پاکستان می‌گوید عاملان حمله در مسجد کوهات ریشه در افغانستان دارند

این سازمان‌ها در نامه‌ای که پس از شصت‌وسومین نشست شورای حقوق بشر منتشر شده، همچنین خواستار تهیه یک گزارش اختصاصی درباره وضعیت گروه‌ها و جوامع قومی، مذهبی و زبانیِ به حاشیه رانده‌شده و برگزاری گفت‌وگوی تعاملی درباره وضعیت آنها شده‌اند.

در این نامه، سازمان‌های امضاکننده همچنین از شورای حقوق بشر خواسته‌اند سازوکار مستقل تحقیقاتی درباره افغانستان، که در قطعنامه ۶۰/۲ این شورا در اکتبر ۲۰۲۵ ایجاد شد، هرچه سریع‌تر عملیاتی و از نظر مالی تأمین شود.

این گروه‌ها می‌گویند پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، وضعیت حقوق بشر در افغانستان به گفته آنها به جای ثبات، وخیم‌تر شده است. در این نامه به بازداشت‌های خودسرانه، ناپدیدشدن اجباری، شکنجه و بدرفتاری، فشار بر خبرنگاران و مدافعان حقوق بشر و همچنین اجرای مجازات‌های بدنی و اعدام اشاره شده است.

شماری از نهادهای بین‌المللی حقوق بشری مثل عفو بین‌الملل، دیده‌بان حقوق بشر و سازمان جهانی مبارزه با شکنجه از امضاکنندگان این نامه هستند.

وضعیت زنان و دختران محور اصلی درخواست‌هاست. سازمان‌های امضاکننده می‌گویند دختران همچنان از تحصیل در دوره متوسطه و دانشگاه محروم‌اند و زنان با محدودیت‌های گسترده در اشتغال، حضور در نهادهای عمومی و زندگی اجتماعی روبه‌رو هستند. این نامه همچنین به فرمان‌ها و قوانین جدیدی در سال ۲۰۲۶ اشاره می‌کند که به گفته امضاکنندگان، محدودیت‌های حقوقی علیه زنان را افزایش داده است.

گزارشگر ویژه سازمان ملل درباره افغانستان و برخی دیگر از کارشناسان سازمان ملل وضعیت محدودیت‌های اعمال‌شده علیه زنان و دختران را با اصطلاحاتی از جمله آپارتاید جنسیتی توصیف کرده‌اند؛ عباراتی که در نامه سازمان‌های مدنی نیز به آنها استناد شده است.

نامه همچنین به بحران انسانی و اقتصادی افغانستان و بازگشت گسترده افغان‌ها از کشورهای همسایه و دیگر کشورها اشاره کرده است. امضاکنندگان هشدار داده‌اند که برخی بازگشت‌کنندگان، از جمله زنان، اعضای اقلیت‌های تحت فشار، مدافعان حقوق بشر و افرادی مرتبط با دولت پیشین افغانستان یا نیروهای خارجی، ممکن است با خطر آزار و بدرفتاری مواجه شوند.

در بخش دیگری از نامه، سازمان‌ها از تشدید درگیری‌های مرزی میان طالبان و پاکستان ابراز نگرانی کرده و گفته‌اند حملات هوایی و گلوله‌باران مرزی به تلفات غیرنظامیان و آسیب به مراکز درمانی منجر شده است. آنها خواستار رعایت کامل حقوق بشردوستانه بین‌المللی و تحقیقات مستقل درباره ادعاهای نقض آن شده‌اند.

سازمان‌های امضاکننده تأکید کرده‌اند که تمدید مأموریت گزارشگر ویژه برای ادامه مستندسازی وضعیت حقوق بشر و ارائه توصیه به جامعه بین‌المللی ضروری است. آنها همچنین خواستار حفظ گفت‌وگوی تعاملی ویژه درباره حقوق زنان و دختران با مشارکت مستقیم زنان افغان شده‌اند.

در مورد سازوکار تحقیقاتی مستقل افغانستان نیز، این گروه‌ها خواستار عملیاتی‌شدن سریع آن، تأمین منابع مالی پایدار و ارائه گزارشی درباره روند عملیاتی‌شدن این سازوکار در شصت‌وچهارمین نشست شورای حقوق بشر شده‌اند.

بر اساس گزارشی که وب‌سایت «هو وات، هوای» منتشر کرده است، طالبان علاوه بر خرید و تغییر پهپادهای تجارتی موجود در بازار آزاد، روی ساخت پهپادهای داخلی نیز کار می‌کنند.

احمد ضیا سراج، رییس پیشین ریاست امنیت ملی افغانستان، گفته است طالبان پیش از رسیدن به قدرت، عمدتاً از فناوری‌های تجارتی، به‌ویژه پهپادهای موجود در بازار آزاد، استفاده می‌کردند و آن‌ها را برای کاربردهای نظامی تغییر می‌دادند.

به گفته سراج، طالبان هنوز پهپادهای تجارتی را وارد می‌کنند و تغییر می‌دهند، اما اکنون تمرکز بیشتری بر تولید داخلی دارند. او گفت این پهپادها عمدتاً از شرکت‌های چینی خریداری می‌شوند و نسبت به مدل‌هایی که طالبان پیش از رسیدن به قدرت استفاده می‌کردند، گران‌تر هستند.

سراج افزود: «طبق شنیده‌هایم از افراد مورد اعتماد، بودجه این خریدها از هند تأمین می‌شود.» با این حال، او تأکید کرد که تاکنون مدرک محکمی وجود ندارد که نشان دهد حکومت نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، رسماً در پشت این تأمین مالی قرار دارد.

یکی از پهپادهای تجارتی که طالبان برای کاربردهای رزمی تغییر می‌دهند، پهپاد چینی «ماتریس ۳۰۰» است. این پهپاد که مدل صنعتی شرکت دی‌جی‌آی محسوب می‌شود، روز ۱۲ اکتوبر ۲۰۲۲ از سوی ارتش اسرائیل در شهر یروحام این کشور آزمایش شده بود.

نقش ایران در تأمین پهپادهای طالبان

به گفته سراج، منبع دوم پهپادهای طالبان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران است.

او گفت سپاه پاسداران «پهپادهای بال‌ثابت اهدایی دولت ایران» را در اختیار طالبان قرار می‌دهد. سراج افزود روابط طالبان با سپاه پاسداران حتی پیش از سقوط کابل نیز نزدیک بود و پس از تسلط طالبان بر افغانستان، این روابط عمیق‌تر شده است.

اسلام‌خان غفاروف، تحلیل‌گر سیاست‌گذاری در مرکز اصلاحات پیش‌رو و استاد ارشد دانشگاه اقتصاد جهانی و دیپلوماسی در تاشکند، نیز اطلاعات سراج را تأیید کرده است.

غفاروف در یک سال گذشته دو بار به افغانستان سفر کرده و با شهروندان عادی و اعضای صفوف طالبان دیدار کرده است. او می‌گوید طالبان شماری از مهندسان افغان را که در خارج از کشور تحصیل کرده‌اند، استخدام کرده‌اند. برخی از این مهندسان پیشتر با نیروهای امریکایی و بریتانیایی کار کرده بودند.

به گفته غفاروف، بسیاری از این مهندسان به این دلیل جذب طالبان شده‌اند که باور داشتند این گروه نسبت به دوره حاکمیت خود در دهه ۱۳۷۰ و سال‌های نخست قرن جاری، این بار عمل‌گراتر خواهد بود.

وب‌سایت «میدل ایست آنکاورد» نیز در ماه آگست گذشته گزارشی درباره ایجاد شرکت‌هایی از سوی طالبان برای جذب مهندسان جوان افغان به هدف ساخت پهپاد منتشر کرده بود.

علاقه طالبان به پهپادهای ترکیه

غفاروف می‌گوید هند و ایران تنها منابع کمک به توسعه پهپادهای طالبان نیستند.

او گفت وزیر خارجه طالبان حدود شش ماه پیش، هنگام سفر به ترکیه، به پهپادهای انتحاری این کشور علاقه نشان داده است. تاکنون اطلاعات بیشتری درباره نتیجه این مذاکرات منتشر نشده است.

همچنین فصیح‌الدین فطرت، رییس ستاد ارتش طالبان، در ماه جنوری گذشته در نمایشگاه بین‌المللی دیمکس در قطر شرکت کرد. گفته می‌شود او در این نمایشگاه درباره پهپادهای انتحاری ترکیه مجهز به هوش مصنوعی پرس‌وجو کرده است.

طالبان سال گذشته نیز با روسیه توافق‌نامه همکاری فنی امضا کردند، اما جزئیات این توافق‌نامه روشن نیست.

دو هدف فوری طالبان

احمدضیا سراج، اسلام‌خان غفاروف و یک خبرنگار افغان در کابل که نخواسته نامش فاش شود، دو هدف فوری طالبان را تقویت توان نظامی برای مقابله با گروه‌های مخالف داخلی، از جمله داعش، و ایجاد دست‌کم نوعی نیروی هوایی می‌دانند.

پیش از سقوط حکومت پیشین افغانستان در سال ۱۴۰۰، دولت این کشور میلیاردها دالر تجهیزات نظامی از امریکا و شرکای ائتلاف بین‌المللی دریافت کرده بود. این تجهیزات شامل هواپیماها و هلیکوپترهای نظامی نیز می‌شد.

پس از خروج نیروهای امریکایی، تجهیزات نظامی به ارزش میلیاردها دالر در افغانستان باقی ماند، اما بسیاری از هواپیماها و هلیکوپترها از هم باز یا اوراق شدند. طالبان بخشی از این تجهیزات را برای تهیه پرزه‌های یدکی استفاده کرده‌اند و تنها شماری محدود از هلیکوپترها هنوز فعال‌اند.

تحریم‌های بین‌المللی نیز خرید پرزه‌های یدکی و نگهداری تجهیزات نظامی را برای طالبان دشوار کرده است.

حملات پهپادی طالبان علیه پاکستان

پاکستان در ماه‌های اخیر چندین حمله زمینی و هوایی در داخل افغانستان انجام داده است. در یکی از این حملات که در ماه می گذشته در حومه کابل انجام شد، بیش از ۲۰۰ نفر کشته شدند.

نگرانی اصلی پاکستان، فعالیت تحریک طالبان پاکستان است. اسلام‌آباد این گروه را نزدیک به طالبان افغانستان می‌داند. تحریک طالبان پاکستان در سال‌های اخیر حملات متعددی را در پاکستان انجام داده است.

در مقابل، طالبان افغانستان در ماه‌های فبروری و مارچ ۱۶ حمله پهپادی علیه تأسیسات نظامی پاکستان انجام دادند. این حملات عمدتاً با استفاده از پهپادهای تجارتی تغییر‌یافته صورت گرفت که برای حمل مواد منفجره و انجام مأموریت‌های انتحاری آماده شده بودند.

تاکنون گزارشی درباره استفاده از پهپادهای بال‌ثابت ساخت ایران در حملات طالبان علیه پاکستان منتشر نشده است. با توجه به روابط نزدیک ایران و پاکستان و نقش میانجی‌گرانه اسلام‌آباد میان تهران و واشنگتن در ماه‌های اخیر، بعید به نظر می‌رسد ایران تجهیزاتی را در اختیار طالبان قرار دهد که برای حمله به پاکستان استفاده شوند.

با این حال، نقش هند می‌تواند متفاوت باشد. هند و پاکستان برای چندین دهه روابط پرتنش و خصمانه داشته‌اند.

سیاست در خاورمیانه همواره در حال تغییر است و جنگ‌های نیابتی در منطقه رواج دارد. در چنین شرایطی، دشمنِ دشمن ممکن است به دوست تبدیل شود.

ابراهیم کالین، رئیس سازمان استخبارات ترکیه، و حمد بن خمیس الکوبیسی، معاون شورای امنیت ملی قطر، روزهای سه‌شنبه و چهارشنبه هفته گذشته در سفرهای جداگانه به افغانستان با مقام‌های ارشد طالبان درباره تحولات منطقه‌ای و امنیتی گفت‌وگو کرده‌اند.

قانع به العربیه گفت وضعیت ایران یکی از محورهای این دیدارها بوده است. قانع افزود وخیم‌تر شدن اوضاع در ایران می‌تواند بر کشورهای منطقه، به‌ویژه افغانستان، قطر و ترکیه، تأثیر بگذارد.

سخنگوی وزارت داخله طالبان همچنین گفت طرف‌ها بر ضرورت همکاری مشترک برای تأمین امنیت و ثبات منطقه، به‌ویژه در زمینه مبارزه با تروریسم و قاچاق مواد مخدر، تأکید کرده‌اند.

گفت‌وگو درباره تنش با پاکستان

قانع گفت درگیری‌ها و تنش‌های میان افغانستان و پاکستان نیز از موضوعات مهم این دیدارها بوده و طرف‌ها بر ادامه تلاش‌های مشترک برای حل این مشکل و بهبود روابط کابل و اسلام‌آباد تعهد کرده‌اند.

ابراهیم کالین در کابل با عبدالحق وثیق، رئیس استخبارات، محمد یعقوب مجاهد، وزیر دفاع، و سراج‌الدین حقانی، وزیر داخله طالبان دیدار کرده است. هیئت قطری نیز به‌صورت جداگانه با مقام‌های طالبان دیدار داشته است.

این دیدارها در شرایطی انجام شده که روابط طالبان و پاکستان در ماه‌های اخیر با تنش جدی روبه‌رو بوده است. اسلام‌آباد طالبان را به فراهم کردن زمینه فعالیت تحریک طالبان پاکستان و برخی گروه‌های مسلح بلوچ در خاک افغانستان متهم می‌کند. طالبان این اتهام‌ها را رد کرده است.

سفر رئیس استخبارات ترکیه به پاکستان

پس از سفر به افغانستان، ابراهیم کالین به پاکستان رفت. سفر هیئت ترکیه به پاکستان از سوی مقام‌های پاکستانی به‌صورت رسمی اعلام نشد، اما رسانه‌های ترکیه آن را گزارش کردند.

این سفر در شرایطی انجام شده که تنش‌های امنیتی میان طالبان و پاکستان افزایش یافته و حملات گروه‌های مسلح در مناطق مرزی پاکستان ادامه دارد.

در تازه‌ترین مورد، یک حمله انتحاری به مسجدی در مجموعه پولیس شهر کوهات در خیبرپختونخوا دست‌کم ۳۱ کشته برجای گذاشت. در این حمله یک موتر مملو از مواد انفجاری وارد مجموعه پولیس شد و پس از آن درگیری مسلحانه میان مهاجمان و نیروهای امنیتی رخ داد.

گروه اتحادالمجاهدین وابسته به حافظ گل بهادر مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت.

اسلام‌آباد در ماه‌های اخیر بارها مدعی شده است که گروه‌های مسلح مخالف پاکستان از خاک افغانستان برای سازماندهی و اجرای حملات استفاده می‌کنند. طالبان این اتهام را رد کرده و گفته است ناامنی در پاکستان مسئله داخلی این کشور است.

منابع استخباراتی پاکستان ادعا می‌کنند که سازمان استخبارات خارجی هند (راو) با همکاری مقام‌های ارشد اداره طالبان، از خاک افغانستان برای آموزش، تمویل و پناه‌دادن به جنگجویانی استفاده می‌کند که در ایالت‌های بلوچستان و خیبرپختونخوا حمله انجام می‌دهند.

روزنامه انگلیسی‌زبان جی‌نیوز پاکستان نوشت که یک سند محرمانه استخباراتی را بررسی کرده که بر اساس آن، راو بیش از ۷.۸ میلیون دالر برای هماهنگی حملات مشترک ارتش آزادی‌بخش بلوچستان (ب.ل.ا) و تحریک طالبان پاکستان اختصاص داده است. این ادعاها تا این لحظه به‌صورت مستقل تأیید نشده‌اند. هند و اداره طالبان پیش‌تر اتهام‌های مشابه را رد کرده‌اند.

ادعای شکل‌گیری شبکه مشترک

به گزارش جیونیوز، شبکه‌ای متشکل از راو، ریاست عمومی استخبارات طالبان و رهبران ارشد این گروه حدود سال ۲۰۲۵ شکل گرفته است.

در گزارش آمده است که ریاست عمومی استخبارات طالبان با هدایت هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، تلاش کرده ارتش آزادی‌بخش بلوچستان را با تحریک طالبان پاکستان و گروه‌های مسلح دیگر پیوند بدهد. راو نیز در هماهنگی نشست‌ها و جلب منابع مالی خارجی برای شبه‌نظامیان بلوچ نقش داشته است.

سند همچنین ادعا می‌کند که القاعده در شبه‌قاره هند نیز در همین ساختار قرار دارد و برای انجام حملات در خاک پاکستان آماده شده است.

نشست‌ها و ادعای تمویل

منابع استخباراتی پاکستان می‌گویند ملا شیرین، والی طالبان در قندهار، در ۲۶ می ۲۰۲۶ با نمایندگان القاعده در شبه‌قاره هند و تحریک طالبان پاکستان دیدار کرده تا حمایت از عملیات شبه‌نظامیان بلوچ تأمین شود.

بر اساس سند، در ماه جولای سه نشست دیگر برگزار شده است. در نشست نخست، ریاست عمومی استخبارات طالبان حمایت کامل از فعالیت ارتش آزادی‌بخش بلوچستان در داخل پاکستان را اعلام کرده است. در نشست دوم، در یک مرکز تحریک طالبان پاکستان در قندهار، ادعا شده که ارتش آزادی‌بخش بلوچ مبلغ ۳.۵ میلیون افغانی به گروه جماعت‌الاحرار تحویل داده است.

در نشست سوم، میان رئیس استخبارات طالبان و نمایندگان راو در خارج از افغانستان، تصمیم گرفته شده حملات هماهنگ جنگجویان بلوچ و تحریک طالبان پاکستان در بلوچستان تمویل شود. در این بخش ادعا شده که راو بیش از ۷.۸ میلیون دالر در این طرح سهم گرفته است.

نشست اضطراری قندهار

سند از برگزاری یک نشست اضطراری در ۲۶ آگست ۲۰۲۶ در قندهار نیز خبر می‌دهد. به گفته منابع پاکستانی، در این نشست چهره‌هایی از ارتش آزادی‌بخش بلوچ از جمله بشیر زیب، خلیل بلوچ، صفت‌الله منگل، انور نظامی و مجید بلوچ، و از طرف تحریک طالبان پاکستان و شبکه‌های وابسته حافظ گل بهادر، ملا میراج‌الدین، ملا اسد وزیرستانی و مجیب‌الرحمان گجر حضور داشتند.

منابع ادعا می‌کنند نمایندگان ارتش آزادی‌بخش بلوچ از کمبود نیروی انسانی ابراز نگرانی کردند و در پاسخ وعده دریافت جنگجو، سلاح و امکانات لوژستیکی از تحریک طالبان پاکستان و القاعده در شبه‌قاره هند را گرفتند.

سند همچنین به دستوری از ریاست ثبات، ثبت و نظارت بیت‌المال طالبان اشاره کرده که جنگ‌افزارهایی از جمله تفنگ تهاجمی، راکت‌انداز و مهمات به نهادی موسوم به «دفتر هماهنگی پناهندگان بلوچ» تحویل داده شود. در گزارش آمده است که این نهاد پوششی برای جنگجویان بلوچ است.

ادعای تقسیم کار میان گروه‌ها

در بخش دیگری از سند ادعا شده جنگجویان تحریک طالبان پاکستان و القاعده در شبه‌قاره هند بخش عمده حملات را انجام می‌دهند، اما جنگجویان بلوچ مسئولیت آن‌ها را می‌پذیرد. هدف این شیوه، به گفته منابع پاکستانی، پنهان‌کردن نقش القاعده در شبه‌قاره هند است که تحت تحریم امریکا قرار دارد.

حمله ۴ سپتامبر ۲۰۲۶ در زیارت به‌عنوان نمونه ذکر شده است. این حمله رسماً از سوی ارتش آزادی‌بخش بلوچ پذیرفته شد، اما در سند ادعا شده که تحریک طالبان پاکستان آن را اجرا کرده است.

منابع استخباراتی پاکستان ملا میراج‌الدین فراحی، از چهره‌های پیشین تحریک طالبان پاکستان، را هماهنگ‌کننده انتقال نیرو، سلاح و منابع مالی به ارتش آزادی‌بخش بلوچ معرفی کرده‌اند. همچنین ادعا شده جوانان بلوچ تازه جذب‌شده در مرکزی وابسته به القاعده در شبه‌قاره هند، زیر نظر ملا عبیدالله عاصم، آموزش می‌بینند.

ادعای پاکستان و واکنش طالبان

دو مقام ارشد امنیتی پاکستان به «جی‌نیوز» گفته‌اند یافته‌های این سند نگرانی‌های دیرینه اسلام‌آباد درباره تسهیل فرامرزی فعالیت‌های مسلحانه را تأیید می‌کند، اما جزئیات بیشتری ارائه نکرده‌اند.

پاکستان در سال‌های گذشته بارها هند و اداره طالبان را به حمایت از گروه‌های مسلح و استفاده از خاک افغانستان برای حمله به خاک خود متهم کرده است. هند و اداره طالبان این اتهام‌ها را رد کرده‌اند.

پیش از این، طالبان هرگونه دست‌داشتن در ناامنی و درگیری در پاکستان را رد کرده است. برخی مقام‌های پاکستانی گفته‌اند که روابط آنان با دهلی علیه هیچ کشور دیگری نیست.

حکمتیار در مقاله‌ای با عنوان «در منطقه چه می‌گذرد و افغانستان را به کجا می‌برند؟» قرارداد اکتشاف و استخراج حوزه کشک–تیرپل هرات را تکرار تجربه دهه ۱۹۹۰ خواند و گفت طالبان با انعقاد این قرارداد، منابع افغانستان را در شرایطی معامله کرده‌ است که این گروه «نه قانون اساسی، نه شورا و نه حکومت برخوردار از حمایت ملت» دارد.

وزارت معادن و پترولیم طالبان در ۱۶ سنبله اعلام کرد که قرارداد حوزه کشک–تیرپل را با شرکت «دلتا انترنشنال» امضا کرده است.

بر اساس اعلام حکومت طالبان، این شرکت ۵۰ میلیارد دالر برای اکتشاف و استخراج هفت بلاک گاز سرمایه‌گذاری می‌کند. این قرارداد در حضور عبدالغنی برادر و زلمی خلیل‌زاد، نماینده پیشین امریکا برای افغانستان، امضا شد.

• 

  طالبان و شرکت عربستانی با حضور خلیل‌زاد قرارداد استخراج نفت و گاز هرات را امضا کردند

حکمتیار با انتقاد از نحوه تصمیم‌گیری طالبان درباره منابع طبیعی افغانستان گفت: «چند زورمند یک گروه می‌توانند کشور، ارزش‌ها و ذخایر آن را» بدون پرسش از مردم و بدون بررسی در «شورای ممثل ملت» با کشورهای مختلف معامله کنند.

رهبر حزب اسلامی هشدار داد که چنین قراردادهایی بدون وجود یک حکومت قانونی و مورد قبول مردم، می‌تواند زمینه‌ساز منازعات تازه شود.

به گفته او، رقبای منطقه‌ای شرکت‌های دخیل در پروژه‌های انرژی افغانستان «دست‌بسته و مانند ناظری بی‌اعتنا باقی نخواهند ماند» و رقابت بر سر مسیر انتقال انرژی می‌تواند به جنگ‌های نیابتی منجر شود.

• 

  معامله بزرگ انرژی طالبان؛ از شرکت دلتا تا رقابت منطقه‌ای

حکمتیار همچنین ادعا کرد که روسیه و ایران با انتقال نفت و گاز آسیای مرکزی از مسیر افغانستان به جنوب مخالف‌اند و تلاش خواهند کرد مانع اجرای چنین پروژه‌هایی شوند. او گفت اگر شرکت‌ها تصور کنند که روسیه، چین و ایران توانایی مقابله با این پروژه‌ها را ندارند، «اشتباهی بزرگ» مرتکب شده‌اند.

او قرارداد کنونی طالبان با «دلتا» را با تلاش‌های شرکت‌های نفتی بین‌المللی در افغانستان در دهه ۱۹۹۰ مرتبط دانست و گفت بازگشت دوباره این شرکت به افغانستان، همراه با حضور چهره‌هایی از آن دوره، نشان‌دهنده تداوم همان رقابت‌های ژئوپولیتیکی است.

حکمتیار در بخش دیگری از مقاله، طالبان را متهم کرد که بدون داشتن سازوکارهای قانونی و نمایندگی ملی درباره منابع استراتژیک افغانستان تصمیم می‌گیرند و هشدار داد که تکرار چنین رویکردی می‌تواند پیامدهای امنیتی و سیاسی گسترده‌ای برای افغانستان داشته باشد.

او در پایان پرسید: «مگر ناکامی‌های گذشته و تجربه‌های خونین قبلی کافی نبود تا از تکرار اقدامات مشابه خودداری شود؟»