والاستریت ژورنال به نقل از چند مقام خاورمیانه گزارش داده که کشتیهای روسیه در ماههای اخیر گلولههای توپخانه و سایر مهمات ساخت ایران را از راه دریای خزر به روسیه منتقل کردهاند. در گزارش آمده که از این مهمات برای تجهیز کردن مجدد نیروهای مسکو در جنگ علیه اوکراین استفاده میشود.
این روزنامه امریکایی روز دوشنبه، چهارم ثور در گزارشی نوشت که این امر، چالشی فزایندهای برای امریکا و متحدانش ایجاد کرده است که میخواهند همکاری بین روسیه و ایران را مختل کنند.
بر اساس اظهارات این مقامها که نامشان فاش نشده و همچنین اسنادی که از سوی والاستریت ژورنال مشاهده شده، طی شش ماه اخیر کشتیهای باری بیش از ۳۰۰ هزار گلوله توپ و یک میلیون گلوله از ایران به روسیه حمل کردهاند.
منابع آگاه به این روزنامه گفتهاند که اطلاعات مربوط به این محمولهها با امریکا به اشتراک گذاشته شده است.
هنوز جمهوری اسلامی ایران و کاخ سفید به این گزارش والاستریت ژورنال واکنشی نشان ندادهاند. اما پیشتر مقامهای امریکایی و متحدانشان با تایید انتقال پهپاد از ایران به روسیه، اعلام کردهاند که به دنبال راههایی برای مختل کردن انتقال تسلیحات از ایران به روسیه هستند.
والاستریت ژورنال نوشت که مقامهای امریکایی گفتهاند جمهوری اسلامی ایران در درجه اول به دنبال استفاده از هواپیماهای باری برای ارسال تسلیحات به روسیه است و این امر، مداخله برای توقف سلاح را غیرممکن کرده است.
همچنین به گفته این مقامها، ارسال سلاح از طریق دریای خزر نیاز به کمک جمهوریهای شوروی سابق دارد که در حاشیه این دریا قرار گرفتهاند.
تیم هاوکینز، سخنگوی نیروی دریایی امریکا اعلام کرده که برد کوپر، فرمانده ناوگان پنجم نیروی دریایی امریکا مستقر در بحرین که رهبری تلاشهای چند میلیتی برای متوقف کردن محمولههای غیرقانونی سلاح و مواد مخدر از ایران به دیگر کشورهای منطقه را برعهده دارد، در سفر از پیش اعلام نشده به ترکمنستان رفت.
هاوکینز گفت که این فرمانده عالیرتبه ارتش امریکا درباره طیف وسیعی از موضوعات از جمله راههای تعمیق همکاری و گسترش امنیت دریایی گفتوگو کرد، اما از اظهارنظر درباره توقیف احتمالی محمولههای تسلیحاتی در دریای خزر خودداری کرد.
این اولین بار نیست که رسانههای جهان از قاچاق سلاح از ایران به روسیه از طریق دریای خزر خبر میدهند.
در ماه دلو سال گذشته، روزنامه بریتانیایی گاردین گزارش داد که جمهوری اسلامی ایران محمولههای پهپاد ساخت خود را با استفاده از شناورها و از طریق دریای خزر و با کمک یک شرکت هواپیمایی دولتی به روسیه قاچاق کرده است.
این روزنامه انگلیسیزبان چاپ لندن به نقل از منابعی در خاورمیانه نوشت که پس از سفر چند ماه پیش مقامهای روس به ایران، دستکم ۱۸ پهپاد مسلح دوربرد ساخت جمهوری اسلامی ایران به نیروی دریایی ارتش روسیه تحویل داده شده است.
اوایل سال گذشته خورشیدی نیز روزنامه گاردین به نقل از منابع آگاه گزارش داد که روسیه با کمک شبکه جمهوری اسلامی ایران برای قاچاق سلاح، در حال دریافت سلاحها و تجهیزات نظامی برای تامین تسلیحاتی نیروهای خود در اوکراین است.
این روزنامه بریتانیایی نوشت که این سلاحها از جمله شامل آرپیجی و موشکهای ضدتانک و همچنین سیستمهای پرتاب موشک با طراحی برزیلی است که از عراق برای نیروهای روسیه ارسال شده است.
این در حالی است که به تازگی هفت کشور بزرگ صنعتی جهان، موسوم به گروه ۷، متعهد شدند کمک به روسیه در جنگ با اوکراین «هزینههای سنگینی» برای حامیان مسکو به بار بیاورد.
امریکا و بریتانیا با فرستادن نیروی نظامی، شهروندان خود را از خرطوم تخلیه کردند.
اما این بحران از کجا آغاز شد؟ بازیگران اصلی چه کسانی هستند؟ چه چیزی در معرض خطر هستند؟ و چه سناریوهایی در سودان در جریان هستند؟ در این مطلب به صورت فشرده به این پرسشها میپردازیم.
آغاز بحران
تنش میان ارتش و شبهنظامیان «پشتیبانی سریع (RSF)» از ماهها پیش ادامه داشت. هر دو جناح در اکتوبر ۲۰۲۱ دولت غیرنظامی پیشین را با راهاندازی کودتایی با هم سرنگون کردند. اختلافها بر سر تهیه طرح مورد حمایت جامعه بینالمللی برای انتقال قدرت به جناحهای غیرنظامی به اوج خود رسید.
قرار بود نسخه نهایی این طرح در آغاز ماه اپریل، در چهارمین سالگرد سرنگونی دولت اسلامگرای عمر بشیر، رئیسجمهور پیشین بر اثر شورش عمومی، به امضا برسد. براساس این طرح، قرار بود هر دو جناح نیروهای مسلح قدرت را به غیرنظامیان واگذار کنند.
دو مشکل باعث شد که این طرح عملی نشود: اول اختلاف بر سر تعیین جدول زمانی برای ادغام نیروهای شبهنظامی پشتیبانی سریع به واحدهای ارتش و دوم، اختلاف بر سر جدول زمانی برای واگذاری قدرت به غیرنظامیان.
وقتی یکشنبه هفته گذشته میان دو طرف درگیری در گرفت، هر دو طرف یکدیگر را متهم به آغاز درگیری کردند. ارتش آراساف را متهم کرد که دست به بسیج غیرقانونی زده است. در مقابل، آراساف ارتش را متهم کرد که قصد دارد کل قدرت تصرف کند.
بازیگران کلیدی
یکی از افراد کلیدی در این جنگ قدرت جنرال عبدالفتاح برهان، رئیس ارتش است که ریاست شورای نظامی حاکم سودان را از ۲۰۱۹ به دست دارد. در مقابل او، جنرال محمدحمدان دقلو معروف به «حمیدتی»، فرمانده شبهنظامیان پشتیبانی سریع و معاون شورای نظامی حاکم قرار دارد.
با توسعه طرح انتقال قدرت به غیرنظامیان، جنرال حمیدتی روابط خود را با ائتلاف غیرنظامی موسوم نیروهای تغییر و آزادی نزدیکتر کرد. این ائتلاف پس از سرنگونی رژیم عمر بشیر و کودتای ۲۰۲۱، با نظامیان در قدرت شریک بود.
نزدیکی روابط حمیدتی با ائتلاف تغییر و آزادی، این گمانهزنی را تقویت کرد که او قصد دارد پس از انتقال قدرت به غیرنظامیان، همچنان در کانون قدرت بماند. او که از طریق استخراج طلا و سرمایهگذاریهای دیگر ثروتی به دست آورده، با کنارآمدن با ائتلاف تغییر و آزادی، در پی کنار زدن طرفداران عمر بشیر و بقایای رژیم او بودند که هنوز جای پایی در قدرت داشتند.
طرفداران بشیر با همراهی شماری از گروههای شورشی طرفدار ارتش با طرح جدید انتقال قدرت مخالفت کردند.
چه چیزی در معرض خطر است؟
شورش ۲۰۱۹، که منجر به سرنگونی رژیم عمر بشیر شد، در میان جمعیت ۴۶ میلیونی سودان امیدهای فراوانی برای پایان چند دهه خودکامگی، منازعه داخلی و انزوای اقتصادی به میان آورد. جنگ جاری در خرطوم، یکی از بزرگترین مناطق شهری افریقا را در معرض ویرانی قرار داده است. مهمتر از همه، امید مردم به برقراری ثبات در یک منطقه بیثبات از دست میرود.
از سوی دیگر، درگیری داخلی در سودان احتمال نفوذ قدرتهای جهانی از جمله روسیه و امریکا و همچنین رقابت قدرتهای منطقهای را به میان آورده است.
نقش بازیگران بینالمللی
قدرتهای غربی از جمله امریکا به دنبال سرنگونی حکومت بشیر، از گذار به مردمسالاری و برگزاری انتخابات حمایت کردند، ولی پس از کودتا کمکهای مالی خود را به حالت تعلیق درآوردند. غربیها اخیرا از طرح انتقال قدرت به دولت غیرنظامی حمایت کردند.
در عین حال، قدرتهای منطقهای دارای نفت مانند عربستان سعودی و امارات متحده عربی هم در پی شکل دادن تحولات سودان بودهاند تا نفوذ اسلامگرایان را کاهش دهند. آنها به سرمایهگذاری در کشاورزی و بندرهای تجاری سودان آغاز کردند. در این میان، روسیه به دنبال ساخت یک پایگاه دریایی در دریای سرخ بوده است.
هم جنرال برهان و هم جنرال دقلو روابط نزدیکی با عربستان سعودی دارند. آنها نیروهای خود را در چهارچوب ائتلاف به رهبری عربستان سعودی به یمن فرستادند. حمیدتی روابط خود را با امارات متحده عربی و روسیه هم حفظ کرده است. اما دولت مصر تحت رهبری جنرال عبدالفتاح السیسی، که اسلامگرایان را در کشور خود کنار زده، روابط نزدیکی با جنرال برهان دارد.
سناریوهای احتمالی
جامعه بینالمللی خواستار آتشبس و بازگشت به میز گفتوگو شده است، اما در حال حاضر نشانههای آشتی میان دو طرف درگیر جنگ در سودان بسیار نیرومند نیست. در عین حال، دولتهای خارجی در حال تخلیه شهروندان خود از سودان هستند.
با بروز بحران بشری در سودان، کشوری که از گذشته هم متکی به کمکهای بشردوستانه بوده، با مهاجرت گسترده شهروندانش روبهرو است. ۲۰ هزار نفر به کشور همسایه چاد و ۱۰ هزار نفر به سودان جنوبی گریختهاند. شمار بزرگی از آوارگان به سوی مصر روی آوردهاند.
این در حالی است که ارتش نیروهای پشتیبانی سریع را شورشی خوانده و خواستار انحلال آنها شده است. در مقابل، جنرال حمیدتی، جنرال برهان را جنایتکار و مسئول ویرانی کشور دانسته است.
اگرچه ارتش سودان در دسترسی به منابع قدرت، از جمله نیروهای هوایی و حدود ۳۰۰ هزار نیرو، برتری دارد، اما آراساف هم حدود ۱۰۰ هزار نیرو دارد که آنها را در شهرهای عمده مستقر کرده و در عین حال میتواند از روابط قبیلهای در منطقه غربی دارفور و شبهنظامیان آنها هم بهره ببرد.
