جابر مطهریزاده، کارگردان ایرانی، گفته که در بیشتر فیلمهای ایرانی نگاه منصفانه به افغانها وجود نداشته و بیشتر معطوف به جلب نظر جشنوارهها بوده است. او افزود که در فیلمهای ایرانی افغانها «کمسواد و مهاجران غیرقانونی» معرفی شدهاند.
آقای مطهریزاده این سخنان را در بیستودومین رشته نشستهای نقد و بررسی فیلمها و مستندها در «خانه هنرمندان ایران» بیان کرده است.
او با انتقاد از آثار سینمایی که درباره مردم افغانستان ساخته میشوند، افزود که تا اکنون نیز این نگاه وجود دارد که «افغانها سطح سواد پایینی دارند، غیرقانونی به ایران آمدهاند و جای ما را تنگ کردهاند.»
این کارگردان ایرانی از تجربه آموزگاری خود در مدارسی که افغانها در آن به آموزش میپرداختند، یاد کرده و گفته است که «از آن زمان معضلاتی که دوستان افغان داشتند، برایم مسئله بود.»
مطهریزاده این صحبتها را در نشست نقد مستندی تحت عنوان «تهران بند» که مرتبط چالشهای زندگی یک دختر افغان است، ارایه کرده است.
او همچنین از حضور حدود پنج میلیون مهاجر افغان در ایران سخن گفته و افزوده است: «من شخصا افغانها را مهاجر نمیدانم، فکر میکنم تفاوتی بین افغان و سیستانی وجود ندارد.»
او افزود که افغانها به لحاظ فرهنگی و زبانی «برادران ما هستند.»
چگونگی بازنمایی افغانها در سینمای ایران یکی از مواردی است که در محور توجه عدهای پژوهشگران ایران نیز قرار گرفته است.
بر اساس پژوهشی که سحر زائری امیری، فرشاد عسگریکیا و یوسف خجیر در سال ۲۰۲۱ انجام دادند، حدود ۲۶ فیلم ایرانی با محوریت افغانها بررسی شدند.
نتایج این پژوهش نشان میدهد که افغانها در سیر تاریخی فیلمهای بررسیشده پس از انقلاب اسلامی ایران افرادی مهاجر، خانوادهگرا، محافظهکار، مطیع، ساده و سختکوش هستند که توان مالی، جایگاه فرهنگی و طبقه اجتماعی پایینی دارند.
