بیش از ۵۰۰ افغان میان وعده پذیرش آلمان و ترس از اخراج در پاکستان گرفتار ماندهاند
بیش از ۵۰۰ افغان که آلمان به آنها وعده پذیرش داده بود، همچنان در پاکستان منتظر انتقال به این کشورند. بسیاری از این خانوادهها بیش از دو سال است که در بلاتکلیفی و ترس از اخراج به افغانستان زندگی میکنند.
آنها پیشنهاد آلمان برای پذیرش پول و بازگشت به افغانستان را رد کردهاند.
فرانسانفو روز دوشنبه، ۲۵ عقرب گزارش داد که از ۱۲ جدی ۱۴۰۳ تا زمان تهیه این گزارش، ۱۷۶۰ افغان از طریق برنامههای پذیرش به آلمان منتقل شدهاند. در یک سال پیش از این دوره، شمار پذیرفتهشدگان ۳ هزار و ۷۹۵ نفر بود.
وزارت داخله آلمان میگوید که تا چهارم عقرب امسال، ۳۷۸ نفر پیشنهاد دریافت کمک مالی در برابر انصراف از درخواست پذیرش را پذیرفتهاند. حکومت فریدریش مرتس این طرح را از دهم عقرب تا نهم قوس سال گذشته اجرا کرد.
سخنگوی وزارت داخله آلمان تأیید کرده است که برنامههای اصلی پذیرش افغانها در پاکستان پایان یافته است. حکومت میگوید که با افزایش ورود پناهجویان در سالهای گذشته، مراکز اسکان و نهادهای کمک به سازگاری آنان با زندگی در آلمان، با کمبود ظرفیت روبهرو شدهاند و برخی دیگر توان پذیرش افراد تازه را ندارند.
انتظار پس از بررسی پروندهها و وعده حفاظت
در میان افغانهای منتظر در پاکستان، مادران تنها با کودکان شان، زنان جوان، مدافعان حقوق بشر، کارمندان محلی پیشین و افرادی حضور دارند که در گذشته زندانی و شکنجه شدهاند.
اوا بایر، فیلمساز و عضو نهاد «پل هوایی کابل»، به فرانسانفو گفت که این افراد در بیست سال گذشته برای دموکراسی و حقوق بشر در افغانستان کار کرده و برای رسیدن به پاکستان، خطرها و هزینههای زیادی را متحمل شدهاند.
به گفته بایر، پس از سقوط کابل، آلمان پس از بررسی دقیق پروندههای این افراد، به آنها وعده انتقال را داده بود. او با اشاره به شمار اندک آنان، این استدلال را رد میکند که آلمان ظرفیت پذیرششان را ندارد.
بایر همچنین از توافقهای حکومت آلمان با طالبان انتقاد کرده و گفته است که این گروه زمانی دشمن مشترک آنان بود.
زندگی در هوتل، با بکسهای آماده
یکی از افراد منتظر، زنی است که فرانسانفو او را با نام «نسرین» معرفی کرده است. او نزدیک به سه سال است که همراه خانوادهاش در هوتلی در پاکستان زندگی میکند.
نسرین و خانوادهاش پس از دریافت وعده پذیرش، به درخواست مقامهای آلمانی برای تکمیل مراحل پرونده به پاکستان رفتند.
نسرین میگوید که مقامهای آلمانی همه مدارک خانواده را بررسی کرده، ارزیابیهای امنیتی را انجام داده و با هر عضو خانواده دو بار مصاحبه کرده بودند. به گفته او، خانوادهاش تمام شرایط لازم برای پذیرش را تکمیل کرده است.
نسرین در افغانستان وکیل مدافع زنان قربانی آزار و خشونت خانوادگی بود. او میگوید که پس از بازگشت طالبان، ناچار به ترک کشور شد و نمیتواند به افغانستان باز گردد.
به گفته نسرین، اعضای خانواده از ترس بازداشت به دست پولیس پاکستان و اخراج به افغانستان، از اتاقهای هوتل بیرون نمیروند. بکسهای شان همواره آماده است، زیرا نمیدانند چه اتفاقی در انتظارشان است.
او میگوید که این انتظار دردناک است و خانوادهاش سزاوار زندگی در ترس و بلاتکلیفی نیست. به گفته او، حتی گردش آزادانه در طبیعت و نفسکشیدن در هوای تازه نیز برایشان دشوار است.
حکومت آلمان به خانواده نسرین پیشنهاد کرده است که در برابر دریافت چند هزار یورو، از درخواست انتقال به آلمان منصرف شوند و به افغانستان بازگردند. نسرین میگوید که این پیشنهاد را نپذیرفته و از آلمان میخواهد به وعده خود عمل کند.
انتقاد از رد درخواستهای پذیرش
کلارا بونگر، سخنگوی امور داخلی حزب چپ در پارلمان آلمان، روز نهم میزان امسال خواستار پذیرش فوری بیش از ۵۰۰ افغان منتظر در پاکستان شد.
او در گفتوگو با روزنامه نویه اوسنابروکر، حکومت را به نادیدهگرفتن شرایط فردی متقاضیان و عملنکردن به وعدههای پذیرش متهم کرد.
این روزنامه با استناد به پاسخ حکومت به حزب چپ نوشت که تا ۲۷ سنبله، هر ۲۵ پروندهای که پس از تصمیم دادگاه قانون اساسی بررسی شده بود، به رد پذیرش انجامیده و بررسی دستکم ۴۰ پرونده دیگر نیز پایان نیافته بود.
وزارت داخله آلمان دلیل رد این درخواستها را نبود «منفعت سیاسی» برای پذیرش این افراد عنوان کرده بود.
طالبان دانشگاه کابل را برای برگزاری نشستی با هدف حمایت از فرمانهای هبتالله آخندزاده، رهبر این گروه به مدت یک هفته تعطیل کرده و خوابگاه دانشجویان را نیز موقتا بسته است.
شماری از دانشجویان روز دوشنبه، ۲۵ عقرب در روز اول برگزاری این نشست به افغانستان اینترنشنال گفتند که این تصمیم ناگهانی در هفتههای پایانی سمستر، آنان را با مشکلات اقامتی و آموزشی روبهرو کرده است.
این نشست با هدایت ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان و همکاری دفتر ریاستوزرا و چند وزارتخانه دیگر برگزار میشود. به گفته این منابع، حدود چهار هزار ملا از سراسر افغانستان برای شرکت در این گردهمایی به کابل دعوت شدهاند.
دانشگاه کابل در اطلاعیهای عاجل روز شنبه اعلام کرد که دانشجویان دورههای لیسانس روزانه و شبانه و فوقلیسانس از یکشنبه، ۲۴ عقرب تا پنجشنبه، ۲۸ عقرب رخصت هستند و باید خوابگاهها را نیز تخلیه کنند. این دانشگاه در اطلاعیه خود درباره دلیل این رخصتی توضیحی نداد.
با این حال، منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند که مسئولان طالب دانشجویان را از خوابگاه دانشگاه کابل بیرون کرده و ملاهای دعوتشده به نشست را بهجای آنان در خوابگاه جابهجا کردهاند.
تخلیه سریع خوابگاه
حمیدالله (نام مستعار) دانشجوی دانشگاه کابل به افغانستان اینترنشنال گفت که مسئولان خوابگاه ساعت دو بعد از ظهر روز یکشنبه به آنان اطلاع دادند که باید تا ساعت چهار عصر محل اقامتشان را تخلیه کنند.
او گفت وقتی دانشجویان درباره محل اقامت بعدیشان پرسیدند، مسئولان پاسخ دادند که پیدا کردن جای دیگر به خود آنان مربوط است.
به گفته این دانشجو، پس از اعتراض شماری از دانشجویان که پول کافی برای رفتن به خوابگاههای خصوصی نداشتند، پیشنهاد شد به خوابگاه پولیتخنیک بروند، اما آنجا نیز حدود ۴۰۰ دانشجوی طب جابهجا شده بودند و جای خالی وجود نداشت.
این دانشجو گفت که شماری از دانشجویان بدخشانی ناچار شدند به مسجد کارتهسخی پناه ببرند و برخی دیگر به خوابگاههای خصوصی بروند.
احمد(نام مستعار) دانشجویی که از خوابگاه دانشگاه کابل بیرون شده است، به افغانستان اینترنشنال گفت که این تصمیم او را در مسیر بازگشت به خانه با مشکلات مالی و اقامتی روبهرو کرد. او گفت هنگام ترک کابل تنها ۲۰۰ افغانی پول داشت، در حالی که کرایه موتر تا ولایتشان حدود ۴۰۰ افغانی میشد.
به گفته این دانشجو، او ناچار شد از یکی از همصنفیهایش که باشنده کابل است، پول قرض بگیرد، اما به دلیل نرسیدن به زمان حرکت موترها، از سفر به ولایت خود جا ماند و شب را در اتاق دوستانش در کاپیسا سپری کرد. او گفت روز دوشنبه توانست به خانهاش برگردد.
این دانشجو افزود که پیش از این نیز از خوابگاه بیرون شده بود. به گفته او، ماموران دعوت و ارشاد طالبان یک بار او را بهدلیل تراشیدن ریش، ساعت ده شب از خوابگاه بیرون کرده بودند.
او در پایان گفت: «محصل در افغانستان اصلاً از کدام حق، حقوق و ارزش برخوردار نیست.»
تعطیلی دانشگاه در هفتههای پایانی سمستر
تصمیم این تعطیلی دانشگاه در زمانی گرفته شده است که دانشجویان به هفتههای پایانی سمستر رسیدهاند و شماری از آنان برای ادامه تحصیل و تامین هزینههای زندگی در کابل با دشواری روبهرو هستند.
نصیر(نام مستعار)، دانشجوی اقتصاد، به افغانستان اینترنشنال گفت که اطلاعیه تعطیلی دانشگاه در شام روز پیش از آغاز رخصتی منتشر شد و دانشجویان فرصت کافی برای برنامهریزی نداشتند.
به گفته او، دانشجویانی که خانوادههایشان در کابل زندگی میکنند به خانههایشان برگشتهاند، اما وضعیت دانشجویان ولایتی متفاوت است و شماری از آنان به محلهای مختلف رفتهاند.
این دانشجو گفت تعطیلی یکهفتهای در هفتههای پایانی سمستر میتواند روند آموزش را مختل کند و هنوز سرنوشت درسهای برگزارنشده مشخص نیست.
او افزود که با سردشدن هوا، شماری از دانشجویان به دلیل نداشتن امکانات گرمایشی در اتاقهای کرایی کابل، منتظر بودند با تعطیلی دانشگاه به ولایتهایشان برگردند. به گفته او، این تصمیم ناگهانی مشکلات آنان را بیشتر کرده است.
این دانشجو همچنین گفت که محدودیتهای مربوط به ریش و کلاه یکی از مشکلات بزرگ دانشجویان در دانشگاه کابل است. او افزود که تعطیلی یکهفتهای دانشگاه، مشکلات قبلی دانشجویان را افزایش داده است.
فریده سعید، متخصص آموزش و پرورش در سویدن، به افغانستان اینترنشنال گفت که تعطیلی یکهفتهای در این مرحله حساس سمستر، روند آموزش و برنامه درسی دانشجویان را مختل میکند و مشکلات دانشجویانی را که دور از خانه درس میخوانند، افزایش میدهد.
خانم سعید گفت که این بیتدبیری در کنار دیگر تصمیمها و سیاستهای طالبان نشان میدهد که این گروه به مشکلات مالی دانشجویان و وضعیت آموزش آنان اهمیت نمیدهد.
کارشناسانی که درباره پیامدهای این تصمیم با افغانستان اینترنشنال صحبت کردهاند، میگویند که اولویتدادن به برنامههای سیاسی و تبلیغاتی، بدون درنظرگرفتن وضعیت اقتصادی و آموزشی دانشجویان، باعث میشود دانشجویان، بهویژه افراد کمدرآمد، هزینه چنین تصمیمهایی را بپردازند.
در کشورهای دیگر، هنگام تخلیه خوابگاهها چه تدابیری برای دانشجویان گرفته میشود؟
دانشگاهها ممکن است بهدلیل شرایط اضطراری، تعمیرات یا مشکلات امنیتی ناچار به تخلیه خوابگاهها شوند. با این حال، در شماری از کشورها مقرراتی وجود دارد که دانشگاه را ملزم میکند دانشجویان را از قبل آگاه کند و برای اقامت و ادامه تحصیل آنان تدابیری بگیرد.
برای نمونه، مقررات اقامت دانشگاه کالج لندن در بریتانیا پیشبینی کرده است که اگر اتاق دانشجو بهدلیل تعمیرات اضطراری یا مشکلات دیگر قابل استفاده نباشد، دانشگاه او را به محل اقامت جایگزین منتقل کند. دانشگاه باید در حدی که شرایط اجازه میدهد، دانشجو را پیشاپیش آگاه کند و محل جایگزین را با شرایطی مشابه قرارداد اقامت او فراهم سازد.
در آلمان، قانون مدنی فسخ فوری قرارداد اجاره را تنها با دلیل مهم و موجه مجاز میداند. اداره خدمات دانشجویی فرایبورگ نیز برای انتقال دانشجویان از یک خوابگاه به خوابگاه دیگر، معمولاً دستکم دو ماه پیش اطلاع میدهد.
بررسی افغانستان اینترنشنال از سخنرانیها و نشستهای منتسب به هبتالله آخندزاده نشان میدهد که رهبر طالبان از زمان بازگشت این گروه به قدرت در آگست ۲۰۲۱ تاکنون دستکم ۴۰ سخنرانی داشته است.
این سخنرانیها تصویری کمسابقه از شیوه رهبری مردی ارائه میکند که در رأس قدرت قرار دارد، اما برخلاف رهبران متعارف کشورهای اسلامی، نه در رسانهها ظاهر میشود و نه مستقیماً با مردم سخن میگوید.
او در سخنرانیهای خود که به طور عموم به زبان پشتو است، از آیههای قرآن، دستورات پیامبر اسلام و گاهی از ضربالمثلهای پشتو استفاده میکند. شیوه سخنرانی او هدایت، رهنمودی و تاکیدی است.
در نظام طالبان، حکومتداری هبتالله آخندزاده بر دو پایه استوار است؛ فرمان و سخنرانی. فرمانهای او برای طالبان حکم قانون را دارد و بسیاری از سیاستهای جنجالی این گروه، از محدودیتهای اجتماعی گرفته تا اجرای حدود شرعی، بر مبنای همین فرمانها توجیه میشود.
در کنار آن، سخنرانیهای رهبر طالبان ابزار دیگری برای هدایت دستگاه حکومتی، جنگجویان، علما و مقامهای این گروه به شمار میرود. بررسی این ۴۰ سخنرانی نشان میدهد که او از مسائل عقیدتی و جنگی گرفته تا مالیات، استخبارات، تحصیلات عالی، امور حج، حکومتداری محلی و روابط خارجی درباره تقریباً همه عرصههای حکومت اظهارنظر کرده است.
بررسی افغانستان اینترنشنال از ۴۰ سخنرانی ثبتشده منتسب به هبتالله آخندزاده نشان میدهد که رهبر طالبان از زمان بازگشت این گروه به قدرت در آگست ۲۰۲۱ تا اکتبر ۲۰۲۶، بهتدریج حضور بیشتری در نشستهای داخلی طالبان داشته است. در سال ۲۰۲۱ تنها یک سخنرانی از او ثبت شد، اما این رقم در سال ۲۰۲۲ به پنج مورد، در سال ۲۰۲۳ به سه مورد، در سال ۲۰۲۴ به هفت مورد، در سال ۲۰۲۵ به ۱۶ مورد و در سال ۲۰۲۶ تاکنون به هشت مورد رسیده است. بیشتر این سخنرانیها در قندهار و در جمع مقامهای طالبان، علما، قضات و مسئولان اداری برگزار شده است.
نگاهی به محل برگزاری این سخنرانیها نشان میدهد که مرکز واقعی قدرت طالبان همچنان در قندهار قرار دارد. بخش عمده این ۴۰ سخنرانی در قندهار برگزار شده است؛ از دیدار با قاضیان و وزیران گرفته تا نشست با والیان، ولسوالان، مسئولان استخبارات، استادان دانشگاه، طلاب مدارس دینی و فرماندهان نظامی. این در حالی است که کابل به عنوان پایتخت افغانستان میزبان وزارتخانهها، سفارتخانههای خارجی و نهادهای حکومتی است. با این حال، رهبر طالبان اداره کشور را عمدتاً از قندهار پیش برده است.
نخستین سفر و سخنرانی در کابل
در میان این ۴۰ رویداد، سخنرانی او در نشست بزرگ علمای افغانستان در کابل در اول جولای ۲۰۲۲ جایگاه ویژهای دارد. این نخستین بار پس از سقوط جمهوری بود که هبتالله آخندزاده به کابل رفت و در برابر هزاران عالم دینی سخن گفت. در آن نشست، او بر مشروعیت «امارت اسلامی»، اطاعت از رهبری طالبان و مخالفت با فشارهای جامعه جهانی تأکید کرد. با وجود اهمیت این حضور، طالبان تصویر زندهای از او منتشر نکرد و تنها فایل صوتی سخنرانی در اختیار رسانهها قرار گرفت.
هبتالله آخندزاده در نشست کابل از اعضای این گروه خواست از او اطاعات کنند وگرنه افغانستان به طرف جنگ خواهد رفت.
دیگر نقطه عطف سخنرانیهای رهبر طالبان در نوامبر ۲۰۲۲ رقم خورد؛ زمانی که در نشست قضات طالبان بر اجرای حدود، قصاص و احکام شریعت تأکید کرد. بسیاری از ناظران این سخنرانی را یکی از تأثیرگذارترین مداخلات مستقیم او در ساختار نظام طالبان میدانند؛ اقدامی که مسیر سیاست قضایی این گروه را مشخصتر کرد.
عیدها بهانۀ برای سخنرانی
مناسبتهای مذهبی نیز از مهمترین تریبونهای رهبر طالبان بوده است. پیامها و سخنرانیهای عید فطر و عید قربان درین پنج سال از جمله طولانیترین و سیاسیترین موضعگیریهای او محسوب میشوند. در این پیامها، او بارها بر پیروزی طالبان، شکست «کفار»، حفظ نظام، اطاعت از امیر، وحدت داخلی و ادامه حاکمیت امارت اسلامی تأکید کرده است. در پیام عید قربان سال ۲۰۲۳ نیز از سیاستهای طالبان در قبال زنان دفاع کرد؛ موضوعی که واکنشهای گسترده بینالمللی را برانگیخت.
سخنرانیهای سالگرد بازگشت طالبان به قدرت نیز جایگاه برجستهای در روایت سیاسی هبتالله دارد. او در آگست ۲۰۲۴، در مراسم سومین سالروز حاکمیت طالبان در قندهار، بار دیگر پیروزی این گروه را نتیجه «جهاد و قربانی» دانست و از مردم خواست از نظام حاکم حمایت کنند. یک روز بعد نیز در میدان هوایی قندهار به مناسبت ۲۴ اسد سخنرانی کرد و هشدار داد که هیچکس نباید نسبت به حفظ نظام طالبان بیتفاوت باشد.
نخستین سفر و سخنرانی در شمال
در سال ۲۰۲۴ سفر او به شمال افغانستان نیز توجه بسیاری را جلب کرد. این سفر که در هشتم سپتامبر ۲۰۲۴ ثبت شده، یکی از معدود تحرکات رهبر طالبان خارج از قندهار به شمار میرود. او درین سفر با حضور والیان این گروه در شمال، سخنرانی کرد و بر حفظ دستاورد های این گروه تاکید کرد. برخی ناظران آن را تلاشی برای نمایش اقتدار مرکزی طالبان و حفظ انسجام درونی این گروه تعبیر کردند.
نشست وزیران در قندهار و سخنرانی با مسوولان وزارتخانه ها
بررسی فهرست سخنرانیها نشان میدهد که در سالهای اخیر بخش قابل توجهی از اظهارات رهبر طالبان متوجه مقامات حکومتی بوده است. او در نشست شورای وزیران در قندهار، در گردهماییهای والیان ۳۴ ولایت، در جلسات ویژه مسئولان مالیه، مسئولان استخبارات، شاروالیها و ادارههای مختلف حکومتی سخنرانی کرده و در بیشتر موارد بر اطاعت از رهبری، مبارزه با فساد، اجرای شریعت و هماهنگی درونسازمانی تأکید کرده است.
در سال ۲۰۲۵، دامنه سخنرانیهای او گستردهتر شد. او علاوه بر دیدار با وزیران، والیان و مسئولان استخبارات، در دانشگاه قندهار درباره آموزش دینی و مدرن سخن گفت، با استادان مدارس جهادی نشست برگزار کرد، برای قاضیان سخنرانی کرد و در چندین سمینار ویژه علمای دینی و مجالس فقهی حضور یافت. این موضوع نشان میدهد که رهبر طالبان در کنار موضوعات امنیتی و سیاسی، توجه ویژهای به بازسازی ساختارهای دینی و آموزشی مورد نظر خود داشته است.
فهرست سخنرانیهای سال ۲۰۲۶ نیز همین الگو را ادامه میدهد. دیدار با علمای ولسوالیهای قندهار، سخنرانی برای مسئولان وزارت مالیه، نشست با علمای کرام، جلسه ویژه مسئولان نظامی و ملکی، حضور در مدارس دینی و در نهایت سخنرانی برای جنگجویان قول اردوی ۲۰۵ البدر، همگی نشان میدهد که مخاطبان اصلی هبتالله آخندزاده همچنان حلقههای حکومتی، امنیتی و مذهبی طالبان هستند.
هبت الله با این سخنرانی ها در پی چیست؟
مرور ۴۰ سخنرانی و پیام ثبتشده هبتالله آخندزاده نشان میدهد که رهبر طالبان، با وجود غیبت تقریباً کامل از عرصه عمومی، از طریق فرمانها و سخنرانیهای هدفمند نقش محوری در هدایت این گروه ایفا میکند. او در طول بیش از پنج سال حاکمیت طالبان نه مصاحبهای انجام داده، نه در نشست خبری حضور یافته و نه به چهرهای در دسترس برای افکار عمومی تبدیل شده است؛ با این حال، سخنرانیهایش نشان میدهد که در مهمترین مسائل سیاسی، دینی، قضایی، امنیتی و اداری طالبان مداخله مستقیم دارد و از قندهار بر ساختار قدرت این گروه نظارت میکند.
هبتالله آخندزاده از زمان بازگشت طالبان به قدرت، عمدتاً از قندهار و در جمع مقامهای این گروه سخن گفته است.
بررسی محتوای این سخنرانیها همچنین نشان میدهد که مخاطبان اصلی هبتالله آخندزاده نه مردم عادی، بلکه وزیران، والیان، قضات، علمای دینی، طلاب مدارس، مسئولان امنیتی و جنگجویان طالبان بودهاند. از نشست بزرگ علما در کابل و جلسات شورای وزیران گرفته تا دیدار با قضات، مسئولان مالیه، استخبارات و فرماندهان نظامی، او همواره سه پیام ثابت را تکرار کرده است: حفظ و تحکیم «امارت اسلامی»، اطاعت از رهبری طالبان و اجرای قرائت این گروه از شریعت.
در نتیجه، سخنرانیهای رهبر طالبان را میتوان آینهای از اولویتها و جهتگیریهای اصلی رژیم این گروه دانست؛ سخنانی که اگرچه کمتر در برابر مردم بیان میشوند، اما در عمل بر سیاستها و تصمیمهای کلان طالبان تأثیر مستقیم دارند.
فهرست سخنرانی های منسوب به هبت الله آخندزاده، رهبر طالبان:
۱. ۹ عقرب ۱۴۰۰ — نخستین حضور علنی در مدرسهٔ حکیمیهٔ قندهار پس از سقوط جمهوری؛ تبریک به مناسبت به قدرت رسیدن طالبان.
۲. ۱۱ ثور ۱۴۰۱ — سخنرانی در نماز عید فطر در مسجد جامع بزرگ قندهار؛ پیروزی طالبان و استقرار نظام اسلامی.
۳. ۱۰ سرطان ۱۴۰۱ — سخنرانی در نشست بزرگ علمای افغانستان در کابل؛ نخستین حضور در این نشست و تأکید بر مواضع طالبان، از جمله در قبال جامعهٔ بینالمللی.
۴. ۱۸ سرطان ۱۴۰۱ — سخنرانی به مناسبت عید قربان؛ مخالفت با مداخلهٔ خارجی و درخواست بهرسمیتشناختن بینالمللی حکومت طالبان.
۵. ۹ قوس ۱۴۰۱ — سخنرانی در نشست قضات طالبان؛ اجرای حدود، قصاص و شریعت.
۶. ۱ ثور ۱۴۰۲ — سخنرانی به مناسبت عید فطر در قندهار؛ وحدت و اطاعت از رهبری.
۷. ۷ سرطان ۱۴۰۲ — سخنرانی به مناسبت عید قربان؛ دفاع از سیاستهای طالبان دربارهٔ زنان.
۸. ۱ قوس ۱۴۰۲ — سخنرانی در نشست شورای وزیران در قندهار.
تاجمیر جواد، معاون ریاست عمومی استخبارات طالبان، امارت این گروه را نمونه واقعی احیای امارت و رهبر این گروه را نمونه واقعی «امامت» پس از قرنها خواند.
این مقام طالبان در مقالهای که روز دوشنبه، ۲۵ عقرب، به نشستی در دانشگاه کابل ارائه کرد، برای فرمانهای هبتالله آخندزاده جایگاه ویژه اعتقادی و شرعی قائل شده است.
او در این مقاله که به کنفرانس حمایت از هبتالله آخندزاده فرستاده بود، نوشته که برای درک فرمانهای رهبر طالبان، تنها خواندن متن آنها کافی نیست، بلکه باید افکار، عقاید و معیارهای اخلاقی او نیز شناخته شود.
این مقام طالبان در مقاله خود خاطر نشان کرده است که امارت اسلامی طالبان در بخشی از جغرافیای جهان اسلام، نمونه واقعی احیای امامت و امارت شرعی است و شناخت پیشینه، مبانی و پیامدهای فرمانهای رهبر این گروه، درک عمیقتری از امامت و امارت شرعی ایجاد میکند.
او افزود که هر مسلمان باید درباره امامت و امارت شرعی شناخت عمیق داشته باشد و نباید اجازه داد تاریخ و استعمار فکری، واقعیتهای مربوط به جهادها و امامت و امارت شرعی را تحریف کنند.
او در عین حال گفت سطح علمی خود را در حدی نمیداند که مقالهای پژوهشی درباره فرمانهای رهبر طالبان بنویسد، اما برای قدردانی از این ابتکار، تصمیم گرفته است درباره امامت و امارت شرعی، تحریک طالبان، شخصیت هبتالله آخندزاده و آثار فرمانهای او نوشتهای تهیه کند.
رهبر طالبان پس از بازگشت این گروه به عالیترین مرجع تصمیمگیری آن تبدیل شد. طالبان در پنج سال گذشته، نظامی مبتنی بر برداشت سختگیرانه خود از شریعت ایجاد کردهاند و بخش مهمی از اداره کشور را با فرمانها و دستورهای رهبر این گروه پیش بردهاند.
این فرمانها، بهویژه در زمینه حقوق زنان و دختران، پیامدهای گستردهای داشته است. ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم، محرومیت زنان از تحصیلات عالی و بسیاری از مشاغل، محدودیت رفتوآمد و اجرای قانون امر به معروف و نهی از منکر، از جمله سیاستهایی است که طالبان با استناد به برداشت خود از شریعت اعمال کردهاند. سازمان ملل متحد این محدودیتها را نقض گسترده حقوق اساسی زنان و دختران دانسته است.
کارشناسان باور دارند که در ساختار طالبان، فرمانهای هبتالله تنها دستورهای اداری نیستند، بلکه مبنای اعمال سیاستهای این گروه در بخشهای مختلف حکومت نیز قرار گرفتهاند.
طالبان پس از بازگشت به قدرت، قانون اساسی پیشین را کنار گذاشتند و قوانین دوره جمهوری را تعلیق کردند و مقامهای این گروه بارها اعلام کردهاند که شریعت مبنای نظام حقوقی افغانستان است.
منابع روز دوشنبه ۲۵ عقرب به افغانستان اینترنشنال گفتند طالبان محمدجواد رجبزاده و محمد روحانی، دو روحانی شیعه در هرات را پس از دو روز بازداشت آزاد کرد.
به گفته منابع، طالبان این دو روحانی را پس از آن آزاد کرد که تعهد دادند در آینده مراسم بزرگداشت سالروز وفات فاطمه زهرا را برگزار نکنند.
این دو روحانی روز شنبه، ۲۳ عقرب، یک روز پس از شرکت در دو مراسم عزاداری در هرات بازداشت شدند. این مراسم روز جمعه در مسجد جامع صادقیه در مرکز شهر هرات و مسجد جامع قریه جغاره در ولسوالی انجیل برگزار شده بود.
منابع میگویند استخبارات طالبان روز شنبه پس از برگزاری مراسم با این دو روحانی تماس گرفت و از آنان خواست به این اداره مراجعه کنند؛ اما آنان به این درخواست پاسخ ندادند. پس از آن، نیروهای استخبارات طالبان به مسجد جامع صادقیه رفتند و این دو روحانی را بازداشت کردند.
منابع میافزایند که طالبان پس از دو روز بازداشت، این دو روحانی را با گرفتن تعهد آزاد کردند و به آنان گفتهاند که دیگر در هیچ محلی اجازه برگزاری مراسم بزرگداشت سالروز وفات فاطمه زهرا، دختر پیامبر اسلام را ندارند.
با این حال طالبان تاکنون درباره بازداشت و آزادی محمدجواد رجبزاده و محمد روحانی و تعهدی که از آنان گرفته شده، اظهارنظر نکردهاند.
این رویداد در حالی رخ داده است که گزارشها از افزایش محدودیتها بر شیعیان و پیروان دیگر مذاهب در افغانستان حکایت دارند.
در روزهای گذشته، ویدیویی از یک جوان در کابل در شبکههای اجتماعی منتشر شد بود که در آن ملاهای طالبان او را به خواندن کلمه طیبه و اعلام تغییر مذهب از شیعه به سنی وادار میکنند.
همچنین هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان در گزارش مربوط به سهماهه دوم سال ۱۴۰۵ گفته است که طالبان در ولایتهای پروان و لوگر از شیعیان خواستهاند مراسم عاشورا را تنها در مسجدهای مشخص برگزار کنند. یوناما همچنین بازداشت ۴۵ مرد شیعه در کابل را بهدلیل نصب پرچمهای عاشورا در ۲۸ جوزا ثبت کرده است.
این گزارش میافزاید که طالبان در بدخشان از جنوری تا جون ۱۴۰۵ دستکم ۳۳ جماعتخانه اسماعیلیان را بستهاند؛ ۱۷ مرکز در ولسوالی زیباک، ۱۴ مرکز در اشکاشم و دو مرکز در واخان. مقامهای طالبان گفتهاند که تصمیم درباره این مراکز بر اساس وضعیت هر محل گرفته شده است.
یوناما پیشتر نیز گزارش داده بود که در جدی و دلو ۱۴۰۳، دستکم ۵۰ مرد اسماعیلی در بدخشان از سوی مقامهای محلی طالبان برای تغییر مذهب به سنی تحت فشار قرار گرفتند. به گفته این نهاد، کسانی که از تغییر مذهب خودداری کردند، با ضربوشتم، اجبار و تهدید به مرگ روبهرو شدند.
دیدبان حقوق بشر نیز در گزارش خود در اسد ۱۴۰۵ گفته است که اصولنامه اجراآت جزایی محاکم طالبان، پیروان مذاهب غیرحنفی، از جمله شیعیان، را در چارچوبی تبعیضآمیز قرار میدهد. این نهاد میگوید این اصولنامه و قانون واعظان، پیروی از فقه حنفی را در ساختار حقوقی و مذهبی طالبان تقویت کرده و آزادی مذهبی را محدودتر میسازد.
هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان که از سوی این گروه «امیرالمؤمنین» خوانده میشود، در بخش پایانی فهرست ۵۰ چهره بانفوذ مسلمانان جهان در سال ۲۰۲۷ قرار گرفته است.
این فهرست سالانه از سوی مرکز مطالعات راهبردی اسلامی سلطنتی در اردن منتشر میشود و رهبران سیاسی، مذهبی و شخصیتهای اثرگذار جهان اسلام را شامل میشود.
در صدر فهرست سال ۲۰۲۷، پنج چهره از سه کشور بهطور مشترک جایگاه نخست را به خود اختصاص دادهاند: سلمان بن عبدالعزیز، پادشاه عربستان سعودی، محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، محمدشهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، مارشال عاصم منیر، فرمانده نیروهای دفاعی پاکستان، و رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه.
پس از آنان، مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در جایگاه دوم، عبدالله دوم، پادشاه اردن، سوم، تمیم بن حمد آلثانی، امیر قطر، چهارم، محمد تقی عثمانی، روحانی دینی پاکستانی، پنجم، حبیب عمر بن حفیظ، عالم دینی یمنی، ششم، احمد الطیب، شیخ الازهر مصر، هفتم، و عبدالله بن بیه، عالم دینی موریتانیایی، هشتم قرار گرفتهاند.
در کنار رهبران سیاسی و مذهبی، نام شماری از چهرههای شناختهشده ورزش و فرهنگ نیز در این فهرست دیده میشود. از جمله محمد صلاح، فوتبالیست مصری؛ زینالدین زیدان، ستاره پیشین فوتبال فرانسه؛ سادیو مانه، بازیکن سنگالی؛ کریم عبدالجبار، بسکتبالیست امریکایی؛ عثمان دمبله و لامین یامال، بازیکنان فوتبال فرانسه و اسپانیا؛ و حبیب نورماگومدوف، مبارز پیشین هنرهای رزمی ترکیبی از روسیه.
هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، در جایگاه چهلوسوم این فهرست ۵۰ نفره قرار گرفته است. این فهرست چهرهها را بر اساس میزان نفوذ سیاسی، مذهبی، اجتماعی و فرهنگیشان رتبهبندی کرده است.
آخندزاده پس از کشته شدن ملا اختر محمد منصور، رهبر پیشین طالبان، در حمله هواپیمای بیسرنشین امریکا در سال ۲۰۱۶ به رهبری این گروه رسید. پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، او فرمانهای اصلی این گروه را صادر کرده و تصمیمگیریهای کلان سیاسی و اجتماعی زیر نظر او انجام میشود.
گزارش «۵۰۰ مسلمان بانفوذ جهان» در معرفی آخندزاده به محدودیتهای گسترده اداره طالبان علیه زنان و دختران، از جمله ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم و تحصیل زنان در دانشگاهها نیز اشاره کرده است.
هبتالله آخندزاده در فهرست سال ۲۰۲۶ جایگاه ۴۴ را داشت و در نسخه ۲۰۲۷ با یک پله صعود، به رتبه ۴۳ رسیده است.
مرکز مطالعات راهبردی اسلامی سلطنتی هر سال این گزارش را منتشر میکند. در این ارزیابی، میزان نفوذ افراد بر اساس تاثیرگذاری سیاسی، مذهبی، اجتماعی و فرهنگی آنان سنجیده میشود و حضور در فهرست به معنای تایید عملکرد یا دیدگاههای افراد نیست.