شرکت آریانا پروازهای انتقال محموله میان کابل–دهلی را آغاز می‌کند

چهار سال است که او در اوزبیکستان زندگی و تحصیل می‌کند. اکنون دانشجوی کارشناسی ارشد اقتصاد بین‌الملل است و در کنار درس با یکی از نهادهای بین‌المللی کار هم می‌کند.

او فارغ تحصیل ادبیات انگلیسی از دانشگاه کابل است و لیسانس دوم خود را در اقتصاد زراعتی از دانشگاه تاشکند به دست آورده است.

زهرا می‌گوید: «وقتی در این دانشگاه قدم می‌زنم، احساس غرور می‌کنم از اینکه توانستم؛ از اینکه محرومیت‌های مالی و محدودیت‌های فامیلی و اجتماعی نتوانست مرا متوقف کند.»

اما آن سوی دریای آمو، میلیون‌ها دختر افغان برای بازگشایی دروازه‌های دانشگاه لحظه‌شماری می‌کنند.

پنج سال از زمانی می‌گذرد که آموزش برای دختران بالاتر از صنف ششم به رویایی دست‌نیافتی تبدیل شده و حدود چهار سال می‌شود که دروازه‌های دانشگاه‌ها به روی دختران و زنان نیز بسته شد.

براساس گزارش یونیسف بیش از ۲.۶ میلیون دختر افغان از آموزش متوسطه محروم‌اند. افغانستان اکنون تنها کشور جهان است که در آن آموزش متوسطه و عالی به روی دختران و زنان بسته است.

برای زهرا، این ارقام تنها آمار نیست.

او در صحبت با من از از دوستان، هم‌صنفی‌هایش یاد می‌کند که مسیر زندگی شان پس از بازگشت طالبان تغییر کرده است.

«همه ما این راه را با هم شروع کرده بودیم؛ راه درس خواندن، راه تحصیل. من همکارهایی داشتم که بسیار موفق بودند، ولی متأسفانه دیگر زمینه کار برایشان فراهم نیست، زمینه تحصیل برایشان فراهم نیست.»

بعد از مکثی، از خواهرش یاد می‌کند: «وقتی آن‌ها را می‌بینم، مثلاً خواهرم، ناراحت می‌شوم. یعنی هیچ کاری کرده نمی‌توانم برای آن‌ها.»

مسیری که از افغانستان بیرون رفت

زهرا برخلاف میلیون‌ها دختر که خانه‌نشین شدند در سال ۲۰۲۲ با بورسیه تحصیلی راه اوزبیکستان را در پیش گرفت.

اما رسیدن به تاشکند آسان نبود.

او می‌گوید محدودیت‌های سفر زنان، نداشتن پاسپورت یکی از اعضای خانواده و مسئله محرم، او را در برابر انتخاب دشواری قرار داده بود.

سرانجام مسیر طولانی‌تری را انتخاب کرد؛ نخست به ایران رفت و از آنجا خود را به اوزبیکستان رساند.

امروز، چهار سال بعد، زندگی او میان دانشگاه و کار می‌گذرد.

اما محرومیت آموزشی برای زهرا تنها به پنج سال گذشته محدود نمی‌شود. او می‌گوید از خانواده و محیطی آمده که فرصت تحصیل، به‌ویژه برای دختران، محدود بوده است.

«برای تمام دخترهای قومم، برای تمام دخترهای فامیل ما که حق نداشتند درس بخوانند، من خواستم که به جای تمام اینها درس بخوانم.»

زهرا از خاطره‌ای می‌گوید که برای بسیاری از اقلیت‌های قومی بسیار آشناست. می‌گوید: « پدر من کشاورز بود. من مکتب را در ده سال تمام کردم. چون امتحان لیاقت دادم. وقتی درس می‌خواندم، پدرم می‌گفت که برای ما مردم کدام چوکی دولت نیست.

ولی من هیچ وقت تسلیم نشدم. یک انرژی در وجودم بود؛ شاید دعای مادرم بود، شاید هم تمام این محرومیت‌هایی که سال‌هاست در خون و رگ ما ذخیره شده. شاید همه اینها دست به دست هم دادند و باعث شدند که من تسلیم نشوم؛ من باید ادامه بدهم.»

او به دوربین نگاه می‌کند و خطاب به دختران می‌گوید: « من توانستم، شما هم می‌توانید.»

خالده؛ از کارشناسی تا دکترا

چند کیلومتر آن‌طرف‌تر در تاشکند، مسیر تحصیلی یک دختر افغان دیگر حتی پیش از بازگشت طالبان آغاز شده بود.

خالده ظاهر سادات ۲۴ سال دارد.

او در سال ۲۰۱۹، در چارچوب برنامه‌ای میان دولت‌های وقت افغانستان و اوزبیکستان، همراه با مجموعاً ۱۳۴ دانشجوی افغان برای تحصیل به اوزبیکستان آمد.

از این دانشجویان شماری از آن‌ها به دلایل اقتصادی و اتمام بورسیه به افغانستان بازگشته‌اند.

طبق گزارش‌ها تنها حدود ۶۰ دانشجوی افغان در رشته‌های مختلف در اوزبیکستان تحصیل آموزش فرا می‌گیرند.

برای خالده اما سال ۲۰۱۹ آغاز راه بود. اکنون لیسانس و ماستری را پشت سر گذاشته و سال اول دکترایش را در دانشگاه اقتصاد تاشکند می‌گذراند.

بخش زیادی از وقت خالده در کتابخانه می‌گذرد. میان قفسه‌های کتاب قدم می‌زند، مطالعه می‌کند و با لپ‌تاپش کار می‌کند. می‌گوید آخر هفته‌ها هم به اینجا می‌آید.

اما مسیر هفت‌ساله تحصیل او بدون وقفه نبوده است.

پس از بازگشت طالبان به قدرت، رفت‌وآمد میان تاشکند و افغانستان برای او دشوارتر شد.

خالده می‌گوید در آگست ۲۰۲۲، زمانی که می‌خواست از افغانستان به اوزبیکستان برگردد، در مرز حیرتان با مانع روبه‌رو شد.

به گفته او، به دانشجویان مرد اجازه عبور داده شد، اما دانشجویان زن نتوانستند از مرز عبور کنند.

«در سرحد حیرتان ما دخترخانم‌ها را نگذاشتند که وارد اوزبیکستان شویم و تمامی پسرها وارد شدند.»

خالده می‌گوید به خانه برگشتن و رها کردن تحصیل یکی از گزینه‌هایش بود؛ اما آن را نپذیرفت.

«من می‌توانستم که رفته خانه بنشینم، لیکن من اصلاً این پدیده را قبول نکردم.»

او می‌گوید با هزینه زیاد ویزای کشور دیگری را گرفت و از مسیری طولانی‌تر دوباره خود را به تاشکند رساند.

100%

«فرصت خوب ساختنی است»

پنج سال محدودیت آموزشی، تنها به بسته ماندن دروازه مکتب‌ها خلاصه نمی‌شود.

یونیسف در تازه‌ترین ارزیابی خود هشدار داده که ادامه محدودیت بر آموزش دختران و اشتغال زنان می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ افغانستان را با کمبود تا ۲۰ هزار آموزگار زن و ۵۴۰۰ کارمند زن بخش سلامت مواجه کند. این نهاد همچنین زیان اقتصادی محدودیت بر آموزش و اشتغال زنان را دست‌کم ۸۴ میلیون دالر در سال برآورد کرده است.

خالده اما وقتی درباره دخترانی صحبت می‌کند که اکنون در افغانستان هستند، بیشتر از آینده حرف می‌زند.

او از آموزش آنلاین، یادگیری زبان، مهارت‌های دیجیتال و استفاده از فناوری به عنوان راه‌هایی برای ادامه یادگیری در شرایط فعلی نام می‌برد؛ هرچند آموزش از راه دور جای دسترسی کامل به نظام رسمی آموزشی را نمی‌گیرد. یونسکو و یونیسف نیز آموزش دیجیتال و از راه دور را تنها یک مسیر مکمل دانسته‌اند، نه جایگزینی برای حضور در فضای امن و رسمی آموزشی.

جمله‌ای که خالده چند بار به شکل‌های مختلف در گفت‌وگو تکرار می‌کند، شاید خلاصه تجربه خودش باشد:

«منتظر این نباشیم که همیشه فرصت خوب می‌آید. فرصت خوب اصلاً ساختنی است.»

دو مسیر، یک فاصله

زهرا و خالده در زمان‌های متفاوت و از مسیرهای متفاوت به تاشکند رسیده‌اند.

یکی اکنون در مقطع ماستری درس می‌خواند؛ دیگری پس از پایان کارشناسی و کارشناس ارشد، وارد دوره دکترا شده است.

اما هر دو وقتی از دانشگاه و آینده حرف می‌زنند، نگاه‌شان دوباره به افغانستان برمی‌گردد.

خالده می‌گوید یکی از آرزوهایش تغییر نظام آموزشی افغانستان است؛ نظامی که به باور او باید به دختران و پسران کمک کند از سن پایین‌تر استعداد و مسیر آینده خود را بشناسند.

زهرا نیز می‌گوید آرزو دارد روزی به افغانستان برگردد و برای زنان دیگر فرصت ایجاد کند.

پنج سال پس از بسته‌شدن دروازه آموزش متوسطه به روی دختران، زندگی این دو دانشجوی افغان در تاشکند تصویری از مسیری است که برای میلیون‌ها دختر دیگر در داخل افغانستان قطع شده است.

زهرا وقتی میان ساختمان‌های دانشگاه قدم می‌زند، آن فاصله را در یک جمله خلاصه می‌کند:

«من توانستم همه آن رویاها را به واقعیت تبدیل کنم و مطمئن هستم که تمام دخترهای سرزمین من این قدرت را دارند که رویاهایشان را زندگی کنند.»

در این حمله آقای ربانی کشته و چند نفر دیگر زخمی شدند.

برهان‌الدین ربانی از نخستین نسل اسلام‌گرایان دانشگاهی افغانستان بود. او استاد شرعیات دانشگاه کابل بود، در الازهر مصر درس خواند، با اندیشه‌های اخوان‌المسلمین آشنا شد و آثار سید قطب را به فارسی ترجمه کرد.

اسلام‌گرایی ربانی در افغانستان با محیط فارسی‌زبان، تصوف، دانشگاه و سنت‌های محلی آمیخته شد. او شعر می‌خواند، به ادبیات علاقه داشت و تصاویر باقی‌مانده از او، حضورش در محافل موسیقی را نیز نشان می‌دهد.

ربانی پیش از آن‌که رهبر مجاهدین و رئیس‌جمهور شود، معلم بود. او در دانشکده شرعیات دانشگاه کابل تحصیل کرد و سپس در همان دانشگاه تدریس کرد.

پیش از رفتن به مصر، فعالیت ربانی در دانشگاه سازمان‌دهی دانشجویان اسلام‌گرا بود. کابل در آن سال‌ها یکی از مراکز اصلی رقابت فکری میان دانشجویان چپ و اسلام‌گرا بود.

دیوید بی. ادواردز در کتاب «پیش از طالبان: تبارشناسی جهاد افغانستان» توضیح می‌دهد که ربانی پس از تصویب قانون اساسی ۱۳۴۳ با غلام‌محمد نیازی از پایه‌گذاران نخستین حلقه‌های اسلام‌گرایی همکاری نزدیک داشت.

او در میان دانشجویان به تبلیغ دیدگاه‌های اسلامی و مقابله فکری با جریان‌های مارکسیستی می‌پرداخت. منابعی مانند «گاردین» از او در این دوره به‌عنوان یکی از سخنگویان، جذب‌کنندگان و نظریه‌پردازان جریان اسلام‌گرا در دانشگاه کابل یاد کرده‌اند.

جمعیت اسلامی و تحریک اسلامی طالبان

جمعیت اسلامی به رهبری برهان‌الدین ربانی و تحریک اسلامی طالبان هر دو جریان‌های اسلام‌گرا بودند/هستند اما ریشه‌های فکری طالبان عمدتا به مکاتب دینی جنوب آسیا و شبکه مدارس دینی پاکستان می‌رسد.

اسلام‌گرایی ربانی اگر چه در نهایت در مصر رشد یافت اما دستکم پایه‌های آن در افغانستان و در کابل گذاشته شد.

دوره حکومت ربانی نیز سیاست‌های مذهبی محدودکننده داشت.

امین صیقل در کتاب «افغانستان مدرن» نوشته است که در دوره ربانی، مقام‌های مذهبی دستورهایی درباره پوشش و رفتار زنان صادر کردند. با این حال، این منبع می‌گوید زنان همچنان در مکاتب، رادیو و تلویزیون کار می‌کردند و حتی دیوان عالی در سال ۱۳۷۲ از ادامه این وضعیت شکایت کرده بود.

اولیویه روا، پژوهشگر فرانسوی که سال‌ها درباره اسلام سیاسی افغانستان تحقیق کرده، نوشته است جمعیت اسلامی که ربانی رهبر آن بود در میان تحصیل‌کردگان مکاتب دولتی، عالمان دینی شمال و شبکه‌های نقشبندی پایگاه داشت.

ربانی در سال ۱۳۸۰ در مصاحبه‌ای درباره برداشت خود از حکومت اسلامی از آزادی، برابری، عدالت، حاکمیت قانون، شورا، فعالیت احزاب و آزادی مطبوعات برداشت طالبان از اسلام را رد کرد.

سیاستمداری که شعر می‌خواند و شعر می‌شنید

ربانی در گفت‌وگوهایش بارها از شعر فارسی برای توضیح نظر و حتی ویژگی‌های شخصی خود استفاده می‌کرد.

در یک مصاحبه که متن آن پس از مرگش بازنشر شد، وقتی خبرنگار از او پرسید چرا برخلاف شماری از رهبران سیاسی چهره «عبوس و ترش‌رو» ندارد، ربانی به جای پاسخ طولانی بیتی از سعدی خواند: «قضا به تلخی و شیرینی ای پسر رفته ست / تو گر ترش بنشینی قضا چه غم دارد».

او افزود که انسان باید با مردم با تبسم برخورد کند.

کمی بعد، وقتی درباره رابطه‌اش با سیاستمداران مختلف صحبت می‌کرد، دوباره به مولانا رجوع کرد و ابیات «من به هر جمعیتی نالان شدم / جفت خوشحالان و بدحالان شدم» را خواند.

ربانی دو روز پیش از ترورش برای شرکت در اجلاس بیداری اسلامی در تهران بود.

خبرنگار شبکه سوم تلویزیون ایران در حاشیه نخستین اجلاس «بیداری اسلامی» در تهران از او خواست شعری بخواند.

ربانی این بیت مشهور محمد اسحاق نگارگر مشهور به «مضطرب باختری» را خواند:

«تو شاهینی، قفس بشکن، به پرواز آی و مستی کن / که بر آزادگان داغ اسارت سخت ننگین است.»

تصاویر آرشیفی مربوط به سفر ربانی و احمدشاه مسعود به دره کیان در ولسوالی دوشی بغلان نشان می‌دهد که هر دو در یک مجلس موسیقی محلی نشسته‌اند و به اجرای آوازخوانی گوش می‌دهند که آهنگ «جانان خرابات» را می‌خواند.

در مقابل، طالبان که آقای ربانی و دیگر رهبران ائتلاف شمال علیه این گروه مبارزه کردند، موسیقی را «حرام» می‌داند و شعر را نیز تنها در صورت پرداختن به جهاد و مضامین مورد نظر این گروه، می‌پذیرد.

100%

از جمعیت اسلامی تا ترور

ربانی در سال ۱۳۵۱ رهبری جمعیت اسلامی را به دست گرفت و بعدها یکی از رهبران اصلی جهاد علیه شوروی شد. پس از سقوط حکومت محمد نجیب‌الله، در سال ۱۳۷۱ به ریاست دولت رسید.

دوره ریاست او با جنگ‌های خونین کابل همراه بود و دولت مرکزی نتوانست بر تمام گروه‌های مسلح مسلط شود. طالبان در سال ۱۳۷۵ کابل را تصرف کرد و ربانی پایتخت را ترک کرد، اما همچنان رهبر جبهه مخالف طالبان باقی ماند.

پس از سقوط دور نخست حاکمیت طالبان، ربانی دوباره به کابل برگشت. توافق بن در ۱۴ قوس ۱۳۸۰ زمینه تشکیل اداره موقت را فراهم کرد و ربانی در ۱ جدی همان سال قدرت را به اداره موقت به ریاست حامد کرزی سپرد. سند رسمی توافق بن چارچوب این انتقال را تعیین کرده بود.

حدود ۹ سال بعد، او ریاست شورای عالی صلح را پذیرفت. صلاح‌الدین ربانی، پسرش، بعدها به استیو کول خبرنگار امریکایی گفت پدرش چند سال پیش از مرگ به این نتیجه رسیده بود که جنگ افغانستان راه‌حل نظامی ندارد و باید برای آن راه‌حل سیاسی پیدا شود.

در ۲۹ سنبله ۱۳۹۰، مردی که خود را حامل پیام طالبان معرفی کرده بود به خانه ربانی در وزیر اکبرخان کابل رفت.

پیش از آن، واسطه‌هایی به شورای عالی صلح گفته بودند که امکان تماس با رهبری طالبان فراهم شده است. یک پیام صوتی نیز به مقام‌های شورای صلح رسیده بود. حامد کرزی پس از شنیدن آن از ربانی که در ایران بود خواست به کابل برگردد.

مهاجم هنگام استقبال ربانی مواد انفجاری پنهان‌شده در دستارش را منفجر کرد. ربانی کشته شد و محمد معصوم استانکزی، رئیس وقت دبیرخانه شورای عالی صلح افغانستان زخم برداشت.

100%

در سال ۱۳۹۵ یکی از افراد محکوم در ارتباط با پرونده ربانی اعدام شد، اما خانواده و جمعیت اسلامی همچنان خواهان روشن‌شدن همه ابعاد پرونده بودند.

به گفته منابع، این فرد حدود دو سال پیش خانه‌اش را ترک کرده و پس از آن به تحریک طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی) پیوسته بود. یکی از دوستان نزدیک بستگان او نیز پیشینه و وابستگی‌اش به این گروه را تایید کرده است. منابع همچنین مدعی‌اند فردی که مشخصاتش را در اختیار افغانستان اینترنشنال قرار داده‌اند، همان عامل انتحاری حمله به کوهات است.

برخی رسانه‌های پاکستانی، از جمله رادیو پاکستان، گزارش داده‌اند که عامل انتحاری این حمله یک شهروند افغانستان به نام مطیع‌الله شناسایی شده است. رادیو پاکستان همچنین نوشته است که تلاش‌ها برای شناسایی مهاجم دوم ادامه دارد.

حمله روز جمعه، ۱۸ سپتامبر، به یک مجتمع پولیس در کوهات، در ایالت خیبرپختونخوا، با انفجار یک موتر حامل مواد انفجاری در نزدیکی مسجد داخل این مجموعه آغاز شد و پس از آن افراد مسلح وارد محوطه پولیس شدند.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، در این حمله دست‌کم ۳۱ نفر کشته و بیش از ۱۰۰ نفر زخمی شده‌اند. دست‌کم ۱۶ پولیس نیز در میان کشته‌شدگان هستند.

• 

  تلفات انفجار پاکستان به ۳۱ کشته رسید، طالبان محکوم کرد

پیشتر وزارت اطلاعات و نشرات پاکستان در بیانیه‌ای اعلام کرده بود که عاملان حمله به نمازگزاران و نیروهای پولیس در کوهات، در خیبرپختونخوا، ریشه در افغانستان دارند.

این وزارت روز شنبه، ۲۸ سنبله، در بیانیه‌ای گفت که طالبان به جای «شانه خالی کردن از مسئولیت» باید با شبکه‌های تروریستی فعال در افغانستان مقابله کند.

وزارت اطلاعات و نشرات پاکستان در این بیانیه، با اشاره به اظهارات ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، گفت: «در چنین شرایطی، مایه تاسف است که ذبیح‌الله مجاهد، در حالی که حکومت او عملا از تروریسم در پاکستان حمایت می‌کند، با گستاخی پاکستان را به پاسخی کوبنده تهدید می‌کند.»

• 

  پاکستان می‌گوید عاملان حمله در مسجد کوهات ریشه در افغانستان دارند

در همین حال، منابع در افغانستان ویدیویی را در اختیار افغانستان اینترنشنال قرار داده‌اند که به گفته آنان، متعلق به عامل حمله انتحاری مرگبار در کوهات است.

در این ویدیو که گفته می‌شود اندکی پیش از حمله به مجتمع پولیس در کوهات ضبط شده، مردی با کلاه و پیراهن سفید دیده می‌شود که به زبان پشتو صحبت می‌کند. او می‌گوید سال‌ها در آرزوی انجام یک حمله انتحاری بوده و اکنون برای رفتن به سوی هدف آماده است.

این مرد در ویدیو می‌گوید که روز جمعه و حدود ساعت ۱۲ ظهر است. حمله به این مجموعه پولیس اندکی بیش از یک ساعت پس از این زمان رخ داد.

او سپس با نشان دادن یک موتر می‌گوید که این موتر برای «از بین بردن دشمنان خدا» استفاده خواهد شد و آنان موترهای مشابه زیادی در اختیار دارند. او همچنین می‌گوید نسل‌های بعدی آنان را به یاد خواهند داشت.

افغانستان اینترنشنال نمی‌تواند به‌طور مستقل هویت فرد حاضر در ویدیو، زمان و محل ضبط آن یا دیگر جزئیات مطرح‌شده درباره این ویدیو را تایید کند.

گروه اتحادالمجاهدین، شاخه مرتبط با تحریک طالبان پاکستان، مسئولیت این حمله را برعهده گرفته است. این گروه با حافظ گل‌بهادر، فرمانده طالبان پاکستانی، مرتبط است.

چودری گفت پاکستان تنها یک خواست از طالبان دارد و آن جلوگیری از حملات به پاکستان از خاک افغانستان است.

سخنگوی ارتش پاکستان این خواست را «بسیار ساده، منطقی و مشخص» خواند و گفت همین یک موضوع می‌تواند مشکلات میان دو طرف را برطرف کند.

او هشدار داد که اگر طالبان به نگرانی‌های اسلام‌آباد درباره حضور و فعالیت گروه‌های مسلح در افغانستان رسیدگی نکند، پاکستان برای دفاع از خود «تا هر حدی» پیش خواهد رفت.

او همچنین مذاکره با تحریک طالبان پاکستان را رد کرد و گفت: «ما با تروریست‌ها مذاکره نمی‌کنیم. بنابراین، این موضوع منتفی است. ما فقط تروریست‌ها را می‌کشیم.»

اسلام‌آباد طالبان را متهم می‌کند که با پناه‌دادن و حمایت از گروه‌هایی مانند تحریک طالبان پاکستان، زمینه حملات در پاکستان را فراهم می‌کند. طالبان این اتهام را رد می‌کند.

روابط میان طالبان و پاکستان بر سر این موضوع به‌شدت تیره شده و اختلاف دو طرف چندین بار به درگیری مسلحانه کشیده شده است.

چودری گفت طالبان برای بهبود روابط باید علیه اردوگاه‌های آموزشی، رهبران و شبکه‌های پشتیبانی گروه‌های مسلحی اقدام کند که به گفته اسلام‌آباد در افغانستان مستقر هستند.

سخنگوی ارتش پاکستان گفت: «آن‌ها در کابل هستند، در قندهار هستند و در جاهای دیگر هستند. به آن‌ها پناه ندهید. برایشان سلاح فراهم نکنید. از آن‌ها پشتیبانی لجستیکی نکنید.»

چودری همچنین گفت طالبان باید به تعهدهای توافق دوحه عمل کند. در این توافق تعهد شده بود که از خاک افغانستان برای فعالیت‌های تروریستی استفاده نشود.

او هشدار داد که اگر طالبان نگرانی‌های امنیتی پاکستان را برطرف نکند، اسلام‌آباد حق دفاع از خود را محفوظ می‌داند.

در همین حال، ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، روز جمعه به العربیه انگلیسی گفت طالبان خواهان ادامه گفت‌وگو و همکاری با پاکستان است.

• 

  سخنگوی طالبان می‌گوید پاکستان نباید به بهانه دفاع از خود وارد افغانستان شود

مجاهد رد کرد که طالبان به تحریک طالبان پاکستان اجازه فعالیت از خاک افغانستان را داده باشد یا از گروه‌های مسلحی حمایت کند که به کشورهای دیگر حمله می‌کنند.

او همچنین از نقش بیشتر عربستان سعودی در میانجی‌گری میان طالبان و پاکستان استقبال کرد.

سخنگوی ارتش پاکستان گفت اختلاف میان دو طرف دائمی نیست و روابط می‌تواند بهبود یابد، به شرط آن‌که طالبان به نگرانی‌های امنیتی اسلام‌آباد رسیدگی کند.

او افزود که اکنون بهبود روابط به اقدام طالبان بستگی دارد.

این سازمان‌ها در نامه‌ای که پس از شصت‌وسومین نشست شورای حقوق بشر منتشر شده، همچنین خواستار تهیه یک گزارش اختصاصی درباره وضعیت گروه‌ها و جوامع قومی، مذهبی و زبانیِ به حاشیه رانده‌شده و برگزاری گفت‌وگوی تعاملی درباره وضعیت آنها شده‌اند.

در این نامه، سازمان‌های امضاکننده همچنین از شورای حقوق بشر خواسته‌اند سازوکار مستقل تحقیقاتی درباره افغانستان، که در قطعنامه ۶۰/۲ این شورا در اکتبر ۲۰۲۵ ایجاد شد، هرچه سریع‌تر عملیاتی و از نظر مالی تأمین شود.

این گروه‌ها می‌گویند پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، وضعیت حقوق بشر در افغانستان به گفته آنها به جای ثبات، وخیم‌تر شده است. در این نامه به بازداشت‌های خودسرانه، ناپدیدشدن اجباری، شکنجه و بدرفتاری، فشار بر خبرنگاران و مدافعان حقوق بشر و همچنین اجرای مجازات‌های بدنی و اعدام اشاره شده است.

شماری از نهادهای بین‌المللی حقوق بشری مثل عفو بین‌الملل، دیده‌بان حقوق بشر و سازمان جهانی مبارزه با شکنجه از امضاکنندگان این نامه هستند.

وضعیت زنان و دختران محور اصلی درخواست‌هاست. سازمان‌های امضاکننده می‌گویند دختران همچنان از تحصیل در دوره متوسطه و دانشگاه محروم‌اند و زنان با محدودیت‌های گسترده در اشتغال، حضور در نهادهای عمومی و زندگی اجتماعی روبه‌رو هستند. این نامه همچنین به فرمان‌ها و قوانین جدیدی در سال ۲۰۲۶ اشاره می‌کند که به گفته امضاکنندگان، محدودیت‌های حقوقی علیه زنان را افزایش داده است.

گزارشگر ویژه سازمان ملل درباره افغانستان و برخی دیگر از کارشناسان سازمان ملل وضعیت محدودیت‌های اعمال‌شده علیه زنان و دختران را با اصطلاحاتی از جمله آپارتاید جنسیتی توصیف کرده‌اند؛ عباراتی که در نامه سازمان‌های مدنی نیز به آنها استناد شده است.

نامه همچنین به بحران انسانی و اقتصادی افغانستان و بازگشت گسترده افغان‌ها از کشورهای همسایه و دیگر کشورها اشاره کرده است. امضاکنندگان هشدار داده‌اند که برخی بازگشت‌کنندگان، از جمله زنان، اعضای اقلیت‌های تحت فشار، مدافعان حقوق بشر و افرادی مرتبط با دولت پیشین افغانستان یا نیروهای خارجی، ممکن است با خطر آزار و بدرفتاری مواجه شوند.

در بخش دیگری از نامه، سازمان‌ها از تشدید درگیری‌های مرزی میان طالبان و پاکستان ابراز نگرانی کرده و گفته‌اند حملات هوایی و گلوله‌باران مرزی به تلفات غیرنظامیان و آسیب به مراکز درمانی منجر شده است. آنها خواستار رعایت کامل حقوق بشردوستانه بین‌المللی و تحقیقات مستقل درباره ادعاهای نقض آن شده‌اند.

سازمان‌های امضاکننده تأکید کرده‌اند که تمدید مأموریت گزارشگر ویژه برای ادامه مستندسازی وضعیت حقوق بشر و ارائه توصیه به جامعه بین‌المللی ضروری است. آنها همچنین خواستار حفظ گفت‌وگوی تعاملی ویژه درباره حقوق زنان و دختران با مشارکت مستقیم زنان افغان شده‌اند.

در مورد سازوکار تحقیقاتی مستقل افغانستان نیز، این گروه‌ها خواستار عملیاتی‌شدن سریع آن، تأمین منابع مالی پایدار و ارائه گزارشی درباره روند عملیاتی‌شدن این سازوکار در شصت‌وچهارمین نشست شورای حقوق بشر شده‌اند.