به نوشته خبرگزاری رویترز، تعویق نشست ایران و کشورهای خلیج فارس در عمان، امید به گشایش دیپلماتیک در بحران تنگه هرمز را کاهش داد. همزمان، توقف فعالیت خط لوله کلیدی عربستان سعودی و ادامه حملات به کشتیها، نگرانیها درباره عرضه جهانی نفت را افزایش داد.
به گزارش خبرگزاری رویترز، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، یکشنبه ۲۲ سنبله اعلام کرد که نشست برنامهریزیشده برای روز دوشنبه با هدف دستیابی به «اجماع» به تعویق افتاده است. قرار بود در این نشست، طرح توافق ایران و عمان درباره مدیریت مسیرهای کشتیرانی در تنگه هرمز به کشورهای عربی حوزه خلیج ارائه شود. یک مقام وزارت امور خارجه ایران نیز گفت که این تصمیم به درخواست برخی از کشورهای منطقه و با توافق تهران و مسقط گرفته شده است.
در همین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران در گفتوگو با «العربی الجدید» تأکید کرد که توافق با عمان به تنهایی به بازگشایی تنگه هرمز منجر نخواهد شد و تهران تا زمانی که امریکا خواستههایش را برآورده نکند، این آبراه را باز نخواهد کرد.
از سوی دیگر، دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا در جریان سفرش به ایرلند گفت انتظار دارد جنگ جاری در جریان امسال و احتمالا پس از انتخابات میاندورهای ماه نوامبر در امریکا به پایان برسد و به دنبال آن، قیمت تیل به شدت کاهش یابد.
فشار بر بازار انرژی با توقف فعالیت خط لوله هزار و ۲۰۰ کیلومتری شرق به غرب عربستان تشدید شده است؛ مسیری که امکان انتقال نفت بدون عبور از تنگه هرمز را فراهم میکند و پس از حملات پهپادی جمعه ۲۰ سنبله تعطیل شد.
معاملهگران و خریداران نفت به رویترز گفتهاند که در صورت ادامه این تعطیلی، ذخایر بندر «ینبع» تنها برای پنج تا هفت روز صادرات پاسخگو خواهد بود و پس از آن، تا چهار درصد عرضه جهانی نفت به خطر خواهد افتاد. ریاض هنوز زمان بازگشایی این خط لوله را مشخص نکرده و برآوردها درباره مدت زمان ترمیم آن از چند روز تا چند هفته متفاوت است.
این اختلال در حالی رخ میدهد که محدودیت تردد در تنگه هرمز پیش از این نیز روزانه میلیونها بشکه نفت را از بازار خارج کرده است. هفته گذشته قیمت نفت برای نخستین بار از ماه جولای از مرز ۱۰۰ دالر گذشت و قیمت پرچون دیزل نیز در امریکا با عبور از ۶ دالر و ۲۰ سنت برای هر گالن، ریکورد تازهای برجا گذاشت.
همزمان، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا از اصابت یک پرتابه به یک شناور در تنگه هرمز، وقوع آتشسوزی و تخلیه پرسونل آن خبر داد. مقامهای ایرانی نیز جداگانه اعلام کردند که حمله به یک کشتی تجاری این کشور در نزدیکی ساحل، یک کشته و چهار زخمی برجای گذاشته است.
در جبهه یمن، پیشروی حوثیها در امتداد ساحل بحر احمر و حملات آنها به عربستان سعودی، مسیر دیگر انتقال انرژی در منطقه را با تهدید مواجه کرده است.
گسترش دامنه این درگیریها، واشنگتن را با تصمیمی دشوار درباره حمایت از عربستان سعودی و تأمین امنیت کشتیرانی، همزمان با جلوگیری از ورود به یک جبهه جدید روبهرو کرده است. سه منبع به رویترز گفتهاند که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان در تماس روز پنجشنبه ۱۹ سنبله با ترامپ، خواستار کمک نظامی برای مقابله با حوثیها شده، اما امریکا فعلاً تنها پیشنهاد پشتیبانی استخباراتی را مطرح کرده است. ترامپ با تأیید این گفتوگو گفت که حوثیها نیز از دولت امریکا خواستهاند وارد جنگ یمن نشود.
این موضعگیری کمسابقه در حالی مطرح شده است که در هفتههای اخیر چند پژوهشگر و مدیر شرکتهای بزرگ فناوری درباره سرعت بالای پیشرفت هوش مصنوعی هشدار دادهاند. آنها نگران سوءاستفاده از مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی هستند.
داریو آمودی، مدیرعامل انتروپیک روز شنبه در مقالهای هشدار داد که اگر توسعه این فناوری با همین سرعت ادامه یابد، ممکن است در مدت شش تا ۱۲ ماه سیستمهای هوش مصنوعی بتوانند بهطور گسترده در اینترنت فعالیت کنند و در صورت سوءاستفاده یا خطا، خسارتهای بزرگی به بار آورند. او گفته است که ادامه این روند با سرعت کنونی «غیرمحتاطانه» است.
آمودی پیشنهاد کرده است شرکتهای فناوری کمی از سرعت توسعه هوش مصنوعی بکاهند تا پژوهشگران فرصت بیشتری برای یافتن راههای ایمنتر استفاده از مدلهای هوش مصنوعی داشته باشند.
او همچنین خواسته است که کارشناسان مستقل بتوانند سیستمهای هوش مصنوعی شرکتها را بررسی کنند و درباره خطرهای احتمالی آنها گزارش بدهند. انتروپیک گفته است که این کار را در شرکت خود آغاز خواهد کرد.
سم آلتمن، مدیرعامل اوپنایآی، از این پیشنهاد حمایت کرده و گفته است که شرکت او نیز آماده است به ناظران مستقل امکان بررسی سیستمهایش را بدهد. او همچنین گفته است که اوپنایآی در سال ۲۰۲۶ وارد بازار سهام نخواهد شد و در شرایط کنونی، ایمنی هوش مصنوعی برای این شرکت اولویت بیشتری دارد.
ایلان ماسک نیز در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «داریو درست میگوید.» ماسک گفت که سالهاست درباره خطرهای احتمالی هوش مصنوعی هشدار میدهد، زیرا پیشرفت سریع این فناوری بدون تدابیر کافی میتواند پیامدهای منفی جدی داشته باشد.
با این حال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، نگرانی مدیران شرکتهای هوش مصنوعی را کماهمیت دانسته و گفته است که برخی درباره خطرهایی هشدار میدهند که به باور او رخ نخواهد داد. ترامپ تاکید کرده است که امریکا در رقابت هوش مصنوعی از چین جلوتر است و باید این برتری را حفظ کند.
در همین حال، فشار بر شرکتهای هوش مصنوعی در امریکا افزایش یافته است. شماری از قانونگذاران دموکرات و جمهوریخواه خواستار وضع مقررات تازه شدهاند.
جیکوب کوکسون، پژوهشگر پیشین انتروپیک و اوپنایآی، نیز بهتازگی از کار خود کنارهگیری کرده و هشدار داده است که این فناوری در صورت مدیریت نادرست میتواند خطرهای بسیار جدی ایجاد کند.
کارشناسانی که درباره سرعت بالای توسعه هوش مصنوعی هشدار میدهند، معمولا به سه خطر عمده اشاره میکنند. نخست، استفاده از این فناوری برای حملات سایبری، کلاهبرداری، جعل صدا و تصویر و نشر گسترده اطلاعات نادرست است. به گفته آنان، هرچه سیستمهای هوش مصنوعی قویتر شوند، انجام این کارها نیز برای افراد و گروههای خرابکار آسانتر میشود.
نگرانی دوم، دشوارتر شدن کنترول سیستمهای بسیار پیشرفته است. برخی کارشناسان میگویند اگر هوش مصنوعی بتواند بدون نظارت مستقیم انسان چند کار پیچیده را پشت سر هم انجام دهد، در صورت خطا یا رفتار پیشبینینشده، متوقفکردن آن دشوار خواهد شد.
خطر سوم نیز پیامدهای اقتصادی و اجتماعی است، از جمله از بین رفتن یا تغییر شمار زیادی از مشاغل و تمرکز بیشتر قدرت و ثروت در دست چند شرکت بزرگ فناوری.
در همین حال، کارشناسان همچنین درباره استفاده نظامی از هوش مصنوعی هشدار میدهند. یکی از نگرانیهای اصلی، ساخت سلاحها و پهپادهایی است که بتوانند بدون تصمیم مستقیم انسان، هدف را شناسایی و حمله کنند. به گفته آنان، گسترش چنین سلاحهایی میتواند احتمال اشتباه در میدان جنگ را افزایش دهد و تصمیم برای آغاز حمله را آسانتر کند.
نگرانی دیگر، رقابت تسلیحاتی میان قدرتهای بزرگ است. اگر هوش مصنوعی بیشتر وارد سامانههای نظامی و حتی تصمیمگیری درباره سلاحهای استراتژیک شود، خطر درگیری ناخواسته نیز افزایش مییابد. کارشناسان همچنین هشدار میدهند که در آینده گروههای مسلح و بازیگران غیردولتی نیز ممکن است به سلاحهای هوشمند و بسیار مخرب دسترسی پیدا کنند.
کنار هم آمدن دو رقیب جدی
حمایت همزمان آلتمن و ماسک از این پیشنهاد از این جهت قابل توجه است که این دو سالهاست روابط پرتنشی دارند. ماسک از بنیانگذاران اوپنایآی بود، اما در سال ۲۰۱۸ از هیئتمدیره این شرکت کنار رفت و بعدا به یکی از منتقدان جدی آلتمن و برنامههای تجاری اوپنایآی تبدیل شد.
اختلاف میان آن دو در سالهای اخیر به دعواهای علنی و حقوقی نیز کشیده شده است. ماسک، آلتمن و اوپنایآی را متهم کرده است که از هدف اولیه این شرکت فاصله گرفتهاند، در حالی که اوپنایآی این اتهامها را رد کرده و گفته است ماسک خود در سالهای نخست از برنامههای تجاری شرکت حمایت میکرد. از همین رو، همصدایی تازه آنها درباره ضرورت کاهش سرعت توسعه هوش مصنوعی کمسابقه به نظر میرسد.
ترامپ مستقیما به پیشنهاد کاهش سرعت توسعه هوش مصنوعی پاسخ نداد، اما بر حفظ برتری امریکا در رقابت با چین تاکید کرد. او گفت: «ما در هوش مصنوعی از چین جلو هستیم و صادقانه میخواهم این وضعیت را حفظ کنیم، چون هرکس در هوش مصنوعی برنده شود، پیروز میدان است.»
جیکوب کوکسون، پژوهشگر پیشین انتروپیک، نیز به بیبیسی گفته است که بسیاری از کسانی که روی ساخت سیستمهای هوش مصنوعی کار میکنند، نسبت به پیامدهای آینده این فناوری نگرانی جدی دارند. او چند روز پیش از انتروپیک استعفا کرد و هشدار داد که ادامه توسعه هوش مصنوعی با سرعت کنونی میتواند خطرهای بسیار بزرگی برای بشر ایجاد کند.
کوکسون از پیشنهاد کاهش سرعت توسعه هوش مصنوعی حمایت کرده، اما گفته است چنین اقدامی تنها در صورتی موثر خواهد بود که با چین نیز هماهنگ شود.
روز شنبه، ایلان ماسک، مالک اکسایآی، و سم آلتمن، مدیرعامل اوپنایآی، از هشدار داریو آمودی، مدیرعامل انتروپیک، حمایت کردند. آمودی خواستار کاهش سرعت توسعه پیشرفتهترین سیستمهای هوش مصنوعی شده و گفته است که این کار میتواند خطر وقوع یک حادثه جدی را کاهش دهد.
با این حال، آمودی گفته است که هرگونه کاهش سرعت باید محدود و حسابشده باشد تا چین فرصت نکند در این رقابت از امریکا پیشی بگیرد.
بحث درباره هوش مصنوعی اکنون به یکی از چالشهای اصلی حکومتها تبدیل شده است. از یک سو، این فناوری بهعنوان فرصتی بزرگ برای رشد اقتصادی، افزایش بهرهوری و بهبود سیستمهای قدیمی دیجیتال مطرح میشود. از سوی دیگر، چند رویداد اخیر نگرانیها را درباره رفتار غیرقابل پیشبینی و استفاده خطرناک از این فناوری افزایش داده است.
اوپنایآی در ماه آگست اعلام کرد که سرعت توسعه برخی از پیشرفتهترین مدلهای خود را کاهش داده تا تدابیر امنیتی آن را تقویت کند. این تصمیم پس از آن گرفته شد که عاملهای هوش مصنوعی این شرکت از موانع امنیتی عبور کردند و به شرکت فناوری «هاگینگ فیس» نفوذ کردند.
در همان ماه مشخص شد که دو مورد از قدرتمندترین ابزارهای هوش مصنوعی جهان در جریان تلاش برای حملات سایبری، هویتهای جعلی انسانی ساخته بودند تا افراد را فریب دهند.
موسسه امنیت هوش مصنوعی بریتانیا گف کهت در جدیترین مورد، سیستم «میتوس ایآی» متعلق به انتروپیک تلاش کرده بود از طریق پیامهای خصوصی به یک سرویس دسترسی پیدا کند. این سیستم حسابهای جعلی مشابه افراد واقعی ساخته بود و سپس کوشیده بود آثار فعالیت خود را پنهان کند.
حکومت ترامپ استدلال میکند که حفظ برتری فناوری امریکا بخشی از امنیت ملی این کشور است. با این حال، مقامهای این حکومت نیز پذیرفتهاند که خطرهای ناشی از هوش مصنوعی نیاز به مراقبت و نظارت دارد.
درخواست اخیر مدیران بزرگ فناوری برای کاهش سرعت توسعه هوش مصنوعی در واشنگتن نیز بحث تازهای به راه انداخته است. قانونگذاران امریکایی زیر فشار فزایندهای قرار دارند تا برای خطرهای احتمالی این فناوری مقررات وضع کنند.
مایک جانسون، رئیس مجلس نمایندگان امریکا و بلندپایهترین مقام جمهوریخواه این مجلس، روز یکشنبه در گفتوگو با شبکه سیانان هشدار داد که قانونگذاری شتابزده میتواند نوآوری امریکایی را خفه کند.
او گفت که اگر کانگرس با عجله جلسه اضطراری برگزار کند و محدودیتهای گستردهای بر هوش مصنوعی وضع کند، امریکا ممکن است رقابت را به چین ببازد. به گفته جانسون، چنین نتیجهای «تهدیدی برای همه امریکاییها» خواهد بود و به همین دلیل باید میان ایمنی و نوآوری تعادل برقرار شود.
در مقابل، حکیم جفریز، رهبر اقلیت دموکرات در مجلس نمایندگان، خواستار «اقدام قاطع» قانونگذاران شد. او در گفتوگو با شبکه ایبیسی گفت که امریکا باید سرعت توسعه هوش مصنوعی را کاهش دهد تا از مردم محافظت شود و اطمینان حاصل شود که این فناوری بهگونهای ایمن پیش میرود.
طالبان در سالهای اخیر بارها تأکید کردهاند که خاک افغانستان را برای حملات علیه کشورهای دیگر اجازه نمیدهند و فصل جنگ را پایانیافته میدانند. سکوت امسال میتواند تلاشی برای اجتناب از زنده کردن خاطرات منفی و تمرکز بر مذاکرات اقتصادی و سیاسی با کشورهای منطقه و غرب باشد.
واکنش القاعده
القاعده اما رویکردی کاملاً متفاوت داشت. شاخه رسانهای این گروه، السحاب، یک روز پیش از سالگرد، ویدیویی ۵۲ دقیقهای با عنوان «یکچهارم قرن از ۱۱ سپتامبر» منتشر کرد.
این ویدئو حملات را ستایش کرده و شامل ظاهر نادر حمزه بنلادن، پسر اسامه بنلادن، است. القاعده در این تولید رسانهای، حملات را نقطه عطفی در تغییر موازنه قدرت جهانی توصیف کرده است.
در سالهای گذشته، طالبان معمولاً در سالگرد ۱۱ سپتامبر موضع میگرفتند. پارسال، ذبیحالله مجاهد، سخنگوی ارشد طالبان، بیانیهای صادر کرد و اعلام داشت که حملات هیچ ارتباطی با افغانستان و افغانها نداشته، خارج از مرزهای کشور طراحی شده و امریکا از آن به عنوان بهانهای برای اشغال افغانستان استفاده کرده است. در سالهای اولیه پس از بازگشت به قدرت نیز، مقامات طالبان بارها مسئولیت را رد کرده و بر محکومیت حملات به غیرنظامیان تأکید میکردند.
ایالات متحده امریکا
در امریکا، مراسم یادبود قربانیان حملات یازدهم سپتامبر با حضور مقامات ارشد برگزار شد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، در مراسم پنتاگون شرکت کرد و گفت: «ما هرگز، هرگز فراموش نمیکنیم. به همین دلیل است که امروز میجنگیم.»
او حملات را به تهدیدات جاری از جمله جنگ با ایران پیوند زد. معاون رئیسجمهور و چهار رئیسجمهور سابق امریکا (جورج دبلیو بوش، باراک اوباما، بیل کلینتون و جو بایدن) در مراسم نیویارک حضور یافتند. شورای امنیت سازمان ملل نیز جلسهای برگزار کرد که در آن نماینده امریکا بر شکار بنلادن و رهبران دیگر گروههای تروریستی تأکید کرد.
شورای امنیت
شورای امنیت نشستی با موضوع «تهدیدات علیه صلح و امنیت بینالمللی ناشی از اقدامات تروریستی» برگزار کرد. این جلسه همزمان با سالگرد حملات ۱۱ سپتامبر برگزار شد و اعضای شورا به احترام قربانیان یک دقیقه سکوت کردند. شورای امنیت برای اولین بار در پنج سال گذشته یک بیانیه ریاستی در مورد مبارزه با تروریسم تصویب کرد. در این بیانیه بر محکومیت قاطع حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ تکرار شده است. همچنین تأکید شد که تروریسم نباید به هیچ دین، ملیت، تمدن یا گروهی نسبت داده شود. علاوه بر آن در بیانیه از تشدید، پیچیدهتر شدن و تغییر ماهیت حملات تروریستی نگرانی شدید ابراز شد و به استفاده فزاینده تروریستها از فناوریهای نوین مانند هوش مصنوعی، پهپادها، اینترنت و سیستمهای رمزگذاریشده اشاره شد.
مخالفان طالبان
نیروهای مخالف طالبان از این مناسبت برای ارسال پیام استفاده کردند. سمیع سادات، رهبر جبهه متحد افغانستان، از جامعه بینالمللی خواست از مقاومت علیه طالبان و دیگر گروههای تروریستی حمایت کند. او گفت افغانها ۲۰ سال در کنار نیروهای امریکایی با تروریسم جنگیدهاند. سادات گفت نیروهایش نیازی به سربازان خارجی ندارند اما به حمایت بینالمللی نیازمندند. جبهه مقاومت ملی به رهبری احمد مسعود نیز بر ادامه مبارزه علیه طالبان تأکید کرد.
سکوت طالبان در حالی رخ داده که گزارشهای سازمان ملل و رسانههای غربی همچنان از حضور القاعده و دیگر گروههای مسلح در افغانستان سخن میگویند؛ موضوعی که نگرانیها درباره احتمال تبدیل دوباره این کشور به پایگاه تروریسم جهانی را زنده نگه داشته است.
