۵۳ درصد کودکان در سن مکتب ابتدایی در افغانستان از آموزش رسمی بازماندهاند. یونسکو و یونیسف در گزارش مشترک میگویند که محدودیت آموزش دختران، کمبود سرمایهگذاری و افزایش جمعیت، میلیونها نفر را از دسترسی به آموزش محروم کرده است.
این دو نهاد سازمان ملل، سیزدهم عقرب، گزارش تازه وضعیت آموزش افغانستان را در کابل منتشر کردند.
این گزارش نشان میدهد که بیش از دو میلیون و ۶۰۰ هزار دختر از سال ۱۴۰۰ به اینسو از آموزش متوسطه محروم شدهاند.
در گزارش آمده است که افغانستان تنها کشور جهان است که دسترسی دختران و زنان به آموزش بالاتر از دوره ابتدایی در آن بهطور رسمی ممنوع است.
صنفهای آموزشی محلی، برنامههای سوادآموزی و آموزش مهارت، آموزش از راه دور و دیجیتال و تدریس خصوصی، از معدود راههای ادامه یادگیری برای دختران نوجوان است.
با این حال، یونسکو و یونیسف میگویند این برنامهها بسیار ناکافیاند و نمیتوانند جای آموزش حضوری و حق دسترسی به آموزش رسمی را بگیرند.
طبق آمار گزارش برای بازه نهم میزان تا نهم عقرب امسال، حدود پنج هزار و ۳۰۰ صنف آموزشی محلی فعال بوده است. حدود ۱۶۲ هزار نفر در این صنفها آموزش میدیدند که ۶۴ درصد آنان دختر بودند.
افزایش جمعیت، فشار بر مکتبها را بیشتر کرده است
جمعیت کودکان در سن مکتب از حدود ۱۰ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر در سال ۱۳۹۸ به ۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر در سال ۱۴۰۳ رسیده است. این افزایش، فشار بر مکتبها، معلمان و خدمات آموزشی را بیشتر کرده است.
محرومیت دختران و زنان از آموزش، بحرانهای پیدرپی، سرمایهگذاری ناکافی و بازگشت گسترده مهاجران نیز فاصله میان نیازهای آموزشی و توان پاسخگویی به آنها را افزایش داده است.
یونسکو و یونیسف میگویند خانوادهها و مردم، با وجود این مشکلات، همچنان برای آموزش فرزندانشان تلاش میکنند. این تلاشها در مناطقی که دسترسی به مکتب دشوار است نیز ادامه دارد.
در سال ۱۴۰۴، حدود شش میلیون و ۶۰۰ هزار کودک در مکتبهای ابتدایی دولتی ثبتنام کرده بودند. این رقم حدود ۵۶۰ هزار نفر بیشتر از سال ۱۴۰۱ بود. با این حال، افزایش ثبتنام دیگر با رشد جمعیت همگام نیست.
فشار بر خدمات آموزشی در مناطقی که شمار زیادی از مهاجران بازگشتهاند، بیشتر دیده میشود. طبق آمار گزارش تا بازه دهم سنبله تا هشتم میزان امسال، حدود یک میلیون و ۲۳۰ هزار افغان از آغاز دوره آماری سال جاری به کشور برگشتهاند. بیش از ۲۴۵ هزار کودک بازگشته به حمایت آموزشی نیاز دارند.
بسیاری از شاگردان صنف چهارم مهارت لازم صنف سوم را ندارند
این گزارش در کنار بازگرداندن حق آموزش دختران و زنان و گسترش دسترسی به مکتب، بر ضرورت فوری بهبود کیفیت یادگیری تاکید کرده است.
در یک ارزیابی سراسری، بیش از ۵۵ هزار شاگرد در تمام ۳۴ ولایت بررسی شدهاند. یافتهها نشان میدهد کمتر از نیمی از شاگردان صنف چهارم، حداقل مهارت لازم درس زبان در سطح صنف سوم را داشتهاند.
در ریاضی نیز تنها یکچهارم شاگردان صنف چهارم به حداقل مهارت لازم در سطح صنف سوم رسیدهاند.
یونسکو و یونیسف میگویند این یافتهها ضرورت سرمایهگذاری پایدار در آموزش معلمان، تدریس موثر در صنفها و فراهمکردن مواد کافی آموزشی را نشان میدهد.
آموزش پیش از مکتب نیز بسیار محدود است. کمتر از یک درصد کودکان سه تا چهار ساله در برنامههای آموزشی کودکان خردسال شرکت میکنند. به گفته این دو نهاد، این کودکان فرصتهای مهم یادگیری مهارتهای پایه پیش از ورود به مکتب را از دست میدهند.
شمار دانشجویان همچنان بسیار کمتر از پیش از ممنوعیت آموزش زنان است.
با ادامه ممنوعیت حضور زنان در دانشگاهها، بخش تحصیلات عالی افغانستان همچنان بسیار کوچکتر از پیش از سال ۱۴۰۰ است.
شمار دانشجویان ثبتنامشده از حدود ۱۸۹ هزار نفر در سال ۱۴۰۳ به حدود ۲۰۸ هزار نفر در سال ۱۴۰۵ رسیده است. با وجود این افزایش، این رقم هنوز بسیار کمتر از حدود ۴۳۰ هزار محصل در سال ۱۳۹۹ است.
یونسکو و یونیسف خواستار بازگرداندن کامل حق آموزش دختران و زنان افغان و رفع موانعی شدهاند که کیفیت آموزش را تضعیف میکند و دستاوردهای دو دهه گسترش دسترسی به آموزش را به عقب میبرد.
این دو نهاد هشدار دادهاند که بدون اقدام فوری، یک نسل کامل در افغانستان از آموزش عقب میماند و پایههای بازسازی و توسعه آینده کشور آسیب میبیند.
یک معلم پیشین در تگزاس، دو پزشک در میشیگان و کارولینای جنوبی، یک زن افغانتبار در کالیفرنیا، دو زن جمهوریخواه در فلوریدا و وایومینگ و نخستین فرماندار سیاهپوست فلوریدا، از چهرههای خبرساز انتخابات میاندورهای امریکا بودند.
انتخابات دوازدهم عقرب با پیروزی گسترده دموکراتها و بازپسگیری هر دو مجلس کانگرس همراه شد.
نارضایتی از گرانی، جنگ ایران و فساد دولتی از موضوعاتی بودند که بر انتخاب رأیدهندگان تاثیر گذاشت. در چند ایالت، نامزدهایی پیروز شدند که حزبشان سالها از کسب آن کرسیها بازمانده بود.
جیمز تالاریکو انتظار ۳۸ ساله دموکراتها را پایان داد
جیمز تالاریکو، نماینده دموکرات مجلس ایالتی تگزاس، با شکست کن پکستون، دادستان کل این ایالت، یکی از مهمترین پیروزیهای انتخابات را رقم زد. دموکراتها برای نخستین بار پس از ۳۸ سال توانستند در انتخابات یک کرسی سنای امریکا از تگزاس پیروز شوند.
این سیاستمدار ۳۷ ساله، معلم پیشین و دانشجوی علوم دینی مسیحی است. او در ایالتی پیروز شد که دونالد ترامپ دو سال پیش آن را با اختلاف نزدیک به ۱۴ واحد درصد برده بود. رقیبش نیز از متحدان نزدیک رئیسجمهور امریکا بود.
آقای تالاریکو در کارزارش درباره ایمان مسیحی سخن میگفت و همزمان میکوشید رأی مستقلها و جمهوریخواهان را نیز بهدست آورد. او با دخالت دین در مکتبهای دولتی مخالفت میکرد. از جمله، از منتقدان قانون نصب متن «ده فرمان» در صنفهای درسی تگزاس بود.
بخشی از شهرت ملی او از مصاحبههایش آمد. حضور در پادکست جو روگن و سپس گفتوگو با استیون کولبر، مجری تلویزیونی، او را به مخاطبان بیشتری معرفی کرد. شبکه سیبیاس مصاحبه کولبر را پخش نکرد، اما ویدیوی آن در یوتیوب بهسرعت پربیننده شد. به گزارش رادیوی عمومی ملی امریکا، این توجه به افزایش کمکهای مالی به کارزار او نیز انجامید.
آنی اندروز از طبابت کودکان به سنای امریکا رسید
آنی اندروز، پزشک کودکان و نامزد دموکرات، دارلین گراهام را در کارولینای جنوبی شکست داد. او نخستین زنی است که در انتخابات سنای امریکا از این ایالت پیروز میشود. دموکراتها نیز از سال ۱۳۷۷ به اینسو در انتخابات سنا در کارولینای جنوبی پیروز نشده بودند.
اهمیت پیروزی او با نتیجه انتخابات ریاستجمهوری دو سال پیش روشنتر میشود. ترامپ در آن انتخابات، کارولینای جنوبی را با اختلاف نزدیک به ۱۸ واحد درصد برده بود.
خانم اندروز تجربه کار در شفاخانه را وارد کارزار انتخاباتی کرد. او گفته بود هنگام تشخیص بیماریهایی مانند آسم و دیابت، بارها با پدر و مادرهایی روبهرو شده که نخستین نگرانیشان قیمت دوا بوده است.
او در گفتوگو با رادیوی عمومی ملی امریکا گفت: «هیچ پدر و مادری در امریکا نباید هنگام شنیدن خبر بیماری مزمن فرزندش، نگران پولش باشد.»
افزایش دستمزد، دسترسی به خدمات صحی و کاهش هزینه مراقبت از کودکان از محورهای کارزارش بود. او همچنین وعده داده بود برای پایاندادن به معافیتهای مالیاتی ثروتمندان تلاش کند.
حمایت از محدودیتهای بیشتر بر سلاح نیز بخشی از فعالیت سیاسی او بوده است. سازمان «گیفوردز»، که برای کاهش خشونت با سلاح فعالیت میکند، از نامزدی او حمایت کرد. این سازمان پس از پیروزی خانم اندروز گفت تجربه او در طبابت کودکان میتواند به تلاش برای مقابله با خشونت مسلحانه کمک کند.
عبدل سید نخستین مسلمان منتخب سنای امریکا شد
عبدل سید، نامزد دموکرات در میشیگان، با شکست مایک راجرز، نماینده پیشین جمهوریخواه کانگرس، نخستین مسلمان منتخب سنای امریکا شد.
او ۴۲ سال دارد و پیشتر در بخش صحت عمومی کار کرده است. رقابت میشیگان از آزمونهای مهم انتخابات برای جناح چپ حزب دموکرات بود. این جناح میخواست نشان دهد نامزدی با برنامههایش میتواند در یکی از ایالتهای کلیدی امریکا نیز پیروز شود.
آقای سید بر کاهش هزینه زندگی و محدود کردن نفوذ پول شرکتها در سیاست تمرکز داشت. بیمه صحی همگانی با تامین مالی دولت از پیشنهادهای اصلی او بود. به گزارش رادیوی عمومی ملی امریکا، این پیامها به بسیج جوانان و کسانی کمک کرد که معمولا کمتر در انتخابات شرکت میکنند.
کارزار او با حملات تند جمهوریخواهان همراه بود. رقیبش کوشید او را به افراطگرایی اسلامی و اخوانالمسلمین مرتبط کند. رویترز نوشته است این ادعاها بدون ارائه شواهد مطرح شد و آقای سید آنها را رد کرده است.
او همچنین از مخالفان کمک نظامی امریکا به اسرائیل است. پیروزیاش کرسیای را برای دموکراتها حفظ کرد که پیشتر در اختیار گری پیترز، سناتور بازنشسته این حزب، بود.
نخستین امریکایی افغانتبار منتخب کانگرس
عایشه وهاب، دختر پناهجویان افغان، در رقابت حوزه چهاردهم کالیفرنیا برای یک دوره کامل نمایندگی کانگرس پیشتاز است. نتایج ابتدایی گزارششده از سوی رسانه محلی «کیکیوایدی» نشان میدهد او حدود ۵۸ درصد آرا را در برابر ملیسا هرناندز بهدست آورده است. هر دو نامزد دموکراتاند.
تا هنگام تهیه این گزارش، این منبع پیشتازی خانم وهاب را گزارش کرده و نتیجه رقابت را قطعی نخوانده است.
خانم وهاب پیش از انتخابات، در انتخابات ویژه ماه اسد برای تکمیل دوره نمایندگی اریک سوالول پیروز شده بود. او در یازدهم سنبله سوگند یاد کرد. اسناد رسمی مجلس نمایندگان، او را نخستین امریکایی افغانتبار منتخب کانگرس معرفی میکند.
او در نیویارک به دنیا آمده و در کالیفرنیا بزرگ شده است. در کودکی پدر و مادرش را از دست داد و مدتی زیر سرپرستی نهادهای مراقبت از کودکان بود. سپس خانوادهای در شهر فریمانت سرپرستی او را پذیرفت.
در زندگینامه انتخاباتیاش آمده است که خانوادهاش در بحران اقتصادی، خانه و کسبوکار خود را از دست داد. خودش نیز بیکار شد و به دلیل هزینه مسکن، ناچار شد از محل زندگیاش برود. او پس از نقل مکان به هیوارد، در نشستهای شورای شهر شرکت میکرد و از حقوق مستاجران و کارگران دفاع میکرد.
خانم وهاب در سال ۱۳۹۷ به شورای شهر هیوارد و در سال ۱۴۰۱ به سنای ایالتی کالیفرنیا راه یافت. او دکترای مددکاری اجتماعی دارد. مسکن ارزانتر، خدمات صحی و هزینه زندگی از موضوعاتی است که در فعالیت سیاسی و کارزارش دنبال کرده است.
اشلی مودی کرسی جمهوریخواهان را در فلوریدا حفظ کرد
اشلی مودی، سناتور جمهوریخواه فلوریدا، انجی نیکسون، نامزد دموکرات، را شکست داد و کرسی پیشین مارکو روبیو را برای حزبش حفظ کرد.
او پیشتر دادستان کل فلوریدا بود. پس از آنکه آقای روبیو وزیر خارجه شد، ران دیسانتیس، فرماندار فلوریدا، خانم مودی را به جای او به سنا فرستاد. انتخابات اخیر نخستین رقابت او برای کسب رأی مردم در مقام سناتور بود. او دو سال باقیمانده این دوره را تکمیل خواهد کرد.
رقابت او با نامزدی انجی نیکسون بیشتر مورد توجه قرار گرفت. خانم نیکسون در انتخابات مقدماتی دموکراتها، رقیبی را شکست داده بود که امکانات مالی بسیار بیشتری داشت. با این حال، نتوانست در انتخابات عمومی بر خانم مودی غلبه کند.
خانم مودی پس از پیروزی گفت به میلیونها نفری که به نامزد دیگری رأی دادهاند نیز توجه دارد. او گفت مردم دولتی پاسخگو میخواهند که فرصت بهبود زندگی خانوادههایشان را فراهم کند.
هریت هیگمن از مجلس نمایندگان به سنا رفت
هریت هیگمن، نماینده جمهوریخواه وایومینگ، با شکست جیمز برد، نامزد دموکرات، به سنای امریکا راه یافت. او جای سینتیا لومیس را میگیرد که تصمیم گرفته بود برای دوره دیگری نامزد نشود.
این سیاستمدار ۶۴ ساله پیشتر با شکست لیز چینی در انتخابات مقدماتی جمهوریخواهان در سال ۱۴۰۱ به شهرت ملی رسیده بود. خانم چینی از منتقدان سرسخت ترامپ بود و خانم هیگمن با حمایت او وارد آن رقابت شد.
خانم هیگمن برای رقابت سنا نیز حمایت ترامپ را داشت. او در ایالتی پیروز شد که رئیسجمهور امریکا دو سال پیش بیش از ۷۱ درصد آرای آن را بهدست آورده بود.
او وکیل است و با محدودیتهای دولت فدرال بر استفاده از زمینهای عمومی مخالفت میکند. انرژی، استخراج منابع و نقش دولت فدرال از محورهای فعالیت سیاسی او بوده است. خانم هیگمن پس از پیروزی گفت مردم وایومینگ او را برای وظیفه تازهای انتخاب کردهاند و وعده داد در سنا نیز بر سر انرژی، مهاجرت و مالیات مبارزه کند.
بایرون دونالدز نخستین فرماندار سیاهپوست فلوریدا شد
بایرون دونالدز، نماینده جمهوریخواه کانگرس و متحد نزدیک ترامپ، با شکست دیوید جولی، نامزد دموکرات، به مقام فرمانداری فلوریدا رسید. او نخستین سیاهپوستی است که برای این مقام در فلوریدا انتخاب میشود.
آقای دونالدز جانشین ران دیسانتیس خواهد شد که به دلیل محدودیت قانونی دورههای فرمانداری نمیتوانست دوباره نامزد شود. ادامه سیاستهای محافظهکارانه آقای دیسانتیس از پیامهای اصلی کارزار او بود.
او در کارزارش بر کاهش هزینه زندگی تمرکز داشت. کاهش مالیات املاک، آسانترکردن روند صدور مجوز ساختوساز و حذف برخی هزینههای اضافی بیمه از پیشنهادهایش بود. هزینه بیمه خانه از موضوعات مهم این رقابت در فلوریدا بود.
رقیب او، دیوید جولی، پیشتر نماینده جمهوریخواه کانگرس بود و سپس به دموکراتها پیوست. او کوشید رأی جمهوریخواهان ناراضی را نیز بهدست آورد، اما با برتری بزرگ مالی رقیبش روبهرو بود.
طبق اسناد مالی کارزارها که رسانه عمومی «دبلیوافاسیو» گزارش کرده، هزینه کارزار آقای دونالدز تا روزهای پایانی رقابت حدود ۱۶۶ میلیون دالر بود. این رقم برای آقای جولی نزدیک به ۲۵ میلیون دالر گزارش شده است.
این انتخابات چهرههایی با پیشینههای متفاوت را برجسته کرد. یک معلم، پزشکان، دختر پناهجویان افغان و سیاستمداران محافظهکار، هر کدام از مسیری به مرکز توجه رسیدند. در بسیاری از این کارزارها، بحث به هزینه دوا، کرایه خانه، دستمزد و بیمه برمیگشت.
نتایج انتخابات میاندورهای امریکا به ویژه پیروزی تاریخی عبدل سید در ایالت میشیگان، با واکنش برخی چهرههای سیاسی افغان روبهرو شده است.
صلاحالدین ربانی، رهبر حزب جمعیت اسلامی افغانستان از این پیروزی استقبال کرده و آن را نمادی از صداقت و باثبات ماندن دانسته است.
عبدل سید روز چهارشنبه در انتخابات میاندورهای سنای امریکا در ایالت میشیگان، رقیب جمهوریخواه خود را شکست داد و بهعنوان نخستین سناتور مسلمان تاریخ امریکا انتخاب شد.
رهبر حزب جمعیت اسلامی افغانستان در واکنش به این پیروزی، در یادداشتی در شبکه اجتماعی اکس به اظهارات عبدل سید درباره ثبات در مواضع سیاسی اشاره کرده است.
در این یادداشت، به نقل از نخستین سناتور مسلمان امریکا آمده است که او در همه شرایط و در برابر هر جمعی، همان حرفی را میزند که به آن باور دارد و در مواضع خود ثابتقدم میماند.
رنگین دادفر سپنتا، مشاور پیشین امنیت ملی افغانستان نیز در واکنش به نتایج انتخابات امریکا گفته است که این نتایج برای کشورهای آسیایی و آفریقایی و ملتهای تحت ستم جهان تغییر چشمگیری به همراه نخواهد داشت.
او با اشاره به تداوم سلطه اقتصادی و سیاسی قدرتهای غربی، تاکید کرده است که افغانستان برای رسیدن به آزادی باید از امید بستن به دیگران دست بردارد و به نیروی مبارزه و تلاش مردم خود تکیه کند.
آقای سپنتا همچنین دستنگری به دیگران را عامل «تحقیر و شکست» دانسته و بر نقش زنان و «مردان مبارز افغانستان» در دستیابی به آزادی تاکید کرده است.
نصیراحمد اندیشه، سفیر افغانستان در ژنو، با بازنشر بخشی از سخنرانی پیروزی عبدل سید، از نیروهای مخالف طالبان خواست بهجای انتظار برای حمایت بیرونی، برای ایجاد اجماع و تغییر در افغانستان اقدام کنند.
او با اشاره به جمله این سناتور مسلمان که گفته بود «امشب میتوانیم انشاءالله را به الحمدلله تبدیل کنیم»، نوشت که این تحول با انتظار برای «نجات معجزهآسا» به دست نمیآید، بلکه نیازمند مدارا، ذهن باز و کنار گذاشتن خودخواهی برای رسیدن به یک اجماع واقعی است.
سفیر افغانستان در ژنو افزود که باور بدون عمل بیمعنا است و با یادآوری این سخن که «به خدا توکل کن، اما زانوی شترت را ببند»، تأکید کرد ایمان جهت را نشان میدهد، اما اقدام و مسئولیتپذیری نتیجه میآورد.
او همچنین خواستار پایان دادن به اختلافات در میان مخالفان طالبان شد و نوشت اگر هدف برداشتن «طوق لعنت طالبان» از گردن افغانستان است، افغانها باید بهجای تکیه بر حامیان خارجی، خود بار اصلی این مسئولیت را بر دوش بگیرند.
طالبان و عزیزیگروپ قرارداد استخراج گاز جنگلکلان جوزجان و زغالسنگ بغلان را با هدف تولید ۱۰ هزار میگاوات برق امضا کردند. این توافق روز چهارشنبه ۱۳ عقرب، با سرمایهگذاری ۲۷۵ میلیون دالری نهایی شد.
مراسم امضای این قراردادها در کابل با حضور عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی ریاستوزرا، هدایتالله بدری، وزیر معادن و پترولیم طالبان، و مسئولان شرکتهای دولتی برگزار شد.
بر بنیاد این توافق، استخراج گاز طبیعی منطقه «جنگلکلان» جوزجان و زغالسنگ پلخمری بغلان با هدف تولید انرژی به عزیزیگروپ واگذار شده است
به گفته وزیر معادن طالبان، قرارداد گاز جوزجان برای ۳۰ سال منعقد شده و شرکت قراردادی متعهد به تولید هزار میگاوات برق از این حوزه است که سهم طالبان از آن ۷۵ درصد گاز استخراجشده به همراه ۱۵ درصد حقالامتیاز خواهد بود. بدری افزود که این دو پروژه در مجموع برای نزدیک به پنج هزار نفر شغل ایجاد میکند.
در همین حال، میرویس عزیزی، رئیس عزیزیگروپ، در این مراسم از برنامه کلی برای تولید ۱۰ هزار میگاوات برق در کشور خبر داد و ادعا کرد که این طرح در درازمدت برای پنج میلیون تن زمینه کار فراهم میسازد و عواید سالانه وزارت مالیه را تا ۱۰ میلیارد دالر افزایش میدهد.
او همچنین خاطر نشان کرد که سه پروژه تولید برق دیگر با ظرفیت ۳۳۰ میگاوات در نغلو، غزنی و باریکآب در حال اجراست و کار در بغلان و شبرغان نیز پس از پایان بررسیهای فنی آغاز خواهد شد.
پارسال نیز وزارت آب و انرژی طالبان تفاهمنامه تولید، انتقال و توزیع ۱۰ هزار میگاوات برق به ارزش ۱۰ میلیارد دالر را با شرکت عزیزیانرژی امضا کرد.
مقامات طالبان گفته بودند که با اجرای این پروژه، افغانستان در جریان هفت تا ۱۰ سال آینده، در بخش تولید انرژی به خودکفایی خواهد رسید.
شهیم احمدی، کارشناس مسائل اقتصادی در آلمان، در واکنش به این ادعاها به افغانستان اینترنشنال گفت که وعدههای رئیس عزیزیگروپ درباره درآمد میلیاردی و اشتغال پنج میلیونی ظرف پنج سال، کاملاً دور از واقعیت اقتصادی است.
او تأکید کرد که دستیابی به چنین درآمدی با این مقدار تولید برق، حتی در کشورهایی با اقتصادهای کلان و توسعهیافته نیز دستنیافتنی به شمار میرود.
افغانستان در حال حاضر بیش از ۷۰ درصد برق مصرفی خود را از کشورهای همسایه از جمله اوزبیکستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ایران وارد میکند.
در سالهای گذشته، قراردادهای متعددی در بخش معادن و انرژی با تبلیغات گسترده امضا شده، اما بیشتر آنها به دلیل کمبود سرمایه، تحریمهای مالی و نبود زیرساختهای تخنیکی به مرحله بهرهبرداری کامل نرسیدهاند.
دموکراتها با پیروزی در انتخابات میاندورهای، اکثریت هر دو مجلس کانگرس امریکا را از جمهوریخواهان گرفتند و موازنه قدرت در واشنگتن را تغییر دادند.
این پیروزی که در پی افزایش نارضایتی رأیدهندگان از سیاستهای دونالد ترامپ به دست آمد، دو سال پایانی ریاستجمهوری او را با چالشهای تازهای روبهرو خواهد کرد.
دموکراتها اکنون میتوانند از طریق کانگرس، مانع اجرای برخی برنامههای کاخ سفید شوند و نظارت بر سیاستهای داخلی و خارجی حکومت ترامپ را افزایش دهند. آنان همچنین میتوانند در سنا، تأیید انتصاب مقامهای ارشد حکومت و قضات فدرال را به تأخیر بیندازند یا متوقف کنند.
با این حال، تغییر اکثریت کانگرس به معنای دگرگونی فوری سیاستهای امریکا نیست. ترامپ همچنان اختیارات گستردهای دارد و میتواند با صدور فرمانهای اجرایی و استفاده از حق وتو، بخشی از برنامههای خود را پیش ببرد.
سیاست خارجی، برخلاف بسیاری از انتخابات میاندورهای گذشته، در انتخابات امسال نقش مهمی داشته است. جنگ امریکا و اسرائیل علیه ایران و تعرفههای تجاری ترامپ، هزینههای زندگی را افزایش داده و بر نگرانیهای اقتصادی رأیدهندگان افزوده است.
در نظرسنجی ماه اکتوبر رویترز و ایپسوس، ۷۸ درصد شرکتکنندگان گفتهاند که سیاستهای ترامپ به افزایش قیمتها دامن زده و درآمدشان دیگر کفاف هزینههای زندگی آنان را نمیکند.
این وضعیت یادآور انتخابات میاندورهای سال ۲۰۰۶ است که جمهوریخواهان در بحبوحه جنگ عراق، اکثریت هر دو مجلس کانگرس را از دست دادند. اکنون نیز افزایش قیمت سوخت و کالاهای اساسی باعث شده است که امریکاییها تأثیر سیاست خارجی حکومت را بیش از گذشته در زندگی روزمره خود احساس کنند.
تغییر موازنه قدرت در واشنگتن
جمهوریخواهان پیش از انتخابات، با ۲۱۸ کرسی در برابر ۲۱۴ کرسی دموکراتها در مجلس نمایندگان و ۵۳ کرسی در برابر ۴۷ کرسی در سنا، اکثریت شکنندهای داشتند. اکنون با پیروزی دموکراتها در هر دو مجلس، کانگرس از نهادی عمدتاً همراه با کاخ سفید به یکی از مهمترین مراکز نظارت بر حکومت ترامپ تبدیل خواهد شد.
دموکراتها با در اختیار گرفتن اکثریت مجلس نمایندگان، میتوانند ریاست کمیتههای مهم را به دست آورند، مقامهای حکومتی را احضار کنند و درباره عملکرد آنان تحقیق کنند. همچنین میتوانند در مذاکرات بودجه از کاخ سفید امتیاز بگیرند و تصویب بودجه برخی برنامههای حکومت را به شرایط مشخصی وابسته کنند.
در سنا نیز اکثریت جدید به دموکراتها امکان میدهد روند تأیید قضات، سفیران و مقامهای ارشد حکومت را متوقف کنند یا به تأخیر بیندازند. این اختیار میتواند بر توانایی ترامپ برای تعیین مقامهای مورد نظرش در نهادهای مهم حکومت تأثیر بگذارد.
با این همه، ترامپ همچنان حق وتو دارد و عبور از وتوی رئیسجمهور به رأی دوسوم اعضای هر دو مجلس نیاز دارد. از سوی دیگر، تصویب بیشتر قوانین در سنا عملاً به حمایت دستکم ۶۰ سناتور نیازمند است.
ویلیام آلن راینش، مشاور ارشد مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی امریکا، معتقد است که دموکراتها حتی بدون برخورداری از آرای کافی برای عبور از وتوی رئیسجمهور، ابزارهای مهمی در اختیار دارند. کانگرس میتواند بودجه برنامههای حکومت را تصویب یا رد کند، درباره عملکرد مقامها تحقیق کند و با برگزاری جلسات استماع، بحثهای عمومی درباره سیاستهای حکومت را تحت تأثیر قرار دهد.
جنگ ایران
ترامپ در ۲۸ فبروری، بدون دریافت مجوز قبلی کانگرس، جنگ علیه ایران را آغاز کرد. دموکراتها از آن زمان بارها خواستار توقف عملیات نظامی تا زمان دریافت مجوز کانگرس شدهاند. اکنون با در اختیار گرفتن اکثریت هر دو مجلس، میتوانند مقامهای ارشد وزارت دفاع و وزارت خارجه را برای پاسخگویی درباره اهداف، هزینهها و برنامههای جنگ به کانگرس فراخوانند.
مهمترین ابزار دموکراتها در این زمینه، اختیار کانگرس در تصویب بودجه است. ترامپ در ماه جون درخواست بودجهای به ارزش ۸۷.۶ میلیارد دالر ارائه کرد که ۲۱ میلیارد دالر آن برای تسلیحات مصرفشده علیه ایران و ۱۷.۳ میلیارد دالر دیگر برای هزینههای عملیاتی در نظر گرفته شده بود.
دموکراتها میتوانند تصویب بودجه اضافی جنگ را به ارائه توضیحات بیشتر یا دریافت مجوز کانگرس مشروط کنند. آنان همچنین میتوانند طرحهایی برای محدود کردن اختیارات جنگی رئیسجمهور ارائه دهند و از طریق کمیتههای مربوط، بر تصمیمهای نظامی کاخ سفید نظارت بیشتری داشته باشند.
ترامپ پس از اعلام نتایج انتخابات، در مصاحبه با شبکه فاکسنیوز پذیرفت که جنگ ایران در شکست جمهوریخواهان نقش داشته است. او با این حال از تصمیم خود برای آغاز جنگ دفاع کرد و گفت که رأیدهندگان اهمیت اقدامات او در قبال ایران را درک میکنند.
این اقدامات دموکراتها لزوماً به پایان جنگ منجر نخواهد شد. رئیسجمهور امریکا در مقام فرمانده کل نیروهای مسلح، اختیارات گستردهای در هدایت عملیات نظامی دارد و تلاش برای محدود کردن این اختیارات ممکن است با وتوی ترامپ روبهرو شود.
پیروزی دموکراتها بیش از آنکه به معنای پایان فوری جنگ باشد، میتواند هزینه سیاسی و مالی ادامه آن را برای ترامپ افزایش دهد.
روابط امریکا با روسیه، اوکراین و اسرائیل
تغییر موازنه قدرت در کانگرس میتواند بر سیاست امریکا در قبال روسیه و اوکراین نیز تأثیر بگذارد. ترامپ بخش زیادی از کمکهای مستقیم مالی و نظامی به اوکراین را متوقف کرده و با کاهش تحریمهای صادرات دیزل روسیه، انتقاد شماری از قانونگذاران هر دو حزب را برانگیخته است.
اکنون دموکراتها میتوانند طرحهای تازهای برای کمک به اوکراین ارائه کنند و برای بازگرداندن تحریمهای روسیه تلاش کنند. آنان همچنین میتوانند مقامهای حکومت را برای توضیح درباره روابط واشنگتن و مسکو به جلسات استماع فراخوانند.
با این حال، تصویب کمکهای تازه به اوکراین یا اعمال تحریمهای جدید همچنان ممکن است با مخالفت ترامپ روبهرو شود. از سوی دیگر، اختلافنظر درباره میزان حمایت از اوکراین تنها به دو حزب محدود نیست و در درون حزب دموکرات نیز دیدگاههای متفاوتی وجود دارد.
در مورد اسرائیل، کمکهای نظامی امریکا به یکی از موضوعات اختلاف در حزب دموکرات، بهویژه در میان جناح چپ آن، تبدیل شده است. ترامپ روز سهشنبه، سوم نوامبر، اعلام کرد که امریکا تا پایان سال به کمک نظامی سالانه ۳.۸ میلیارد دالری خود به اسرائیل پایان میدهد.
او گفت که این تصمیم را با توافق بنیامین نتانیاهو گرفته است، اما فروش تسلیحات امریکایی به اسرائیل ادامه خواهد یافت. ترامپ همچنین اذعان کرد که انتقاد دموکراتها از کمکهای نظامی به اسرائیل در این تصمیم نقش داشته است.
اکنون دموکراتها با در اختیار گرفتن ریاست کمیتههای مربوط در هر دو مجلس، میتوانند بر قراردادهای تسلیحاتی و همکاریهای نظامی امریکا و اسرائیل نظارت بیشتری داشته باشند.
با این حال، حمایت از اسرائیل همچنان یکی از موضوعاتی است که میان جناحهای مختلف حزب دموکرات اختلافنظر وجود دارد. بخشی از نمایندگان خواستار مشروط شدن کمکهای نظامی به رعایت حقوق بشر هستند، در حالی که گروهی دیگر بر حفظ همکاریهای امنیتی دو کشور تأکید میکنند.
تعرفهها و تلاش برای بازگرداندن اختیارات کانگرس
سیاست تجاری یکی دیگر از زمینههای اختلاف دموکراتها با ترامپ خواهد بود. ویلیام آلن راینش معتقد است که دموکراتها برای لغو تعرفههای مورد اختلاف، اصلاح قوانین تجاری و بازگرداندن اختیارات کانگرس تلاش خواهند کرد.
یکی از نخستین اهداف آنان میتواند لغو تعرفههای وضعشده بر کالاهای وارداتی از کانادا باشد.
راینش توضیح میدهد که ترامپ از برخی قوانین قدیمی برای گسترش اختیارات تجاری خود استفاده کرده است. برای نمونه، حکومت او واردات کابینت آشپزخانه را تهدیدی برای امنیت ملی تشخیص داده و بر این اساس تعرفه وضع کرده است.
دموکراتها میتوانند برای اصلاح این قوانین تلاش کنند و طرحهایی ارائه دهند که وضع تعرفههای تازه یا آغاز مذاکرات تجاری را به تأیید کانگرس مشروط کند.
در اختیار داشتن اکثریت هر دو مجلس، شانس تصویب چنین طرحهایی را افزایش میدهد، اما برای اجرایی شدن آنها همچنان باید بر مخالفت احتمالی ترامپ غلبه کنند.
اختلافات درونی دموکراتها بر سر تجارت
با این حال، راینش به اختلافات درونی حزب دموکرات نیز اشاره میکند. بخشی از این حزب به تجارت آزاد بدبین است و معتقد است جهانیشدن اقتصاد به کارگران و صنایع امریکایی آسیب رسانده است. در مقابل، جناح دیگری همچنان از تجارت آزاد و گسترش روابط اقتصادی بینالمللی دفاع میکند.
این دو جریان اگرچه در مخالفت با بسیاری از تعرفههای ترامپ اتفاق نظر دارند، هنوز بر سر یک سیاست تجاری جایگزین به توافق نرسیدهاند.
اکثریت دموکراتها در کانگرس این اختلافات را از میان نمیبرد. برعکس، اکنون که مسئولیت پیشبرد طرحهای قانونگذاری را بر عهده گرفتهاند، ناچار خواهند بود درباره سیاستهای اقتصادی و تجاری خود به توافق برسند.
دو سال آینده فرصتی برای دموکراتها خواهد بود تا اختلافات خود را کاهش دهند و پیش از انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸، برنامه اقتصادی مشخصی به رأیدهندگان ارائه کنند.
افزایش نظارت بر سیاستهای داخلی حکومت
در سیاست داخلی، یکی از مهمترین تغییرات، افزایش نظارت کانگرس بر عملکرد حکومت ترامپ خواهد بود.
به گزارش اسوشیتدپرس و واشنگتنپست، دموکراتها برای تحقیق درباره فعالیتهای تجاری خانواده ترامپ، عملکرد اداره مهاجرت، اخراج مهاجران و تعطیلی یا کاهش بودجه نهادهایی مانند اداره توسعه بینالمللی امریکا آماده شدهاند.
کمیتههای کانگرس میتوانند با درخواست اسناد و احضار مقامهای حکومتی، کاخ سفید را به پاسخگویی درباره این موضوعات وادار کنند.
رابرت گارسیا، نماینده دموکرات کالیفرنیا، که انتظار میرود ریاست کمیته نظارت مجلس نمایندگان را بر عهده بگیرد، گفته است که فعالیتهای تجاری خانواده ترامپ، معاملات ارزهای دیجیتال و عملکرد اداره مهاجرت و گمرک از موضوعات مورد توجه این کمیته خواهد بود.
احتمال استیضاح ترامپ یا شماری از وزیران او نیز مطرح است. اکنون که دموکراتها اکثریت مجلس نمایندگان را در اختیار دارند، میتوانند با رأی اکثریت روند استیضاح رئیسجمهور را پیش ببرند.
با این حال، برکناری ترامپ به رأی دوسوم اعضای سنا نیاز دارد و اکثریت ساده دموکراتها برای این کار کافی نخواهد بود.
حکیم جفریز، رهبر دموکراتها در مجلس نمایندگان، گفته است که حزبش هنوز درباره استیضاح تصمیمی نگرفته و هیچ گزینهای را از پیش کنار نگذاشته است.
دموکراتها همچنین میتوانند در زمینه خدمات صحی، حقوق سقط جنین و هزینههای مسکن طرحهایی ارائه کنند. لغو کاهش بودجه برنامه درمانی دولتی و تمدید کمکهای مالی بیمه درمانی از اولویتهایی است که رهبران این حزب مطرح کردهاند.
در مقابل، کاخ سفید نیز خود را برای رویارویی با کانگرس تحت رهبری دموکراتها آماده کرده است. رویترز گزارش داده است که مشاوران ترامپ از ماه اپریل راههای ادامه سیاستهای اقتصادی و مهاجرتی از طریق فرمانهای اجرایی را بررسی کردهاند.
ترامپ پس از انتخابات نیز گفت که ممکن است ابتدا طرحهای مورد مخالفت خود را وتو کند و سپس برای دستیابی به توافق با دموکراتها وارد مذاکره شود.
او در مصاحبه با فاکسنیوز ضمن اذعان به عملکرد خوب دموکراتها، گفت که در برخی زمینهها امکان همکاری میان کاخ سفید و کانگرس وجود دارد.
آیا دموکراتها میتوانند ترامپ را مهار کنند؟
پیروزی دموکراتها در هر دو مجلس کانگرس میتواند هزینه سیاسی و مالی تصمیمهای ترامپ را افزایش دهد، اما به معنای از دست رفتن اختیارات اجرایی او نیست.
جان آلترمن، تحلیلگر مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی امریکا، میگوید سیاست خارجی برای روسایجمهوری که در داخل کشور با محدودیتهای سیاسی روبهرو میشوند، اغلب عرصهای است که میتوانند در آن نسبتاً آزادانه عمل کنند.
از این منظر، افزایش فشار کانگرس حتی ممکن است ترامپ را به تمرکز بیشتر بر سیاست خارجی و تصمیمگیریهای یکجانبه سوق دهد.
با این حال، تحقیقات، جلسات استماع و اختلافات بودجهای میتوانند بخش قابل توجهی از وقت و توان حکومت را صرف پاسخگویی به کانگرس کنند.
اکثریت دموکراتها در هر دو مجلس همچنین به این معناست که ترامپ دیگر نمیتواند مانند دو سال نخست دور دوم ریاستجمهوری خود، برای تصویب برنامههایش بر حمایت رهبران جمهوریخواه کانگرس تکیه کند.
از سوی دیگر، دموکراتها نیز با مسئولیت تازهای روبهرو شدهاند. آنان باید میان نظارت بر حکومت ترامپ، پیشبرد برنامههای اقتصادی و حفظ وحدت درونی حزب توازن برقرار کنند.
پیروزی دموکراتها دوره تازهای از تقسیم قدرت را در واشنگتن آغاز کرده است. در دو سال باقیمانده ریاستجمهوری ترامپ، کاخ سفید با نظارت سختگیرانهتر کانگرس روبهرو خواهد بود و برای پیشبرد بسیاری از برنامههای خود ناچار به مذاکره و احتمالاً مصالحه با دموکراتها خواهد شد.