افغانستان اینترنشنال از طریق گفت‌وگو با دست‌کم یک شاهد عینی و اعضای خانواده دو قربانی دریافته است که شمار مهاجران افغان جان‌باخته در مرز ترکیه و ایران ممکن است بیش از هشت نفری باشد که اجسادشان در روزهای گذشته پیدا شده است.
منیر خان صافی به افغانستان اینترنشنال گفت برادرش، حامد صافی، پنجشنبه‌شب در منطقه مرزی ایران و ترکیه جان باخته است. به گفته او، این مورد جدا از مرگ هشت مهاجری است که پیش‌تر خبر پیدا شدن اجسادشان منتشر شده بود و اجسادشان در حال حاضر در وان ترکیه است.
افغانستان اینترنشنال اسنادی را مشاهده کرده است که نشان می‌دهد حامد، فرزند عبدالقیوم، حدود ۲۲ سال داشته از ولسوالی امام‌صاحب ولایت قندوز بود.
خانواده حامد می‌گوید جسد او اکنون در یک سردخانه دولتی در منطقه مرزی چالدران در خاک ایران نگهداری می‌شود. افغانستان اینترنشنال همچنین تصویری از جسد حامد را مشاهده کرده است.
تصاویر دیگری که افغانستان اینترنشنال دیده، به گفته خانواده این جوان را قبل از سفر به سوی مرز ترکیه در منطقه چالداران نشان می‌دهد.
جنید ۲۰ ساله در گفت‌وگو با افغانستان اینترنشنال نیروهای پولیس مرزی ترکیه و قاچاقچیان انسان را به بدرفتاری و خشونت علیه مهاجران متهم کرد. او گفت پنجشنبه‌شب همراه با حامد از دیوار مرزی ترکیه در منطقه چالدران عبور کردند، اما پس از ورود به خاک ترکیه به دست نیروهای مرزی افتادند.
به گفته جنید، نیروهای مرزی با آنها بدرفتاری و آنها را لت‌وکوب کردند. او مدعی شد که مأموران مهاجران را مجبور کردند در هوای سرد روی برف بایستند و بر بدن‌های برهنه‌شان آب سرد انداخته است. پولیس مرزی ترکیه همچنین متهم شده که لباس‌هایشان را کاملاً از تن‌شان درآوردند و سپس آنها را از دیوار مرزی به سوی ایران بازگرداندند.
جنید گفت او و حامد پس از ساعت‌ها پیاده‌روی در هوای سرد از حال رفتند و وقتی او به هوش آمد، متوجه شد که به یک اتاق منتقل شده و حامد جان باخته است. افغانستان اینترنشنال مستقلانه نمی‌تواند تایید کند که چه چیزی دقیقا سبب مرگ حامد شده است.
بر اساس داده‌های هواشناسی، دمای هوا در منطقه چالدران در پنجشنبه‌شب و جمعه گذشته به نزدیکی صفر درجه سانتی‌گراد رسید. دما در ساعات روز حدود پنج تا ۱۰ درجه بود.
خانواده حامد می‌گویند سوءاستفاده و اخاذی قاچاقچیان، آنچه شکنجه و خشونت نیروهای مرزی ترکیه توصیف می‌کنند، بازگرداندن اجباری مهاجران و سرمای شدید در مرگ او نقش داشته است. علت مرگ حامد تاکنون به‌طور مستقل تأیید نشده است.
روایت جنید و خانواده حامد یکی از مواردی است که افغانستان اینترنشنال درباره شرایط مهاجران در مرز ترکیه و ایران بررسی کرده است. تجربه سایر مهاجران و علت مرگ آنان ممکن است متفاوت باشد.
در روزهای گذشته، شماری از پناهجویان افغان با فرستادن ویدیوهایی به افغانستان اینترنشنال از خشونت در مناطق مرزی ترکیه شکایت کرده‌اند. آنان از اخاذی و بدرفتاری قاچاقچیان انسان و نیروهای مرزی و همچنین سرمای شدید در مسیرهای مهاجرتی گزارش داده‌اند.
پیدا شدن اجساد هشت مهاجر افغان
در یکی از این رویدادها، ویدیویی از اجساد هشت مرد جوان افغان در منطقه مرزی ترکیه و ایران منتشر شد که واکنش‌هایی را برانگیخت.
شریف نظری، برادر یکی از قربانیان، روز سه‌شنبه ۱۹ عقرب به افغانستان اینترنشنال گفت که برادرش، رضا نظری، را در میان این هشت نفر شناسایی کرده است. به گفته او، رضا آخرین فردی است که در ویدیوی منتشرشده از اجساد دیده می‌شود و احتمالاً جوان‌ترین قربانی این رویداد است.
افغانستان اینترنشنال اسنادی را مشاهده کرده است که نشان می‌دهد رضا نظری، فرزند علی‌چمن نظری و اهل ولایت بامیان، در دوم میزان ۱۳۸۸ (۲۴ سپتامبر ۲۰۰۹) به دنیا آمده است. بر اساس کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل متحد، افراد زیر ۱۸ سال کودک محسوب می‌شوند.
شریف نظری از مقام‌های ترکیه، ایران و طالبان خواست برای انتقال پیکر رضا به کابل همکاری کنند تا خانواده‌اش بتوانند او را به خاک بسپارند.
به گفته شریف نظری، پیکر قربانیان در شهر وان ترکیه نگهداری می‌شود و خانواده‌ها تاکنون به اجساد فرزندانشان دسترسی نداشته‌اند.
منابع آگاه روز یکشنبه ۱۷ عقرب ویدیویی از اجساد هشت مهاجر افغان را برای افغانستان اینترنشنال فرستادند. در این ویدیو اجساد هشت مرد جوان دیده می‌شود که چانههایشان با رشته‌هایی بسته شده است.
فردی که ویدیو را ضبط کرده، با لهجه فارسی افغانستان می‌گوید: «سلام داداش! این‌ها مسافران هستند.»
انجمن پناهجویان افغان در ترکیه نیز در گفت‌وگو با افغانستان اینترنشنال مرگ این هشت نفر را تأیید کرد. این انجمن گفت که تاکنون به افغان‌های ساکن شهر وان اجازه داده نشده است برای شناسایی یا مشاهده اجساد به شفاخانه مراجعه کنند.
رسانه‌های ترکیه گزارش داده‌اند که اجساد هشت مرد جوان در نزدیکی منطقه یوکاری‌تولگالی، از مربوطات شهرستان اوزالپ در استان وان و در فاصله حدود سه کیلومتری مرز ایران پیدا شده است. این رسانه‌ها هویت قربانیان را اعلام نکرده‌اند و سرمای شدید را علت مرگ آنان گزارش کرده‌اند.
با این حال، علت مرگ این هشت نفر به‌طور مستقل تأیید نشده است.
درخواست تحقیقات درباره مرگ مهاجران
اوزکان اوزتاش، خبرنگار ترکیه‌ای، روز دوشنبه به افغانستان اینترنشنال گفت که اداره محلی وان دستور داده است اطلاعات مربوط به این پرونده محرمانه بماند.
این رویداد با واکنش شماری از سیاستمداران مخالف دولت ترکیه روبه‌رو شده است.
گلجان کچماز سایغیت، نماینده حزب دموکراسی و برابری خلق‌ها در پارلمان ترکیه، روز دوشنبه در نامه‌ای به وزیر داخله این کشور خواستار آغاز تحقیقات قضایی، روشن‌شدن هویت قربانیان و بازداشت مظنونان احتمالی شد.
او در این نامه به موارد مشابه مرگ مهاجران در مناطق مرزی ترکیه اشاره کرده است. به گفته سایغیت، در ماه می ۲۰۰۲، پس از آب‌شدن برف‌ها در منطقه چالدران استان وان، اجساد ۱۹ مهاجر افغان پیدا شد. او همچنین به مرگ شماری از مهاجران در منطقه باش‌قلعه و مسیرهای مهاجرتی در سال ۲۰۱۹ اشاره کرده است.
این نماینده پارلمان با اشاره به تأثیر درگیری‌های منطقه‌ای و بحران‌های اقتصادی بر روند مهاجرت، خواستار اتخاذ تدابیر بیشتر برای حفاظت از حقوق مهاجران در مناطق مرزی شده است.
او همچنین از وزارت داخله ترکیه درباره شمار مهاجران نگهداری‌شده در مراکز بازگرداندن مهاجران در استان وان، آمار اخراج مهاجران در پنج سال گذشته و شمار افرادی که از سال ۲۰۲۰ از طریق ایران وارد این استان شده‌اند، اطلاعات خواسته است.
سایغیت همچنین درباره اقدامات دولت علیه شبکه‌های قاچاق انسان، شمار بازداشت‌شدگان مرتبط با این شبکه‌ها در پنج سال گذشته و تدابیر جلوگیری از نقض حقوق مهاجران در مراکز بازگرداندن پرسش کرده است.
سراج‌الدین بدیرهان‌اوغلو، رئیس شاخه حزب جمهوری‌خواه خلق ترکیه در شهر وان، نیز این رویداد را ناشی از ضعف مدیریت مهاجرت، کاستی‌های نظارت مرزی و بی‌توجهی به جان انسان‌ها دانست. او خواستار بررسی همه‌جانبه حادثه و شناسایی عاملان احتمالی آن شد.
ترکیه یکی از مسیرهای اصلی مهاجرت افغان‌ها به سوی یونان و دیگر کشورهای اروپایی است. این کشور همچنین میزبان شمار زیادی از مهاجران افغان است که برخی از آنان بدون مدارک معتبر اقامت در آنجا زندگی و کار می‌کنند.
یکی از اعضای خانواده نوجوانی که در مرز ترکیه کشته شده است، هویت او را برای افغانستان اینترنشنال تأیید کرد. شریف نظری، برادر این نوجوان، روز سه‌شنبه، ۱۹ عقرب، گفت که رضا نظری را در میان هشت جسدی که در مرز ایران و ترکیه پیدا شده‌اند، شناسایی کرده است.
شریف نظری به افغانستان اینترنشنال گفت که برادرش را در میان قربانیان شناسایی کرده است. به گفته او، رضا آخرین فردی است که در ویدیوی منتشرشده از اجساد دیده می‌شود و به نظر می‌رسد جوان‌ترین قربانی این رویداد باشد.
افغانستان اینترنشنال اسناد و مدارکی را مشاهده کرده که نشان می‌دهد رضا نظری، فرزند علی‌چمن نظری، باشنده ولایت بامیان، زاده دوم میزان ۱۳۸۸ (۲۴ سپتامبر ۲۰۰۹) است و بر اساس کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل متحد، کودک محسوب می‌شود.
شریف نظری گفت که از سرنوشت برادرش اطلاعی نداشته است. او از مقام‌های ترکیه، ایران و طالبان خواست برای انتقال پیکر رضا به کابل همکاری کنند تا خانواده‌اش بتوانند او را به خاک بسپارند.
آقای نظری افزود که پیکر قربانیان در حال حاضر در شهر وان ترکیه نگهداری می‌شود و خانواده‌ها به اجساد فرزندانشان دسترسی ندارند.
منابع آگاه روز یکشنبه، ۱۷ عقرب، ویدیویی از پیکرهای هشت مهاجر افغان در منطقه مرزی ایران و ترکیه برای افغانستان اینترنشنال فرستادند. در این ویدیو، اجساد هشت مرد جوان دیده می‌شود که چانههایشان با رشته‌هایی بسته شده است.
فردی که این ویدیو را ثبت کرده، با لهجه فارسی افغانستان می‌گوید: «سلام داداش! این‌ها مسافران هستند.»
انجمن پناهجویان در ترکیه هم در گفت‌وگو با افغانستان اینترنشنال مرگ این هشت نفر را تأیید کرد. این انجمن گفت که تاکنون به افغان‌های ساکن شهر وان اجازه داده نشده است تا برای شناسایی یا مشاهده اجساد به شفاخانه بروند.
رسانه‌های ترکیه گزارش داده‌اند که اجساد هشت مرد جوان در نزدیکی منطقه یوکاری‌تولگالی، از مربوطات منطقه اوزالپ در استان وان و در فاصله حدود سه کیلومتری مرز ایران پیدا شده است. این رسانه‌ها هویت قربانیان را اعلام نکرده و علت مرگ آنها را سرمای شدید گزارش کرده‌اند.
با این حال، علت مرگ قربانیان به‌طور مستقل تأیید نشده است.
صدور دستور حفظ محرمانه اطلاعات
اوزکان اوزتاش، خبرنگار ترکیه‌ای، روز دوشنبه به افغانستان اینترنشنال گفت که اداره محلی وان دستور داده است که این پرونده محرمانه بماند.
این رویداد با واکنش شماری از سیاستمداران مخالف حکومت ترکیه نیز روبه‌رو شده است.
گلجان کچماز سایغیت، نماینده حزب دموکراسی و برابری خلق‌ها در پارلمان ترکیه، روز دوشنبه در نامه‌ای به وزیر داخله کشورش، خواستار آغاز تحقیقات قضایی، روشن‌شدن هویت قربانیان و بازداشت مظنونان احتمالی شد.
آقای سایغیت در این نامه به موارد مشابه مرگ مهاجران در مناطق مرزی ترکیه اشاره کرده است. به گفته این نماینده، در ماه می ۲۰۰۲، پس از آب‌شدن برف‌ها در منطقه چالدران استان مرزی وان، اجساد ۱۹ مهاجر افغان پیدا شد. او همچنین به مرگ شماری از مهاجران در منطقه باش‌قلعه و مسیرهای مهاجرتی در سال ۲۰۱۹ اشاره کرده است.
این نماینده پارلمان با اشاره به تأثیر بحران‌های اقتصادی و درگیری‌های منطقه‌ای بر روند مهاجرت، خواستار اتخاذ تدابیر بیشتر برای حفاظت از حقوق مهاجران در مناطق مرزی شده است.
او همچنین از وزارت داخله ترکیه درباره شمار مهاجران نگهداری‌شده در مراکز بازگرداندن مهاجران در استان وان، آمار اخراج مهاجران در پنج سال گذشته و شمار افرادی که از سال ۲۰۲۰ از طریق ایران وارد این استان شده‌اند، اطلاعات خواسته است.
سراج‌الدین بدیرهان‌اوغلو، رئیس شاخه حزب جمهوری‌خواه خلق ترکیه در شهر وان، نیز این رویداد را ناشی از ضعف مدیریت مهاجرت، کاستی‌های نظارت مرزی و بی‌توجهی به جان انسان‌ها دانست. او خواستار بررسی همه‌جانبه حادثه و شناسایی عاملان احتمالی آن شد.
ترکیه یکی از مسیرهای اصلی مهاجرت افغان‌ها به سوی یونان و دیگر کشورهای اروپایی است. این کشور همچنین میزبان شمار زیادی از مهاجران افغان است که برخی از آنان بدون مدارک معتبر اقامت زندگی و کار می‌کنند.
باشندگان نورستان می‌گویند که طالبان مالیات بر انتقال جلغوزه و چهارمغز را افزایش داده و از هر سیر جلغوزه ۵۰۰ افغانی و از هر سیر چهارمغز ۱۰۰ افغانی می‌گیرد. به گفته آنها، باغداران توان پرداخت مبالغ سنگینی را ندارند و این اقدام فشار اقتصادی بر زندگی و معیشت‌شان را افزایش داده است.
شماری از باشندگان ولسوالی مندول نورستان به افغانستان اینترنشنال گفتند پیش از این از هر بوری جلغوزه که حدود هفت سیر وزن دارد، ۱۰۰ افغانی مالیه گرفته می‌شد، اما اکنون میزان مالیات چندین برابر افزایش یافته است.
منابع محلی می‌گویند این مالیات از سوی ریاست زراعت و مالداری طالبان در نورستان تعیین شده و مأموران طالبان با ارائه برگه‌های کتبی، از مردم مالیه می‌گیرند.
به گفته آنان، این روند در ولسوالی‌های مندول، نورگرام و دوآب جریان دارد و از اول میزان ۱۴۰۵، همزمان با آغاز فصل جمع‌آوری جلغوزه، اجرا شده است.
باشندگان نورستان غربی می‌گویند که درآمد اصلی بسیاری از خانواده‌ها از فروش جلغوزه، چهارمغز و لوبیا تأمین می‌شود. آنان این محصولات را به بازار لغمان می‌برند و در بدل آن روغن، برنج و آرد خریداری می‌کنند، اما در مسیر راه با ایست اخذ مالیات روبه‌رو می‌شوند و از آنان پول گرفته می‌شود.
به گفته منابع، روزانه حدود ۲۰ تا ۲۵ موتر از سه ولسوالی نورستان غربی به‌سوی لغمان رفت‌وآمد می‌کنند. میزان دقیق محصولات انتقال شده در یک روز مشخص نیست، اما به گفته منابع، در برخی روزها حدود ۱۰۰ سیر جلغوزه به بازار لغمان انتقال داده می‌شود.
شماری از باشندگان ولسوالی مندول با فرستادن ویدیویی به افغانستان اینترنشنال، از افزایش مالیات شکایت کرده‌اند. یکی از آنان در این ویدیو می‌گوید که مردم توان پرداخت مالیات تعیین‌شده را ندارند.
باشنده دیگری می‌گوید که از محصولی به ارزش پنج هزار افغانی، ۵۰۰ افغانی و از محصولی به ارزش ۱۰ هزار افغانی، هزار افغانی مالیه گرفته می‌شود.
این باشنده می‌گوید که آنان دکاندار هستند نه تاجر و توان پرداخت چنین مالیاتی را ندارند. او از والی طالبان در نورستان و دیگر مقام‌های مسئول این گروه خواست تا به این موضوع رسیدگی و مالیات را کاهش دهند.
باشندگان نورستان غربی گفتند که با مشکلات اقتصادی و بیکاری روبه‌رو هستند و افزایش مالیات بر محصولات زراعتی، فشار بیشتری بر زندگی آنان وارد کرده است.
جلغوزه و چهارمغز از محصولات مهم طبیعی و جنگلی افغانستان به‌شمار می‌روند که در ولایت‌های شرقی، به‌ویژه نورستان، کنر و لغمان، جمع‌آوری و به بازار عرضه می‌شوند.
شماری از خانواده‌های روستایی در نورستان برای تأمین نیازهای غذایی و درآمد خود به جمع‌آوری و فروش محصولات جنگلی وابسته هستند.
فدراسیون کریکت اسکاتلند در اعتراض به محدودیت‌های طالبان بر حقوق زنان و دختران و نگرانی‌ها درباره وضعیت حقوق بشر در افغانستان اعلام کرده است که در مسابقات دوجانبه و خارج از چارچوب رقابت‌های شورای بین‌المللی کریکت با تیم ملی افغانستان بازی نخواهد کرد.
بر اساس این تصمیم، دو تیم تنها در رقابت‌های رسمی زیر نظر شورای بین‌المللی کریکت می‌توانند با یکدیگر روبه‌رو شوند.
فدراسیون کریکت اسکاتلند روز دوشنبه دلیل این تصمیم را نگرانی از وضعیت حقوق زنان و دختران در افغانستان و محدودیت‌هایی عنوان کرده است که پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ بر زندگی زنان اعمال شده است.
از زمان تسلط دوباره طالبان بر قدرت در افغانستان، زنان و دختران از حضور در رقابت‌های ورزشی محروم شده‌اند و دسترسی آنان به آموزش و فرصت‌های کاری نیز به‌شدت محدود شده است.
طالبان در واکنش به این انتقادات می‌گویند که حقوق زنان را مطابق با «شریعت اسلامی» رعایت می‌کنند و مسائل داخلی افغانستان باید در داخل کشور حل شود.
تصمیم اسکاتلند در حالی گرفته شده است که پیش از این، استرالیا و انگلستان نیز روابط دوجانبه کریکت با افغانستان را به حالت تعلیق درآورده بودند. افغانستان از سال ۲۰۱۷ عضویت کامل شورای بین‌المللی کریکت را به دست آورده است.
فدراسیون کریکت اسکاتلند گفته است که این سیاست را هر سال یک‌بار یا در صورت اتخاذ تصمیم مهم از سوی شورای بین‌المللی کریکت و یا تغییر اساسی در وضعیت افغانستان، دوباره بررسی خواهد کرد.
تاکنون هئت کریکت افغانستان درباره این تصمیم اظهار نظر نکرده است. تیم ملی کریکت اسکاتلند از زمان برگزاری جام جهانی بیست‌آوره سال ۲۰۲۱ تاکنون در هیچ مسابقه رسمی بین‌المللی با افغانستان روبه‌رو نشده است.
فدراسیون کریکت اسکاتلند گفته است که بورد کریکت افغانستان در ماه جولای، پیش از برگزاری سلسله مسابقات تیم ملی مردان افغانستان در برابر ایرلند، خواستار استفاده از امکانات تمرینی در اسکاتلند شده بود.
به گفته این فدراسیون، بورد کریکت افغانستان در ماه سپتامبر نیز برای استفاده از امکانات تمرینی اسکاتلند در ارتباط با لیگ برتر بیست‌آوره افغانستان درخواست دیگری ارائه کرده بود.
کریکت اسکاتلند همچنین اعلام کرده است که به تعهدات قراردادی خود در برابر بازیکنان پابند می‌ماند و اگر شورای بین‌المللی کریکت به لیگ افغانستان مجوز رسمی بدهد، برای بازیکنان افغان گواهی عدم مخالفت صادر خواهد کرد.
این فدراسیون تاکید کرده است که صدور چنین مجوزی و حضور بازیکنان در لیگ افغانستان به معنای حمایت کریکت اسکاتلند از حکومت طالبان یا سیاست‌های آن نخواهد بود.
منیر ستوری، نماینده پارلمان اروپا از فرانسه می‌گوید که مذاکره با طالبان برای بازگرداندن مهاجران افغان با اصول دموکراتیک و ارزش‌های بنیادین اروپا در تضاد است. او این مذاکرات را مغایر با موضع رسمی اتحادیه اروپا درباره به‌رسمیت‌نشناختن طالبان دانست.
آقای ستوری در یادداشتی که در وب‌سایت یوروپ اکولوژی نشر شده نوشت تغییر این موضع نه در شورای امور خارجی اتحادیه اروپا بررسی شده و نه به تصویب پارلمان اروپا رسیده است.
رئیس کمیسیون فرعی حقوق بشر پارلمان اروپا افزود که طالبان در برابر همکاری برای بازگرداندن مهاجران، خواهان استقرار نمایندگان خود در سفارتخانه‌های کشورهای اروپایی و ازسرگیری کمک‌های اقتصادی شده‌اند.
این نماینده پارلمان اروپا در یادداشت خود تاکید کرد که ترس و حساسیت شدید «ضد مهاجرتی» نه‌تنها مختص دولت‌های راست‌گرا و راست افراطی است بلکه دولت‌های دیگر نیز را فرا گرفته است.
آقای ستوری نوشت نمونه آن دولت سوسیال‌دموکرات مته فردریکسن در دنمارک و دولت ائتلافی فریدریش مرتس در آلمان با حضور سوسیال‌دموکرات‌ها است.
این نماینده پارلمان اروپا می‌گوید این روند باعث شده است که این دولت‌ها و به دنبال آنها کمیسیون اروپا، اصول بنیادینی را زیر پا بگذارند که تاکنون در مرکز شکل‌گیری اروپای دموکراتیک قرار داشته‌اند.
او نوشت اگر دولت‌های اروپایی برای بازگرداندن مهاجران افغان حاضرند با طالبان، با وجود نقض گسترده حقوق بشر از سوی این گروه، مذاکره کنند، ممکن است در آینده همین منطق را درباره کشورهای دیگر نیز به کار بگیرند.
در بخشی از یادداشت او آمده است: «شاید فردا هم برای بازگرداندن شهروندان روس و ایرانی به کشورهای‌شان، با ولادیمیر پوتین یا ملاهای ایران مذاکره کنند. این نهایت تناقص است.»
آقای ستوری همچنین گفت به همین دلیل از یوهانس لوخنر، معاون مدیر بخش مهاجرت در کمیسیون اروپا و سازمان‌دهنده نشست بروکسل، خواسته است در جلسه پنجم نوامبر کمیته فرعی حقوق بشر پارلمان اروپا درباره این مذاکرات توضیح دهد.
او گفت که در این دیدار، ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر افغانستان، نماینده کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل و متخصص آسیای جنوبی در سازمان عفو بین‌الملل نیز در این نشست حضور داشتند.
به گفته آقای ستوری، در جریان این نشست، دیگر طرف‌های گفت‌وگو نیز نتوانستند جز تأیید وضعیت فاجعه‌بار حقوق بشر در افغانستان، به‌ویژه وضعیت زنان، پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، چیز دیگری بگویند.
او با اشاره به وضعیت حقوق بشر در افغانستان گفت طالبان در سال ۲۰۲۱ وعده داده بودند که حق آموزش زنان و دختران را رعایت کنند، اما به این وعده عمل نکردند.
این نماینده پارلمان اروپا همچنین به بازگشت اجباری شش میلیون مهاجر افغان از ایران و پاکستان از سال ۲۰۲۳ اشاره کرد و گفت بازگرداندن پناهجویان افغان از اروپا به کشوری که با بحران حقوق بشر و وضعیت وخیم زنان روبه‌رو است، غیرمسوولانه و غیرانسانی است.
آقای ستوری تعامل با طالبان را متناقض و مغایر با ارزش‌های دموکراتیک و حقوق بشری اروپا دانست و تاکید کرد که پارلمان اروپا باید در برابر آنچه او انحراف دولت‌های اروپایی و کمیسیون اروپا از ارزش‌های دموکراتیک این اتحادیه می‌داند، ایستادگی کند.
در سنبله ۱۳۸۰، زمانی که امریکا برای حمله نظامی به طالبان آماده می‌شد، پاکستان در موقعیت دشواری قرار گرفت. اسلام‌آباد از متحدان نزدیک طالبان بود، حاکمیت این گروه را به رسمیت شناخته و از آن حمایت می‌کرد و بر رهبران سیاسی و نظامی طالبان نفوذ زیادی داشت.
اما پس از حملات یازدهم سپتامبر و افزایش فشار امریکا، پاکستان ناچار شد میان طالبان، متحد پیشین خود، و ایالات متحده، شریک راهبردی‌اش، یکی را انتخاب کند.
پرویز مشرف، رئیس‌جمهور و فرمانده وقت ارتش پاکستان، خواسته‌های واشنگتن را پذیرفت. او حمایت خود را از ائتلاف بین‌المللی به رهبری امریکا در مبارزه با تروریسم اعلام کرد، حریم هوایی و تأسیسات نظامی پاکستان را برای عملیات نظامی امریکا علیه طالبان در اختیار این کشور گذاشت و زمینه ازسرگیری روابط با واشنگتن را فراهم کرد.
این تصمیم آغاز فصل جدیدی در سیاست خارجی پاکستان بود، اما روابط این کشور با طالبان به‌طور کامل قطع نشد.
پس از مداخله نظامی امریکا و سقوط نخستین اداره طالبان، روابط دو طرف وارد روند پیچیده‌ای از «حمایت و مخالفت» شد. بیست سال بعد، زمانی که طالبان در ۱۵ آگست ۲۰۲۱ وارد کابل شدند، عمران خان، نخست‌وزیر وقت پاکستان، پیروزی این گروه را «شکستن زنجیرهای بردگی» توصیف کرد.
بازگشت طالبان به قدرت، از نگاه اسلام‌آباد تحقق آرزوهای دیرینه این کشور درباره افغانستان بود؛ اما پنج سال بعد، روابط میان حامی و متحد پیشین به مرحله جنگ آشکار، حملات هوایی، درگیری‌های نظامی و بی‌اعتمادی عمیق رسیده است. چه عواملی در پس این تنش‌ها قرار دارند؟
ظهور طالبان؛ تلاش پاکستان برای نفوذ در افغانستان
در اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی، پس از خروج اتحاد جماهیر شوروی، افغانستان به میدان جنگ‌های داخلی میان گروه‌های مجاهدین بدل شد. پاکستان در این جنگ‌ها و مسائل سیاسی افغانستان نفوذ گسترده‌ای داشت و در شکل‌گیری و گسترش تحریک طالبان نیز نقش مهمی ایفا کرد.
پس از تسلط طالبان بر کابل در سال ۱۹۹۶، پاکستان در کنار عربستان سعودی و امارات متحده عربی، اداره این گروه را به رسمیت شناخت. اسلام‌آباد طالبان را تنها یک متحد سیاسی نمی‌دانست، بلکه این گروه را بخش مهمی از راهبرد منطقه‌ای خود در قبال افغانستان تلقی می‌کرد. پاکستان خواهان حکومتی در کابل بود که مانع گسترش نفوذ هند شود و نگرانی‌های امنیتی این کشور را در نظر بگیرد.
با وجود اختلاف‌هایی که در سال‌های پایانی نخستین دوره اداره طالبان، به دلیل حضور اسامه بن لادن و القاعده و برخی تصمیم‌های طالبان میان دو طرف به وجود آمده بود، پاکستان همچنان روابط رسمی خود را با این گروه حفظ کرد.
پس از حملات یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱، ایالات متحده از پاکستان خواست از ائتلاف بین‌المللی علیه القاعده و طالبان حمایت کند.
پرویز مشرف در یک سخنرانی تلویزیونی در ۱۹ سپتامبر، تصمیم خود برای همکاری با امریکا را اعلام کرد. پاکستان به نیروهای امریکایی اجازه استفاده از حریم هوایی و تأسیسات نظامی خود را داد، اطلاعات استخباراتی را با واشنگتن شریک کرد و در عملیات بازداشت اعضای القاعده نیز مشارکت داشت.
با این حال، پاکستان روابط خود را به‌طور کامل با طالبان قطع نکرد. مشرف تلاش می‌کرد در کنار پایان حکومت طالبان، راه مشارکت شماری از اعضای این گروه در ساختار سیاسی آینده افغانستان نیز باز بماند. در ۱۶ اکتبر ۲۰۰۱، کالین پاول، وزیر امور خارجه امریکا، در سفر به اسلام‌آباد موضوع نقش سیاسی چهره‌های میانه‌رو طالبان را مطرح کرد. مشرف نیز گفت که در میان طالبان افرادی وجود دارند که می‌توانند در ساختار سیاسی آینده افغانستان نقش داشته باشند.
پس از سقوط طالبان، نمایندگان گروه‌های مختلف سیاسی افغانستان در کنفرانس بن گردهم آمدند، اما طالبان به این نشست دعوت نشد. پاکستان حکومت جدید افغانستان را به رسمیت شناخت، اما همچنان درباره نفوذ جبهه متحد در کابل و حضور احتمالی هند در افغانستان نگرانی داشت.
به این ترتیب، اسلام‌آباد با سقوط طالبان مخالفت نکرد، اما تلاش کرد راه نفوذ سیاسی این گروه در آینده افغانستان همچنان باز بماند.
از دوستی رسمی تا سیاست دوگانه
پس از سقوط طالبان، روابط پاکستان و امریکا در چارچوب جنگ علیه تروریسم گسترش یافت، اما اهداف درازمدت دو کشور درباره افغانستان یکسان نبود.
امریکا می‌خواست طالبان را از قدرت دور نگه دارد، اما همزمان پرسش‌هایی درباره نقش پاکستان در سازمان‌دهی دوباره شبکه‌های پیشین طالبان و فراهم‌کردن پناهگاه برای اعضای این گروه مطرح می‌شد. واشنگتن بر اسلام‌آباد فشار وارد می‌کرد، اما پاکستان تأکید داشت که جنگ افغانستان باید به‌جای راه‌حل نظامی، از طریق توافق سیاسی پایان یابد.
پاکستان به مسئله افغانستان از دریچه رقابت با هند نگاه می‌کرد و نگران بود که یک حکومت نزدیک به هند در کابل، فشار راهبردی بر مرزهای غربی پاکستان را افزایش دهد. به همین دلیل، اسلام‌آباد از یک‌سو روابط رسمی خود را با حکومت افغانستان و امریکا حفظ می‌کرد و از سوی دیگر، ارتباطاتش با طالبان را قطع نمی‌کرد.
در اواخر دهه ۲۰۱۰، نقش پاکستان بار دیگر در آغاز مذاکرات میان امریکا و طالبان اهمیت پیدا کرد. اسلام‌آباد در برقراری ارتباط میان رهبران طالبان و نمایندگان امریکا کمک کرد و از روابط خود برای پیشبرد مذاکرات صلح بهره گرفت.
در ۲۹ فبروری ۲۰۲۰، توافق‌نامه صلح میان امریکا و طالبان در دوحه، پایتخت قطر امضا شد. بر اساس این توافق‌نامه، امریکا جدول زمانی خروج نیروهایش را پذیرفت و طالبان تعهد کردند که اجازه ندهند از خاک افغانستان علیه امریکا و متحدانش استفاده شود.
اما این توافق‌نامه، توافق نهایی میان حکومت جمهوری افغانستان و طالبان درباره تقسیم قدرت یا پایان جنگ نبود. در کنار مذاکرات بین‌الافغانی، پیشروی طالبان در میدان جنگ ادامه یافت و در نهایت، نظام جمهوری در آگست ۲۰۲۱ سقوط کرد.
پاکستان از این توافق‌نامه استقبال کرد و نقش خود را در روند صلح مهم می‌دانست. اسلام‌آباد ادعا می‌کرد که کنترول کامل بر طالبان ندارد و خواهان راه‌حل سیاسی در افغانستان است؛ اما نفوذ این کشور بر طالبان واقعیتی انکارناپذیر بود.
با این حال، بازگشت طالبان به قدرت نشان داد که نفوذ پاکستان به معنای تحقق همه خواسته‌های این کشور نیست. طالبان پس از به‌دست گرفتن قدرت، اولویت‌های سیاسی و امنیتی خود را نیز دنبال کردند.
«شکستن زنجیرهای بردگی»
در ۱۵ آگست ۲۰۲۱، زمانی که طالبان وارد کابل شدند، عمران خان، نخست‌وزیر وقت پاکستان، پیروزی این گروه را «شکستن زنجیرهای بردگی» توصیف کرد. دیگر مقام‌های پاکستانی نیز اظهارات مشابهی مطرح کردند.
اما موضع وزارت امور خارجه پاکستان محتاطانه بود. اسلام‌آباد تصمیم نگرفت که اداره طالبان را فوراً به رسمیت بشناسد و خواستار تشکیل حکومت فراگیر و تعامل سیاسی شد. اسلام‌آباد نگران بود که طالبان مانند دوره نخست حکومت خود بار دیگر در انزوای بین‌المللی قرار بگیرند.
تفاوت دیدگاه میان رهبری سیاسی و نظامی پاکستان و نهادهای دیپلماتیک این کشور، دو جنبه از ارزیابی اسلام‌آباد را نشان می‌داد. از یک‌سو، پیروزی طالبان به‌عنوان پایان نفوذ امریکا و فرصتی برای گسترش نفوذ منطقه‌ای پاکستان در افغانستان ارزیابی می‌شد؛ اما از سوی دیگر، پاکستان در قبال حکومت جدید محتاط بود و نمی‌خواست با فشارهای بین‌المللی روبه‌رو شود.
اسلام‌آباد انتظار داشت که بازگشت طالبان به قدرت، نفوذ هند را محدود و نگرانی‌های امنیتی پاکستان را کاهش دهد؛ اما در پس این ارزیابی، یک پرسش مهم نادیده گرفته شده بود: آیا طالبان پس از به‌دست گرفتن قدرت همچنان تابع خواسته‌های امنیتی پاکستان خواهند ماند یا به‌عنوان یک حکومت مستقل، تصمیم‌های خود را بر اساس نیازهای سیاسی و داخلی‌شان اتخاذ خواهند کرد؟
از مشارکت راهبردی تا رویارویی نظامی
بازگشت طالبان به قدرت برای پاکستان به معنای بازگشت یک متحد پیشین به حکومت بود. اما پنج سال بعد، روابط اسلام‌آباد و کابل با بحرانی روبه‌رو شده است که به درگیری‌های نظامی، حملات هوایی، بسته‌شدن گذرگاه‌ها و اتهام‌زنی‌های متقابل رسیده است.
تا اوایل نوامبر ۲۰۲۶، روابط دو طرف به دلیل اختلاف‌های امنیتی و بی‌اعتمادی متقابل همچنان پرتنش باقی مانده است.
مهم‌ترین موضوع اختلاف، فعالیت‌های تحریک طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی) است. اسلام‌آباد ادعا می‌کند که رهبران و جنگجویان این گروه در افغانستان پناهگاه دارند و از خاک این کشور حملات علیه پاکستان را سازمان‌دهی می‌کنند. پاکستان از طالبان می‌خواهد که مانع فعالیت‌های این گروه شوند و اقدامات عملی علیه آن انجام دهند.
در گزارش‌های ناظران سازمان ملل متحد نیز درباره فعالیت‌های تحریک طالبان پاکستان و حضور این گروه در افغانستان ابراز نگرانی شده است.
اما اداره طالبان این اتهام‌ها را رد می‌کند. ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، می‌گوید که این گروه مسئول ناامنی در پاکستان نیست و اسلام‌آباد نباید مشکلات داخلی خود را به افغانستان نسبت دهد.
موضوع اختلاف‌ها تنها به مسئله تی‌تی‌پی محدود نمی‌شود. درگیری‌های مکرر در امتداد دیورند، اتهام حمایت از داعش و مخالفان طالبان علیه پاکستان، حملات هوایی پاکستان، اقدامات تلافی‌جویانه طالبان و محدودیت‌های رفت‌وآمد از دیگر عوامل تیرگی روابط دو طرف هستند.
پاکستان در روزهای ۲۱ و ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶ در افغانستان حملات هوایی انجام داد. مقام‌های پاکستانی گفتند که این حملات مواضع گروه‌های مسلح را هدف قرار داده‌اند، اما طالبان افغانستان از تلفات غیرنظامیان خبر دادند. پاکستان در اول اکتوبر نیز حملات هوایی دیگری در افغانستان انجام داد و تاکنون پایان این حملات و درگیری‌ها اعلام نشده است.
یکی دیگر از جنبه‌های اساسی این بحران، روابط تاریخی ایدئولوژیک، سازمانی و نظامی میان طالبان افغانستان و طالبان پاکستان است.
این دو گروه ساختارها و رهبران جداگانه‌ای دارند، اما به دلیل روابط تاریخی و نزدیکی فکری، ارتباط میان آنها به موضوعی نگران‌کننده از نظر امنیتی برای پاکستان تبدیل شده است.
انتظار پاکستان این بود که طالبان به‌عنوان متحد پیشین، خواسته‌های امنیتی اسلام‌آباد را در نظر بگیرند؛ اما با توجه به روابط گذشته، حمایت‌ها، شعارهای مذهبی و جهادی و عوامل دیگر، مهار تحریک طالبان پاکستان برای طالبان افغانستان کار آسانی نیست.
در همین نقطه، تضاد اساسی میان انتظارات دو طرف شکل می‌گیرد.
پاکستان می‌خواهد طالبان علیه گروه‌های مسلحی که از خاک افغانستان فعالیت می‌کنند و امنیت پاکستان را هدف قرار می‌دهند، اقدامات قاطع انجام دهند؛ اما طالبان نمی‌خواهد مسئولیت حل مشکلات امنیتی داخلی پاکستان را بر عهده بگیرد یا به گفته امیرخان متقی، برای خود در داخل کشور دردسر ایجاد کند.
چین، قطر و ترکیه برای میانجی‌گری و دستیابی به توافق میان پاکستان و طالبان تلاش کرده‌اند، اما به دلیل اختلاف‌های امنیتی و خواسته‌های متقابل، تاکنون راه‌حل پایداری به دست نیامده است.
به این ترتیب، بازگشت طالبان به قدرت به آن فرصت راهبردی‌ای تبدیل نشد که پاکستان انتظارش را داشت. این تحولات همچنین نشان داد که به قدرت رسیدن متحد یک کشور در ارگ ریاست‌جمهوری افغانستان، به این معنا نیست که آن کشور می‌تواند بر سیاست‌ها و تمام تصمیم‌های حکومت افغانستان تأثیر بگذارد.
