ادعاهای اخیر ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، بحث‌ها پیرامون امنیت در افغانستان و حضور گروه‌های شبه‌نظامی در منطقه را تشدید کرده است. تازه‌ترین ادعای مجاهد حاکی از آن است که داعش در افغانستان ریشه‌کن شده و تا تاریخ ۷ نوامبر ۲۰۲۶، از خاک پاکستان فعالیت می‌کند.
این ادعا از سوی پاکستان که پیوسته نگرانی‌های خود را درباره فعالیت شبه‌نظامیان از خاک افغانستان مطرح کرده، رد شده است.
مشکلات امنیتی در سراسر منطقه همچنان وجود دارد.
با وجود ادعای مجاهد مبنی بر اینکه افغانستان اکنون از وجود داعش پاک‌سازی شده است، ارزیابی‌های نظارتی سازمان ملل متحد نشان می‌دهد که شاخه خراسان داعش (ISKP) همچنان به عنوان یک تهدید بزرگ در افغانستان و منطقه تلقی می‌شود. اگرچه این گروه در پی عملیات‌های ضدتروریسم طالبان تضعیف شده است، اما تا ریشه‌کن شدن فاصله زیادی دارد. صرفاً کاهش شمار حملات به این معنا نیست که آن‌ها تمام جنگجویان، شبکه‌ها، روند سربازگیری و توانایی‌های خود را از دست داده‌اند.
ارزیابی‌های سازمان ملل ادعاهای ریشه‌کنی را رد می‌کند
ارزیابی‌های نظارتی شورای امنیت سازمان ملل نشان می‌دهد که شاخه خراسان داعش همچنان حضور دارد. در گزارش ویژه کشوری آژانس پناهندگی اتحادیه اروپا (EUAA) در فبروری ۲۰۲۶ آمده است که تیم پشتیبانی تحلیلی و نظارت بر تحریم‌های سازمان ملل، شمار اعضای شاخه خراسان داعش را در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰۰۰ نفر برآورد کرده است. این امر نشان می‌دهد که چگونه این گروه در مناطق شمالی و شمال‌شرقی افغانستان گسترش یافته است. این ارزیابی در سال ۲۰۲۵ انجام شده است.
تازه‌ترین گزارش تیم نظارتی سازمان ملل، به شماره ۳۸، تصریح می‌کند که شاخه خراسان داعش همچنان بزرگ‌ترین تهدید تروریستی برای مقام‌های طالبان و منطقه به شمار می‌رود. در این گزارش همچنین آمده است: «با وجود تلاش‌های طالبان برای مبارزه با شاخه خراسان داعش و محدود کردن توانایی‌های سایر سازمان‌ها، طالبان نتوانسته‌اند معضل بزرگ‌تر تروریسم را در داخل افغانستان ریشه‌کن کنند (۹۲).»
اگرچه این گروه به دلیل عملیات‌های ضدتروریسم طالبان، به‌ویژه در مناطق شمالی و شهرهای بزرگی همچون کابل، تضعیف شده است، اما در حال حاضر در مرحله بازسازی به سر می‌برد. آن‌ها همچنان قصد دارند حملات پراکنده و پرنفوذی را انجام دهند.
حضور شاخه خراسان داعش در شمال افغانستان
این گزارش همچنین بیان می‌کند که شاخه خراسان داعش به شمال افغانستان نقل مکان کرده است. شبکه‌های آموزشی آن‌ها در امتداد مرز میان پاکستان و افغانستان، از جمله در ایالت خیبرپختونخوا، گسترش یافته است. آن‌ها همچنین در حومه شهر کابل نیز حضور دارند.
افرادی از سوریه نیز به افغانستان منتقل شده‌اند. دو نفر در اواخر سال ۲۰۲۵ به افغانستان سفر کردند و یکی از آن‌ها در نوامبر ۲۰۲۵ با فرماندهان شاخه خراسان داعش در کنر درباره فعالیت‌هایی که تاجیکستان را هدف قرار می‌دهد، گفت‌وگو کرده است. با این حال، خاطرنشان شده است که ورود شمار زیادی از افراد از سوریه تأیید نشده است.
این موضوع به روشنی نشان می‌دهد که پیوندهایی میان افغانستان و جنبش‌های بزرگ‌تر شبه‌نظامی وجود دارد. شاخه خراسان داعش قادر است به شیوه‌ای غیرمتمرکز عمل کند؛ به این معنا که می‌تواند افراد را گرد هم آورد و همچنان ارتباطات بین‌المللی خود را حفظ کند. این امر باعث می‌شود تشخیص میزان واقعی قدرت آن‌ها بر اساس تعداد حملاتی که در داخل افغانستان انجام می‌دهند، دشوار باشد.
این موضوع تنها به پاکستان محدود نمی‌شود. کشورهای آسیای میانه نیز نگران سربازگیری، جابه‌جایی و حملات احتمالی هستند که این گروه می‌تواند به راه بیندازد. این یک معضل منطقه‌ای است که باید به آن رسیدگی شود.
تلاش‌های ضدتروریسم طالبان
نادرست خواهد بود اگر بگوییم طالبان برای مقابله با شاخه خراسان داعش تلاشی نکرده‌اند. این موضوع به رسمیت شناخته شده است که آن‌ها عملیات‌های ضدتروریسمی را انجام داده‌اند که به کشته یا بازداشت شدن فرماندهان، متلاشی شدن هسته‌ها و کاهش توانایی‌های این گروه منجر شده است.
با این حال، طالبان نیز اخیراً اظهار داشته‌اند که شاخه خراسان داعش همچنان یک نگرانی امنیتی است.
عبدالحق وثیق، رئیس استخبارات طالبان، از شرکت‌های فناوری مانند تلگرام و تیک‌تاک خواست تا در مقابله با سربازگیری آنلاین، ارتباطات و تبلیغات داعش همکاری کنند. او همچنین درباره استفاده این گروه از فناوری‌های جدید ابراز نگرانی کرد.
اگر داعش به طور کامل در افغانستان ریشه‌کن شده است، پس چرا مقام‌های امنیتی طالبان بر شبکه‌های سربازگیری، فناوری و فعالیت‌های منطقه‌ای آن‌ها تأکید می‌کنند؟
در واقعیت، اگرچه ممکن است طالبان شاخه خراسان داعش را از طریق عملیات‌های ضدتروریسم تضعیف کرده باشند، اما این گروه ریشه‌کن نشده است.
نگرانی‌های امنیتی مطرح‌شده از سوی پاکستان
پاکستان پیوسته این نگرانی را مطرح کرده است که گروه‌های شبه‌نظامی فعال در خاک افغانستان، تهدیدی جدی برای امنیت این کشور محسوب می‌شوند. آن‌ها به‌طور خاص نگرانی‌های خود را درباره تحریک طالبان پاکستان (TTP) به دلیل افزایش حملات پس از تیره شدن روابط میان دو کشور مطرح کرده‌اند.
همان‌طور که در گزارش اگست ۲۰۲۶ اشاره شده است، مقام‌های طالبان همچنان از تحریک طالبان پاکستان حمایت می‌کنند و مدعی‌اند که افغانستان میزبان گروه‌های تروریستی نیست. با این حال، حدود ۲۰۰۰ جنگجوی تحریک طالبان پاکستان و خانواده‌هایشان از مناطق مرزی با پاکستان به نقاط دورتر منتقل شده‌اند.
ادعاهای پاکستان درباره پناهگاه‌های امن در افغانستان و اتهام‌های طالبان مبنی بر فعالیت داعش در پاکستان نیازمند تحقیقات مستقل است. اظهارات هیچ‌یک از دو کشور نباید به عنوان حقیقت محض پذیرفته شود، اما سازمان ملل نشان داده است که یک معضل مشروع و واقعی در خصوص حضور گروه‌های شبه‌نظامی در افغانستان وجود دارد.
فاصله گرفتن از اتهام‌زنی‌ها
بازی اتهام‌زنی میان کابل و اسلام‌آباد می‌تواند توجه را از اصل موضوع منحرف کند. یک راهبرد مشروع و منطقه‌ای برای مبارزه با تروریسم باید به اجرا درآید. این راهبرد باید شامل تبادل اطلاعات، تحقیق مستقل درباره فعالیت‌های شبه‌نظامیان، بررسی حملات فرامرزی و انجام اقداماتی برای جلوگیری از سربازگیری و گسترش شبکه‌ها باشد. سازمان ملل متحد و سازمان‌های امنیتی منطقه‌ای می‌توانند در این زمینه کمک کنند.
ادعاهای مجاهد باید در کنار شواهد بین‌المللی سنجیده شود. در حالی که سازمان ملل موفقیت‌های طالبان در زمینه مبارزه با تروریسم را تأیید کرده، اما همچنین نشان داده است که شاخه خراسان داعش همچنان حضور دارد، در حال بازسازی است و جاه‌طلبی‌های منطقه‌ای دارد.
امنیت افغانستان را نمی‌توان بر اساس ادعاهای آن‌ها قضاوت کرد. باید ثابت شود که آن‌ها برای مقابله با شبکه‌های شبه‌نظامی و کاهش توانایی‌هایشان جهت جلوگیری از هرگونه تهدید علیه کشورهای همسایه اقداماتی انجام داده‌اند. تا زمانی که این کار انجام نشود، درک اینکه چگونه آن‌ها می‌توانند ادعا کنند داعش را به طور کامل شکست داده‌اند، دشوار خواهد بود.
در سنبله ۱۳۸۰، زمانی که امریکا برای حمله نظامی به طالبان آماده می‌شد، پاکستان در موقعیت دشواری قرار گرفت. اسلام‌آباد از متحدان نزدیک طالبان بود، حاکمیت این گروه را به رسمیت شناخته و از آن حمایت می‌کرد و بر رهبران سیاسی و نظامی طالبان نفوذ زیادی داشت.
اما پس از حملات یازدهم سپتامبر و افزایش فشار امریکا، پاکستان ناچار شد میان طالبان، متحد پیشین خود، و ایالات متحده، شریک راهبردی‌اش، یکی را انتخاب کند.
پرویز مشرف، رئیس‌جمهور و فرمانده وقت ارتش پاکستان، خواسته‌های واشنگتن را پذیرفت. او حمایت خود را از ائتلاف بین‌المللی به رهبری امریکا در مبارزه با تروریسم اعلام کرد، حریم هوایی و تأسیسات نظامی پاکستان را برای عملیات نظامی امریکا علیه طالبان در اختیار این کشور گذاشت و زمینه ازسرگیری روابط با واشنگتن را فراهم کرد.
این تصمیم آغاز فصل جدیدی در سیاست خارجی پاکستان بود، اما روابط این کشور با طالبان به‌طور کامل قطع نشد.
پس از مداخله نظامی امریکا و سقوط نخستین اداره طالبان، روابط دو طرف وارد روند پیچیده‌ای از «حمایت و مخالفت» شد. بیست سال بعد، زمانی که طالبان در ۱۵ آگست ۲۰۲۱ وارد کابل شدند، عمران خان، نخست‌وزیر وقت پاکستان، پیروزی این گروه را «شکستن زنجیرهای بردگی» توصیف کرد.
بازگشت طالبان به قدرت، از نگاه اسلام‌آباد تحقق آرزوهای دیرینه این کشور درباره افغانستان بود؛ اما پنج سال بعد، روابط میان حامی و متحد پیشین به مرحله جنگ آشکار، حملات هوایی، درگیری‌های نظامی و بی‌اعتمادی عمیق رسیده است. چه عواملی در پس این تنش‌ها قرار دارند؟
ظهور طالبان؛ تلاش پاکستان برای نفوذ در افغانستان
در اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی، پس از خروج اتحاد جماهیر شوروی، افغانستان به میدان جنگ‌های داخلی میان گروه‌های مجاهدین بدل شد. پاکستان در این جنگ‌ها و مسائل سیاسی افغانستان نفوذ گسترده‌ای داشت و در شکل‌گیری و گسترش تحریک طالبان نیز نقش مهمی ایفا کرد.
پس از تسلط طالبان بر کابل در سال ۱۹۹۶، پاکستان در کنار عربستان سعودی و امارات متحده عربی، اداره این گروه را به رسمیت شناخت. اسلام‌آباد طالبان را تنها یک متحد سیاسی نمی‌دانست، بلکه این گروه را بخش مهمی از راهبرد منطقه‌ای خود در قبال افغانستان تلقی می‌کرد. پاکستان خواهان حکومتی در کابل بود که مانع گسترش نفوذ هند شود و نگرانی‌های امنیتی این کشور را در نظر بگیرد.
با وجود اختلاف‌هایی که در سال‌های پایانی نخستین دوره اداره طالبان، به دلیل حضور اسامه بن لادن و القاعده و برخی تصمیم‌های طالبان میان دو طرف به وجود آمده بود، پاکستان همچنان روابط رسمی خود را با این گروه حفظ کرد.
پس از حملات یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱، ایالات متحده از پاکستان خواست از ائتلاف بین‌المللی علیه القاعده و طالبان حمایت کند.
پرویز مشرف در یک سخنرانی تلویزیونی در ۱۹ سپتامبر، تصمیم خود برای همکاری با امریکا را اعلام کرد. پاکستان به نیروهای امریکایی اجازه استفاده از حریم هوایی و تأسیسات نظامی خود را داد، اطلاعات استخباراتی را با واشنگتن شریک کرد و در عملیات بازداشت اعضای القاعده نیز مشارکت داشت.
با این حال، پاکستان روابط خود را به‌طور کامل با طالبان قطع نکرد. مشرف تلاش می‌کرد در کنار پایان حکومت طالبان، راه مشارکت شماری از اعضای این گروه در ساختار سیاسی آینده افغانستان نیز باز بماند. در ۱۶ اکتبر ۲۰۰۱، کالین پاول، وزیر امور خارجه امریکا، در سفر به اسلام‌آباد موضوع نقش سیاسی چهره‌های میانه‌رو طالبان را مطرح کرد. مشرف نیز گفت که در میان طالبان افرادی وجود دارند که می‌توانند در ساختار سیاسی آینده افغانستان نقش داشته باشند.
پس از سقوط طالبان، نمایندگان گروه‌های مختلف سیاسی افغانستان در کنفرانس بن گردهم آمدند، اما طالبان به این نشست دعوت نشد. پاکستان حکومت جدید افغانستان را به رسمیت شناخت، اما همچنان درباره نفوذ جبهه متحد در کابل و حضور احتمالی هند در افغانستان نگرانی داشت.
به این ترتیب، اسلام‌آباد با سقوط طالبان مخالفت نکرد، اما تلاش کرد راه نفوذ سیاسی این گروه در آینده افغانستان همچنان باز بماند.
از دوستی رسمی تا سیاست دوگانه
پس از سقوط طالبان، روابط پاکستان و امریکا در چارچوب جنگ علیه تروریسم گسترش یافت، اما اهداف درازمدت دو کشور درباره افغانستان یکسان نبود.
امریکا می‌خواست طالبان را از قدرت دور نگه دارد، اما هم‌زمان پرسش‌هایی درباره نقش پاکستان در سازمان‌دهی دوباره شبکه‌های پیشین طالبان و فراهم‌کردن پناهگاه برای اعضای این گروه مطرح می‌شد. واشنگتن بر اسلام‌آباد فشار وارد می‌کرد، اما پاکستان تأکید داشت که جنگ افغانستان باید به‌جای راه‌حل نظامی، از طریق توافق سیاسی پایان یابد.
پاکستان به مسئله افغانستان از دریچه رقابت با هند نگاه می‌کرد و نگران بود که یک حکومت نزدیک به هند در کابل، فشار راهبردی بر مرزهای غربی پاکستان را افزایش دهد. به همین دلیل، اسلام‌آباد از یک‌سو روابط رسمی خود را با حکومت افغانستان و امریکا حفظ می‌کرد و از سوی دیگر، ارتباطاتش با طالبان را قطع نمی‌کرد.
در اواخر دهه ۲۰۱۰، نقش پاکستان بار دیگر در آغاز مذاکرات میان امریکا و طالبان اهمیت پیدا کرد. اسلام‌آباد در برقراری ارتباط میان رهبران طالبان و نمایندگان امریکا کمک کرد و از روابط خود برای پیشبرد مذاکرات صلح بهره گرفت.
در ۲۹ فبروری ۲۰۲۰، توافق‌نامه صلح میان امریکا و طالبان در دوحه، پایتخت قطر امضا شد. بر اساس این توافق‌نامه، امریکا جدول زمانی خروج نیروهایش را پذیرفت و طالبان تعهد کردند که اجازه ندهند از خاک افغانستان علیه امریکا و متحدانش استفاده شود.
اما این توافق‌نامه، توافق نهایی میان حکومت جمهوری افغانستان و طالبان درباره تقسیم قدرت یا پایان جنگ نبود. در کنار مذاکرات بین‌الافغانی، پیشروی طالبان در میدان جنگ ادامه یافت و در نهایت، نظام جمهوری در آگست ۲۰۲۱ سقوط کرد.
پاکستان از این توافق‌نامه استقبال کرد و نقش خود را در روند صلح مهم می‌دانست. اسلام‌آباد ادعا می‌کرد که کنترول کامل بر طالبان ندارد و خواهان راه‌حل سیاسی در افغانستان است؛ اما نفوذ این کشور بر طالبان واقعیتی انکارناپذیر بود.
با این حال، بازگشت طالبان به قدرت نشان داد که نفوذ پاکستان به معنای تحقق همه خواسته‌های این کشور نیست. طالبان پس از به‌دست گرفتن قدرت، اولویت‌های سیاسی و امنیتی خود را نیز دنبال کردند.
«شکستن زنجیرهای بردگی»
در ۱۵ آگست ۲۰۲۱، زمانی که طالبان وارد کابل شدند، عمران خان، نخست‌وزیر وقت پاکستان، پیروزی این گروه را «شکستن زنجیرهای بردگی» توصیف کرد. دیگر مقام‌های پاکستانی نیز اظهارات مشابهی مطرح کردند.
اما موضع وزارت امور خارجه پاکستان محتاطانه بود. اسلام‌آباد تصمیم نگرفت که اداره طالبان را فوراً به رسمیت بشناسد و خواستار تشکیل حکومت فراگیر و تعامل سیاسی شد. اسلام‌آباد نگران بود که طالبان مانند دوره نخست حکومت خود بار دیگر در انزوای بین‌المللی قرار بگیرند.
تفاوت دیدگاه میان رهبری سیاسی و نظامی پاکستان و نهادهای دیپلماتیک این کشور، دو جنبه از ارزیابی اسلام‌آباد را نشان می‌داد. از یک‌سو، پیروزی طالبان به‌عنوان پایان نفوذ امریکا و فرصتی برای گسترش نفوذ منطقه‌ای پاکستان در افغانستان ارزیابی می‌شد؛ اما از سوی دیگر، پاکستان در قبال حکومت جدید محتاط بود و نمی‌خواست با فشارهای بین‌المللی روبه‌رو شود.
اسلام‌آباد انتظار داشت که بازگشت طالبان به قدرت، نفوذ هند را محدود و نگرانی‌های امنیتی پاکستان را کاهش دهد؛ اما در پس این ارزیابی، یک پرسش مهم نادیده گرفته شده بود: آیا طالبان پس از به‌دست گرفتن قدرت همچنان تابع خواسته‌های امنیتی پاکستان خواهند ماند یا به‌عنوان یک حکومت مستقل، تصمیم‌های خود را بر اساس نیازهای سیاسی و داخلی‌شان اتخاذ خواهند کرد؟
از مشارکت راهبردی تا رویارویی نظامی
بازگشت طالبان به قدرت برای پاکستان به معنای بازگشت یک متحد پیشین به حکومت بود. اما پنج سال بعد، روابط اسلام‌آباد و کابل با بحرانی روبه‌رو شده است که به درگیری‌های نظامی، حملات هوایی، بسته‌شدن گذرگاه‌ها و اتهام‌زنی‌های متقابل رسیده است.
تا اوایل نوامبر ۲۰۲۶، روابط دو طرف به دلیل اختلاف‌های امنیتی و بی‌اعتمادی متقابل همچنان پرتنش باقی مانده است.
مهم‌ترین موضوع اختلاف، فعالیت‌های تحریک طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی) است. اسلام‌آباد ادعا می‌کند که رهبران و جنگجویان این گروه در افغانستان پناهگاه دارند و از خاک این کشور حملات علیه پاکستان را سازمان‌دهی می‌کنند. پاکستان از طالبان می‌خواهد که مانع فعالیت‌های این گروه شوند و اقدامات عملی علیه آن انجام دهند.
در گزارش‌های ناظران سازمان ملل متحد نیز درباره فعالیت‌های تحریک طالبان پاکستان و حضور این گروه در افغانستان ابراز نگرانی شده است.
اما اداره طالبان این اتهام‌ها را رد می‌کند. ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، می‌گوید که این گروه مسئول ناامنی در پاکستان نیست و اسلام‌آباد نباید مشکلات داخلی خود را به افغانستان نسبت دهد.
موضوع اختلاف‌ها تنها به مسئله تی‌تی‌پی محدود نمی‌شود. درگیری‌های مکرر در امتداد دیورند، اتهام حمایت از داعش و مخالفان طالبان علیه پاکستان، حملات هوایی پاکستان، اقدامات تلافی‌جویانه طالبان و محدودیت‌های رفت‌وآمد از دیگر عوامل تیرگی روابط دو طرف هستند.
پاکستان در روزهای ۲۱ و ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶ در افغانستان حملات هوایی انجام داد. مقام‌های پاکستانی گفتند که این حملات مواضع گروه‌های مسلح را هدف قرار داده‌اند، اما طالبان افغانستان از تلفات غیرنظامیان خبر دادند. پاکستان در اول اکتوبر نیز حملات هوایی دیگری در افغانستان انجام داد و تاکنون پایان این حملات و درگیری‌ها اعلام نشده است.
یکی دیگر از جنبه‌های اساسی این بحران، روابط تاریخی ایدئولوژیک، سازمانی و نظامی میان طالبان افغانستان و طالبان پاکستان است.
این دو گروه ساختارها و رهبران جداگانه‌ای دارند، اما به دلیل روابط تاریخی و نزدیکی فکری، ارتباط میان آن‌ها به موضوعی نگران‌کننده از نظر امنیتی برای پاکستان تبدیل شده است.
انتظار پاکستان این بود که طالبان به‌عنوان متحد پیشین، خواسته‌های امنیتی اسلام‌آباد را در نظر بگیرند؛ اما با توجه به روابط گذشته، حمایت‌ها، شعارهای مذهبی و جهادی و عوامل دیگر، مهار تحریک طالبان پاکستان برای طالبان افغانستان کار آسانی نیست.
در همین نقطه، تضاد اساسی میان انتظارات دو طرف شکل می‌گیرد.
پاکستان می‌خواهد طالبان علیه گروه‌های مسلحی که از خاک افغانستان فعالیت می‌کنند و امنیت پاکستان را هدف قرار می‌دهند، اقدامات قاطع انجام دهند؛ اما طالبان نمی‌خواهد مسئولیت حل مشکلات امنیتی داخلی پاکستان را بر عهده بگیرد یا به گفته امیرخان متقی، برای خود در داخل کشور دردسر ایجاد کند.
چین، قطر و ترکیه برای میانجی‌گری و دستیابی به توافق میان پاکستان و طالبان تلاش کرده‌اند، اما به دلیل اختلاف‌های امنیتی و خواسته‌های متقابل، تاکنون راه‌حل پایداری به دست نیامده است.
به این ترتیب، بازگشت طالبان به قدرت به آن فرصت راهبردی‌ای تبدیل نشد که پاکستان انتظارش را داشت. این تحولات همچنین نشان داد که به قدرت رسیدن متحد یک کشور در ارگ ریاست‌جمهوری افغانستان، به این معنا نیست که آن کشور می‌تواند بر سیاست‌ها و تمام تصمیم‌های حکومت افغانستان تأثیر بگذارد.
پس از حمله نظامی امریکا به افغانستان در سال ۲۰۰۱ و سقوط اداره طالبان، موجی از حمایت سیاسی، مذهبی و مردمی از این گروه در پاکستان شکل گرفت.
در حالی که حکومت پاکستان به ائتلاف ضدتروریسم به رهبری امریکا پیوسته بود، هزاران نفر در مناطق قبایلی و ایالت خیبرپختونخوا برای جنگ در کنار طالبان اعلام آمادگی کردند. آنان به اعضای طالبان پناه دادند و برای اعزام نیرو به افغانستان، گروه‌های جنگی تشکیل دادند.
این روند بعدها نقش تعیین‌کننده‌ای در سازمان‌دهی دوباره طالبان و شکل‌گیری جنبش مسلحانه طالبان پاکستان داشت.
در اواخر سال ۲۰۰۱، زمانی که نیروهای بین‌المللی به رهبری امریکا به افغانستان حمله و اداره طالبان را سرنگون کردند، پاکستان با معادله پیچیده سیاسی و امنیتی روبه‌رو شد. حکومت این کشور به ائتلاف امریکا پیوست، اما در سطح سیاسی، مذهبی و مردمی مخالفت گسترده‌ای با مداخله نظامی امریکا وجود داشت.
بخشی از احزاب مذهبی، رهبران دینی و گروه‌های مسلح در پاکستان، حمله امریکا را «اشغال» خواندند و حمایت خود را از طالبان اعلام کردند. در نهادهای امنیتی پاکستان نیز از طالبان حمایت می‌شد. واکنش گروه‌های مذهبی در مناطق قبایلی نزدیک خط دیورند و بخش مالاکند ایالت خیبرپختونخوا آشکارتر بود؛ زیرا گروه‌های مذهبی از پیش در این مناطق نفوذ داشتند.
در این مناطق، اردوگاه‌هایی برای حمایت از طالبان ایجاد شد و شماری از مردم نیز درهای خانه‌های خود را به روی رهبران طالب و جنگجویان خارجی که از افغانستان فرار کرده بودند، باز کردند.
کارزار جهاد صوفی محمد
مولانا صوفی محمد، رهبر تحریک نفاذ شریعت محمدی در بخش مالاکند، از نخستین رهبران مذهبی بود که مداخله نظامی امریکا را «اشغال» خواند و کارزار اعزام جنگجویان به افغانستان را آغاز کرد.
او با عنوان «جهاد افغانستان» در مناطق مختلف بخش مالاکند اردوگاه‌هایی برای گردآوری نیرو ایجاد کرد. صوفی محمد در مدت چند هفته، لشکری متشکل از حدود هشت تا ۱۰ هزار نفر برای حمایت از طالبان آماده کرد.
اسرار خان، خبرنگار محلی دیر که در آن زمان کارزار صوفی محمد را از نزدیک دنبال می‌کرد، به افغانستان اینترنشنال گفت که در میان مردم مالاکند فضای احساسی و غیرمعمولی برای رفتن به جنگ شکل گرفته بود.
به گفته او، در شهرها و روستاها اردوگاه‌هایی ایجاد شده بود، مردم برای رفتن به افغانستان نام‌نویسی و از این کارزار حمایت مالی می‌کردند. او گفت اشتیاق مردم به اندازه‌ای زیاد بود که گاهی این احساس به وجود می‌آمد که گویا امریکا به پاکستان حمله کرده است.
اسرار خان می‌گوید: «برادر خودم نیز به لشکر صوفی محمد پیوسته و به باجور رفته بود تا از آن‌جا از مسیر لغرای وارد افغانستان شود.»
او می‌گوید پدرش از او خواست به باجور برود و برادرش را بازگرداند؛ اما وقتی به آن‌جا رسید، با صحنه‌ای روبه‌رو شد که خودش را نیز تحت تأثیر قرار داد.
به گفته او، افرادی که برای رفتن به افغانستان در یک مسجد گردهم آمده بودند، با گل استقبال می‌شدند. از بلندگوها شعارهای «الجهاد، الجهاد» و «مرگ بر امریکا» سر داده می‌شد و مردم سلاح‌های خود را بالا می‌بردند.
اسرار خان می‌گوید: «برای مدتی این فضا بر ذهن من نیز تأثیر گذاشت و من هم علاقه‌مند شدم که به این لشکر بپیوندم و به افغانستان بروم.»
در لشکر صوفی محمد افرادی از سنین مختلف حضور داشتند. بسیاری از آن‌ها سلاح‌های مدرن نداشتند؛ برخی شمشیر و برخی دیگر تفنگ‌های قدیمی پدران و پدربزرگان خود را با خود برده بودند.
حلیم اسد، خبرنگار محلی دیر، نیز درباره کارزار آن زمان می‌گوید که صوفی محمد با یک موتر پیکاپ رفت‌وآمد می‌کرد و از طریق بلندگو تلاوت قرآن کریم پخش می‌شد.
به گفته او، صوفی محمد به شهرهای مختلف بخش مالاکند سفر کرد و برای گردآوری نیرو در مناطق متعددی اردوگاه‌هایی ایجاد کرد. از جمله این اردوگاه‌ها می‌توان به گراس‌گراند سوات، چکدره، تالاش و بونیر اشاره کرد.
حلیم اسد می‌گوید صوفی محمد در شرایطی لشکر بزرگی از مردم را گردآوری کرد که طالبان هنوز به‌طور کامل از افغانستان عقب‌نشینی نکرده بودند. به گفته او، طالبان نیز پیامی به صوفی محمد فرستاده بودند و به دلیل وخامت وضعیت امنیتی از او خواسته بودند به افغانستان نرود؛ اما او با وجود این هشدار، لشکر خود را به افغانستان فرستاد.
به گفته خبرنگاران محلی، شمار زیادی از افراد این لشکر در افغانستان کشته یا بازداشت شدند و شماری از باشندگان ولسوالی دیر نیز هنوز ناپدید هستند.
فضای سیاسی و مذهبی پاکستان
عنایت‌الله خان، باشنده ولسوالی دیر و رئیس جماعت اسلامی در بخش مالاکند، به افغانستان اینترنشنال گفت که پس از سقوط حکومت طالبان، بسیاری از احزاب مذهبی و سیاسی پاکستان مداخله نظامی امریکا را محکوم کردند.
به گفته او، پاکستان در آن زمان روابط نزدیکی با طالبان داشت و احساسات ضد امریکایی نیز در این کشور گسترده بود. به همین دلیل، مردم از بخش‌های مختلف جامعه به اقدام نظامی امریکا علیه افغانستان واکنش منفی نشان دادند.
عنایت‌الله خان می‌گوید یکی دیگر از پیامدهای حمایت از طالبان این بود که گروه‌های مسلح کوچک در مناطق قبایلی با یکدیگر ارتباط و همکاری برقرار کردند. به گفته او، این گروه‌ها بعدها به شکل‌گیری تحریک طالبان پاکستان انجامیدند و در گسترش مقاومت مسلحانه علیه امریکا و نیروهای بین‌المللی نقش داشتند.
او اضافه می‌کند که حضور نظامی امریکا و متحدانش در خاک افغانستان، برای پاکستان و دیگر کشورهای منطقه نیز مایه نگرانی بود.
در مناطق قبایلی ایالت خیبرپختونخوا، وزیرستان شمالی و جنوبی نخستین مناطقی بودند که جنگجویان و فرماندهان طالب پس از عقب‌نشینی از افغانستان به آن‌ها پناه بردند.
در کنار طالبان افغان، جنگجویان عرب القاعده، اوزبیک‌ها، چچنی‌ها و افراد مسلح از کشورهای دیگر نیز به این مناطق منتقل شدند.
برخی از فرماندهان محلی طالبان پاکستان، از جمله نیک محمد وزیر، بیت‌الله محسود، حافظ گل‌بهادر و مولانا صادق نور، در کنار اعضای لشکر طیبه و دیگر گروه‌های جهادی پاکستانی، نقش مهمی در حمایت و سازمان‌دهی این جنگجویان در مناطق قبایلی داشتند.
پس از افزایش شمار جنگجویان خارجی، پاکستان تحت فشار امریکا نیروهای ارتش خود را در مناطق قبایلی مستقر کرد. در سال‌های ۲۰۰۳ و ۲۰۰۴ نیز عملیات نظامی علیه این جنگجویان آغاز شد.
در باجور، مولوی فقیر محمد به شماری از جنگجویان خارجی که از جنگ افغانستان فرار کرده بودند، پناه داد. اعضای القاعده نیز در میان این افراد حضور داشتند. ادعاهایی نیز درباره سفر ایمن‌الظواهری، رهبر القاعده، به باجور و برخورداری او از حمایت جنگجویان محلی در این منطقه مطرح شده بود.
نقش پاکستان در ظهور دوباره طالبان
سمیع یوسفزی، خبرنگار افغان که جنبش طالبان را از نزدیک دنبال کرده است، می‌گوید این جنبش از آغاز، شکل‌های مختلف حمایت دولتی و مردمی را در پاکستان تجربه کرده بود.
او به افغانستان اینترنشنال گفت که پس از جنگ‌های مجاهدین، ادامه جنگ‌های داخلی و بی‌ثباتی سیاسی در افغانستان، زمینه نگرانی‌های امنیتی را برای پاکستان فراهم کرده بود.
به گفته او، پاکستان می‌خواست در افغانستان نیرویی شکل بگیرد که مانع گسترش جنگ و بی‌ثباتی در آن سوی مرز شود و جایگزین گروه‌های پیشین مجاهدین باشد. به باور او، این عوامل زمینه حمایت دولتی و مردمی از جنبش طالبان در پاکستان را فراهم کردند.
سمیع یوسفزی می‌گوید پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، پاکستان به ائتلاف به رهبری امریکا پیوست، اما مخالفت داخلی با اقدام نظامی امریکا همچنان ادامه داشت.
او برای تقویت این مخالفت چند عامل را برمی‌شمارد: نفوذ جبهه متحد در ساختار حکومت جدید افغانستان، رقابت سیاسی میان پاکستان و هند، احساسات ضد امریکایی در جهان اسلام و سپس حمله امریکا به عراق.
به گفته او، این شرایط به طالبان فرصت داد تا توان و تشکیلات خود را برای ادامه مقاومت در برابر امریکا و متحدانش دوباره سازمان‌دهی کنند.
او اضافه می‌کند که در سال‌های ۲۰۰۴ و ۲۰۰۵، هم‌زمان با گسترش جنگ طالبان، مناطق قبایلی به مراکز مهمی برای سازمان‌دهی، ارتباطات و برنامه‌ریزی نظامی این گروه تبدیل شده بودند.
مدارس دینی و تأمین نیروی انسانی برای جنگ
یک خبرنگار افغان که درباره چگونگی حمایت از طالبان در پاکستان در کابل تحقیق کرده و نخواسته نامش فاش شود، می‌گوید مدارس دینی و سازمان‌های مذهبی در تأمین نیروی انسانی برای جنگ طالبان نقش مهمی داشتند.
او به افغانستان اینترنشنال گفت که هزاران نفر از طریق سازمان‌های مذهبی و جهادی طرفدار پاکستان در برخی مدارس دینی این کشور جذب و برای جنگ در کنار طالبان به افغانستان اعزام شدند.
به گفته او، رسانه‌های چاپی نیز در آن زمان در شکل‌دهی به تصویر طالبان نقش داشتند. در روزنامه‌ها و مجله‌ها مطالبی منتشر می‌شد که طالبان را به‌عنوان یک جنبش مقدس و دینی معرفی می‌کردند.
او می‌گوید جنگجویان پاکستانی که در جریان نخستین دوره حکومت طالبان در افغانستان کشته، بازداشت یا زخمی شده بودند، بعدها در گسترش حمایت از طالبان در مناطق خود تأثیرگذار شدند.
به گفته این خبرنگار، پس از تشکیل جمهوری اسلامی افغانستان، نفوذ هند به یکی از نگرانی‌های امنیتی پاکستان تبدیل شد. به باور او، مقام‌های پاکستانی به‌تدریج روابط و همکاری‌های پنهانی خود را با شماری از رهبران طالبان افغان، به‌ویژه جلال‌الدین حقانی و شبکه او، گسترش دادند.
طاهر خان، خبرنگار پاکستانی و کارشناس مسائل افغانستان، می‌گوید یکی از دلایل مهم همدلی مردمی با طالبان در پاکستان، سرنگونی حکومت این گروه از سوی امریکا بود.
به گفته او، پیش از آن نیز احساسات ضد امریکایی و طرفداران تفکر جهادی در پاکستان وجود داشتند و حمله نظامی به افغانستان زمینه بسیج و فعالیت بیشتر این گروه‌ها را فراهم کرد.
طاهر خان می‌گوید مداخله نظامی امریکا برای گروه‌های جهادی موجود در پاکستان یک موضع مشترک سیاسی و مذهبی ایجاد کرد و شرایط را برای گسترش مقاومت طالبان در آن سوی مرز فراهم کرد.
ایالات متحده امریکا در نشست وزیران خارجه گروه ۲۰ در اتلانتا، نگرانی‌های پاکستان درباره فعالیت گروه‌های تروریستی در افغانستان را تایید کرد. مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا، در این نشست گفت: «ما با پاکستان موافقیم و نمی‌خواهیم این کشور هدف تروریسم قرار گیرد.»
این موضع از نظر دیپلوماتیک اهمیت دارد، زیرا پاکستان بارها خواستار اقدام جدی علیه گروه‌های مسلح فعال در افغانستان شده است.
روبیو در پاسخ به پرسشی درباره نگرانی‌های امنیتی پاکستان، پذیرفت که اسلام‌آباد از عملکرد طالبان در جلوگیری از فعالیت‌های تروریستی در خاک افغانستان ناراضی است. او بار دیگر تاکید کرد: «ما با پاکستان موافقیم. نمی‌خواهیم این کشور هدف حملات قرار گیرد.»
سخنان وزیر خارجه امریکا نشان می‌دهد که واشنگتن نگرانی‌های امنیتی پاکستان را جدی می‌گیرد. با این حال، هنوز روشن نیست که این موضع‌گیری تا چه اندازه بر سیاست‌های عملی امریکا در قبال افغانستان و پاکستان تاثیر خواهد گذاشت.
تروریسم فرامرزی در سال‌های اخیر به یکی از مشکلات جدی امنیتی پاکستان تبدیل شده است. نیروهای امنیتی، پولیس و غیرنظامیان این کشور بارها هدف حملات گروه‌های مسلح قرار گرفته‌اند. اسلام‌آباد پیوسته از طالبان خواسته است اجازه ندهد گروه‌های مسلح از خاک افغانستان برای طراحی، سازمان‌دهی و اجرای حملات علیه پاکستان استفاده کنند.
مقام‌های پاکستانی معتقدند که دستیابی به ثبات پایدار در منطقه بدون اقدام موثر علیه این گروه‌ها امکان‌پذیر نیست.
یکی از نگرانی‌های اصلی اسلام‌آباد، توانایی و اراده طالبان برای جلوگیری از فعالیت گروه‌های مسلح در افغانستان است. پاکستان بارها درباره فعالیت تحریک طالبان پاکستان و افزایش حملات این گروه علیه دولت پاکستان هشدار داده است. از دید مقام‌های پاکستانی، وجود پناهگاه‌های امن برای جنگجویان، امکان برنامه‌ریزی و اجرای حملات را در اختیار آنان قرار می‌دهد.
تعهد طالبان به مبارزه با تروریسم نیز همواره با پرسش‌هایی همراه بوده است. اینکه طالبان تا چه اندازه توانایی و تمایل دارد مانع فعالیت گروه‌های مسلح در خاک افغانستان شود، موضوعی است که پیامدهای آن فراتر از مرزهای پاکستان می‌رود و امنیت منطقه را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
اگر طالبان نتواند نشان دهد که نگرانی‌های امنیتی پاکستان را جدی می‌گیرد، احتمال تشدید اختلاف‌ها میان کابل و اسلام‌آباد وجود دارد. ادامه این وضعیت می‌تواند امنیت مناطق مرزی را نیز تضعیف کند. در مقابل، اجرای اقدام‌های موثر برای مبارزه با تروریسم می‌تواند به کاهش خشونت و بهبود امنیت در هر دو کشور کمک کند.
اظهارات مارکو روبیو از این جهت اهمیت دارد که نشان‌دهنده پذیرش نگرانی‌های پاکستان در سطح دیپلوماسی امریکا است. موضع‌گیری مقام‌های بلندپایه واشنگتن می‌تواند زمینه تفاهم بیشتر میان دو کشور درباره مسائل امنیتی را فراهم کند.
با این حال، چنین اظهاراتی به‌تنهایی نمی‌تواند به حملات گروه‌های مسلح پایان دهد. کاهش این تهدیدها به گفت‌وگوهای مستمر، اعتماد متقابل و اجرای اقدام‌های عملی نیاز دارد. هدف این اقدام‌ها باید جلوگیری از برنامه‌ریزی و اجرای حملات از سوی گروه‌های مسلح باشد.
برای واشنگتن نیز این موضوع یک نگرانی امنیتی محسوب می‌شود. ثبات افغانستان با امنیت کشورهای همسایه پیوند دارد و ادامه فعالیت گروه‌های مسلح می‌تواند تلاش‌ها برای جلوگیری از شکل‌گیری دوباره شبکه‌های تروریستی فراملی را با مشکل روبه‌رو کند.
ایالات متحده علاقه‌مند است که از خاک افغانستان برای تهدید کشورهای دیگر استفاده نشود. از این منظر، تایید نگرانی‌های پاکستان با هدف گسترده‌تر واشنگتن برای کاهش تهدیدهای تروریستی هم‌خوانی دارد.
با وجود این، مدیریت چنین وضعیتی به دیپلوماسی محتاطانه نیاز دارد. افغانستان و پاکستان مرز طولانی و پیوندهای گسترده اجتماعی و اقتصادی دارند. امنیت دو کشور در بسیاری از زمینه‌ها به یکدیگر وابسته است و تشدید تنش‌ها می‌تواند بر تجارت، رفت‌وآمد شهروندان و زندگی مردم مناطق مرزی تاثیر بگذارد.
افزایش اختلاف‌ها همچنین ممکن است شرایط زندگی ساکنان دو سوی مرز را دشوارتر کند. از همین رو، هر راه‌حل پایدار باید بر کنترول موثر مرزها، گفت‌وگوی مستقیم، تعیین تعهدات روشن و اقدام‌های قابل راستی‌آزمایی علیه گروه‌های مسلح استوار باشد.
پاکستان تاکید دارد که تعهدات مربوط به مبارزه با تروریسم باید به اقدام‌های عملی تبدیل شود. به باور اسلام‌آباد، جلوگیری از رفت‌وآمد جنگجویان، مختل‌کردن روند جذب نیرو و منابع مالی گروه‌های مسلح و از میان برداشتن پناهگاه‌های امن آنان از اقدام‌های ضروری است.
همچنین باید اطمینان حاصل شود که افراد مسئول حملات پاسخ‌گو قرار می‌گیرند. همکاری میان نهادهای مسئول می‌تواند به تحقق این هدف‌ها کمک کند.
تایید نگرانی‌های پاکستان از سوی واشنگتن ممکن است فرصت تازه‌ای برای گسترش همکاری‌های امنیتی میان دو کشور فراهم کند. این همکاری‌ها می‌تواند شامل تبادل اطلاعات استخباراتی، گفت‌وگوهای دیپلوماتیک و حمایت از تلاش‌هایی باشد که هدف آن جلوگیری از استفاده شبکه‌های تروریستی از منطقه برای ایجاد بی‌ثباتی است.
با این حال، هر نوع همکاری احتمالی باید متناسب با شرایط و به‌صورت جداگانه بررسی شود.
نکته مهم این است که پذیرش نگرانی‌های پاکستان از سوی امریکا، لزوما به معنای حمایت واشنگتن از تمامی اقدام‌ها و سیاست‌های اسلام‌آباد نیست.
سخنان روبیو نشان می‌دهد که امریکا با هدف قرار گرفتن پاکستان از سوی گروه‌های تروریستی مخالف است و نگرانی‌های این کشور درباره فعالیت گروه‌های مسلح را به رسمیت می‌شناسد. اما این موضع به معنای امضای یک توافق امنیتی تازه، افزایش حمایت‌های امریکا یا تایید تمامی ادعاها و مواضع پاکستان نیست.
با این همه، مطرح‌شدن علنی این نگرانی‌ها از سوی یک مقام بلندپایه امریکایی، از نظر دیپلوماتیک اهمیت دارد.
اکنون پرسش اصلی این است که این تفاهم سیاسی چگونه می‌تواند به بهبود واقعی وضعیت امنیتی منجر شود.
پاکستان خواستار اقدام موثر علیه عاملان حملات است. اسلام‌آباد می‌خواهد فعالیت گروه‌های مسلح محدود شود، پناهگاه‌های آنان از میان برود و زمینه برای برقراری ثبات پایدار فراهم شود.
از سوی دیگر، مسئولیت جلوگیری از استفاده گروه‌های مسلح از خاک افغانستان برای تهدید کشورهای همسایه، متوجه طالبان است. ایالات متحده و دیگر بازیگران بین‌المللی نیز می‌توانند با تشویق طرف‌ها به اجرای تعهدات ضدتروریستی و حمایت از گفت‌وگوهای دیپلوماتیک، به کاهش خطر تشدید تنش‌ها کمک کنند.
اظهارات مارکو روبیو نشان می‌دهد که نگرانی‌های امنیتی پاکستان در واشنگتن شنیده شده است. اما تبدیل این موضع به همکاری‌های گسترده‌تر، به میزان تعامل و اقدام‌های بعدی دو کشور بستگی دارد.
برای پاکستان، اولویت اصلی جلوگیری از حملات، محدودکردن فعالیت گروه‌های مسلح و دستیابی به ثبات از راه مبارزه موثر با تروریسم است. دستیابی به صلح پایدار مستلزم آن است که تمامی طرف‌های ذی‌ربط در گفت‌وگوهای معنادار مشارکت کنند، به تعهدات خود پایبند باشند و برای تضمین صلح، ثبات و عاری‌بودن منطقه از تهدید تروریسم، با یکدیگر همکاری کنند.
افغانستان، پاکستان و رقابت بر سر آینده منطقه
روابط طالبان، مخالفان طالبان و پاکستان، در کنار نقش هند و دیگر بازیگران منطقه‌ای، به یکی از موضوعات مهم و بحث‌برانگیز درباره آینده افغانستان تبدیل شده است. در صفحه ویژه «تماس با پاکستان»، فضایی فراهم کرده‌ایم تا چهره‌های سیاسی از طیف‌های مختلف، از حامیان و مخالفان طالبان تا سیاستمداران و مقام‌های پاکستانی و هندی، دیدگاه‌های خود را درباره این مناسبات، اهداف و پیامدهای آن بیان کنند. هدف ما فراهم‌کردن فرصتی برای شنیدن روایت‌های متفاوت و کمک به درک بهتر تحولات منطقه است. انتشار این مقالات به معنای تأیید محتوای آن‌ها نیست و دیدگاه‌های مطرح‌شده لزوماً بازتاب‌دهنده موضع سردبیری افغانستان اینترنشنال نیست.
روابط پاکستان و طالبان، به‌ویژه از ۱۸ میزان سال گذشته، وارد بحرانی شده است که به نظر می‌رسد به‌سادگی قابل ترمیم نیست. اختلاف بر سر فعالیت گروه‌های مسلح، تنش‌های مرزی و میزان نفوذ پاکستان بر طالبان، روابط دو طرف را به یکی از پرتنش‌ترین دوره‌های خود کشانده است.
شکست محاسبات پاکستان
اسلام‌آباد که زمانی پیروزی طالبان را دستاوردی بسیار استراتژیک می‌دانست، اکنون این گروه را عامل بخشی از تهدیدهای امنیتی خود می‌بیند.
عبدالرحمان و وانگ مینگ‌جین در نشریه «سیاست آسیا» می‌نویسند که پاکستان تصور می‌کرد وابستگی طالبان در دوران جنگ، پس از پیروزی آنان هم ادامه خواهد یافت.
در واقع، پیروزی طالبان در افغانستان به مخالفان مسلح دولت پاکستان انگیزه داد که یک گروه شورشی می‌تواند از راه جنگ به قدرت برسد. از همین رو، تی‌تی‌پی عمق استراتژیک تازه‌ای برای خود پیدا کرد و حملات خود را به شکل کم‌سابقه‌ای افزایش داد.
پاکستان، اداره طالبان را متهم کرد که از طالبان پاکستانی حمایت می‌کند، سپس حملات متعدد هوایی انجام داد و چندین مذاکره صلح نیز بی‌سرانجام ماند.
حالا به دلایل متعدد می‌توان گفت که روابط پاکستان و طالبان ترمیم‌ناپذیر است یا دستکم به سادگی قابل حل نیست.
دلیل اول: رابطه تاریخی تی‌تی‌پی و طالبان
براساس گزارش تیم نظارت شورای امنیت سازمان ملل که در جدی ۱۴۰۴ منتشر شد، برخی رهبران طالبان افغان، تی‌تی‌پی یا طالبان پاکستانی را مانعی در روابط با اسلام‌آباد می‌دانند، اما برخی دیگر از این گروه حمایت می‌کنند.
این گزارش می‌گوید به دلیل روابط تاریخی میان طالبان افغان و پاکستان، احتمال برخورد جدی طالبان با تی‌تی‌پی اندک است، حتا اگر رهبران طالبان بخواهند چنین اقدامی کنند، ممکن است توان اجرای آن را نداشته باشند.
در این گزارش آمده است که حفظ وحدت درونی، مهم‌ترین اولویت رهبری طالبان افغان است. به همین دلیل، طالبان تا زمانی به بهبود روابط خارجی علاقه دارد که این روابط، اتحاد نیروهای حاکم را به خطر نیندازد.
دلیل دوم: اختلاف بر سر تعهد کتبی
پاکستان از طالبان تعهد کتبی می‌خواهد که از خاک افغانستان علیه این کشور حمله صورت نگیرد. پاکستان می‌گوید طالبان این خواسته را در گفت‌وگوها می‌پذیرند، اما حاضر نیستند آن را به‌صورت کتبی تضمین کنند.
در مقابل، طالبان خواسته پاکستان را گسترده‌تر توصیف می‌کند.
به نظر می‌رسد که طالبان نگران پذیرش مسئولیتی است که می‌گوید تمام عوامل آن در اختیارش نیست.
تعهد کتبی، هزینه سیاسی عمل نکردن به وعده را برای طالبان افغان نیز بالا می‌برد. پس از هر حمله، پاکستان می‌تواند به همان سند استناد کند و طالبان را به نقض تعهد متهم کند.
دلیل سوم: منافع مستقل تی‌تی‌پی
تی‌تی‌پی نیز اهداف و منافع خود را دارد. پژوهش عبدالسید و توره همینگ نشان می‌دهد که این گروه برنامه سیاسی و تشکیلات جنگی مستقل خود را نیز دنبال می‌کند. بنابراین، توافق طالبان و پاکستان لزوما به معنای پذیرش آن از سوی تی‌تی‌پی نیست.
اگر توافق کابل و اسلام‌آباد، پناهگاه‌ها یا آینده سیاسی تی‌تی‌پی را تهدید کند، این گروه ممکن است با آن مخالفت کند و حملات خود را ادامه دهد.
در چنین وضعیتی، تی‌تی‌پی می‌تواند توافقی را تضعیف کند که خود در شکل‌گیری آن نقشی نداشته است.
دلیل چهارم: نزدیکی طالبان به هند
گسترش روابط طالبان با هند، اختلاف دیگری را به روابط این گروه با پاکستان افزوده است.
طالبان می‌کوشد با گسترش روابط با هند، چین و دیگر کشورها، قدرت چانه‌زنی خود را افزایش دهد و در برابر فشارهای پاکستان گزینه‌های بیشتری داشته باشد.
اما پاکستان نزدیکی طالبان به هند را از زاویه رقابت دیرینه خود با دهلی نو می‌بیند. اسلام‌آباد نگران است که گسترش نفوذ هند در کابل، تهدیدهای امنیتی علیه پاکستان را افزایش دهد.
دلیل پنجم: ریشه‌های داخلی ناامنی پاکستان
بخشی از مشکلات امنیتی پاکستان ریشه در داخل این کشور دارد. ضعف اداره مناطق مرزی، بی‌اعتمادی مردم به نهادهای امنیتی و ناهماهنگی میان ارتش و پولیس، زمینه فعالیت گروه‌های مسلح را فراهم کرده است.
گروه بین‌المللی بحران نیز تاکید می‌کند که پاکستان برای مقابله با شورش، باید این مشکلات داخلی را برطرف کند.
بنابراین، همکاری طالبان نیز به‌تنهایی نمی‌تواند حملات در پاکستان را متوقف کند.
اگر اسلام‌آباد بهبود روابط را به پایان این حملات وابسته سازد، از طالبان نتیجه‌ای می‌خواهد که تمام عوامل آن در اختیار این گروه نیست.
در چنین وضعیتی، هر حمله تازه می‌تواند دوباره اتهام‌ها علیه طالبان را زنده کند و توافق‌های قبلی را زیر فشار ببرد. این چرخه باعث می‌شود اختلاف امنیتی، حتا پس از امتیازدهی طالبان نیز ادامه پیدا کند.
دلیل ششم: نگرانی طالبان از تقویت داعش خراسان
برخورد با تی‌تی‌پی برای طالبان خطر امنیتی نیز دارد. فشار شدید بر این گروه ممکن است بخشی از جنگجویان ناراضی آن را به سوی داعش خراسان سوق دهد؛ گروهی که دشمن حکومت طالبان است.
تحلیل مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی نیز این نگرانی را مطرح کرده است.
در این محاسبه، طالبان میان دو خطر قرار می‌گیرد: حفظ رابطه با تی‌تی‌پی، فشار پاکستان را افزایش می‌دهد؛ سرکوب آن نیز ممکن است به تقویت دشمن داخلی طالبان کمک کند.
دلیل هفتم: هزینه سیاسی عقب‌نشینی برای ارتش پاکستان
موضع پاکستان در برابر طالبان با جایگاه داخلی ارتش این کشور نیز پیوند دارد. چتم‌هاوس در تحلیلی نوشته است که ارتش پاکستان از تنش‌های مکرر با همسایگان برای توجیه تسلط خود بر سیاست خارجی و امنیتی استفاده کرده است.
از این زاویه، عقب‌نشینی در برابر طالبان می‌تواند برای ارتش هزینه سیاسی داشته باشد.
نهادی که تأمین امنیت را دلیل اصلی نقش گسترده خود می‌داند، برای کاهش فشار بر طالبان به دستاوردی نیاز دارد که بتواند آن را به افکار عمومی ارائه کند.
طالبان نیز می‌خواهد وضعیت کنونی را نشانه استقلال خود معرفی کند. در نتیجه، هر دو طرف به توافقی نیاز دارند که در داخل، شکست یا تسلیم تعبیر نشود. این نیاز، فضای امتیازدهی را محدود می‌کند و رسیدن به سازش پایدار را دشوارتر می‌سازد.
دلیل هشتم: اختلاف مرزی
اختلاف تاریخی بر سر خط دیورند، مانع دیگری در روابط پاکستان و طالبان است. این اختلاف‌های مرزی و مسائل مربوط به حاکمیت، در کنار فعالیت گروه‌های مسلح، از ریشه‌های اصلی بحران میان دو طرف است.
پاکستان کنترول خط دیورند را بخشی از حق حاکمیت خود می‌داند. در مقابل، طالبان نمی‌خواهد با پذیرش خواسته‌های اسلام‌آباد، استقلال سیاسی خود را زیر سوال ببرد.
طالبان همچنین تلاش می‌کند از حساسیت مردم افغانستان در برابر مداخله پاکستان به سود خود استفاده کند.
با توجه به این هشت دلیل، به نظر می‌رسد روابط پاکستان و طالبان در وضعیت کنونی ترمیم‌ناپذیر است. توافق‌های موقت شاید تنش را کاهش دهند، اما تا زمانی که این تضادهای اساسی پابرجا باشد، هر توافق تازه نیز در معرض شکست قرار خواهد گرفت.
آیا کشورهای منطقه، شرکای بین‌المللی و همسایگان افغانستان، از جمله هند، پاکستان، چین، ایالات متحده، روسیه، ایران و کشورهای آسیای مرکزی می‌توانند کودتا علیه دولت‌های منتخب و تصرف غیرقانونی قدرت از سوی بازیگران غیردولتی را به‌عنوان واقعیتی انکارناپذیر بپذیرند؟
اگر چنین نیست، پس چرا مردم افغانستان باید حکومتی را بپذیرند که نه آن را انتخاب کرده‌اند و نه به آن مشروعیت داده‌اند؟
رفاه مردم افغانستان بر اصلی ساده استوار است: مردم باید بتوانند از طریق حکومتی مردم‌محور که نماینده آنان باشد، اراده و خواست خود را بیان کنند. اراده مردم باید مبنای اقتدار حکومت در افغانستان باشد؛ حکومتی که باید به‌گونه‌ای قانونی و از طریق انتخابات برگزیده شود، نه اینکه با توسل به زور کنترول کشور را به دست گیرد.
آیا صرفِ مطرح کردن روابط هند و طالبان در چارچوب منافع ملی، برای آن‌که این روابط رویکردی عمل‌گرایانه تلقی شود، کافی است؟
وضعیت بشری در افغانستان همچنان نگران‌کننده است. امسال ۲۱.۹ میلیون نفر، معادل نزدیک به نیمی از جمعیت کشور، به کمک‌های بشردوستانه نیاز دارند. بازگشت گسترده مهاجران افغان از ایران و پاکستان نیز بحران انسانی در افغانستان را تشدید کرده است.
وضعیت بیش از دو میلیون دختر افغان که از حضور در صنف‌های درسی محروم مانده‌اند و اجازه ادامه تحصیل در دوره متوسطه را ندارند، همچنان نگران‌کننده است.
تنش میان پاکستان و طالبان از اکتبر ۲۰۲۵ شدت گرفت. در آن زمان، درگیری‌های مرزی دو طرف به نبردهای گسترده کشیده شد که شمار زیادی از غیرنظامیان را قربانی کرد و تنش‌ها در منطقه را افزایش داد.
بسیاری از مولفه‌های اساسی پیشرفت، از جمله حکومت‌داری فراگیر، حاکمیت قانون و آزادی‌های اساسی مردم افغانستان، همچنان تحقق نیافته‌اند.
کریستینا مارکوس لاسن، نماینده دنمارک و رئیس دوره‌ای شورای امنیت سازمان ملل متحد، در ماه اسد سال جاری، هم‌زمان با پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت، بیانیه مشترکی را ارائه کرد که در آن آمده بود: «نبود حکومت‌داری فراگیر همچنان چشم‌انداز صلح و ثبات پایدار را تضعیف می‌کند.»
در این بیانیه همچنین هشدار داده شده بود که «گروه‌های تروریستی همچنان تهدیدی برای افغانستان و امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی به شمار می‌روند.»
نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، در بیانیه بیشکک به مناسبت بیست‌وپنجمین سالگرد تأسیس سازمان همکاری شانگهای، بار دیگر بر موضع هند در مبارزه با تروریسم تأکید کرد و گفت: «آرمان مشترک ما برای برخورداری از حوزه اوراسیایی صلح‌آمیز و امن، با صلح و ثبات در افغانستان نیز پیوندی نزدیک دارد. هند در زمینه توسعه و ارائه کمک‌های بشردوستانه به مردم افغانستان سهم داشته است و به این کار ادامه خواهد داد.»
پرسش این است که چگونه می‌توان با به‌کارگیری یک گروه تروریستی برای مبارزه با گروه تروریستی دیگر، با تهدید تروریسم مقابله کرد؟ موفقیت و توسعه افغانستان به این عوامل بستگی دارد: استفاده‌نشدن از این کشور به‌عنوان میدان جنگ‌های نیابتی، احترام به حقوق بشر در افغانستان و به‌رسمیت‌شناختن اراده مردم.
کمک‌های بشردوستانه در شرایط بحرانی و هنگام وقوع بلایای طبیعی برای کاهش رنج مردم ضروری است، اما نمی‌تواند راه‌حلی پایدار برای خودکفایی افغانستان باشد. هند باید این واقعیت را درک کند و به‌جای بسنده‌کردن به شعار، اقدامات عملی بیشتری برای توسعه و پیشرفت افغانستان انجام دهد.
در این راستا، هند باید بر همکاری‌های بلندمدت اقتصادی، گسترش سرمایه‌گذاری و ایجاد فرصت‌های تجاری تمرکز کند تا زمینه رشد اقتصادی، بهبود زندگی مردم و مشارکت شهروندان افغانستان در بازسازی و توسعه کشور فراهم شود.
کشورهای منطقه چگونه می‌توانند افغانستان را پلی برای اتصال منطقه‌ای تصور کنند، در حالی که اراده سیاسی لازم را نشان نمی‌دهند و اقدامات عملی و پیوسته‌ای برای بازگشت دختران افغان به صنف‌های درس انجام نمی‌دهند؟
با این حال، هند در عمل به اصولی که باید مبنای سیاست خارجی این کشور باشد، پایبند نمانده است. این کشور از سال ۲۰۲۳ تاکنون، در رأی‌گیری‌های مربوط به حقوق اساسی بشر در افغانستان رأی ممتنع داده است. در همین‌حال، دهلی‌نو در میزان ۱۴۰۴ میزبان امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان بود که همچنان در فهرست تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار دارد.
پس، وقتی اقدامات هند در راستای آنچه از نظر تاریخی درست و اصولی تلقی می‌شود قرار نمی‌گیرد، این کشور چگونه می‌تواند خواستار اصلاحات در سازمان ملل متحد باشد؟
روابط رو به گسترش هند و طالبان چه دستاوردی در زمینه ایجاد فرصت‌های معیشتی برای افغان‌ها داشته است؟ هند برای پیشبرد طرح‌هایی که با مسئولیت‌پذیری بیشتر از حقوق مردم افغانستان دفاع کنند، چه اقداماتی انجام داده است؟
مسئله تنها طالبان نیست، بلکه حامیان این گروه و کسانی نیز هستند که زمینه قدرت‌گیری آن را فراهم کرده‌اند و منافع ژئوپلیتیکی خود را دنبال می‌کنند. پیامد این سیاست‌ها را مردم عادی افغانستان تحمل می‌کنند که بیش از پیش گرفتار فقر و تنگدستی شده و از آموزش و ابتدایی‌ترین امکانات زندگی محروم مانده‌اند.
موضع هند در قبال افغانستان
هند در ۱۵ اسد، مراسم باشکوهی را در سفارت افغانستان در دهلی‌نو به مناسبت آنچه طالبان «روز پیروزی» می‌نامد، برگزار کرد. این اقدام در حالی صورت گرفت که پیمان دوستی سال ۱۹۵۰ و توافق‌نامه مشارکت راهبردی سال ۲۰۱۱ میان هند و افغانستان، طی دهه‌ها زمینه گسترش روابط و تقویت پیوندهای مردمی دو کشور را فراهم کرده بود.
برگزاری این مراسم این پرسش را مطرح می‌کند که آیا دهلی‌نو تعهدات و روابط تاریخی خود با مردم افغانستان را به فراموشی سپرده است؟
طنز ماجرا این است که مقام‌های هندی با وجود آگاهی از اینکه بازگشت طالبان به قدرت نه نتیجه پیروزی نظامی، بلکه پیامد توافق دوحه میان امریکا و طالبان بود، در این مراسم شرکت کردند و با حضور خود به آن رسمیت بخشیدند، گویی طالبان در میدان نبرد به پیروزی رسیده بود.
در سال ۲۰۰۱، حکومت هند در پاسخ به پرسشی در لوک سبها، مجلس نمایندگان این کشور، درباره تشکیل حکومت در افغانستان اعلام کرد: «برای بازگشت صلح و ثبات به افغانستان، تشکیل حکومتی مستقل و فراگیر با مشارکت نمایندگان همه گروه‌های قومی ضروری است.»
بیست سال بعد، در سال ۲۰۲۱، وی. مورالیدهاران، معاون وزارت خارجه هند، در پاسخ به پرسش شماره ۵۴۲ در راجیا سبها، مجلس سنای این کشور، درباره گفت‌وگوی امنیتی منطقه‌ای دهلی‌نو گفت: «همه طرف‌ها بر ضرورت کمک‌رسانی بشردوستانه به مردم افغانستان، نقش محوری سازمان ملل متحد و تشکیل حکومتی واقعاً فراگیر و نماینده مردم تأکید کردند. همچنین توافق شد که خاک افغانستان نباید به پناهگاه گروه‌های تروریستی تبدیل شود.»
در سال ۲۰۲۳، اس. جیشنکر، وزیر خارجه هند، در پاسخ به پرسش یک نماینده پارلمان گفت: «سیاست هند در قبال افغانستان همچنان بر روابط تاریخی دو کشور، دوستی با مردم افغانستان و قطعنامه‌های سازمان ملل متحد، از جمله قطعنامه ۲۵۹۳ شورای امنیت، استوار است.»
پرسش این است که آیا هند به تعهدات مندرج در قطعنامه‌های سازمان ملل متحد، از جمله قطعنامه ۲۵۹۳ شورای امنیت، عمل کرده است؟ این قطعنامه خواستار دستیابی به راه‌حلی سیاسی از طریق مذاکره و با مشارکت کامل، برابر و معنادار زنان است.
چرا هند از حمایت از قطعنامه‌های سازمان ملل متحد در حمایت از مردم افغانستان خودداری کرده است؟ بدون تعهد عملی و پایبندی جدی، چنین مواضعی چیزی فراتر از سخنان زیبا و شعارهای دیپلماتیک نخواهند بود.
رویکرد هند در نشست‌های «فرمت مسکو» از سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۶ دستخوش تغییر چشمگیری شده است، تغییری که می‌توان آن را گذار از نگاه «طالبان بد» به «طالبان خوب» توصیف کرد. به باور برخی ناظران، هند از تیرگی روابط طالبان و پاکستان به سود خود استفاده کرده است.
پاکستان بیش از دو دهه از طالبان حمایت کرد تا از طریق این گروه، نفوذ راهبردی خود را در افغانستان گسترش دهد. این کشور همچنین به حمایت از تروریسم و افراط‌گرایی در آن سوی مرزهایش متهم بوده است.
اما پرسش اساسی این است که آیا طالبان، به‌عنوان گروهی که بدون برخورداری از مشروعیت بین‌المللی قدرت را در افغانستان در دست دارد، می‌تواند سفیر یا رئیس نمایندگی دیپلوماتیک این کشور را در دهلی‌نو تعیین کند؟
پرچم سه‌رنگ جمهوری اسلامی افغانستان همچنان بر فراز سفارت این کشور در دهلی‌نو برافراشته است، پرچمی که از دید نویسنده، یکی از آخرین نمادهای نمایندگی مشروع افغانستان به شمار می‌رود و نشان می‌دهد که مسئله مشروعیت و نمایندگی دیپلوماتیک این کشور هنوز حل نشده است.
روابط هند و طالبان؛ ائتلافی فرصت‌طلبانه
جنرال پراکاش کاتوچ در مقاله‌ای که در میزان ۱۴۰۴ در نشریه «چشم‌انداز راهبردی» منتشر شد، نوشت: «متقی گفته است که هیچ گروه تروریستی مستقر در پاکستان، در افغانستان فعالیت ندارد. با این حال، داعش و شاخه خراسان آن که عناصری از لشکر طیبه و سازمان اطلاعات پاکستان در آن حضور دارند، همچنان در افغانستان فعال‌اند. القاعده نیز از طالبان حمایت می‌کند، اما زیر کنترول این گروه نیست. شاخه القاعده در شبه‌قاره هند نیز در جنوب آسیا فعالیت دارد.»
کاتوچ طالبان و تحریک طالبان پاکستان را «دوگانه‌های چسیپده» توصیف کرد و نوشت که هر دو گروه به دنبال ایجاد امارت اسلامی و برقراری حکومت مبتنی بر شریعت هستند. به باور او، این موضوع را باید در چارچوب آنچه آمادگی پاکستان و بنگلادش با حمایت سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا) برای «غزوه هند» می‌خواند، بررسی کرد.
او همچنین معتقد است که گسترش نفوذ هند در افغانستان نه‌تنها با مخالفت پاکستان، بلکه احتمالاً با واکنش منفی امریکا و چین نیز روبه‌رو خواهد شد. به گفته او، گروه‌هایی مانند داعش، شاخه خراسان آن و القاعده، همراه با جریان‌های تندرو در درون طالبان، نیز با افزایش حضور هند در افغانستان مخالفت خواهند کرد.
پراوین دونتی، تحلیل‌گر ارشد گروه بین‌المللی بحران، در مقاله‌ای که ۲۷ فبروری ۲۰۲۶ در الجزیره منتشر شد، نوشت: «با افزایش تنش میان پاکستان و افغانستان، اصلِ دشمنِ دشمن من، دوست من است، به عامل نزدیکی کابل و دهلی‌نو تبدیل شده است.»
او افزود که هرچند حکومت هند به رهبری حزب بهاراتیا جاناتا با گروه‌های اسلام‌گرا مخالف است، اما رقابت راهبردی با پاکستان، دهلی‌نو را به گسترش روابط با طالبان واداشته است.
برخی تحلیل‌گران نیز معتقدند که هند تا زمانی به تعامل با طالبان ادامه خواهد داد که تنش‌ها و درگیری‌های مرزی میان افغانستان و پاکستان ادامه داشته باشد.
محمد اشرف حیدری، سفیر پیشین افغانستان، در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «نزدیک به پنج دهه است که رقابت هند و پاکستان، همراه با منافع متضاد ایدئولوژیک و راهبردی ایران، چین و روسیه در برابر غرب، به جنگ‌های نیابتی دامن زده است. در این جنگ‌ها، جان مردم افغانستان و سرزمین‌شان قربانی رقابت‌های ژئوپلیتیکی شده است.»
منافع راهبردی هند به وجود افغانستانی امن و باثبات گره خورده است تا از گسترش تروریسم و افراط‌گرایی و تهدید امنیت منطقه و هند جلوگیری شود. با این حال، فعالیت القاعده، داعش خراسان، شبکه حقانی و دیگر گروه‌های تروریستی در افغانستان، دستیابی به این هدف را دشوار کرده است.
افغانستانی باثبات و دموکراتیک می‌تواند نفوذ منطقه‌ای هند را تقویت کند و زمینه گسترش تجارت با آسیای مرکزی را فراهم سازد. اما طالبان از طریق انتخابات به قدرت نرسیده و آینده ثبات افغانستان همچنان نامطمئن است.
هند در گذشته نیز فرصت‌هایی را در افغانستان از دست داده است. در سال ۲۰۰۱، آتال بیهاری واجپایی، نخست‌وزیر وقت هند، پیشنهاد امریکا برای اعزام نیرو به افغانستان در چارچوب «عملیات آزادی پایدار» را رد کرد، تصمیمی که به باور برخی تحلیل‌گران، مانع تقویت جایگاه راهبردی هند در افغانستان شد.
از نگاه منتقدان، نزدیکی هند به طالبان نشان داد که منافع سیاسی دهلی‌نو بر تعهدات اصولی آن غلبه کرده است. بسیاری از افغان‌ها این رفتار را خیانت به اعتماد خود می‌دانند. این انتقادها تنها به رویدادهای پس از بازگشت طالبان محدود نیست، بلکه به سرنوشت حدود ۴۰ میلیون شهروند افغانستان و چالش‌های گسترده‌ای مربوط می‌شود که با آن روبه‌رو هستند.
کشورهای مختلف از منافع امنیتی، تجاری، انرژی و ترانزیتی خود در افغانستان سخن می‌گویند، اما کمتر به حقوق مردم، مشارکت سیاسی، پاسخ‌گویی حکومت و بهبود زندگی آنان توجه می‌کنند. پرسش این است که آیا این مسائل عمداً نادیده گرفته می‌شوند یا اساساً جایی در مذاکرات ندارند؟
جامعه بین‌المللی تاکنون نتوانسته میان مشروعیت سیاسی، کارآمدی حکومت و حفاظت از حقوق و آزادی‌های اساسی مردم افغانستان توازن برقرار کند. ادامه این وضعیت، رنج مردم را بیشتر خواهد کرد.
هند نیز باید بداند که حفظ دوستی تاریخی با مردم افغانستان، تنها از راه تعامل با طالبان ممکن نیست. اگر این تعامل به تشکیل حکومتی فراگیر و پاسخ‌گو منجر نشود، از نگاه منتقدان، خیانت به اعتماد مردم افغانستان خواهد بود.
آینده افغانستان به حکومت‌داری خوب، حاکمیت قانون و مشارکت واقعی شهروندان در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی وابسته است. افغانستان با پیشینه غنی فرهنگی، آموزشی و توسعه‌ای خود، ظرفیت پیشرفت و شکوفایی را دارد.
پرسش اساسی این است که هند چه نقشی در تحقق این آینده برای مردم افغانستان ایفا خواهد کرد؟
افغانستان، پاکستان و رقابت بر سر آینده منطقه
روابط طالبان، مخالفان طالبان و پاکستان، در کنار نقش هند و دیگر بازیگران منطقه‌ای، به یکی از موضوعات مهم و بحث‌برانگیز درباره آینده افغانستان تبدیل شده است. در صفحه ویژه «تماس با پاکستان»، فضایی فراهم کرده‌ایم تا چهره‌های سیاسی از طیف‌های مختلف، از حامیان و مخالفان طالبان تا سیاستمداران و مقام‌های پاکستانی و هندی، دیدگاه‌های خود را درباره این مناسبات، اهداف و پیامدهای آن بیان کنند. هدف ما فراهم‌کردن فرصتی برای شنیدن روایت‌های متفاوت و کمک به درک بهتر تحولات منطقه است. انتشار این مقالات به معنای تأیید محتوای آن‌ها نیست و دیدگاه‌های مطرح‌شده لزوماً بازتاب‌دهنده موضع سردبیری افغانستان اینترنشنال نیست.
