نشست مسکو به دلیل اختلاف طالبان و پاکستان نتوانست بیانیه مشترک صادر کند

نماینده افغانستان در ژنو، روز دوشنبه، ۱۳ میزان، در شصت‌وسومین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد گفت که پس از پنج سال، دیگر هیچ ابهامی درباره ماهیت طالبان باقی نمانده است.

آقای اندیشه گفت کشورهایی که فاصله خود را با طالبان حفظ کرده‌اند، از این واقعیت آگاه‌اند و تنها کشوری که طالبان را به رسمیت شناخته نیز آن را می‌داند.

او افزود دولت‌هایی که به دلایل امنیتی یا برای بازگرداندن پناهجویان ناچار به تعامل با طالبان هستند نیز از این واقعیت آگاه‌اند.

نصیر احمد اندیشه از شورای حقوق بشر سازمان ملل خواست نظارت بین‌المللی بر افغانستان را تقویت کند. او خواستار ایجاد سازوکاری مستقل برای ثبت و حفظ شواهد نقض حقوق بشر شد. اندیشه تأکید کرد که فروپاشی نظام عدلی و قضایی و ستم ساختاری بر اقلیت‌ها نیازمند بررسی فوری است.

او از اعضای شورا خواست قطعنامه وضعیت حقوق بشر افغانستان را تصویب کنند تا مستندسازی جنایات و نظارت‌ها ادامه یابد. این قطعنامه بدون نیاز به رای‌گیری با اجتماع اعضای شورای حقوق بشر ملل متحد تمدید شد.

آقای اندیشه گفت: «برای پنجمین سال متوالی، کاری بی‌سابقه در این شورا انجام می‌دهم؛ به عنوان نماینده کشوری که موضوع بحث است، از نویسندگان قطعنامه سپاسگزاری می‌کنم و از همه اعضا می‌خواهم این قطعنامه را درباره کشور خودم به تصویب برسانند.»

آقای اندیشه اتخاذ این موضع را بازتاب ابعاد تکان‌دهنده جنایات طالبان دانست. او افزود که صدای نسل مدافع پاسخگویی خاموش یا تبعید شده است؛ با این حال، زنان، خبرنگاران و فعالان مدنی همچنان در برابر تهدیدها مقاومت می‌کنند.

او با اشاره به احکام رهبری طالبان، به‌ویژه «فرمان شماره ۱۲»، گفت این فرمان دامنه مجازات اعدام را گسترش داده است. به گفته او، این احکام حقوق زنان را محدود کرده و نقد حاکمیت را جرم دانسته است. اندیشه سیاست‌های طالبان را مصداق «آزار سیستماتیک جنسیتی و جنایت علیه بشریت» خواند.

نماینده افغانستان در ژنو با تأکید بر چهار خواست اساسی، از اعضای شورا خواست عملیاتی‌شدن یک سازوکار مستقل بین‌المللی برای ثبت و حفظ شواهد حقوقی و جنایات را تصویب کنند. او همچنین خواستار ادامه مأموریت نظارتی ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل برای افغانستان شد.

آقای اندیشه در ادامه تقاضا کرد کمیسر عالی حقوق بشر موظف به تهیه گزارشی جامع درباره «نابودی و فروپاشی» نظام عدلی و قضایی افغانستان شود و پژوهشی ویژه درباره ستم ساختاری علیه اقلیت‌ها، به‌ویژه جامعه هزاره انجام گیرد.

پس از سخنرانی نماینده دایمی افغانستان، قطعنامه وضعیت حقوق بشر و تمدید مأموریت ریچارد بنت برای یک دوره دیگر و بدون نیاز به رای‌گیری به تصویب رسید. این قطعنامه بر ادامه نظارت بین‌المللی، مستندسازی نقض حقوق بشر و حفظ شواهد این موارد تأکید دارد.

• 

  ماموریت گزارشگر ویژه ملل متحد برای افغانستان تمدید شد

قطعنامه سیاست‌های طالبان علیه زنان و دختران، محدودیت آزادی‌های مدنی و پیامدهای احکام رهبری این گروه را مورد توجه قرار می‌دهد.

همچنین محورهای اصلی این سند شامل تمدید مأموریت گزارشگر ویژه، عملیاتی‌سازی سازوکار مستقل جمع‌آوری و حفظ اسناد شواهد، بررسی وضعیت نظام عدلی و قضایی، و مطالعه ستم ساختاری علیه اقلیت‌ها به‌ویژه جامعه هزاره است.

عباس سرور قریشی، دیپلمات نمایندگی دایمی پاکستان در ژنو، در نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد گفت که وضعیت حقوق بشری در افغانستان تحت حاکمیت طالبان «بسیار نگران‌کننده» است و شهروندان این کشور از بسیاری از حقوق اساسی و مدنی خود محروم‌اند.

او تأکید کرد که حضور گروه‌های تروریستی از جمله داعش و تحریک طالبان پاکستان تی‌تی‌پی در افغانستان، تهدیدی جدی برای امنیت منطقه به شمار می‌رود. به گفته او، حملات و سازماندهی حملات از خاک افغانستان علیه پاکستان نشان می‌دهد که وضعیت امنیتی در افغانستان همچنان نگران‌کننده است.

این دیپلومات پاکستانی افزود که مقام‌های طالبان بدون پذیرفتن مسئولیت، به نگرانی‌های اسلام‌آباد درباره فعالیت‌های تحریک طالبان پاکستان بی‌اعتنایی کرده‌اند. او گفت طالبان به حمایت خود از تی‌تی‌پی ادامه داده و نگرانی‌های امنیتی پاکستان را نادیده گرفته‌اند.

عباس سرور قریشی همچنین با اشاره به گزارش‌های سازمان ملل متحد گفت که این گزارش‌ها از حضور گروه‌های تروریستی در افغانستان حکایت دارند. او یادآور شد که شورای امنیت سازمان ملل متحد در نشست‌های مختلف خود تأکید کرده است که خاک افغانستان نباید علیه هیچ کشوری، به شمول کشورهای همسایه، مورد استفاده قرار گیرد.

او گفت حضور گروه‌های تروریستی نه تنها امنیت منطقه را تهدید می‌کند، بلکه حقوق اساسی مردم افغانستان را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد و بسیاری از حقوق شهروندان، از جمله حق زندگی در امنیت، را سلب می‌کند.

این دیپلومات پاکستان در بخش دیگری از سخنان خود بر حمایت کشورش از شهروندان افغانستان تأکید کرد و گفت پاکستان با وجود فشارهای اقتصادی، همچنان میزبان میلیون‌ها مهاجر افغان است.

او افزود که اسلام‌آباد همواره با مردم افغانستان احساس همدردی و همبستگی داشته و به همین دلیل در سال‌های گذشته پذیرای میلیون‌ها مهاجر افغان بوده است؛ اقدامی که به گفته او در شرایط دشوار اقتصادی برای پاکستان صورت گرفته است.

عباس سرور قریشی همچنین تأکید کرد که چالش‌های امنیتی، تروریستی، اقتصادی و بشردوستانه افغانستان به یکدیگر پیوند خورده‌اند و رسیدگی به هر یک از این بحران‌ها بدون توجه به سایر ابعاد آن دشوار است.

او در پایان از شورای حقوق بشر و شورای امنیت سازمان ملل متحد خواست حمایت بیشتری برای مقابله با تهدیدهای امنیتی، تروریستی، اقتصادی و انسانی مرتبط با افغانستان فراهم کنند و به نگرانی‌های کشورهای منطقه توجه بیشتری داشته باشند.

• 

  ماموریت گزارشگر ویژه ملل متحد برای افغانستان تمدید شد

سی‌ونهمین جلسه از شصت‌وسومین نشست شورای حقوق بشر در ژنو روز دوشنبه، ۱۳ میزان، برگزار شد. در این نشست، قطعنامه وضعیت حقوق بشر و تمدید ماموریت ریچارد بنت در افغانستان بدون نیاز به رای‌گیری با اجماع کامل کشورهای عضو به تصویب رسید. ماموریت گزارشگر ویژه ملل متحد برای یک سال دیگر تمدید شده است.

این تصمیم در سی‌ونهمین جلسه از شصت‌وسومین نشست شورای حقوق بشر در ژنو گرفته شد. قطعنامه وضعیت حقوق بشر و تمدید ماموریت ریچارد بنت در افغانستان بدون نیاز به رای‌گیری با اجماع کامل کشورهای عضو به تصویب رسید. ماموریت گزارشگر ویژه ملل متحد برای یک سال دیگر تمدید شده است.

این پنجمین دوره پیاپی تمدید مأموریت آقای بنت از زمان انتصاب او در سال ۲۰۲۲ به عنوان ناظر ویژه جنایات و وضعیت حقوق بشر در افغانستان تحت اداره طالبان به شمار می‌رود

پیش از تصویب این قطعنامه، نصیر احمد اندیشه، نماینده دائم افغانستان در دفتر سازمان ملل در ژنو، در سخنرانی خود در صحن شورا با تأکید بر ضرورت پاسخگویی بین‌المللی، مشخصاً خواستار تمدید مأموریت ریچارد بنت به عنوان یکی از ارکان کلیدی این قطعنامه شد و از تمامی اعضا تقاضا کرد این متن نظارتی بدون رأی‌گیری و با اجماع تصویب شود.

مأموریت ریچارد بنت و چالش‌های نظارت بر طالبان

شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد مأموریت «گزارشگر ویژه برای افغانستان» را اندکی پس از به قدرت رسیدن دوباره طالبان ایجاد کرد و ریچارد بنت، حقوق‌دان نیوزیلندی با پیشینه گسترده در رسیدگی به بحران‌های حقوق بشری، مسئولیت نظارت، مستندسازی تخطی‌ها و ارائه گزارش‌های دوره‌ای از وضعیت میدانی افغانستان را بر عهده گرفت.

آقای بنت در جریان این سال‌ها با تمرکز بر محدودیت‌های گسترده اعمال‌شده از سوی طالبان علیه زنان و دختران، سیاست‌های این گروه در تفکیک جنسیتی و حذف سیستماتیک زنان از آموزش، اشتغال و حیات اجتماعی را مصداق «آپارتاید جنسیتی» و جنایت علیه بشریت ارزیابی کرد؛ رویکردی که انتقادهای تند مقام‌های طالبان را در پی داشت.

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، در مصاحبه‌ای که در ۳۰ اسد ۱۴۰۳ منتشر شد، به طور رسمی اعلام کرد که به آقای بنت دیگر ویزای ورود داده نخواهد شد. طالبان دلیل این تصمیم را متهم کردن ریچارد بنت به «پروپاگند و تبلیغات منفی علیه افغانستان» و ارائه «اطلاعات نادرست» به سازمان‌های بین‌المللی عنوان کردند.

با وجود این ممنوعیت میدانی، تمدید دوباره مأموریت او در نشست ژنو بیانگر پافشاری ساختار سازمان ملل بر گردآوری شواهد، ثبت موارد نقض حقوق بنیادین شهروندان و حفظ سازوکارهای دادخواهی بین‌المللی درباره افغانستان است.

شماری از آموزگاران در کابل، بلخ و هرات گفتند مقام‌های طالبان از برگزاری مراسم تجلیل از روز معلم در مکاتب جلوگیری کرده‌اند.

بررسی صفحات رسمی طالبان، از جمله وزارت معارف این گروه، نشان می‌دهد که تا پایان روز دوشنبه هیچ پیام تبریکی یا اعلامیه‌ای در بزرگداشت روز جهانی معلم منتشر نشده است. این در حالی است که یونسکو، یونیسف، سازمان بین‌المللی کار و نهادهای آموزشی در کشورهای مختلف جهان از این مناسبت تجلیل کردند.

پنجم اکتوبر از سوی یونسکو به عنوان روز جهانی معلم نام‌گذاری شده و از سال ۱۹۹۴ هر سال گرامی داشته می‌شود. این نهاد امسال شصتمین سالگرد تصویب توصیه‌نامه ۱۹۶۶ درباره جایگاه معلمان را با شعار «ایستادن در کنار معلمان؛ ۶۰ سال حفاظت از حرفه معلمی، ارتقای جایگاه آن و شکل‌دهی آینده ما» برگزار کرد. یونسکو در بیانیه خود بر نقش حیاتی معلمان در آینده آموزش تأکید کرده و از دولت‌ها و سیاست‌گذاران خواسته است از جایگاه، حقوق و شرایط کاری آموزگاران حمایت کنند.

در افغانستان اما شماری از آموزگاران می‌گویند امسال اجازه برگزاری برنامه‌های نمادین برای بزرگداشت روز معلم را نیز نداشته‌اند.

یک معلم در کابل در پیامی به افغانستان اینترنشنال گفته است قرار بود در مکتب محل کارش مراسمی برای قدردانی از آموزگاران برگزار شود، اما مسئولان طالبان مانع برگزاری آن شدند.

او نوشته است: «قرار بود به مناسبت روز معلم در مکتب مراسم تجلیل برگزار شود، اما به ما گفته شد که مکاتب اجازه ندارند از روز معلم تجلیل کنند. معلم چراغ راه دانش است و با تلاش‌های شبانه‌روزی خود آینده فرزندان این سرزمین را می‌سازد. ما باور داریم که احترام به معلم، احترام به علم و آینده کشور است.»

در ولایت بلخ نیز گزارش‌های مشابهی وجود دارد. لینا کریمی (نام مستعار)، آموزگار یکی از مکاتب این ولایت، به افغانستان اینترنشنال گفت که اداره معارف طالبان در بلخ به مکاتب هدایت داده است که از روز جهانی معلم تجلیل نکنند. او افزود: «شاگردان علاقه‌مند بودند از زحمات و فداکاری‌های معلمان‌شان قدردانی کنند و برای این روز برنامه‌هایی در نظر داشتند، اما به ما گفته شد که هیچ مراسمی برگزار نشود.»

در هرات نیز برخی معلمان به افغانستان اینترنشنال گفتند که طالبان اجازه برگزاری مراسم گرامی‌داشت از معلم را ندادند.

در مقابل، حامد کرزی، رئیس‌جمهور پیشین افغانستان، با نشر پیامی به مناسبت روز جهانی معلم از آموزگاران کشور قدردانی کرد و گفت که معلمان با وجود امکانات اندک و شرایط دشوار، مسئولیت آموزش و پرورش نسل‌های آینده را با صداقت، وفاداری و تعهد انجام داده‌اند.

آقای کرزی در پیام خود تأکید کرده است که معلمان جامعه را به سوی روشنایی دانش هدایت می‌کنند و جوانان آگاه و تحصیل‌کرده می‌توانند زمینه دفاع، خودکفایی و زندگی عزتمندانه را برای کشور فراهم سازند. او همچنین بار دیگر بر اهمیت آموزش دختران و پسران تأکید کرده و آموزش همگانی را برای استقلال و عزت افغانستان حیاتی دانسته است.

سکوت طالبان در قبال روز جهانی معلم در حالی است که افغانستان همچنان تنها کشوری در جهان است که دختران از آموزش بالاتر از صنف ششم محروم‌اند. در بیش از پنج سال گذشته، محدودیت‌های گسترده بر آموزش دختران و زنان به یکی از محورهای اصلی انتقاد نهادهای بین‌المللی از حکومت طالبان تبدیل شده است.

در چنین شرایطی، در حالی که یونسکو در روز جهانی معلم از نقش آموزگاران در «شکل‌دهی آینده آموزش» و ضرورت حمایت از آنان سخن گفته است، شماری از معلمان افغان می‌گویند امسال نه تنها از تلاش‌های آنان تقدیر نشد، بلکه اجازه برگزاری کوچک‌ترین مراسم بزرگداشت در مکاتب نیز به آنان داده نشد.

او در این سخنرانی از کشورهای منطقه خواست به طالبان در مبارزه با داعش کمک کنند و از عملکرد حکومت طالبان در زمینه مبارزه با تروریسم، کاهش تولید مواد مخدر و توسعه اقتصادی افغانستان دفاع کرد.

لاوروف همچنین از تحریم‌های غرب علیه طالبان انتقاد کرد و استقرار زیرساخت‌های نظامی ناتو در افغانستان و کشورهای همسایه را «غیرقابل قبول» خواند. او بر ادامه کمک‌های بشردوستانه روسیه به افغانستان و گسترش همکاری‌های منطقه‌ای با طالبان تاکید کرد.

متن کامل سخنرانی وزیر خارجه روسیه را اینجا بخوانید:

همکاران گرامی، دوستان عزیز،

بسیار خوشحالم که بار دیگر افتتاحیه نشست فرمت مسکو را درباره افغانستان آغاز می‌کنم. این مکانیسم معتبر گفت‌وگو از سال ۲۰۱۶ فعال است، یعنی نشست امسال یک نشست سالگرد است و کشورهایی را که علاقه‌مند به مشارکت برابر و سودمند متقابل با مردم افغانستان هستند، گرد هم می‌آورد. این نشست این امکان را فراهم می‌کند که به صورت مشخص و بسیار مهم، به همراه کابل مسائل روز، از جمله مسائل مربوط به کمک‌های بین‌المللی به افغانستان را بررسی کنیم.

در ماه آگست امسال، پنج سال از روز آزادی کشور از اشغال دو دهه‌ای غرب گذشت. ماشین نظامی قدرتمند ایالات متحده و متحدانش در ناتو شکست خورد و روحیه جنگندگی و استقامت افغان‌ها اشغالگران را مجبور به فرار کرد. دولت‌ ملی به رهبری جنبش طالبان که به قدرت رسیدند، کنترل قلمرو کشور را به دست گرفتند و باید اعتراف کرد که نسبتا موفقانه آن را اداره می‌کنند.

مبارزه سازش‌ناپذیری توسط نیروهای امنیتی افغان علیه داعش و سایر گروه‌های تروریستی در جریان است. صدها جنگجو از بین رفته‌اند، تعدادی از حملات تروریستی پرسر و صدا خنثی شده است، از جمله حملاتی که علیه شهروندان خارجی و نمایندگی‌های دیپلوماتیک بود. تاکید می‌کنم که در منافع مشترک ماست که به تقویت ظرفیت ضدتروریستی کابل، ارائه کمک‌های مادی، فنی و کارشناسی، و حفظ تماس‌ها از طریق سرویس‌های ویژه و نهادهای امنیتی کمک کنیم.

اقداماتی که دولت افغانستان برای توقف قاچاق غیرقانونی مواد مخدر انجام می‌دهد، نتایج خود را نشان می‌دهد. بر اساس ارزیابی‌های کارشناسی دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، از سال ۲۰۲۲ تولید مواد مخدر در این کشور ۹۰ درصد کاهش یافته است. اقتصاد افغانستان به رغم فشارهای تحریمی شدید کشورهای غرب که تحت بهانه حمایت از حقوق بشر، امارت اسلامی را از سیستم مالی بین‌المللی جدا کردند و دارایی‌های بانکی ملی آن را مصادره نمودند، همچنان به رشد خود ادامه می‌دهد. غرب به طور منظم این کار را انجام می‌دهد، همه شما نمونه‌های اخیر را به خوبی می‌دانید.

مقامات افغانستان پایبندی خود را به پروژه‌های انرژی منطقه‌ای از جمله خط لوله گاز تاپی تائید کردند، اصلاحات مالیاتی انجام دادند، قوانین ضد فساد را تقویت نمودند و صنعت را احیا کردند. بر اساس داده‌های رسمی، حدود ۱۷۰ تولیدی جدید در کشور افتتاح شده است. یک برنامه پنج ساله برای توسعه صنعت برق تدوین شده است. حجم تجارت خارجی که افغانستان با بیش از ۱۰۰ کشور جهان دارد، سال گذشته به ۱۴ میلیارد دالر رسید.

متاسفانه وضعیت بشردوستانه در کشور همچنان پیچیده باقی مانده است. بر اساس داده‌های سازمان ملل، زمستان پیش رو بیش از ۱۷ میلیون افغان، یعنی تقریبا نیمی از جمعیت، با کمبود مواد غذایی مواجه خواهند شد و کل جمعیت نیازمند به کمک‌های بشردوستانه به ۲۲ میلیون نفر خواهد رسید.

واضح است که برای اصلاح وضعیت، تلاش‌هایی هم از سوی ساختارهای تخصصی بین‌المللی و هم در سطح دوجانبه مورد نیاز است. روسیه به نوبه خود به ارسال منظم کمک‌های بشردوستانه ادامه خواهد داد. محموله بعدی این کمک‌ها باید در ماه‌های آینده به افغانستان برسد.

در پایان می‌خواهم بار دیگر بر غیرقابل قبول بودن قطعی استقرار زیرساخت‌های نظامی ناتو در خاک افغانستان و کشورهای همسایه آن تاکید کنم. تحت هر بهانه‌ای که باشد، همان‌طور که تجربه تاریخی نشان می‌دهد، چنین حضوری مایه بی‌ثباتی بود و به افزایش درگیری‌ها منجر شد. ما در دهه‌های اخیر نتیجه دیگری از چنین حضوری مشاهده نکرده‌ایم.

من مطمئن هستم نشست شما که در فضایی سازنده برگزار خواهد شد، سهمی در توسعه بیشتر افغانستان به عنوان کشوری مستقل و پایدار خواهد داشت و در خدمت تامین صلح و ثبات در کل منطقه خواهد بود.

برای شما آرزوی کار موفق دارم.

سپاس‌گزارم.