الیسندا کالوت، قاضی دادگاه مردمی برای زنان افغانستان، در نشستی در شهر مادرید اسپانیا، گفت که پس از پنج سال حاکمیت طالبان، وضعیت بهتر نشده و چشم‌انداز آینده امیدوارکننده نیست.
جلسات عمومی دادگاه مردمی برای زنان افغانستان سال گذشته در ۱۶ میزان در مادرید، پایتخت اسپانیا برگزار شد و روز جمعه ۱۸ میزان پایان یافت. دادستان‌ها در این جلسات کیفرخواست را ارائه کرد و زنان و دختران افغان به‌عنوان قربانیان رژیم طالبان شهادت دادند.
او روز پنج‌شنبه در نشستی به مناسبت اولین سالگرد دادگاه مردمی برای زنان افغانستان، گفت که این محکمه مردمی یک ابتکار مدنی است که از جامعه مدنی شکل گرفته و بر مردم تمرکز دارد، نه دولت‌ها.
به گفته او، این محکمه در عین حال ساختار رسمی یک دادگاه را داشت و شامل دادستان، قاضی، شاهد و صدور حکم بود.
او می‌گوید که هیئت قضایی و کارشناسان این محکمه دارای پیشینه‌های مختلف بودند و در میان آنان حقوقدانان، روان‌شناسان، روزنامه‌نگاران و کارشناسان شریعت حضور داشتند.
خانم کالوت افزود که خشونت مبتنی بر جنسیت در این محکمه به‌عنوان یک مسئله کیفری بررسی شد، نه یک مسئله فرهنگی.
به گفته او، جلسات استماع در مادرید برگزار شد و دادگاه شهادت ۲۴ زن افغان از داخل و خارج افغانستان را شنید. او گفت برگزارکنندگان تلاش کردند زنان از گروه‌های قومی و طبقات اجتماعی مختلف در این روند حضور داشته باشند تا محکمه تا حد ممکن فراگیر باشد.
قاضی دادگاه مردمی برای زنان افغانستان، همچنین تاکید کرد که برخی از شاهدان با خطر روبه‌رو بودند. به گفته او، هرچند طالبان در جلسات محکمه حضور نداشت، روند آن را دنبال می‌کرد و این موضوع برای شماری از افرادی که شهادت می‌دادند، خطر ایجاد می‌کرد.
خانم کالوت می‌گوید در شرایطی که درباره بحران حقوق بین‌الملل صحبت می‌شود، چنین ابتکارهایی برای دادخواهی و تقویت اعتبار قانون اهمیت دارد.
خانم کالوت گفت آنچه در افغانستان جریان دارد، مجموعه‌ای از قوانین، احکام و ساختارهایی است که زنان و دختران را به‌صورت سیستماتیک هدف قرار می‌دهد.
او افزود که زنان افغانستان از دوره نخست حاکمیت طالبان در دهه ۱۹۹۰ نیز از «آپارتاید جنسیتی» سخن می‌گفتند و این وضعیت پدیده تازه‌ای نیست.
به گفته خانم کالوت، خشونت مبتنی بر جنسیت در دادگاه مردمی به‌عنوان یک مسئله کیفری بررسی شد، نه یک مسئله فرهنگی.
هدف این دادگاه جلب توجه جهانی به سرکوب هدفمند زنان و دختران افغان تحت حاکمیت طالبان، مستندسازی جنایت‌های علیه بشریت، به‌ویژه تبعیض و آزار جنسیتی، و افزایش فشار بین‌المللی برای پاسخگو کردن طالبان عنوان شده است.
شهیم در گفت‌وگویی ویژه با افغانستان اینترنشنال گفت که این جریان‌ها نیز به این نتیجه رسیده‌اند که تنها راه مقابله با طالبان، مقاومت مسلحانه است.
او افزایش آگاهی مردم و «افشا شدن چهره طالبان» را از دیگر دلایل امیدواری جبهه مقاومت دانست. به گفته او، اختلافات داخلی طالبان و همکاری مردم با نیروهای این جبهه نیز زمینه گسترش فعالیت‌های مسلحانه را فراهم کرده است.
شهیم گفت که نیروهای جبهه مقاومت در بخش‌هایی از بغلان، پنجشیر، سمنگان، نورستان و لغمان حضور دارند و در برخی مناطق از کمک مردم محل برخوردارند.
او درباره بدخشان مدعی شد که ۹۵ درصد مردم این ولایت از طالبان روی‌گردان شده‌اند و حدود ۸۵ درصد نیروهای محلی طالبان نیز از این گروه فاصله گرفته‌اند.
به گفته شهیم، طالبان حدود چهار هزار نیرو از بیرون بدخشان به این ولایت فرستاده است. این نیروها در بخش‌های مختلف بدخشان مستقرند، اما بیشتر آنها در فیض‌آباد و مناطق مرزی حضور دارند.
شهیم گفت که این نیروها سلاح‌های متعارف، از جمله کلاشینکوف، دارند و در ماه‌های اخیر تعدادی پهپاد نیز به دست آورده‌اند. او استفاده طالبان از پهپادها را «بسیار ابتدایی» خواند و گفت که برخی «تروریست‌های خارجی» در استفاده از فناوری به این گروه کمک می‌کنند.
فرمانده عمومی جبهه مقاومت همچنین گفت که جبهه آزادی در ولسوالی زیباک بدخشان به طالبان حمله کرده و این حملات هنوز گاه‌گاهی ادامه دارد. او از فعالیت این جبهه علیه طالبان قدردانی کرد.
طالبان بدخشانی در ساختار طالبان «صلاحیت ندارند»
شهیم درباره جایگاه مقام‌های بدخشانی در ساختار طالبان گفت که قدرت اصلی در وزارت دفاع این گروه در دست ملا یعقوب است و فصیح‌الدین فطرت، رئیس ستاد ارتش طالبان، صلاحیت اجرایی ندارد.
او درباره درگیری‌های جمعه‌خان فاتح با طالبان در بدخشان گفت که جبهه مقاومت برای حمایت از او اقدام کرده بود، اما به او اعتماد کامل نداشت. به گفته شهیم، این جبهه نگران بود که اگر همه اطلاعات و جزئیات امکانات خود را با فاتح در میان بگذارد، این اطلاعات بعداً به دست طالبان برسد.
شهیم گفت که جبهه مقاومت با وجود کمبود امکانات و حمایت، فعالیت خود را به ۲۲ ولایت گسترش داده است. او همچنین گفت که دستاوردهای این جبهه در گزارش‌های متعدد سازمان ملل مستند شده است.
او درباره کشته‌شدن حسیب پنجشیری، از فرماندهان جبهه مقاومت، گفت که پنجشیری در پنج سال پس از سقوط جمهوریت در افغانستان حضور داشت و در مناطق مختلف علیه طالبان فعالیت می‌کرد.
جبهه مقاومت ملی افغانستان پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۱۴۰۰، به رهبری احمد مسعود فعالیت خود را آغاز کرد. این جبهه در پنج سال گذشته بارها از حمله به طالبان در مناطق مختلف افغانستان خبر داده است.
با این حال، برای بخش بزرگی از باشندگان کابل، بحران آب همین اکنون به واقعیت روزمره بدل شده است.
سی‌ان‌ان می‌نویسد سطح آب‌های زیرزمینی کابل در یک دهه گذشته نزدیک به ۳۰ متر، کاهش یافته و برداشت آب بسیار بیشتر از میزان تغذیه دوباره این منابع است. برآوردها نشان می‌دهد سالانه بیش از ۱.۵۵ میلیارد فوت مکعب، معادل حدود ۴۴ میلیون متر مکعب، کمبود آب وجود دارد و نزدیک به نیمی از چاه‌های عمیق شهر خشک شده‌اند.
آب‌های زیرزمینی حدود ۸۰ درصد نیاز آبی باشندگان کابل را تامین می‌کنند، اما تنها حدود یک‌پنجم مردم به آب لوله‌کشی دسترسی دارند.
برای بسیاری از باشندگان، کمبود شدید آب از همین اکنون آغاز شده است. سی‌ان‌ان در گزارشی از کابل به وضعیت شماری از خانواده‌ها پرداخته است که به آب لوله‌کشی دسترسی ندارند و برای تهیه آب روزانه ناچارند ساعت‌ها در کنار مسجدها و پمپ‌های دستی آب صف بکشند. شماری دیگر نیز بخش قابل توجهی از درآمد خود را صرف خرید آب از تانکرها می‌کنند.
بر اساس این گزارش، برخی خانواده‌های فقیر در کابل تا ۳۰ درصد درآمدشان را برای آب هزینه می‌کنند، در حالی که سازمان ملل هزینه قابل پرداخت آب را حداکثر سه درصد درآمد خانوار می‌داند.
کاهش آب‌های زیرزمینی
کابل در میان درهای وسیع بین کوه‌های هندوکش قرار دارد و به‌طور طبیعی از برف و یخچال‌های این رشته‌کوه‌ها تغذیه می‌شود. دریای کابل و آبخوان‌های زیرزمینی از مهم‌ترین منابع تامین آب این شهرند.
با این حال، رشد سریع جمعیت، گسترش ساختمان‌های چندطبقه، افزایش مصرف آب در خانه‌ها، گلخانه‌ها و کسب‌وکارها و کاهش بارندگی و برف، فشار شدیدی بر این منابع وارد کرده است.
جمعیت کابل از کمتر از یک میلیون نفر در سال ۲۰۰۱ به حدود شش میلیون نفر رسیده است. در مناطقی که پیش‌تر یک خانواده در یک قطعه زمین زندگی می‌کرد، اکنون ده‌ها خانواده در ساختمان‌های چندطبقه سکونت دارند و فشار بر منابع محدود آب افزایش یافته است.
افغانستان در شش سال گذشته با خشکسالی پی‌هم روبه‌رو بوده است. بر اساس داده‌های سازمان ملل، میزان بارش برف در افغانستان در پایان سال گذشته به پایین‌ترین سطح در ۲۵ سال اخیر رسید. همچنین میزان برف در فاصله سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۰ نزدیک به ۲۰ درصد کاهش یافته است.
از سوی دیگر، میزان گسترده اعمار ساختمان‌ها، جاده‌ها و دیگر سطوح سخت و نفوذناپذیر در کابل مانع نفوذ آب باران به زمین می‌شود. در نتیجه، آب باران به‌جای تغذیه آبخوان‌ها، در سطح شهر جاری شده و به سیلاب تبدیل می‌شود.
آب آلوده و گران
بحران کابل تنها به کمبود آب محدود نیست. سی‌ان‌ان به نقل از کارشناسان نوشته است که در بخش‌های گسترده‌ای از شهر، تا ۸۰ درصد آب‌های زیرزمینی به فاضلاب و موادی مانند آرسنیک و شوری آلوده است.
خانواده‌هایی که توانایی حفر چاه‌های عمیق‌تر را ندارند، به پمپ‌های دستی، آب تانکری و دیگر منابع موقت وابسته‌اند.
اسدالله احمدی، یکی از باشندگان کابل، گفته است که برای تامین آب خانواده هفت‌نفره‌اش روزانه دست‌کم ۱۵۰ افغانی، حدود ۲.۳۵ دالر، هزینه می‌کند. او گفته است آب خریداری‌شده کثیف است و خانواده‌اش مجبور است پیش از مصرف آن را بجوشاند.
یک پژوهشگر آب و محیط زیست به سی‌ان‌ان گفته است که وضعیت کنونی را نباید صرفاً «بحران آب» دانست، بلکه این وضعیت به «ورشکستگی آبی» نزدیک شده است، زیرا منبعی در حال مصرف‌شدن است که امکان احیای آن بسیار محدود یا ناممکن است.
محمد فایزی، استاد موسسه آب، محیط زیست و صحت دانشگاه ملل متحد، نیز وضعیت کابل را «فاجعه انسانی» خوانده و گفته است که فرصت برای جلوگیری از آن محدود است.
افزایش جمعیت و حفر بی‌رویه چاه‌ها
رشد سریع کابل یکی از عوامل اصلی افزایش فشار بر منابع آب است. گزارش‌ها از افزایش جمعیت این شهر به حدود شش میلیون نفر خبر می‌دهند، این در حالیست که بخش بزرگی از زیرساخت‌های آب‌رسانی آن متناسب با این رشد توسعه نیافته است.
گسترش ساختمان‌های چندطبقه نیز مصرف آب را افزایش داده است. به گفته کارشناسان، در مناطقی که پیش‌تر یک خانواده در یک قطعه زمین زندگی می‌کرد، اکنون چندین خانواده در همان محدوده سکونت دارند.
حفر بی‌رویه چاه‌ها نیز ذخایر آب زیرزمینی کابل را زیر فشار بیشتری قرار داده است. برآوردهای منتشرشده نشان می‌دهد که در کابل بیش از ۱۲۰ هزار چاه وجود دارد و بسیاری از آنها بدون نظارت درست حفر شده‌اند.
میرزا جان، باشنده منطقه تایمنی، به سی‌ان‌ان گفت که خانواده‌اش در سال ۱۹۹۰ آب مورد نیاز خود را از یک چاه کم‌عمق تأمین می‌کردند، اما این چاه به‌تدریج خشک شد و اکنون عمق آن به بیش از ۲۰۰ متر رسیده است.
او هزینه حفر چاه را از کمک پسرانش که در امریکا زندگی می‌کنند، تأمین می‌کند و وضعیت کابل را «فاجعه نامرئی» می‌خواند.
طرح‌های روی میز
برای کاهش بحران آب کابل، چندین طرح از جمله ساخت بند شاه‌توت و انتقال آب از دریای پنجشیر مطرح شده است.
بند شاه‌توت که قرار بود با حمایت مالی هند ساخته شود، می‌تواند آب مورد نیاز بیش از دو میلیون نفر را تأمین کند. اما این پروژه پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ متوقف شد و ساخت آن هنوز آغاز نشده است.
پاکستان با این پروژه مخالفت کرده و می‌گوید ساخت بند می‌تواند میزان آب ورودی از حوزه دریای کابل به پاکستان را کاهش دهد.
طرح دیگر، ساخت خط لوله‌ای به طول حدود ۲۰۰ کیلومتر برای انتقال آب از دریای پنجشیر به کابل است. این پروژه هنوز در مرحله بررسی و طراحی قرار دارد.
بند شاه‌وعروس نیز در سال ۲۰۲۴ تکمیل شد و برای تأمین آب حدود ۲۰ هزار خانوار طراحی شده است، اما ظرفیت آن در مقایسه با جمعیت چند میلیونی کابل محدود است.
اداره طالبان همچنین از طرح انتقال آب از منطقه صیاد در پروان به کابل خبر داده است. بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی این اداره، این پروژه در مرحله بررسی و طراحی قرار دارد و هدف آن انتقال سالانه حدود ۱۲۶ میلیون متر مکعب آب به کابل است.
مطیع‌الله عابد، سخنگوی وزارت انرژی و آب طالبان به سی‌ان‌ان گفت که وضعیت آب کابل «به سوی یک بحران جدی» در حرکت است.
به گفته او، این وزارت اقداماتی از جمله ساخت بندها، حفر چاه برای تغذیه منابع زیرزمینی و کنترل مصرف تجاری آب را روی دست دارد، اما حل مشکل به زمان و منابع نیاز دارد.
کارشناسان هشدار می‌دهند که حتی در صورت آغاز پروژه‌های بزرگ انتقال آب، ساخت تأسیسات، تصفیه‌خانه‌ها و شبکه توزیع آب سال‌ها زمان خواهد برد.
فاجعه‌ای در حال شکل‌گیری
کارشناسان می‌گویند کاهش کمک‌های بین‌المللی پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ نیز توانایی افغانستان برای مقابله با بحران‌های زیربنایی از جمله آب را محدود کرده است.
بحران آب کابل می‌تواند در شهرهای دیگر نیز تکرار شود. تغییرات اقلیمی، رشد سریع جمعیت و کمبود زیرساخت‌های آب‌رسانی ممکن است این شهرها را به جایی برساند که دیگر نتوانند آب مورد نیاز مردم را تأمین کنند.
برای بسیاری از خانواده‌های کابل، این وضعیت همین حالا هم بخشی از واقعیت زندگی آنها است. آنها ناچارند چاه‌های عمیق‌تر حفر کنند، آب تانکرها را گران بخرند، در صف پمپ‌های دستی بایستند یا قطعی‌های چندروزه آب را تحمل کنند.
برای شماری از باشندگان کابل، پرسش این است که تا چه زمانی می‌توانند در این شهر بمانند. ذخایر آب زیرزمینی کابل سریع‌تر از آن‌که دوباره پر شوند، مصرف می‌شوند.
