وزیران خارجه و نمایندگان کشورهای همسایه افغانستان در نشست سمرقند بار دیگر بر تشکیل دولت فراگیر با حضور همه گروههای قومی و سیاسی در افغانستان تاکید کردند. وزارت خارجه روسیه در بیانیهای در مورد این نشست گفت که کشورها خواهان صلح در افغانستان هستند.
بیانیه وزارت خارجه پس از اجلاس سمرقند منتشر شده است.
قرار است فردا جمعه نیز اجلاس دیگری با حضور نمایندگان کشورهای مستقل مشترکالمنابع برگزار شود.
مخالفت روسیه به حضور امریکا در نزدیکی افغانستان
سرگی لاوروف، وزیرخارجه روسیه در نشست روز پنجشنبه در سمرقند حضور داشت. او پیش از آغاز اجلاس با وزیران خارجه کشورهای شرکتکننده دیدارهای جداگانه داشت.
در بیانیه وزارت خارجه روسیه آمده که در اجلاس روز پنجشنبه، روسیه مخالفت خود را با استقرار زیرساختهای امریکا در نزدیکی افغانستان اعلام کرد.
در بیانیه گفته شده که امریکا مسئول وضعیت اسفناک امروز افغانستان است.
سر ایین دانکن اسمیت، رهبر پیشین حزب محافظهکار بریتانیا خواستار «انعطافپذیری» بیشتر دولت بریتانیا درباره امکان اخراج خلبان افغان به رواندا شد. او از ریشی سونک، نخستوزیر خواست به «تعهد اخلاقی» بریتانیا برای حمایت از کسانی که در کنار نیروهای بریتانیا جنگیدند، عمل کند.
پیش از این نیز شماری از اعضای ارشد حزب محافظهکار نیز به کمپین روزنامه ایندیپندنت برای حمایت از خلبان افغان که با خطر اخراج با رواندا روبهروست پیوستند.
این خلبان افغان که در زمان ماموریت بریتانیا با نیروهای این کشور همکاری داشته پس از تسلط طالبان بر افغانستان با پیمودن مسیر غیر قانونی از طریق قایق خود را به بریتانیا رساند.
او قبل از ورود به بریتانیا ، در ایتالیا، سوئیس و فرانسه به سر برده و این مسئله او را در معرض اخراج از بریتانیا قرار داده است.
مطابق با لایحه جدیدی که بریتانیا در ماه دسامبر سال گذشته به تصویب رساند، افرادی که به صورت غیرقانونی وارد بریتانیا میشوند به رواندا منتقل خواهند شد.
رهبر سابق حزب محافظه کار میگوید که بریتانیا باید به قول خود در مورد کمک به «قهرمانان جنگ افغانستان» عمل کند.
وزیر خارجه جمهوری اسلامی میگوید توصیه کشورهای منطقه به طالبان برای تشکیل حکومت فراگیر به مفهوم مداخله در امور داخلی افغانستان نیست، «بلکه نصیحت دلسوزانه برای کمک به حکمرانی خوب توسط آنهاست.» امیرعبداللهیان در نشست سمرقند گفت که ایران در «بالاترین سطح» با طالبان تعامل دارد.
تعامل با طالبان
وزیر خارجه ایران در نشست وزیران خارجه کشورهای همسایه افغانستان در سمرقند، گفت که برقراری تعامل با طالبان و کمک به نیروهای امنیتی این گروه برای مبارزه با تروریسم از جمله اقدامات ایران بوده است.
او افزود که در یکسال و نه ماه گذشته همه کشورهای همسایه برای تثیبت اوضاع و آرامش مردم افغانستان تلاش کردند.
به گفته وی، جمهوری اسلامی ایران سهم بزرگی در کمک به افغانها برای عبور از بحران ایفا کرده است.
او توضیح داد: «برقراری تعامل با حکومت سرپرست [طالبان] در بالاترین سطح، کمک به نیروهای امنیتی افغانستان برای مبارزه با ترویسم، حفظ تبادلات اقتصادی و مبادلات تجاری، همکاریهای مرزی و ارسال دهها محموله کمکهای بشردوستانه به شهرهای همسایه افغانستان مختلف افکغانستان از جمله اقدامنات ایران در این راستا بوده است.»
در نشست سمرقند، وزیران خارجه و نمایندگ کشورهای چین، روسیه، پاکستان، اوزبیکستان، تاجیکستان و ترکمنستان نیز حضور دارند.
وزیر خارجه ایران خطاب به این کشورها گفت که اوضاع افغانستان برای کشورهای همسایه اهمیت حیاتی دارد. او افزود که ثبات یا عدم ثبات در افغانستان مستقیم بر کشورهای همسایه اثر می گذارد.
او کشورهای فرامنطقه را مسئول وضعیت کنونی افغانستان دانست و افزود که تقویت گروههای تروریستی بهویژه داعش در افغانستان و انتقال عناصر باتجربه آن از خاورمیانه به این کشور از جمله برنامههای برخی قدرتهای خارجی برای افغانستان و همسایگان آن است.»
او از قدرتهای خارجی نام نبرد.
امیرعبداللهیان در عین حال تاکید کرد که پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران تعامل منسجم کشورهای منطقه برای مقابله با گسترش فعالیتهای داعش و سایر گروههای تروریستی در افغانستان است.
دولت فراگیر
وزیر خارجه ایران افزود که تجربه چند دهه ناآرامی در افغانستان نشان می دهد، تنها راه برقراری آرامش و ثبات در این کشور، حضور و مشارکت همه اقوام و گروهها در حکومت و تشکیل دولت فراگیر است.
آقای عبداللهیان میگوید که توصیه کشورهای منطقه به طالبان برای تشکیل حکومت فراگیر، به مفهوم مداخله در امور داخلی این کشور نیست، «بلکه نصیحتی دلسوزانه برای کمک به حکمرانی خوب توسط آنهاست.»
حقوق زنان افغانستان
وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران از منع کار و تحصیل زنان و دختران در افغانستان تلویحا انتقاد کرد و گفت که اطن موضوع این جنبه اسلامی ندارد.
او گفت که در اسلام هیچگونه ممنوعیتی برای تحصیل و اشتغال بانوان وجود ندارد.
امیرعبداللهیان بر این باور است که حل مشکلات افغانستان، با یک الگو و مدل همکاریهای منطقهای که توسط سازمان ملل و سازمانهای بینالمللی حمایت شوند، قابل حل است.
جمهوری اسلامی روابط نزدیکی با طالبان دارد. این کشور سفارت افغانستان در تهران را به طالبان واگذار کرده است. پس از تسلط طالبان بر افغانستان، مقامهای جمهوری اسلامی و طالبان بارها در کابل و تهران سفر و ملاقات کردند.
رنا ثناالله، وزیر داخله پاکستان میگوید که این کشور در حال برنامهریزی برای اتخاذ تدابیر شدید علیه قاچاق کالاهای ضروری به افغانستان است. پاکستان در نظر دارد برای جلوگیری از مواد ضروری سیاستهای کنترول مرزی سختگیرانهتری را در قبال افغانستان در پیش بگیرد.
وزیر داخله پاکستان میگوید که قاچاق اقلام ضروری از پاکستان به افغانستان به یک بحران جدی منجر میشود.
او روز چهارشنبه ( ۲۳ حمل) در نشستی که خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان نیز حضور داشت گفت که پاکستان برای جلوگیری از قاچاق گندم، شکر، کود و سایر اقلام ضروری به افغانستان سیستم کنترول مرزی خود را مورد بازنگری قرار میدهد.
توقف کمک نقدی از سوی صندوق بینالمللی پول و کشورهای دوست پاکستان باعث شد که ذخایر ارزی این کشور میلیاردها دالر کاهش یابد.
پاکستان از ماهها بدین سو شاهد افزایش تصاعدی مواد ضروری بوده است به طوری که تنها قیمت آرد چهل درصد افزایش داشته است.
رکود اقتصادی و کمبود پشتوانه مالی ارزی در پاکستان باعث شده تا بخش وسیعی از جمعیت بیش از ۲۴۰ میلیونی پاکستان در دو سال اخیر فقر بیسابقهای را تجربه کنند.
حمله و نبرد اخیر طالبان با جبهه آزادی در سالنگ جنوبی، قدرت طالبان بر افغانستان را به روشنی به چالش کشید و سوالهای زیادی را خلق کرد.
یک تیم هشت نفری نیروهای امنیتی و دفاعی پیشین که در تشکیلات جبهه تازه تاسیس آزادی فعالیت میکردند، توانستند در سالنگ ساعتها با حدود ۱۹۰جنگجوی نیروهای خاص وزارت دفاع طالبان بجنگند و افکار عامه را علیه حاکمان کنونی افغانستان بسیج کنند.
هرچند وزارت دفاع طالبان مدعی است که این نیروها و فرمانده آنها اکمل امیر را پس از عملیات نظامی اخیر کشتهاند، اما هیچ سندی دال بر جان باختن فرمانده این نیروها تاکنون ارائه نشده است. سوی دیگر، جبهه آزادی کشته شدن فرمانده برجستهاش را تاکنون تایید نکرده است.
اما این جبهه نظامی ضدطالبان از کیست و اکمل امیر چگونه از سالنگ سر درآورد؟
جبهه آزادی که از جبهه مقاومت ملی به رهبری احمد مسعود جدا علیه طالبان سلاح برداشته و رابطهای با شورای عالی مقاومت ملی رهبران پیشین ندارد، بیشتر از نیروهای امنیتی و دفاعی سابق تشکیل شده است.
هزاران نفر از نیروهای سابق قوای مسلح افغانستان از کشور خارج شدند و شماری از آنها در کشورهای منطقه به سر میبرند. این نیروها از اقوام مختلف هستند و یک بخش توانمند آنها را نیروهای قطعات خاص اردو، نیروهای واکنش سریع پولیس و واحدهای صفردار امنیت ملی سابق افغانستان تشکیل میدهد. عمده این نیروها در بریتانیا و امریکا و ناروی مستقر شدهاند اما بخش زیادی از آنها در کشورهای منطقه حضور دارند.
رهبری جبهه آزادی با همین نظامیان پیشین است که معتقدند سقوط افغانستان به دست طالبان، یک شکست سیاسی بود تا نظامی.
جنرال یاسین ضیا، رئیس ستاد مشترک ارتش سابق، فرمانده عمومی نظامی جبهه آزادی افغانستان است. او برخلاف دیگر جبهات کمتر در رسانهها ظاهر میشود و به گفتوگو با طالبان برای حل مسئله افغانستان، باور ندارد. او معتقد است که طالبان را بایستی از راه نظامی به چالش کشید.
پیش از این نیز جبهه آزادی بیانیههایی درباره حملات پراکنده و انفجاری علیه طالبان صادر کرده است، اما زد و خورد اخیر در سالنگ جنوبی نشان میدهد که این جبهه قابلیت اجرای عملیات رو در رو و درگیری مسلحانه با طالبان را دارد.
همین مسئله باعث نگرانی طالبان هم شده است. گروهی که ادعا دارد امنیت تمام مناطق کشور را تامین کرده است، اکنون با جبهاتی روبهرو میشود که میتواند ساعتها آنها را زمینگیر کند.
مقامهای طالبان بدون افشا شدن نامهای شان به سمیع یوسفزی، روزنامهنگار شناخته شده افغانستان گفتهاند که فرمانده اکمل امیر برای آغاز حملات بهاری علیه طالبان تازه از خارج وارد کشور شده بود.
به نظر میرسد فرمانده امیر نیز بعد از سقوط افغانستان توانسته بود از کشور خارج شود و به چنگ طالبان نیفتد.
اما این مقامهای طالبان مطمئن نیستند که اکمل امیر از چه کشوری وارد افغانستان شده است. منابع میگویند که با فرمانده امیر، جنگجویان خطرناکی وارد کشور شدهاند.
منظور طالبان از این «جنگجویان خطرناک»، نیروهای زبده ارتش پیشین افغانستان است که در بیست سال گذشته، گروه طالبان را در مناطق مختلف از جمله در خاستگاه آنها در هلمند و قندهار به چالش کشیدهاند.
طالبان به آقای یوسفزی همچنین گفتهاند که آنها برای خنثی سازی این فرمانده و جنگجویانش در همان نطفه وارد عمل شدند. هرچند بیانیه رسمی وزارت دفاع طالبان مدعی است که اکمل امیر کشته شده است، این مقام طالبان میگوید که آنها تاکنون جسد او را پیدا نکردهاند و ممکن است فرمانده امیر از عملیات زنده در رفته باشد.
آنچه بیشتر باعث نگرانی طالبان شده است این است که اکمل امیر توانسته باشد جبهات جنگ ضدطالبان را در ولایتهای پروان و کاپیسا فعال کنند و هدفشان قطع راه کابل با ولایتهای شمالی کشور مانند سالهای دهه نود باشد تا نیروهای مخالف طالبان در پنجشیر و کاپیسا دست به قیام عمومی بزنند.
در بیانیه اخیر جبهه آزادی نیز به حمایت مردمی و ایستادگی در برابر طالبان صرف نظر از حمایت جهان تاکید شده است.
در این بیانیه آمده است: «رویدادهای اخیر به ویژه حمایت گسترده شما آزادهگان حقیقت مسلمی را آفتابی کرده است و آن اینکه شما مردم باعزت به مبارزه عدالتخواهانۀ تان علیه ظلم و جهل طالبانی راسخ، مصمم و مستحکم هستید و بدون در نظرداشت حمایت این یا آن کشور خارجی به این امر مقدس میهنی ادامه خواهید داد. بدون شک، حمایت جهان از داعیه عدالت خواهی شما امر مهم است، اما این شما هستید که با ایستادهگی، استقامت، پایداری و ایمان، مسیر حمایت دنیا را به نفع آزادی و برابری تغییر خواهید داد.»
پیشتر دو جنرال ارشد ضدطالبان سمیع سادات و خوشحال سعادت علیه طالبان اعلام جنگ کرده بودند و گفته بودند به زودی وارد معرکه خواهند شد. طالبان نگرانند که ورود اکمل امیر، بخشی از این برنامه نظامیان پیشین برای مقابله با آنها باشد.
اما سوال اساسی این است که اکمل امیر توانسته است از این نبرد زنده بیرون شود یا خیر. اگر پاسخ این سوال مثبت باشد، به نظر میرسد یک رهبر عمده ضدطالبان شکل گرفته است و اما اگر او جانش را از دست داده باشد، ایستادگی او که به همبستگی نیروهای مخالف طالبان و افکار عمومی در افغانستان انجامیده است، باز هم کابوسی برای طالبان خواهد بود.
وزیر خارجه اوزبیکستان در آغاز نشست کشورهای همسایه افغانستان در سمرقند گفت: «امروز بار اصلی احیای اقتصاد افغانستان و ارائه کمکهای بشردوستانه به مردم افغانستان بر دوش ما افتاده است.» بختیار سعیداف هشدار داد: وضعیت افغانستان همچنان وخیم است و میتواند بر امنیت منطقه تاثیر بگذارد.
در نشست سمرقند، وزیران خارجه و نمایندگان کشورهای ایران، چین، روسیه، پاکستان، اوزبیکستان، تاجیکستان و ترکمنستان حضور دارند.
امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان به رغم سفر به سمرقند و دیدارهای دوجانبه، در نشست رسمی حضور ندارد.
روسیه، چین، پاکستان و ایران صبح امروز بیانیه مشترکی را صادر کردند و از طالبان خواستند که در افغانستان حکومت فراگیر تشکیل دهد.
وزیر خارجه ازوبیکستان در سخنرانی خود تاکید کرد که رویکرد مشترک کشورهای همسایه افغانستان به حل وضعیت کنونی این کشور کمک میکند.
سعید بختیاراف گفت که وضعیت افغانستان یکی از عوامل مهم امنیت منطقه و جهان است.
وزیرخارجه اوزبیکستان که کشورش از زمان تسلط طالبان بر افغانستان مورد حملات راکتی داعش قرار گرفته افزود: اقدامات هماهنگ جهان، برای امنیت همه کشورها مهم است.
او تاکید کرد: «ما نزدیکترین همسایگان افغانستان بیش از هر کس دیگری به ثبات در این کشور علاقهمندیم.»