دستکم شش جوان افغان در مرز ترکیه ناپدید شده‌اند
شش خانواده افغان می‌گویند که فرزندان‌شان هنگام تلاش برای عبور از ایران به ترکیه ناپدید شده‌اند و با گذشت چند روز، هنوز از سرنوشت آنان اطلاعی در دست نیست.
شش خانواده افغان می‌گویند که فرزندان‌شان هنگام تلاش برای عبور از ایران به ترکیه ناپدید شده‌اند و با گذشت چند روز، هنوز از سرنوشت آنان اطلاعی در دست نیست.
بستگان این شش جوان به افغانستان اینترنشنال گفتند که آخرین تماس یا پیام آنان زمانی بوده که قصد داشتند از مسیرهای مرزی وارد ترکیه شوند. خانواده‌ها می‌گویند با وجود تلاش برای یافتن نشانی از فرزندان‌شان، هنوز نمی‌دانند آنان زنده‌اند یا جان باخته‌اند.
نگرانی این خانواده‌ها پس از آن تقویت شده‌است که در چند روز گذشته گزارش‌هایی درباره پیدا شدن اجساد مهاجران افغان در مرز ایران و ترکیه منتشر شده و نگرانی‌ها درباره امنیت پناهجویان در این مسیر را افزایش داده است.
فرهاد، ۲۲ ساله
نام یکی از گمشده‌ها فرهاد است. فریدون، برادر وی، روز پنجشنبه از ولسوالی بتی‌کوت ننگرهار به افغانستان اینترنشنال گفت که حدود یک هفته است از فرهاد خبری ندارد.
به گفته او، فرهاد شام جمعه، هفتم عقرب به قصد عبور از دیوار مرزی به سمت ترکیه حرکت کرد، اما پس از آن هیچ تماسی با خانواده‌اش نگرفت.
فریدون گفت خانواده‌اش در روزهای گذشته از راه‌های مختلف تلاش کرده‌اند اطلاعاتی درباره سرنوشت فرهاد به دست آورند، اما تلاش‌های آنان تاکنون نتیجه‌ای نداشته است.
نورمل غفاری، ۲۱ ساله
بشرمل غفاری، پدر نورمل، روز پنجشنبه از کابل گفت که پسرش شام جمعه، چهاردهم عقرب از ایران به سمت ترکیه حرکت کرده است.
او گفت از آن زمان تاکنون هیچ اطلاعی از زنده یا مرده بودن پسرش دریافت نکرده است.
اسناد هویتی که افغانستان اینترنشنال مشاهده کرده، نشان می‌دهد نورمل در ۱۹ سرطان ۱۳۸۴ متولد شده است.
نورالله عزیزی، ۲۵ ساله
نورالله عزیزی، جوانی از تالقان در ولایت تخار، نیز از جمله افرادی است که خانواده‌اش از ناپدید شدن او در مسیر ترکیه خبر داده‌اند.
عنایت‌الله عزیزی، برادر نورالله گفت که آخرین تماس او با برادرش روز یکشنبه، دهم عقرب بود. به گفته او، نورالله در آن تماس از تصمیم خود برای ترک خاک ایران و ورود به ترکیه خبر داده بود.
عنایت‌الله گفت از آن زمان تاکنون خانواده‌اش نتوانسته‌اند با او تماس بگیرند یا اطلاعاتی درباره محل حضورش به دست آورند.
سلیمان خالقی، ۲۲ ساله
نعمت‌الله خالقی، پدر سلیمان روز پنجشنبه از ننگرهار به افغانستان اینترنشنال گفت که پسرش در مرز ترکیه ناپدید شده است.
به گفته او، آخرین تماس سلیمان با خانواده‌اش ساعت هشت صبح جمعه، پانزدهم عقرب انجام شد. سلیمان در آن تماس گفته بود که قصد دارد شب از دیوار مرزی به سمت شهر وان ترکیه عبور کند.
اسناد هویتی ارائه‌شده از سوی خانواده نشان می‌دهد که سلیمان در چهارم سنبله ۱۳۸۳ متولد شده است. خانواده او اصالتاً اهل ننگرهارند و در کابل زندگی می‌کنند.
ضمیر احمدی، ۲۸ ساله
خوشدل احمدی، پدر ضمیر گفت حدود یک هفته است که در جستجوی نشانی از پسرش است، اما هنوز نتوانسته دریابد که او زنده است یا نه.
به گفته پدرش، ضمیر آخرین بار شام جمعه در پیامی از طریق واتس‌اپ به یکی از اعضای خانواده‌اش در کابل نوشت: «همین حالا ماشین آمد، ما را سمت مرز بار می‌زند. دعای تان به کار است. خداحافظ!»
این پیام آخرین نشانه‌ای است که خانواده از او دریافت کرده است. ضمیر در شانزدهم سرطان ۱۳۷۷ در بازارک پنجشیر متولد شده است.
نجیب‌الله اکبری، ۱۸ ساله
عصمت اکبری، برادر نجیب‌الله گفت از روز جمعه تاکنون هیچ خبری از برادرش دریافت نکرده است.
او گفت خانواده در یک هفته گذشته تلاش کرده‌اند از محل حضور نجیب‌الله یا وضعیت او اطلاعی به دست آورند، اما تاکنون موفق نشده‌اند.
بر اساس اطلاعات درج‌شده در پاسپورت نجیب‌الله، او در شانزدهم ثور ۱۳۸۷ در ولایت قندوز متولد شده است.
مرگ مهاجران در مرز
اطلاعات ناپدید شدن این شش جوان در حالی منتشر می‌شود که در روزهای اخیر، خانواده‌های چند مهاجر افغان دیگر از مرگ بستگان‌شان در مرز ایران و ترکیه خبر داده‌اند.
در یکی از این موارد، اجساد هشت مرد جوان در نزدیکی منطقه اوزالپ در ولایت وان ترکیه، در فاصله حدود سه کیلومتری مرز ایران پیدا شد. خانواده‌های محمد یاسین خاکسار، ۲۵ ساله و رضا نظری، نوجوان ۱۶ ساله اهل بامیان در گفت‌وگو با افغانستان اینترنشنال هویت آنان را در میان این اجساد شناسایی کردند.
رسانه‌های ترکیه گزارش داده‌اند که سرمای شدید ممکن است در مرگ این افراد نقش داشته باشد، اما علت دقیق مرگ آنان هنوز به‌طور مستقل تأیید نشده است.
کانون وکلای وان نیز اعلام کرده که این پرونده را پیگیری می‌کند و تحقیقات درباره هویت قربانیان و علت مرگ ادامه دارد. فرمانداری وان ترکیه اطلاعات مربوط به این پرونده تحت دستور محرمانگی قرار داده است.
افزایش آمار جان‌باختگان
بررسی‌های افغانستان اینترنشنال نشان می‌دهد که ممکن است آمار جان‌باختگان بیشتر از چیزی باشد که تاکنون در رسانه‌ها اعلام شده است.
در پرونده‌ای جداگانه، خانواده ایاز مومند، جوان ۱۹ ساله اهل ننگرهار گفتند که او در منطقه چالدران در مرز ایران و ترکیه جان باخته است. خانواده‌اش تصویری از جسد او که در میان برف است، در اختیار افغانستان اینترنشنال گذاشتند.
همچنین منیر خان صافی به افغانستان اینترنشنال گفت که برادرش حامد صافی، ۲۲ ساله و اهل امام‌صاحب قندوز، در منطقه مرزی جان باخته و جسدش در سردخانه دولتی چالدران ایران نگهداری می‌شود.
این مورد نیز جدا از پرونده هشت جسد پیدا شده در ولایت وان است.
یک جوان افغان به نام جنید که گفته است همراه حامد بود، مدعی شد که نیروهای مرزی ترکیه پس از بازداشت آنان، با آنها بدرفتاری کرده و سپس از طریق دیوار مرزی به ایران اخراج کردند. او گفت که حامد پس از این رویداد جان باخت.
افغانستان اینترنشنال نتوانسته است این روایت یا علت دقیق مرگ حامد را به‌طور مستقل تأیید کند.
یک مقام وزارت خارجه طالبان پیشتر به افغانستان اینترنشنال گفت که این وزارتخانه برای دریافت اطلاعات درباره قربانیان از ایران و ترکیه درخواست کرده، اما هنوز اطلاعات دقیقی دریافت نکرده است.
با افزایش گزارش‌ها از ناپدید شدن و مرگ مهاجران افغان در این مسیر، خانواده‌های افراد ناپدیدشده اکنون در انتظار دریافت اطلاعات از مقام‌های ایران و ترکیه هستند. آنان می‌گویند مهم‌ترین نگرانی‌شان این است که ندانند فرزندان‌شان در کجا و در چه وضعیتی به سر می‌برند.
تا زمان انتشار این گزارش، اطلاعات مستقلی درباره محل حضور این شش جوان یا سرنوشت آنان در دست نیست. همچنین شمار دقیق افرادی که در روزهای اخیر در مسیر مرزی ایران و ترکیه ناپدید شده‌اند، روشن نشده است.
وزارت خارجه روسیه گزارش دفتر مبارزه با مواد مخدر سازمان ملل درباره افزایش کشت خشخاش و تولید تریاک در افغانستان را «نامتوازن» و «تبلیغات سیاسی سفارشی» خواند. این وزارت از تلاش‌های طالبان برای مبارزه با مواد مخدر حمایت کرد.
دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل در گزارش تازه‌ای اعلام کرد که کشت خشخاش در افغانستان نسبت به سال گذشته ۳۳۰ درصد و تولید تریاک ۴۰۰ درصد افزایش یافته است.
بر اساس این گزارش، تولید تریاک در سال ۲۰۲۶ به نزدیک یک هزار و ۵۰۰ تن رسیده و مساحت کشت کوکنار از حدود ۱۰ هزار هکتار به بیش از ۴۳ هزار هکتار زمین افزایش یافته است.
این گزارش می‌گوید که برخی کشاورزان برای پنهان‌کردن کشت کوکنار، آن را در قطعه‌های کوچک میان کشتزارهای غله یا در محوطه‌های دیوارشده می‌کارند.
مونیکا جوما، مدیر دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل، گفت که افزایش بیش از چهاربرابری کشت کوکنار نشان می‌دهد که ادامه کاهش کشت بدون تامین درآمد جایگزین برای کشاورزان دشوار است. به گفته او، کشاورزان فقیر برای تامین غذای خانواده‌های خود به کشت کوکنار روی می‌آورند.
وزارت خارجه روسیه از این گزارش انتقاد کرده و آن را «نامتوازن» و متکی بر «شواهد غیرمستقیم» خوانده است.
به گزارش خبرگزاری تاس، این وزارت روز پنجشنبه در بیانیه‌ای گفت: «تهیه مطالب سیاسی و تبلیغاتی سفارشی به چنین مبارزه‌ای کمک نمی‌کند.»
وزارت خارجه روسیه با اشاره به استفاده از تصاویر ماهواره‌ای در گزارش گفت که کارشناسان می‌توانند برداشت‌های متفاوتی از این تصاویر داشته باشند.
این وزارت همچنین استدلال کرد که گزارش توضیح قانع‌کننده‌ای ارائه نکرده است که چرا طالبان، در حالی که برای کسب شناسایی گسترده بین‌المللی تلاش می‌کند، باید اعتبار خود را تخریب کند.
روسیه در عین حال پذیرفت که مشکل مواد مخدر در افغانستان همچنان وجود دارد و مقام‌های طالبان نیز از آن آگاه‌اند.
وزارت خارجه روسیه گفت که نیروهای طالبان تقریباً هر روز در مناطق مختلف افغانستان برای تخریب کارخانه‌های تولید مواد مخدر و کشف و ضبط این مواد عملیات انجام می‌دهند. این وزارت بر همکاری با طالبان و حمایت از تلاش‌های این گروه در مبارزه با مواد مخدر تاکید کرد.
طالبان نیز گفته است که گزارش سازمان ملل وضعیت واقعی افغانستان و دستاوردهای مبارزه با مواد مخدر را به‌درستی بازتاب نمی‌دهد.
وزارت داخله طالبان در بیانیه‌ای مدعی شد که دفتر سازمان ملل بر «تصاویر ماهواره‌ای، برآوردها و اطلاعات نادرست گروه‌های مغرض» تکیه کرده است.
این وزارت گفت که در سال ۲۰۲۶، بیش از ۲۶ هزار هکتار زمین زیر کشت گیاهان مخدر را در ولایت‌های مختلف تخریب کرده است.
بیست‌وپنج سال پیش، در بیست‌ویکم عقرب سال ۱۳۸۰ خورشیدی، خیابان‌های هرات شاهد یکی از پرشورترین روزهای تاریخ معاصر خود بود.
پس از هفته‌ها درگیری و حملات هوایی نیروهای ائتلاف بین‌المللی به رهبری ایالات متحده امریکا که از هفتم اکتبر ۲۰۰۱ در افغانستان آغاز شده بود، توازن قدرت در غرب کشور سرانجام دگرگون شد.
نیروهای طالبان در برابر پیشروی مخالفان مواضع خود را ترک کردند و از شهر عقب نشستند تا نیروهای مجاهدین به فرماندهی محمداسماعیل‌خان وارد هرات شوند.
برای باشندگان این شهر، این لحظات تنها یک جابه‌جایی قدرت سیاسی نبود؛ بلکه نمادی از پایان سال‌ها ترس، بازداشت، شکنجه و انتظار بود.
پیش از آنکه نیروهای مجاهدین به طور کامل در شهر مستقر شوند، این خود مردم بودند که به ساختمان‌ها و اداره‌های دولتی که تا همان روز در اختیار طالبان بود، هجوم بردند و کنترول آنها را به دست گرفتند.
در پی این تحولات، محمداسماعیل‌خان، فرمانده پیشین جهادی و والی پیشین هرات، سکان اداره شهر را به دست گرفت. او در نخستین گام‌ها به فرماندهان طالبان وعده عفو داد، اما همزمان نسبت به هرگونه ادامه فعالیت نظامی آنان هشدار داد.
او تأکید داشت که ساختار جدید باید بر پایه شایسته‌سالاری شکل بگیرد، نه وابستگی‌های حزبی و قومی.
در همان مقاطع، محمداسماعیل، رهبر پیشین جهادی گفت «ما از مردم آگاه هرات خواستیم که جمع شوند و اداره‌ای بسازیم که در آن افراد آگاه و بیدار و کسانی که استعداد کار دارند؛ آنها وظیفه بگیرند و در ساختن این اداره معیار حزب، گروه و قوم نیست بلکه سپردن کار به اهل آنست. شما در این شهر شاهدین که مردم مشترکا برای آزادی کار کردند و برای ساختن این اداره هم باید اینها مشترک تصمیم بگیرند.»
پایان یک کابوس و حضور جنگجویان خارجی
بازپس‌گیری هرات در خاطره بسیاری از شهروندان، پایان دوره‌ای تلخ از سرکوب‌های شدید بود. در میان صفوف طالبان که شهر را ترک می‌کردند یا به اسارت درآمده بودند، جنگجویان خارجی از جمله افراد منتسب به پاکستان، چچن و کشورهای عربی نیز حضور داشتند؛ حضوری که خشم و انزجار نیروهای محلی و مردم را برانگیخته بود.
در همان روزها یک فرمانده پیشین جهادی روایت می‌کند:«می‌بینید که اینها پاکستانی، عرب و چچنی هستند؛ اینها به کشور ما تجاوز کردند، به کشور ما آمدند، مردم را زیر ضربه شلاق و شکنجه کردند.»
حملات هوایی امریکا و پیشروی نیروهای ائتلاف شمال، مواضع نظامی، تانک‌ها و مراکز ارتباطی طالبان را درهم شکسته بود. اما با فروکش کردن غبار جنگ و عقب‌نشینی طالبان، پرسش بزرگ و سرنوشت‌ساز دیگری در برابر مردم هرات قد علم کرد؛ آینده شهر چگونه باید ساخته می‌شد؟
خواست مردم هرات بسیار فراتر از یک تغییر ساده در حاکمیت بود؛ آنها تشنه بازگشت به زندگی عادی، آزادی و پیشرفت بودند.
در هفته‌های نخست پس از سقوط طالبان، شهر چهره‌ای تازه به خود گرفت؛ خانواده‌های مهاجر یکی‌یکی بازگشتند، دروازه‌های مکاتب به روی دختران باز شد و صدای موسیقی دوباره از امواج رادیو و تلویزیون به گوش رسید.
جواد بیات، روزنامه‌نگار، از حال‌وهوای آن روزها چنین یاد می‌کند: «روز آزادی هرات دقیقا یادم می‌آید؛ در آن زمان در منطقه کارته ساکن بودیم. یک شور و شعف و شادمانی عجیبی به وجود آمد، امید به آینده. خانواده‌ها را می‌دیدیم که از دیدن اقوام خود که مجبور به هجرت شده بودند و در همان هفته‌های نخست برگشتند، بسیار خرسند بودند. همچنین مکاتب فعال شد و بعد از گذشت زمان، با شور و هیجان خاصی، مخصوصاً دخترها هم اجازه یافتند که به مکاتب بروند. بعد از دو سه هفته، رادیو تلویزیون فعال شد، از تلویزیون موسیقی پخش می‌شد و کلی چیزهای جدید، جالب و امیدوارکننده وجود داشت در آن روزها.»
واقعیت امروز؛ هرات در آینه بیست‌وپنج سال بعد
بیست‌وپنج سال پس از آن روزهای پرشور و امید، هرات بار دیگر زیر حاکمیت طالبان قرار گرفته است. شهری که روزگاری شادی رهایی را در خیابان‌هایش جشن گرفته بود و دخترانش با شوق به سوی مکاتب می‌شتافتند، اکنون با محدودیت‌های گسترده بر آموزش دختران، محرومیت زنان از عرصه‌های اجتماعی و کاری، و نگرانی عمیق نسل جوان از آینده دست‌وپنجه نرم می‌کند.
با وجود این چرخش تلخ تاریخ، آرزوی دیرینه مردم هرات همچنان زنده و پابرجاست؛ آرمانی که در سه واژه خلاصه می‌شود؛ آزادی، عدالت و حق آموزش در سایه اداره‌ای که برخاسته از اراده واقعی همه شهروندان باشد.
در شهرک طلایی، واقع در منطقه کارته‌نو کابل، تا ساعت سه‌ونیم بامداد در خانه یکی از فرماندهان پولیس طالبان محفل موسیقی برپا بود. صدای رباب و تبله با نوای هارمونیه درهم می‌آمیخته و آوازخوانان به درخواست شرکت‌کنندگان ترانه می‌خواندند.
این محفل به مناسبت تولد فرزند فرمانده برگزار شده بود. در بخشی از خانه، نوازندگان نشسته بودند و شماری از اعضای طالبان در اطراف آنان حلقه زده بودند. محافظان طالبان در بیرون دروازه از خانه نگهبانی می‌کردند.
حبیب‌الله ارغندیوال (نام مستعار) که در این محفل شرکت کرده بود به افغانستان اینترنشنال گفت که اعضای پولیس و استخبارات طالبان در این محفل حضور داشتند.
به گفته او، پیش از آغاز موسیقی، دو عضو طالبان از جیب‌های‌شان قرص‌هایی بیرون آوردند و در چای انداختند. او اگر چه مطمین نبود، اما گفت: «به نظر من شبیه تابلیت کا بود».
وقتی گروه موسیقی سازهای خود را آماده کردند، آوازخوان نیز پس از خوشامدگویی به شرکت‌کنندگان، برای میزبان آرزوی شادی‌های بیشتر کرد و برای خواندن یکی از ترانه‌های ملنگ جان اجازه خواست.
او گفت: «همه خسته نباشید، خداوند در خانه قوماندان صاحب شادی‌های بیشتری بیاورد. من در آغاز یکی از ترانه‌های ملنگ جان را می‌خوانم، اگر همه موافق باشند».
آوازخوان این ترانه را زمزمه کرد:
«خاوره یې د سرو ده، هر یو کاڼی یې مرجان دی
زه چې پرې مین یم، دا هغه افغانستان دی»
«خاکش از طلاست، هر سنگ آن مرجان است
من که عاشقش هستم، این همان افغانستان است»
در جریان ترانه، آوازخوان دست‌هایش را از هارمونیه برداشت و حاضران شروع به کف زدن کردند. شماری از طالبان حاضر در محفل نیز با او دست زدند و دیگران سرهای‌شان را با آهنگ ترانه تکان می‌دادند.
یکی دیگر از شرکت‌کنندگان محفل درباره جزئیات دیگر آن گفت که دود سیگار در زیرزمین پخش بود و بوی چرس نیز بسیار زیاد بود. به گفته او، بعضی از شرکت‌کنندگان برای مدت کوتاهی از اتاق بیرون می‌رفتند و دوباره برمی‌گشتند.
او گفت: «در تمام زیرزمین دود سیگار بود و بوی چرس بسیار زیاد بود. موسیقی هم جریان داشت و گاهی یکی دو نفر برای مدتی کوتاه بیرون می‌رفتند. من هم بیرون رفتم، از دود چرس دور شدم، هوای پاک تنفس کردم و دوباره داخل شدم».
به گفته این شرکت‌کننده، محفل بدون هیچ مشکلی ساعت سه‌ونیم بامداد پایان یافت. گروه موسیقی سازهای خود را جمع کرد و با موتر یکی از اعضای طالبان به محل اقامت‌شان منتقل شدند.
«بیا تا حالا تو را درست کافر کنم»
همزمان با این محفل، در مراسم عروسی دیگری که شام پنجشنبه ۱۷ میزان ۱۴۰۵ در روستای خوش‌گنبد ولسوالی بهسود ولایت ننگرهار برگزار شد، اتفاق دیگری رقم خورد؛ محتسبان امر به معروف طالبان محفل موسیقی را به زور متوقف کردند و شماری از شرکت‌کنندگان را نیز لت‌وکوب کردند.
آوازخوان آغاگل، برادرش، ریدی‌گل نوازنده تبله و جاوید نوازنده رباب و یکی از هنرمندان محلی که در محفل پنهانی موسیقی اجرا و با حضور داماد و شماری از جوانان غرق در نوای تبله و رباب، رقص‌و پاکوبی می‌کردند.
یکی از شرکت‌کنندگان این عروسی به افغانستان اینترنشنال گفت: «محفل گرم بود و آغاگل این ترانه را می‌خواند (بدون تو دلم به درد می‌آید، کافرت شوم) «بې له تا مې زړه خوږېږي نو کافر دې شمه» در همین لحظه محتسبان امر به معروف طالبان و محافظان همراه‌شان وارد اتاق شدند.»
این شرکت‌کننده افزود: «محتسبان دروازه را با لگد زدند، طالبان داخل شدند و شروع به لت‌وکوب کردند. آوازخوان را از موهایش کشیدند و به او گفتند: بیا تا حالا تو را درست کافر کنیم»
به گفته این منبع، طالبان شماری از شرکت‌کنندگان، از جمله اعضای خانواده داماد را لت‌وکوب کردند و سپس آنان را به نظارت‌خانه فرماندهی امنیه طالبان در ولسوالی بهسود بردند.
آنان فردای همان روز، ۱۸ میزان، پس از نماز پیشین و با ضمانت بزرگان قومی آزاد شدند. طالبان از این آوازخوانان و نوازندگان ضمانت‌نامه کتبی گرفتند که دیگر موسیقی اجرا نکنند و سازهای‌شان را ضبط کردند.
سازهایی که از این آوازخوانان ضبط شده بود، چند هفته بعد از سوی طالبان در ننگرهار سوزانده شد.
در شب ۲۰ میزان همان سال، عصمت معصوم، آوازخوان و دوستانش در منطقه پکتیاکوت، مربوط حوزه نهم کابل، برای نزدیک به ۲۰۰ نفر موسیقی اجرا می‌کردند. حدود ساعت یک بامداد بود که مولوی محمدعباس عباسی، از مولوهای جوان امر به معروف طالبان، همراه با شماری از محتسبان دیگر، در حالی که مسلح بودند، وارد این محفل موسیقی شدند.
یکی از اعضای گروه موسیقی به افغانستان اینترنشنال گفت: «ناگهان محفل برهم خورد. پسرها گفتند طالبان وارد شدند و در همین جریان یک نفر با لگد به من زد. سپس از گریبانم گرفت و به صورتم سیلی زد. اشک از چشمانم در حال فوران بود که به یکی از زیردستانش فرمان داد و گفت که به این خوک دستبند بزنید».
به گفته او، طالبان او را یک شب در حوزه نهم نگه داشتند و صبح هشدار دادند که موسیقی در اسلام حرام است و اگر بار دیگر بازداشت شود، دو سال زندانی خواهد شد.
او افزود: «این نخستین باری بود که ما بازداشت شدیم. ما محفل‌های پنهانی زیادی برگزار کرده‌ایم. خود طالبان هم ما را دعوت می‌کردند. با موترهای رنجر دنبال ما می‌آمدند و به برنامه‌های‌شان می‌بردند».
به گفته او، گروه‌های موسیقی هنوز هم به‌صورت پنهانی فعال‌اند و آوازخوانانی که در محفل‌های خوشی طالبان موسیقی اجرا می‌کنند، امنیت‌شان تأمین است و با هیچ مشکلی روبه‌رو نمی‌شوند. اما برعکس، در عروسی‌های مردم عادی که با طالبان رابطه ندارند، اجرای پنهانی موسیقی بدون خطر نیست.
عصمت معصوم نیز یکی از آوازخوانانی بود که پس از بازگشت دوباره طالبان به قدرت در کابل، به خیبرپختونخوا رفت و در آن‌جا با اطمینان برنامه‌های موسیقی اجرا می‌کرد. اما عملیات پولیس پاکستان علیه مهاجران افغان، زندگی آنان را در آن‌جا نیز دشوار کرد و او در پایان سال ۱۴۰۴ از پیشاور دوباره به افغانستان برگشت.
معصوم با وجود ممنوعیت‌های طالبان، در محفل‌ها و برنامه‌های پنهانی موسیقی شرکت می‌کرد، اما پس از تهدیدهای مسئولان حوزه امنیتی نهم کابل، دیگر به محفل‌های موسیقی نمی‌رود.
حمله‌های طالبان و اجازه‌های پنهانی
نعمت سرحدی یکی از موزیسین‌هایی است که در شهر جلال‌آباد گروه موسیقی محلی دارد. او به آوازخوانی همراه با چمبو مشهور است و افزون بر ننگرهار، در کابل نیز محفل‌های پنهانی موسیقی برگزار کرده است. دوستانش می‌گویند طالبان چندین بار او را بازداشت کرده‌اند و از او ضمانت گرفته‌اند که دیگر موسیقی اجرا نکند، اما او هنر دیگری برای کسب درآمد ندارد.
شماری از آوازخوانان به افغانستان اینترنشنال می‌گویند که هنر دیگری نیاموخته‌اند و مجبورند برای تأمین نان فرزندان‌شان، پنهانی از همین راه درآمد کسب کنند.
یک آوازخوان فعال در خوست می‌گوید: «وقتی به محفلی می‌روم، از صاحبان محفل می‌پرسم که آیا یکی از اعضای خانواده یا خویشاوندانش در طالبان حضور دارد یا نه؟ اگر داشته باشد، آن‌گاه به او می‌گوییم که برای گرفتن اجازه پنهانی کاری بکند».
به گفته آوازخوانان، برخی خانواده‌ها هنگام برگزاری محفل‌های خوشی با مسئولان حوزه‌های محلی طالبان آشنایی دارند و با اطمینان آنان محفل‌های موسیقی برگزار می‌کنند. این اقدام باعث می‌شود آنان در محفل‌ها تا اندازه‌ای احساس امنیت کنند.
امر به معروف طالبان در تالارهای عروسی کابل و ولایت‌ها نیز بر برنامه‌های موسیقی ممنوعیت وضع کرده است.
در نتیجه این ممنوعیت‌ها، برگزاری محفل‌های شادی در تالارهای عروسی کابل نیز تغییر کرده است. در بسیاری موارد، در عروسی‌ها ترانه‌های طالبان، مشاعره، زمزمه‌ها یا تبلیغات مذهبی اجرا می‌شود.
اما در برخی تالارها که مسئولان آنها با حوزه‌های امنیتی طالبان روابط نزدیک دارند، در بدل پول اجازه داده می‌شود که موسیقی با صدای پایین یا فقط در بخش زنان اجرا شود. طالبان در بدل این اجازه، به نام «شیرینی خوشی» بین ۱۵ تا ۲۵ هزار افغانی دریافت می‌کنند.
از زمان آغاز حاکمیت طالبان، این گروه روند ضبط و سوزاندن سازهای موسیقی را نیز ادامه داده است و اداره‌های مربوط به طالبان هر هفته در ولایت‌ها از ضبط صدها ساز خبر می‌دهند.
در تازه‌ترین مورد، در ۴ قوس ۱۴۰۵، مستغفر گربز، سخنگوی والی طالبان در خوست، اعلام کرد که ۶۵۰ ساز گوناگون موسیقی را که در چند ماه گذشته از مرکز و ولسوالی‌های این ولایت ضبط شده بود، در حضور محتسبان سوزانده‌اند.
پیش از این، در ۲۲ ثور ۱۴۰۵ نیز در ولسوالی‌های خوگیانی و رودات ولایت ننگرهار، بیش از ۱۶۹ ساز موسیقی از باشندگان محل و هنرمندان جمع‌آوری و به آتش کشیده شده بود.
از زمان بازگشت دوباره طالبان به قدرت در ۲۴ اسد ۱۴۰۰، محدودیت‌های سخت و پی‌درپی بر پخش و اجرای موسیقی وضع شده است.
وزارت امر به معروف طالبان در یک نشست خبری در ۲۴ اسد ۱۴۰۳ اعلام کرده بود که تنها در همان سال، ۲۱ هزار و ۳۲۸ ساز موسیقی را از ولایت‌های مختلف، از جمله کابل، هرات، پروان، پنجشیر و ننگرهار جمع‌آوری و نابود کرده است.
اگر گزارش‌های پراکنده ولایت‌های بدخشان، نیمروز، سرپل، لغمان، هلمند و زابل نیز به این ارقام افزوده شود، در پنج سال گذشته بین ۲۵ تا ۳۰ هزار ساز موسیقی در سراسر کشور از سوی محتسبان طالبان سوزانده شده است.
در نتیجه محدودیت‌های شدید طالبان، نظارت بر عروسی‌ها و یورش به محفل‌ها، جامعه هنری و موسیقی کشور با تهدیدها و مشکلات زیادی روبه‌رو شده است. در پنج سال گذشته، بیش از ۶۰۰ آوازخوان محلی و نوازنده دهل و دیگر سازهای موسیقی در ولایت‌های مختلف به دلیل اجرای موسیقی بازداشت شده، مجازات تعزیری دریافت کرده و زندانی شده‌اند.
آوازخوانان جوراب و بادکنک می‌فروشند
کوچه خرابات در ناحیه اول کابل، که زمانی محل مشهور گردهمایی موسیقی‌دانان و هنرمندان بود، اکنون رنگ‌وبوی هنری گذشته‌اش را از دست داده است.
هنرمندانی که زندگی و فعالیت هنری‌شان با این کوچه پیوند داشت، اکنون بیشترشان مجبور شده‌اند حرفه پیشین خود را ترک کنند و به کارهای دیگری مشغول شوند. شماری از آنان در دکان‌ها مواد خوراکی و وسایل بازی کودکان می‌فروشند و برخی دیگر با کراچی‌های دستی کالا عرضه می‌کنند.
فرید احمد (نام مستعار)، نوازنده تبله است. این حرفه از پدربزرگانش به او به میراث مانده بود، اما اکنون در نزدیکی بازار مندوی کابل کراچی دارد و در آن جوراب و دیگر وسایل زمستانی می‌فروشد. او در فصل تابستان در کوچه‌های کابل بادکنک‌های گازی می‌فروخت، اما از این راه نمی‌توانست زندگی‌اش را تأمین کند.
این نوازنده به افغانستان اینترنشنال گفت که هرچند آوازخوانان او را به برخی محفل‌های پنهانی دعوت کرده بودند، اما نمی‌خواست بار دیگر خطر کند و با لت‌وکوب و توهین طالبان روبه‌رو شود. او در زمستان ۱۴۰۰ در راه رفتن به یک محفل موسیقی در کابل بود که طالبان در یک پوسته بازرسی متوقفش کردند و افزون بر توهین، تبله‌اش را با چاقو پاره کردند.
او می‌گوید طالبان به او فحش‌های بسیار زشتی گفتند و تصمیم گرفت دیگر توان تحمل این توهین‌ها را ندارد.
او آه بلندی کشید و سپس گفت: «تقریباً بیش از چهار سال می‌شود که دیگر انگشتانم را روی تبله نگذاشته‌ام».
نوازندگان موسیقی در تبعید
بر اساس آمار انستیتوت ملی موسیقی افغانستان و انجمن‌های هنرمندان، بیش از ۸۰ درصد آوازخوانان حرفه‌ای و محلی که شمارشان به بیش از هزار و ۵۰۰ هنرمند و اعضای خانواده‌های آنان می‌رسد، مجبور شده‌اند کشور را ترک کنند و به تبعید بروند.
در قوس ۱۴۰۰، تمامی ۳۵۰ استاد و دانشجوی انستیتوت ملی موسیقی به‌صورت گروهی به پرتگال منتقل شدند و در آن‌جا انستیتوت خود را دوباره فعال کردند. صدها آوازخوان محلی دیگر نیز بین سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ به پیشاور، کویته و مشهد مهاجر شدند و موسیقی‌دانان شناخته‌شده در اروپا، امریکا و کانادا پناه گرفتند.
شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد و سازمان یونسکو در گزارش‌هایی که در جریان سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ منتشر کرده‌اند، این اقدامات را آسیب شدیدی به میراث فرهنگی افغانستان خوانده‌اند، اما وزارت امر به معروف طالبان همچنان تأکید می‌کند که شنیدن و اجرای موسیقی بر اساس قانون این گروه کاری «غیرشرعی» است.
بسیاری از آوازخوانان افغان در پیشاور، کویته و دیگر شهرهای پاکستان زندگی می‌کنند و شماری از آنان پرونده‌هایی برای رفتن به کشورهای دیگر دارند.
راشد احمد خان، رئیس «انجمن هنری» در پیشاور، می‌گوید که در حال حاضر شمار هنرمندان افغان، آوازخوانان و اعضای خانواده‌های آنان در پیشاور و کویته به ۸۰۰ تا هزار نفر می‌رسد. این آوازخوانان در روند اخراج مهاجران افغان از پاکستان با مشکلات زیادی روبه‌رو هستند و شماری از آنان، مانند عصمت معصوم، دوباره به افغانستان فرستاده شده‌اند.
به گفته احمدخان، انجمن آنان برای دفاع از حقوق هنرمندان افغان و جلوگیری از بازگرداندن اجباری آنان به افغانستان تلاش می‌کند و تصمیم‌های دادگاه زمینه‌ای را فراهم کرده است تا این هنرمندان به‌صورت اجباری از پاکستان اخراج نشوند.
دادگاه عالی پیشاور در ۱۳ میزان ۱۴۰۵ به مقام‌های مربوط پاکستان دستور داده است که درخواست‌های مربوط به ویزای هنرمندان افغان را بررسی کنند. بر اساس اطلاعیه «انجمن هنری»، دادگاه دستور داده است که این روند باید مطابق اصول قانونی در مدت ۶۰ روز تکمیل شود.
سعیدالله وفا، آوازخوان افغان مقیم پیشاور، به افغانستان اینترنشنال گفت که خانواده‌های ۱۰۹ هنرمند افغان در پیشاور به دادگاه عریضه داده‌اند تا از بازگرداندن اجباری آنان به افغانستان جلوگیری شود.
او درباره شمار هنرمندان افغان در پیشاور و کویته گفت: «در حال حاضر حدود ۵۰۰ خانواده هنرمندان افغان در پیشاور و کویته زندگی می‌کنند که با مشکلات گوناگون روبه‌رو هستند. ما نامه رسمی نیز به دادگاه داده‌ایم که بر اساس آن پولیس نمی‌تواند ما را بازداشت یا آزار دهد. پس از این تصمیم، رفتار پولیس با ما تا اندازه‌ای بهتر شده است».
وفا تأکید می‌کند که نمی‌تواند به افغانستان برگردد؛ زیرا در آن‌جا نه‌تنها بر هنر و کار آنان محدودیت وضع شده، بلکه مانع آموزش کودکان‌شان نیز شده‌اند. او استدلال می‌کند که «طالبان در افغانستان شمار زیادی از هنرمندان را بازداشت و زندانی کرده و آنان را به توبه وادار کرده‌اند».
خانواده یک جوان ۱۹ ساله افغان به افغانستان اینترنشنال تأیید کرده است که ایاز مومند در منطقه چالدران، در مرز ایران و ترکیه، جان باخته است. با شناسایی جسد او، شمار شهروندان افغان شناسایی‌شده در میان قربانیان حوادث اخیر مرزی افزایش یافته است.
ذوالفقار، برادر ایاز مومند که روز پنجشنبه از ولسوالی مومنددره ولایت ننگرهار با افغانستان اینترنشنال تماس گرفته بود، گفت که این جوان ۱۹ ساله در منطقه چالدران جان خود را از دست داده است. تصویری که خانواده او در اختیار افغانستان اینترنشنال قرار داده، جسد ایاز را زیر انبوهی از برف نشان می‌دهد. مدارک هویتی نشان می‌دهند که ایاز در نوروز ۱۳۸۶ در مومنددره ننگرهار زاده شده بود.
هشت جسد دیگر پیدا شده در وان ترکیه
پیش از این، خانواده محمد یاسین خاکسار، جوان ۲۵ ساله افغان، هویت او را در میان هشت جسدی که در نزدیکی مرز ایران و ترکیه در استان وان پیدا شده‌اند، تأیید کرده بود.
محمد ضمیر، پدر یاسین، روز چهارشنبه به افغانستان اینترنشنال گفت که پسرش را در ویدیوی منتشرشده از اجساد شناسایی کرده است. به گفته او، یاسین برای فرار از بیکاری و فقر قصد داشت از مسیر ایران وارد ترکیه شود، اما در این مسیر جان باخت.
پدر یاسین گفت که هنوز از محل نگهداری جسد پسرش اطلاعی ندارد و از مقام‌های طالبان خواست برای شناسایی محل نگهداری و انتقال پیکر او همکاری کنند.
خانواده رضا نظری، نوجوان ۱۶ ساله افغان از ولایت بامیان، نیز پیشتر هویت او را در میان همین هشت جسد تأیید کرده بود.
اجساد هشت مرد جوان در روزهای گذشته در نزدیکی منطقه اوزالپ استان وان ترکیه، در فاصله حدود سه کیلومتری مرز ایران، پیدا شدند. رسانه‌های ترکیه علت مرگ آنان را سرمای شدید گزارش کرده‌اند، اما علت دقیق مرگ این افراد به‌طور مستقل تأیید نشده است.
با شناسایی یاسین خاکسار، شمار قربانیانی که هویت آنان در میان این هشت جسد تأیید شده، به دو نفر رسیده است.
یک مقام بلندپایه وزارت خارجه طالبان روز چهارشنبه به افغانستان اینترنشنال گفت که این وزارتخانه درباره این رویداد از مقام‌های ایران و ترکیه اطلاعات خواسته است، اما تاکنون اطلاعات دقیقی درباره شمار قربانیان دریافت نکرده است.
افزایش شمار قربانیان افغان
در همین حال، اطلاعاتی که افغانستان اینترنشنال از طریق گفت‌وگو با یک شاهد عینی و اعضای خانواده مهاجران افغان به دست آورده، نشان می‌دهد که شمار شهروندان افغان جان‌باخته در مناطق مرزی ایران و ترکیه ممکن است بیشتر از هشت نفری باشد که اجسادشان در استان وان پیدا شده است.
منیر خان صافی به افغانستان اینترنشنال گفت که برادرش، حامد صافی، شب جمعه در منطقه مرزی ایران و ترکیه جان باخته است. به گفته او، مرگ حامد ارتباطی با رویداد مربوط به هشت جسد پیدا‌شده در استان وان ندارد.
بر اساس اسنادی که افغانستان اینترنشنال مشاهده کرده، حامد صافی، فرزند عبدالقیوم، حدود ۲۲ سال داشت و از باشندگان ولسوالی امام‌صاحب ولایت قندوز بود. خانواده او می‌گوید جسدش اکنون در سردخانه‌ای دولتی در منطقه چالدران ایران نگهداری می‌شود. افغانستان اینترنشنال تصویری از جسد او را نیز مشاهده کرده است.
جنید، جوان ۲۰ سالهای که می‌گوید هنگام عبور از مرز همراه حامد بوده، نیروهای مرزی ترکیه و قاچاقچیان انسان را به بدرفتاری و خشونت علیه مهاجران متهم کرده است.
او گفت که پنجشنبه‌شب همراه حامد از دیوار مرزی وارد خاک ترکیه شدند، اما پس از عبور از مرز به دست نیروهای مرزی افتادند. به گفته جنید، مأموران آنها را لت‌وکوب کردند، لباس‌هایشان را از تن‌شان درآوردند و در هوای سرد روی برف نگه داشتند.
او همچنین مدعی شد که مأموران بر بدن برهنه آنان آب سرد ریختند و سپس آنها را به گروه‌های پنج نفری تقسیم کرده و از دیوار مرزی به سمت ایران بازگرداندند.
جنید گفت که او و حامد پس از ساعت‌ها پیاده‌روی در هوای سرد از حال رفتند. به گفته او، زمانی که به هوش آمد، متوجه شد به اتاقی منتقل شده و شنید که حامد جان باخته است.
افغانستان اینترنشنال نتوانسته است جزئیات روایت جنید درباره رفتار نیروهای مرزی ترکیه یا علت دقیق مرگ حامد را به‌طور مستقل تأیید کند. این رسانه درباره این ادعاها از وزارت داخله ترکیه و فرمانداری استان وان پرسش کرده، اما تاکنون پاسخی دریافت نکرده است.
فرمانداری استان وان ترکیه دستور محرمانه‌گی اطلاعات درباره اجساد پیدا شده در این منطقه را صادر کرده است.
بر اساس داده‌های هواشناسی، دمای هوا در منطقه چالدران در پنجشنبه‌شب و جمعه گذشته به نزدیکی صفر درجه سانتی‌گراد رسید و در ساعات روز بین پنج تا ۱۰ درجه بود.
نگرانی از سرنوشت پناهجویان در مرز
در روزهای گذشته، شماری از پناهجویان افغان نیز با ارسال ویدیوهایی به افغانستان اینترنشنال از بدرفتاری قاچاقچیان انسان و نیروهای مرزی و شرایط دشوار عبور از مناطق مرزی ترکیه شکایت کرده‌اند. برخی از آنان از سرمای شدید در مسیرهای مهاجرتی نیز گزارش داده‌اند.
با این حال، هنوز مشخص نیست که در روزهای اخیر چه تعداد مهاجر افغان در مناطق مرزی ایران و ترکیه جان باخته‌اند.
خانواده‌های قربانیان می‌گویند به اجساد فرزندان‌شان دسترسی ندارند و خواستار همکاری مقام‌های مربوط در ایران، ترکیه و افغانستان برای شناسایی، تعیین محل نگهداری و انتقال پیکر آنان هستند.
رسانه ایرانی «ایراف» به نقل از منابعی گزارش داد که مهاجم حمله به احمدخان غوری، از فرماندهان حکومت پیشین افغانستان، از مأموران اداره استخبارات طالبان بوده است. طبق این گزارش، مهاجم برای ترور احمدخان غوری در شهر مشهد، از مقام‌های استخبارات طالبان در کابل دستور دریافت کرده بود.
این رسانه، روز پنجشنبه، ۲۱ عقرب، در گزارشی از قول «منابع معتبر» نوشت که مهاجم برای انجام این حمله به‌طور مستیقم از مقامات این گروه در کابل دستور گرفته بود.
مقامات جمهوری اسلامی ایران تاکنون به‌طور رسمی درباره دست داشتن طالبان در این حمله ابرازنظر نکرده‌اند.
احمد خان غوری، از فرماندهان شناخته‌شده جهادی در غرب افغانستان و از افراد نزدیک به محمد اسماعیل خان، در دهم عقرب در پی انفجار در خانه خود در مشهد زخمی شد. گزارش‌های اولیه حاکی از آن بود که یک دستگاه ذخیره چارج تلفن یا پاوربانک یکی از مهمانان این فرمانده منفجر شده است.
مهمان آقای غوری که از او به عنوان مهاجم نام برده شده، یک روز پس از این حمله بر اثر جراحات عمیق در شفاخانه جان باخت.
مقام‌های طالبان نیز تاکنون درباره این رویداد به‌طور رسمی ابرازنظر نکرده‌اند.
نزدیکان احمدخان غوری پیشتر گفته بودند که این انفجار عمدی بوده و با هدف کشتن این فرمانده انجام شده است.
این نخستین‌بار نیست که یک فرمانده مخالف طالبان در ایران مورد حمله قرار می‌گیرد. پیش از این معروف غلامی و جنرال اکرام‌الدین سریع، دو فرمانده پیشین و از مخالفان طالبان در مشهد و تهران کشته شدند.
رسانه ایرانی ایراف نوشته است که این رویدادها ابعاد خطرناک فعالیت‌های استخباراتی طالبان در خاک ایران و پیامدهای آن برای امنیت ملی این کشور را آشکار می‌کند. این رسانه افزود که بررسی حمله به آقای غوری، احتمال کشف سرنخ‌های چند ترور مشابه دیگر علیه مقام‌های سابق افغانستان در داخل ایران را تقویت می‌کند.
نگرانی‌ها درباره امنیت فرماندهان پیشین افغانستان در ایران افزایش یافته است. منابع پیشتر به افغانستان اینترنشنال گفته بودند شماری از این فرماندهان پس از دریافت تهدیدهای امنیتی، رفت‌وآمد خود را محدود کرده و تدابیر امنیتی بیشتری روی دست گرفته‌اند.
طالبان پیشتر تهدید کرده بودند که مخالفان خود را در خارج از افغانستان نیز هدف قرار خواهند داد.
محمدنبی عمری، معین وزارت داخله طالبان، گفته بود که این گروه در صورت نیاز می‌تواند با پرداخت ۵۰۰ روپیه پاکستانی، مخالفان خود را در خارج از مرزهای افغانستان به قتل برساند.
سعید خوستی، سخنگوی پیشین سراج‌الدین حقانی، نیز سه سال پیش مخالفان طالبان در خارج از کشور را به مرگ تهدید کرده بود. او هشدار داده بود که طالبان صدها داوطلب برای هدف قرار دادن مخالفان این گروه در خارج از افغانستان دارند.
