیت نظامی و تبلیغاتی مخالفان، بر استفاده هماهنگ از رسانهها، حسابهای مستعار در شبکههای اجتماعی و تولید محتوای هدفمند در داخل و خارج از افغانستان تمرکز کرده است.
با این حال، این اسناد بهتنهایی نشان نمیدهند که تمام بخشهای این طرح اجرا شده یا همه بودجههای پیشبینیشده پرداخت شدهاند.
این دانشجویان شامل هفت زن و شش مرد در چند مرکز آموزشی پزشکی در لاهور، از جمله دانشگاه علوم پزشکی کینگ ادوارد و کالج پزشکی و دندانپزشکی شیخ خلیفه بن زاید آل نهیان تحصیل میکردند.
آنان از دادگاه خواستهاند وضعیتشان را بررسی کند و گفتهاند تصمیم شورای پزشکی باید در چارچوب قانون اساسی پاکستان و تعهدات بینالمللی این کشور گرفته شود.
بسیاری از این دانشجویان با استفاده از بورسیه علامه اقبال، که از سوی کمیسیون آموزش عالی پاکستان حمایت میشود، در این کشور تحصیل میکنند. این کمیسیون در جنوری ۲۰۲۵ نیز مراسمی برای استقبال از حدود ۳۵۰ دانشجوی افغان برگزار کرده بود.
نیلوفر نیکزاد، یکی از شاکیان گفته است که پیش از آمدن به پاکستان، دو سال در رشته پزشکی در افغانستان تحصیل کرده اما به دلیل محدودیتهای طالبان مجبور شد تحصیلش را در آن کشور رها کند.
دیگر دانشجویان همچنین گفتهاند که پس از اخراج از دانشگاه، از خوابگاهها نیز بیرون رانده شدهاند.
در یکی از دادخواستها آمده است که تصمیم اخراج آنها، علیه زنان و دیگر دانشجویان افغان در پاکستان «تبعیضآمیز» است.
دانشجویان از دادگاه عالی لاهور خواستهاند برای رسیدگی به وضعیت آنان اقدام کند. دفتر ثبت این دادگاه هنوز زمان رسیدگی به دادخواستها را تعیین نکرده است.
اقدام این شورا با انتقادات گستردهای همراه بوده است.
پیشتر شورای پزشکی و دندانپزشکی پاکستان گفت از میان بیش از ۲۰۰ دانشجوی افغان شناساییشده در رشتههای پزشکی در این کشور، تنها ۲۲ نفر آن بهگونه رسمی در این نهاد ثبت شدهاند.
پیشتر، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان گفت که دانشجویان افغان دارای ویزای معتبر و مدارک قانونی میتوانند به تحصیل خود در این کشور ادامه دهند.
او در نشست خبری افزود تاکنون هیچ تصمیمی برای بازگرداندن تمامی دانشجویان افغان به کشورشان گرفته نشده است.
شورای پزشکی و دندانپزشکی پاکستان از دانشجویان افغان که در رشتههای پزشکی و دندانپزشکی در پاکستان تحصیل میکنند، خواسته است این کشور را ترک کرده و به افغانستان بازگردند.
این شورا در یک نامه رسمی نوشت که تا اطلاع بعدی، هیچگونه پذیرش، جایگزینی، انتقال یا تسهیلات دیگر برای شهروندان افغانستان در دوره تحصیلی جاری مجاز نیست.
حامد کرزی، رئیسجمهور سابق افغانستان، از تصمیم دولت پاکستان برای اخراج دانشجویان افغان رشته پزشکی ابراز تأسف کرده است.
دیدهبان حقوق بشر نیز از پاکستان خواست دستور اخراج دانشجویان افغان رشتههای پزشکی و دندانپزشکی را لغو کند و به آنان اجازه دهد تحصیلاتشان را به پایان برسانند.
کمیسیون حقوق بشر پاکستان تصمیم اسلامآباد برای اخراج دانشجویان افغان، بهویژه زنان، از دانشکدههای پزشکی و دندانپزشکی این کشور و همچنین منع پذیرش دانشجویان جدید را محکوم کرد. این کمیسیون گفت که پاکستان مشکلات دانشجویان اخراجی در افغانستان را جدی بگیرد.
ذبیحالله مجاهد هشت نشست که تحت عنوان «حکومت در آیینه مطبوعات» برگزار شد، گزارش ادارههای زیر کنترول طالبان را ارائه کرد. این نشستها از ۵ اسد آغاز شد و تا ۱۸ سنبله ادامه داشت.
نشست نخست، امنیت و کنترول مرزها
مجاهد در روز نخست، درگیریهای بدخشان، تحولات در مرز افغانستان و پاکستان و موضوع بگرام را مشکلات کوچک خواند.
او سقوط موقت بخشهایی از ولسوالی یفتل بدخشان را رد کرد و گفت مقامهای محلی طالبان به مرخصی رفته بودند.
پیش از این مقامهای محلی طالبان سقوط موقت بخشهایی از یفتل را تایید کرده بودند.
همچنان ویدیوها و تصاویر منتشر شده نشان میدهد که جبهه سپاهیان میهن بیرق خود را بر دروازه ساختمان این ولسوالی برافراشت.
معادن و مخالفان مسلح
در دومین نشست ، ذبیحالله مجاهد گفت که طالبان جلو استخراج خودسرانه و غیرمعیاری معادن را گرفته است.
اما حدود دو هفته پیش، شماری از کارگران معادن بدخشان به افغانستان اینترنشنال گفتند کارگاههای متعلق به افراد کمدرآمد حدود یک ماه تعطیل شده، در حالی که معدنهای وابسته به افراد زورمند همچنان فعال بودهاند.
مجاهد در این نشست ادعا کرد جبهههای مخالف طالبان در داخل افغانستان حضور عملی ندارند و فعالیت آنها به تبلیغات در شبکههای اجتماعی محدود شده است.
با این حال، در هفتههای اخیر، جبهههای مخالف طالبان از دهها حمله در داخل افغانستان خبر دادند و شماری از آنها ویدیوهایی از عملیاتهای خود منتشر کردند.
یافتههای افغانستان اینترنشنال نشان میدهد جبهه آزادی، جبهه متحد و جبهه مقاومت ملی در یک ماه دستکم ۵۰ حمله علیه طالبان را گزارش کردهاند.
جبهه متحد میگوید از ۱۰ اسد تا ۹ سنبله ۴۳ عملیات در ۱۴ ولایت انجام داده است.
جبهه آزادی نیز میگوید از ۱ اسد تا ۳۱ اسد ۲۱ عملیات چریکی و جبههای در هشت ولایت انجام داده است.
جبهه مقاومت ملی نیز از ۷ اسد تا ۷ سنبله مسئولیت ۹ حمله در بدخشان، قندوز، هرات و بغلان را به عهده گرفت.
توزیع شناسنامه و گذرنامه
سومین نشست در ۱۸ اسد به خدمات هویتی و قنسولی اختصاص داشت. براساس آمار مجاهد، در سال قمری ۱۴۴۷ نزدیک به دو میلیون شناسنامه الکترونیکی و حدود یک میلیون شناسنامه کاغذی توزیع شده است.
او گفت در این مدت ۶۵ هزار و ۸۶۰ گذرنامه عادی، سه هزار و ۳۴۵ گذرنامه تجارتی و ۵۱۲ گذرنامه تحصیلی صادر شده است. مجموع گذرنامههای صادرشده به ۶۹ هزار و ۷۱۷ جلد میرسد.
مجاهد همچنین گفت ۱۶ هزار و ۱۷۱ ویزای اتباع خارجی تایید شده است.
براساس آمار طالبان، شمار شناسنامههای الکترونیکی توزیعشده از آغاز این برنامه به ۱۶ میلیون رسیده که ۱۰ میلیون آن به مردان و شش میلیون آن به زنان تعلق دارد.
آموزش و تحصیلات عالی
در چهارمین نشست که در ۸ سنبله برگزار شد، طالبان شمار دانشآموزان، دانشجویان و طلبههای مدارس دینی را ۱۰ میلیون و ۳۶۳ هزار نفر اعلام کرد.
یونیسف دو هفته پیش از این نشست گفت که بیش از ۲.۶ میلیون دختر افغان در پنج سال گذشته از آموزش متوسطه محروم شدهاند.
یونیسف و یونسکو همچنین گفتهاند بیش از ۲.۱۳ میلیون کودک در سن مکتب ابتدایی در افغانستان از آموزش بازماندهاند و بیش از ۹۰ درصد کودکان ۱۰ ساله قادر به خواندن یک متن ساده نیستند.
مجاهد گفت در سال گذشته قمری، ۳۸ هزار و ۴۶۲ مکتب و مدرسه دولتی و خصوصی فعالیت داشته و چهار هزار و ۹۷۳ مرکز سوادآموزی نیز فعال بوده است.
او بازگشت ۱۳۷ استاد پس از پایان دورههای ماستری و دکترا در خارج را یکی دیگر از دستاوردهای بخش آموزش خواند.
افغانستان اینترنشنال پیشتر به فهرستی از ۸۶ استاد برکنارشده در ۱۵ دانشگاه دولتی دست یافته بود که منابع وزارت تحصیلات عالی طالبان نیز آن را تایید کرده بودند.
منابع دیگر نیز از برکناری بیش از ۲۰۰ استاد و کارمند در دانشگاههای خوست، بامیان و بدخشان و ۱۷۰ استاد دانشگاه کابل خبر داده بودند.
عملیات نظامی، مواد مخدر و سیاست خارجی
در پنجمین نشست که روز ۱۱ سنبله برگزار شد، ذبیحالله مجاهد گفت وزارت دفاع طالبان در سال جاری ۶۰۲ عملیات مستقل و مشترک با وزارت داخله و استخبارات انجام داده است. به گفته او، این عملیاتها به خنثیشدن «برنامههای پیچیده مخالفان» و نابودی پناهگاهها و شبکههای آنان انجامیده است.
یک گزارش سازمان ملل در درباره وضعیت افغانستان میگوید از ۱۲ دلو ۱۴۰۴ تا ۱۰ ثور ۱۴۰۵، ۳۶۸۷ رویداد مرتبط با امنیت ثبت شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۵۷.۷ درصد افزایش داشته است.
مجاهد در بخش مبارزه با مواد مخدر گفت بیش از ۴۶ هزار عملیات انجام شده، ۱۳ هزار و ۳۲۶ نفر بازداشت شدهاند، دو هزار و ۱۵۹ تن مواد مخدر ضبط شده و ۲۱ هزار و ۵۶۹ هکتار زمین از کشت خشخاش پاک شده است. او همچنین از تخریب ۵۳۳ مرکز تولید مواد مخدر خبر داد.
آخرین بررسی دفتر مبارزه با مواد مخدر سازمان ملل، کاهش شدید کشت خشخاش و تولید تریاک در افغانستان را تایید میکند، اما میان برخی ارقام این نهاد و آمار طالبان تفاوت چشمگیری وجود دارد.
سازمان ملل سطح زیر کشت خشخاش در سال ۲۰۲۵ را حدود ۱۰ هزار و ۲۰۰ هکتار برآورد کرده و گفته است طالبان در این سال از نابودی بیش از چهار هزار هکتار کشت خشخاش خبر دادند. سازمان ملل گفته نتوانسته این رقم را از نظر فنی تایید کند.
در بخش سیاست خارجی، مجاهد گفت نگاه کشورهای منطقه به طالبان مثبتتر شده و روابط سیاسی و اقتصادی این گروه گسترش یافته است. او از فعالیت نمایندگیهای طالبان در کویت، برلین و بن و صدور ۲۰۳ هزار و ۶۹۳ ویزا برای اتباع خارجی خبر داد.
به استثنای روسیه هیچ کشوری اداره طالبان را به رسمیت نشناخته و این گروه در انزوای بینالمللی به سر میبرد.
حمایت اجتماعی و کمکهای بشردوستانه
در ششمین نشست در ۱۴ سنبله، ذبیحالله مجاهد گفت ۶۸۰ هزار و ۵۸۳ یتیم، بیوه و فرد دارای معلولیت در وزارت شهدا و معلولان طالبان ثبت شدهاند. به گفته او، این وزارت در یک سال ۱۲ میلیارد و ۶۰۰ میلیون افغانی را از طریق بانکها به ۶۵۰ هزار نفر پرداخت کرده است.
مجاهد در مورد اتهام استفاده طالبان از پول کمکهای بینالمللی گفت حتی «یک روپیه» از کمکهای بینالمللی در اختیار طالبان قرار نگرفته و طالبان در توزیع کمکها دخالت نکرده است.
تنها دو روز پیش از این سخنان، دفتر هماهنگی کمکهای بشردوستانه سازمان ملل گزارشی درباره محدودیتهای کمکرسانی در افغانستان منتشر کرده بود. اوچا گفت در ماه جولای ۳۰ مورد مانع در برابر فعالیتهای بشردوستانه ثبت شده است. ۱۶ مورد مربوط به دخالت در اجرای برنامههای امدادی بود. سه مورد دخالت در انتخاب دریافتکنندگان کمک، سه مورد دخالت در اجرای برنامهها و موارد دیگری شامل درخواست فهرست کارمندان، دخالت در استخدام و محدودیت بر زنان امدادرسان بود. در نتیجه این موانع، ۱۸ برنامه بشردوستانه موقتا متوقف و دو مرکز بسته شدند.
گزارش سالانه سازمان ملل درباره کودکان و منازعات مسلحانه نیز ۳۴۰ مورد جلوگیری از دسترسی بشردوستانه را به طالبان نسبت داده است که ۲۲۸ مورد آن دخالت در فعالیتهای بشردوستانه بوده است.
زیربنا، راهآهن و خدمات شهری
در هفتمین نشست روز ۱۶ سنبله، ذبیحالله مجاهد گفت وزارت فواید عامه طالبان در سال گذشته قمری ۲۶۲ پروژه زیربنایی و انکشافی را در برنامه داشته که ۹۱ پروژه آن تکمیل شده و کار ۱۷۱ پروژه دیگر ادامه دارد.
مجاهد در بخش راهآهن گفت بیش از هفت میلیون و ۶۰۲ هزار تن کالا از مسیر بنادر و خطوط آهن انتقال یافته که نسبت به سال قبل ۷۷.۹ درصد افزایش داشته است.
در بخش برق، طالبان گفت ۷۰ هزار و ۶۵۳ مشترک تازه به خدمات برق دسترسی پیدا کردهاند.
برنامه توسعه سازمان ملل میگوید تنها ۳۳ درصد مردم افغانستان به برق دسترسی دارند و این رقم در مناطق روستایی به کمتر از ۲۰ درصد میرسد. این نهاد گفته است که افغانستان پس از دههها جنگ، همچنان از نامطمئنترین کشورها از نظر دسترسی به انرژی است.
صحت و محیط زیست
در هشتمین نشست روز ۱۸ سنبله، ذبیحالله مجاهد از جامعه جهانی خواست کمکهای صحی به افغانستان را از مسایل سیاسی جدا کند و ادامه دهد. او گفت ۶۰ پروژه ساختمانی صحی تکمیل شده و از ارزیابی دو هزار و ۱۷۸ مرکز صحی دولتی و خصوصی و درجهبندی و اعتباردهی ۴۰ شفاخانه خصوصی خبر داد.
مجاهد در پاسخ به پرسشی درباره زنان پزشک گفت وزارت صحت عامه برای حفظ و تقویت کارمندان زن موجود تلاش میکند. با این حال، گزارش دبیرکل سازمان ملل میگوید توقف آموزش پزشکی زنان از قوس ۱۴۰۳ شمار نیروهای صحی زن را کاهش داده و ارائه خدمات صحی را تضعیف کرده است. در این گزارش آمده است که افغانستان با ۵۲۱ مرگ مادر در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده، همچنان یکی از بالاترین میزانهای مرگومیر مادران در جهان را دارد.
صندوق جمعیت سازمان ملل نیز میگوید محدودیت بر کار زنان و کاهش کمکهای خارجی دسترسی به خدمات صحی را دشوارتر کرده است.
بلومبرگ اخیرا با استناد به گزارش سازمان ملل نوشت که محدودیتهای طالبان بر آموزش و اشتغال زنان، سالانه دستکم «۸۴ میلیون دالر» معادل «نیمدرصد» تولید ناخالص داخلی افغانستان به اقتصاد این کشور زیان وارد میکند. هماکنون حدود ۳.۸ میلیون دختر در افغانستان از آموزش محروماند.
در بخش محیط زیست، طالبان از بررسی بیش از ۲۵ هزار فعالیت آلاینده، ارائه هفت هزار و ۱۵۸ توصیه اصلاحی و اجرای ۵۶۸ برنامه آگاهیدهی خبر داد.
برنامه اسکان بشر سازمان ملل پیشتر هشدار داد که شهرهای افغانستان با بحران شدید آلودگی هوا روبهرو هستند. در کابل نیز در زمستان گذشته آلودگی به سطح بحرانی رسید و سازمان ملل از کاهش شدید میدان دید در پایتخت خبر داد.
