خبرگزاری مهر اعلام کرد که دومین طلبهای که در مشهد با چاقو به او حمله شده بود، کشته شده است. پیشتر، خبرگزاری ایرنا اعلام کرده بود یکی از سه طلبهای که در صحن حرم «امام رضا» از سوی یک نفر با چاقو مورد حمله قرار گرفته بود، کشته شده و دو نفر دیگر به شفاخانه منتقل شدهاند.
دادستان مشهد از بازداشت پنج نفر به دلیل حمله به چند طلبه خبر داد. به گفته او یک نفر ضارب و چهار نفر مظنون به همکاری با او بودند.
رویترز در گزارش ویژهای به پیامد عزل عمران خان، نخستوزیر پاکستان از قدرت برای افغانستان، چین، هند و امریکا پرداخته است.
جاناتان لندی و جبران نایار پیشیمام در این مطلب نوشتهاند وقتی عمران خان مطمین شد در رایگیری روز یکشنبه شکست میخورد، جلو آن را گرفت و به رئیسجمهور این کشور توصیه کرد که دستور برگزاری انتخابات جدید را بدهد، اقدامی که خشم مخالفان را برانگیخت و بحران سیاسی کشور را عمیقتر کرد.
نویسندگان این مقاله نوشتهاند که اقدامات عمران خان ابهام زیادی در اسلامآباد ایجاد کرده است. کارشناسان قانون اساسی در مورد قانونی بودن اقدامات عمران خان بحث میکنند و به این فکر اند که آیا خان و رقبای او میتوانند راهی برای خروج از این بنبست بیابند یا خیر.
پاکستان مجهز به سلاح هستهای با بیش از ۲۲۰ میلیون جمعیت بین افغانستان در غرب، چین در شمال شرق و رقیب هستهای هند در شرق قرار دارد که آن را از اهمیت استراتژیک برخوردار میکند.
به باور نویسندگان این مقاله، اظهارات عمران خان از زمان بهقدرت رسیدن در سال ۲۰۱۸، بیشتر ضد امریکایی بوده و او تمایل خود را برای نزدیک شدن به چین و اخیراً روسیه ابراز کرده است.
گفتگوی عمران خان با رئیسجمهور ولادیمیر پوتین در روز آغاز حمله به اوکراین نشانی از تمایل او به مراوده نزدیک با روسیه است.
اما سوال اینجاست که آیا کنار رفتن عمران خان از قدرت به بیثباتی سیاسی در پاکستان خواهد انجامید؟
مقامهای امریکایی و کارشناسان سیاست خارجی آسیایی میگویند که ارتش قدرتمند پاکستان به طور سنتی سیاست خارجی و دفاعی این کشور را کنترل میکند و در نتیجه، تأثیر بیثباتی سیاسی را محدود میکند.
این تحول برای کشورهایی که از نزدیک با پاکستان درگیر هستند، چه معنایی دارد:
افغانستان
به باور جاناتان لندی و جبران نایار پیشیمام، نویسندگان این مطلب، روابط بین آژانس اطلاعات نظامی پاکستان و شبهنظامیان اسلامگرای طالبان در سالهای اخیر سست شده است.
به باور این دو نویسنده، اکنون طالبان به قدرت بازگشتهاند و به دلیل کمبود پول و انزوای بینالمللی با یک بحران اقتصادی و انسانی مواجه است، مسلما قطر مهمترین شریک خارجی آنهاست.
در این مقاله از لیزا کورتیس، مدیر برنامه امنیتی هند و اقیانوس آرام در مرکز اتاق فکر امنیتی جدید امریکایی نقل شده است که گفت: "ما (ایالات متحده) به پاکستان به عنوان مجرای طالبان نیاز نداریم. قطر قطعاً اکنون این نقش را بازی میکند."
مقاله میافزاید که تنش بین طالبان و ارتش پاکستان که چندین سرباز خود را در حملات فرامرزی طالبان پاکستانی از دست دادهاند، افزایش یافته است.
پاکستان از طالبان میخواهد برای سرکوب گروههای افراطی و نگرانی از گسترش خشونت در پاکستان، اقدامات بیشتری انجام دهند.
این در حالی است که به گفته نویسندگان این مقاله، عمران خان نسبت به بسیاری از رهبران خارجی کمتر از طالبان در مورد حقوق بشر انتقاد کرده است.
چین
گزارش ویژه رویترز در ادامه این مقاله مینویسد با وجود تاکید عمران به نقش مثبت چین در پاکستان و در کل جهان، عمدهترین پروژه اقتصادی معروف به کریدور اقتصادی ۶۰ میلیاردی چینپاکستان که همسایگان را به هم پیوند میدهد، عملاً زیر نظر دو حزب سیاسی مستقر پاکستان راهاندازی شد که هر دو خواهان کنارهگیری خان از قدرت هستند.
در این مطلب از شهباز شریف، رهبر مخالفان و جانشین احتمالی عمران خان یاد شده است که به عنوان رهبر ایالت شرقی پنجاب مستقیماً با چین معامله کرد. به باور نویسندگان این مطلب، شهرت شهباز شریف به دلیل اجرای پروژههای زیربنایی بزرگ، در واقع میتواند توجه بیجینگ را جلب کند.
هند
هند و پاکستان از زمان استقلال در سال ۱۹۴۷، سه جنگ با یکدیگر داشتهاند. دو مورد از این جنگها بر سر منطقه مورد مناقشه کشمیر بوده است که اکثریت مسلمانان آن را تشکیل میدهند.
به باور نویسندگان این مطلب همانند افغانستان، این ارتش پاکستان است که سیاست را در منطقه حساس کنترول میکند و تنشها در امتداد مرزهای واقعی در آنجا به پایینترین سطح خود از سال ۲۰۲۱ رسیده است.
اما به دلیل بیاعتمادی عمیق نسبت به طیف وسیعی از موضوعات از جمله انتقاد شدید خان از نارندرا مودی، نخست وزیر هند، به دلیل حملاتش به مسلمانان اقلیت در هند، سالها هیچ گفتگوی دیپلماتیک رسمی بین دو رقیب وجود نداشت.
کاران تاپار، یک مفسر سیاسی هندی که روابط هند و پاکستان را از نزدیک دنبال کرده است به رویترز گفت که ارتش پاکستان میتواند بر یک دولت غیرنظامی جدید در اسلامآباد فشار بیاورد تا با آتشبس در کشمیر موافقت کند.
جنرال قمر جاوید باجوا، فرمانده ارتش قدرتمند پاکستان روز شنبه گفت که کشورش آماده است در صورت موافقت هند در مساله کشمیر وارد گفتگو شود.
نویسندگان گزارش ویژه رویترز به این باور اند که سلسله سیاسی شریف در طول سالها در خط مقدم چندین ابتکار عمل با هند بوده است.
ایالات متحده امریکا
کارشناسان آسیای جنوبی مستقر در ایالات متحده به رویترز گفتند که بعید است بحران سیاسی پاکستان برای رئیسجمهور جو بایدن که با جنگ در اوکراین دست و پنجه نرم میکند اولویت باشد، مگر اینکه به ناآرامیهای گسترده یا افزایش تنش با هند منجر شود.
رابین رافل، دستیار سابق وزیر خارجه امریکا در آسیای جنوبی که از همکاران ارشد مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی است، به نویسندگان این مطلب گفت: «ما ماهیهای زیادی برای سرخ کردن داریم."
به گفته برخی تحلیلگران، با حفظ کنترول پشت پرده سیاستهای خارجی و امنیتی توسط ارتش پاکستان، سرنوشت سیاسی خان یک نگرانی عمده نمیباشد.
کورتیس که در شورای امنیت ملی دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق به عنوان مدیر ارشد در جنوب آسیا خدمت می کرد، به رویترز گفت: "از آنجایی که این ارتش است که سیاستهایی را هدف میگیرد که ایالات متحده واقعاً به آن اهمیت میدهد، یعنی افغانستان، هند و سلاحهای هستهای، تحولات سیاسی داخلی پاکستان تا حد زیادی به امریکا بیربط است."
او افزود که سفر خان به مسکو از نظر روابط ایالات متحده یک "فاجعه" بوده است و اینکه یک دولت جدید در اسلامآباد حداقل میتواند به بهبود روابط "تا حدی" کمک کند.
عمران خان ایالات متحده را مسئول بحران سیاسی کنونی دانسته و گفته است که واشنگتن میخواهد او را به دلیل سفر اخیر به مسکو برکنار کند.
وزارت خارجه روسیه میگوید از آنجایی که چندی پیش عمران خان سفر به روسیه را لغو نکرد، ایالات متحده امریکا تصمیم گرفت او را مجازات کند. عمران خان ادعا کرده که یک دیپلومات امریکایی با نامهای تهدیدآمیز، خواستار برکناری او از پست نخست وزیری شده است.
عمران خان در ماه فبروری امسال برای نخستین بار به روسیه سفر کرد.
این سفر همزمان بود با نخستین روز تهاجم روسیه به اوکراین. ایالات متحده امریکا در آن زمان از نخست وزیر پاکستان خواسته بود که نگرانیها در مورد نقشه پوتین برای اوکراین را به او ابراز کند.
دفتر نخست وزیر پاکستان در بیانیهای بعد از این سفر گفت که عمران خان در دیدار با پوتین "بر تعهد پاکستان برای ایجاد روابط بلندمدت و چند بعدی با روسیه تأکید کرده است."
اتحادیه اروپا یک گروه بازرسی را برای مستندسازی جنایات جنگی روسیه به اوکراین اعزام میکند. اورزولا فون در لاین، رییس کمیسیون اتحادیه اروپا در توییتی اعلام کرده است که اتحادیه اروپا بازرسانی را به اوکراین میفرستد تا به دادستان کل محلی در «مستند کردن جنایات جنگی» کمک کنند.
در همین حال جان کربی، سخنگوی پنتاگون نیز گفته است: امریکا تا جایی که میتواند در تلاش بینالمللی برای مستندسازی جنایات جنگی روسیه در اوکراین شرکت خواهد کرد.
به گفته او آشکار است که نیروهای روسیه مسئول جنایات در شهر بوچا، در پایتخت اوکراین هستند.
کربی البته همزمان گفت که امریکا همچنان هیچ برنامهای برای اعزام نیرو به اوکراین حتی برای مستندسازی جنایات جنگی روسیه ندارد و تأکید کرد که امریکا در اوکراین نمیجنگد اما به اوکراین کمک میکند تا از خود دفاع کند.
همزمان مشاور امنیت ملی امریکا و سخنگوی پنتاگون گفتهاند که روسیه در اوکراین مرتکب جنایات جنگی شده و مسئول آشکار کشتار غیرنظامیان در شهر بوچای اوکراین است.
سفیر امریکا در سازمان ملل نیز خواهان تعلیق عضویت روسیه در شورای حقوق بشر شده است.
جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی امریکا گفته اقدامات روسیه در اوکراین جنایات جنگی است اما هنوز شواهدی در دست نیست که این جنایات جنگی به سطح نسلکشی رسیده باشد.
مشاور امنیت ملی امریکا افزود که مردم اوکراین با حمایت قاطع ایالات متحده و سایر کشورها، در برابر روسیه محکم ایستادگی کردهاند.
سالیوان افزود که روسیه در حال تجدید نظر در اهداف جنگی خود در اوکراین است و نیروهای روسیه پس از مواجه شدن با دفاع فراتر از تصور اوکراینیها، اکنون در حال جابهجایی نیروهای خود و تمرکز جنگ در شرق و جنوب اوکراین است.
مشاور امنیت ملی امریکا همچنین از افزایش تحریمها علیه روسیه خبر داد و خاطرنشان کرد که ایالات متحده در هفته جاری تحریمهای جدیدی را علیه روسیه اعلام میکند.
او اضافه کرد که ما به حمایت از اوکراین برای دفاع از خود ادامه خواهیم داد و این کار را تا حد ممکن سریع انجام میدهیم.
کربی گفت که ایالات متحده به همکاری با متحدان و شرکای خود برای شناسایی و ارائه قابلیتهای بیشتر دفاعی به اوکراینیها ادامه میدهد و از همه ابزارهای موجود برای حمایت از نیروهای مسلح اوکراین که شجاعانه در دفاع از کشور خود میجنگند، استفاده خواهد کرد.
سخنگوی پنتاگون افزود که ما از زمان آغاز دولت بایدن به بیش از دو میلیارد و ۳۰۰ میلیون دالر کمک امنیتی به اوکراین متعهد شدهایم که از زمان آغاز حمله روسیه تاکنون بیش از یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون دالر آن انجام شده است.
این درحالی است که نماینده روسیه در سازمان ملل، کشتار غیرنظامیان در اوکراین را رد کرده و گفته که روسیه با ارائه «شواهد تجربی» نقش نداشتن نیروهای این کشور در قتلعام غیرنظامیان در بوچا را به شورای امنیت سازمان ملل اثبات خواهد کرد تا جامعه بینالملل فریب نقشه کییف و حامیان غربیاش را نخورد.
در پی گزارشهایی مبنی بر کشته شدن دهها غیرنظامی توسط نیروهای روسی در شهر بوچای اوکراین، ایالات متحده و بریتانیا میگویند که به دنبال تعلیق عضویت روسیه در شورای حقوق بشر سازمان ملل هستند. سفیر ایالات متحده در سازمان ملل حضور روسیه در این شورا را «مضحک» خوانده است.
لیندا توماس گرینفیلد، سفیر امریکا که در سفری به بخارست، پایتخت رومانیا برای بررسی وضعیت پناهجویان اوکراینی به سر میبرد، دوشنبه ۴ اپریل گفت: «ما معتقدیم وقت آن رسیده است که مجمع عمومی سازمان ملل برای تعلیق روسیه از شورای حقوق بشر رایگیری کند.»
بریتانیا نیز ساعاتی پس از درخواست امریکا با این کشور همصدا شد. لیز تراس، وزیر خارجه بریتانیا در بیانیهای که اواخر روز دوشنبه منتشر شد، گفت: «با توجه به شواهد قوی از جنایات جنگی، از جمله گزارشهای مربوط به گورهای دستهجمعی و سلاخی فجیع در بوچا، روسیه نمیتواند عضو شورای حقوق بشر سازمان ملل بماند. روسیه باید تعلیق شود.»
تعلیق روسیه از شورای حقوق بشر سازمان ملل که مقر آن در ژنو است، به حمایت حداقل دو سوم از ۱۹۳ عضو مجمع عمومی سازمان ملل نیاز دارد. درخواست حذف یک عضو این شورا در صورتی مطرح میشود که مشخص شود در طول عضویت خود به طور مداوم مرتکب نقض فاحش و سیستماتیک حقوق بشر شده است.
روسیه در حال حاضر دومین سال از دوره سه ساله خود در این شورا را سپری می کند.
اما واسیلی نبنزیا، سفیر روسیه در سازمان ملل تلاش برای حذف روسیه از شورای حقوق بشر را «باور نکردنی» خواند و افزود که این اقدام برای گفتگوهای صلح مفید نخواهد بود.
او اتهامات جنایت جنگی در بوچا توسط روسیه را رد کرد و گفت که تصاویر منتشر شده از این شهر «جعلی» است. نبنزیا گفت که روسیه شواهد بیشتری در مورد این موضوع در نشست شورای امنیت سازمان ملل در ۵ اپریل ارائه خواهد کرد.
عمران خان، نخستوزیر پاکستان روز دوشنبه در یک برنامه زنده تلویزیونی گفت که «ضد هند یا ضد امریکا» وهیچ کشور دیگری نیست بلکه خواهان روابط نیک با آنان است. او افزود که مخالف کشورهایی است که به کشورهای مستقل احترام نمیگذارند. عمران خان مخالفانش را «بلیگویان کشورهای خارجی» خواند.
او که در یک برنامه زنده تلویزیونی به سوالهای شهروندان پاکستان پاسخ میداد، گفت که نسبت به ایالات متحده امریکا نیتی بد ندارد و هدفش دوستی متقابل با این ابرقدرت است. اما به گفته وی این دوستی باید بدون دخالت در امور داخلی یکدیگر باشد.
عمران خان که پیش از این امریکا را متهم به توطئه علیه حکومت خود کرده بود، در این برنامه گفت: «من مخالف هیچ کشوری نیستم. نه ضد هند هستم و نه ضد امریکا. اما میتوانیم مخالف سیاستهای شان باشیم. من خواهان دوستی با آنها هستم، [اما این دوستی] باید بر اساس احترام متقابل باشد.»
عمران خان اضافه کرد که مخالف جنگ تحت رهبری ایالات متحده در افغانستان بوده، اما خود را امریکاستیز نمیداند.
عمران خان قرار بود روز یکشنبه با رای احزاب مخالف سلب اعتماد شود، اما معاون رئیس پارلمان که به نخست وزیر پاکستان نزدیک بود، با تعطیل مجلس مانع از رای عدم اعتماد مخالفان شد.
پس از آن، عمران خان از رئیس جمهور پاکستان خواست که پارلمان را منحل کند و انتخابات زودهنگام را در این کشور اعلام کرد.
این احزاب با مراجعه به دادگاه عالی قصد دارند که این اقدام نایب رئیس پارلمان را غیرقانونی ثابت کنند.
او با حمله به احزاب مخالف گفت که استراتژی اپوزیسیون برای مراجعه به دادگاه به جای آماده شدن برای انتخابات، نشانه آن است که «از واکنش مردم میترسند».
نخست وزیر پاکستان یک بار دیگر از تصمیم نایب رئیس مجلس پاکستان دفاع کرد و گفت که به دلیل «توطئه خارجی» مجلس را منحل کرده است.