ضمیر کابلوف، نماینده روسیه در امور افغانستان خبر داد که ممکن است در نیمه دوم ماه جنوری نشستی تحت نظر سازمان ملل در مورد افغانستان برگزار شود. آقای کابلوف به خبرگزاری تاس گفت نمایندگان کشورهای مختلف در این نشست درباره افغانستان صحبت خواهند کرد.
او گفت: «در حال حاضر، ما منتظر یک تاریخ مشخص برای دعوت از سازمان ملل هستیم. همه در آنجا در مورد آن صحبت خواهند کرد».
سازمان ملل در ماه ثور ۱۴۰۲ در دوحه، میزبان نشستی با حضور نمایندگان ویژه کشورهای مختلف درباره افغانستان بود. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل در این نشست گفته بود که در آینده از یک نشست دیگر درباره افغانستان نیز میزبانی خواهد کرد.
علاوه بر این، خبرگزاری تاس به نقل از ضمیر کابلوف نوشت که فرمت مسکو در مورد افغانستان در سال ۲۰۲۴ به کار خود ادامه خواهد داد.
به گفته آقای کابلوف، نشست فرمت مسکو در مورد افغانستان در پاییز ۲۰۲۴ برگزار خواهد شد.
فرمت مسکو در سال ۲۰۱۷ بر اساس یک سازوکار مشورتی ششجانبه بین نمایندگان ویژه روسیه، افغانستان، هند، ایران، چین و پاکستان ایجاد شد.
هدف اصلی این برنامه «ترویج آشتی ملی در افغانستان و برقراری صلح در این کشور» خوانده شده است.
آژانس پناهندگان سازمان ملل به مناسبت روز جهانی خط بریل، به آموزش و توانمندسازی زنان نابیا در افغانستان تاکید کرده است. این سازمان گفته ۹۰ زن در شرق افغانستان خط بریل را آموختهاند که فرصتهای جدید آموزشی را برایشان فراهم میکند.
این سازمان گفت که با برگزاری صنفهای آموزشی، فرصتهای جدیدی را برای دسترسی زنان به آموزش و اطلاعات فراهم میکند.
ملل متحد افزود که این در کنار آموزش، کارگاههای مشاوره اجتماعی-روانی و آموزش برخی مهارتها را به زنان ایجاد کرده است.
سازمان ملل از چهارم جنوری به عنوان «روز جهانی بریل» تجلیل میکند. این روز به هدف دسترسی افراد نابینا و کمبینا به حقوق انسانیشان نامگذاری شده است.
شماری از مقامهای ارشد حکومت پیشین و رهبران سیاسی افغان انفجارهای مرگبار کرمان ایران را محکوم کردند. برخی از این مقامها گفتند که افغانستان سالهاست به لانه تروریستهای بینالمللی تبدیل شده و خواهان مبارزه مشترک منطقهای با آن شدهاند.
حامد کرزی، رئیسجمهور اسبق افغانستان و عبدالله عبدالله، رئیس شورای عالی مصالحه ملی، احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی افغانستان، دادفر رنگین سپنتا و حنیف اتمر، وزیران خارجه پیشین، از جمله مقامهای ارشد حکومت پیشین اند که به این انفجارها واکنش نشان داده و آن را محکوم کردهاند.
احمد مسعود در بیانیهای که در شبکه اجتماعی اکس منتشر شد گفت: «پدیده شوم تروریسم از سالها بدینسو دامنگیر منطقه شده و همواره از مردم ما قربانی میگیرد.» او گفت که افغانستان تبدیل به «لانه امن تروریستهای منطقوی و بینالمللی شده است.»
آقای مسعود خواهان مبارزه مشترک در برابر ایدیولوژیهای افراطی در منطقه شده است.
رنگین دادفر سپنتا، وزیر خارجه سابق افغانستان هم گفته باید مبارزه با تروریسم بینالمللی را با همبستگی منطقهای پاسخ داد.
او در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «تروریسم و حامیانش نباید پاداش ببینند؛ با مدارا نمیشود تروریسم را نابود کرد.»
رحمتالله نبیل، رئیس سابق اداره عمومی امنیت ملی دولت پیشین در واکنش به انفجارهای کرمان به تعامل جمهوری اسلامی با طالبان اعتراض کرده است.
آقای نبیل دراکس نوشت: «در مورد تعامل و حمايت كشورهاى منطقه از طالبان بايد گفت كه از آشش نخواهید خورد ولی از دودش بالاخره کور خواهید شد.» او ضمن تسلیت به خانواده قربانیان گفته که كشتن غیرنظامیان و افراد بيگناه جنايتى هولناك و قابل نكوهش است.
حنیف اتمر، وزیر خارجه دولت پیشین در واکنش به انفجارهای کرمان که در آن بیش از ۱۰۰ نفر کشته و حدود ۲۰۰ نفر زخمی شدند گفته «ملت بزرگ ایران در این حالت تنها نیست؛ مردم افغانستان با غم شریکی و همبستگی کامل در کنارشان ایستادهاند.»
جبهه آزادی افغانستان هم گفته که «مردم افغانستان به عنوان قربانیان رده نخست مبارزه با تروریسم و افراط گرایی که اکنون بد ترین روز های تاریخ خود را در زیر سلطه گروه تروریستی طالبان سپری میکنند، درد و رنج قربانیان حملات تروریستی در ایران را با تمام وجود احساس میکنند.»
این جبهه در اعلامیهای نوشت: «از تمامی بازیگران منطقهای و جهانی خواسته تا رویکرد مدارا جویانه و تعامل گرایانه با گروه های تروریستی بویژه طالبان را کنار گذاشته، خطر تروریسم و افراط گرایی و پیامدهای زیانبار استفاده از این پدیده به عنوان ابزار پیشبرد اهداف سیاسی در منطقه را جدی بگیرند.»
تا هنوز گروهی مسئولیت انفجارهای کرمان را به عهده نگرفته است. جمهوری اسلامی اسرائیل را متهم کرده که در این حمله دست داشته اما این کشور این اتهام را رد کرده است.
پیش از این داعش نیز موفق به چند حمله تروریستی در ایران شده بود.
معصوم ستانکزی، رئیس سابق دستگاه استخبارات افغانستان از طالبان خواست اشتباهات گذشته را مرتکب نشوند و «در برابر مردم راه درست را در پیش گیرند.» او با انتقاد از سیاست دستگیری و سرکوب طالبان گفت که «با پُرکردن زندانها نظام شما مستحکم نمیشود.»
رئیس پیشین هیئت مذاکرهکننده صلح دولت با طالبان به دستگیری گروهی خاص اشاره نکرد، اما طالبان در دو سال گذشته عمدتاً مدافعان حقوق بشر و تعلیم زنان را بازداشت کرده است. این برخورد انتقاد فراوان حکومتها و سازمانهای بین المللی را به دنبال داشته است.
نمایندگی سیاسی سازمان ملل در افغانستان روز چهارشنبه از طالبان خواست که بازداشت خودسرانه مدافعان حق آموزش دختران در این کشور را متوقف کند. یوناما تاکید کرد که حقوق خانوادهها، وکلا و حقوق دادرسی را رعایت کند.
آقای ستانکزی روز چهارشنبه در شبکه اکس نوشت که «یک نظام تنها با عدالت، اتحاد مردم و مشروعیت ملی و بین المللی به دست آمده میتواند.»
او خواستار آشتی ملی در افغانستان شده است.
معصوم ستانکزی یکی از چهرههای کلیدی حکومت اشرف غنی بود که تلاشهایش برای مصالحه با طالبان ناکام ماند. طالبان هر نوع گفت و گو با چهرهها و گروههای سیاسی افغان را رد کرده و آنان را که عمدتا در کشورهای همسایه در تبعید اند، «مهرههای سوخته» توصیف کرده است.
مدیر سابق بخش افغانستان در خبرگزاری اسوشیتدپرس در مطلبی برای نیویورک تایمز خواهان بازگشت دیپلوماتهای امریکایی و غربی به افغانستان شده است. کتی گانون نوشت که «رهبران تندروتر طالبان قاطعتر شده و از انزوای افغانستان سود بردهاند.»
او افزود که سیاست کنونی غرب در قبال طالبان مثل دور اول حکومت این گروه نتیجه معکوس خواهد داد.
کتی گانون در طول ۳۳ سال همکاریاش با اسوشیتدپرس خبرهای افغانستان، پاکستان، آسیای مرکزی و خاورمیانه را پوشش داده و روز چهارشنبه مطلبی در نیویورک تایمز درباره وضعیت کنونی افغانستان و تعامل جهان با طالبان منتشر کرد.
او نوشت: «افغانستان که زمانی طولانیترین جنگ امریکا بود اکنون به طور کامل از مباحث عمومی در این کشور حذف شده است.»
خانم گانون نوشت که واشنگتن با بستن سفارت خود در کابل تلاش دارد طالبان را برای تغییر رفتار شان از جمله در مورد حقوق زنان، تشکیل حکومت فراگیر و رعایت حقوق بشر تحت فشار بگذارد. اما به باور گانون، این تاکتیک در دور اول حاکمیت این گروه در دهه نود نتیجه معکوس داد.
او نوشته که سفارتخانههای خالی کشورهای غربی کمک نمیکند دختران به مکتب باز گردند یا مشارکت زنان در نیروی کار افزایش یابد. در عوض، به گفته گانون انزوای طالبان تنها به منزوی شدن افغانها کمک کرده و بسیاری از آنها احساس تنهایی و بدتر از آن بیپناهی میکنند.
گانون در این مطلب افزود زمان آن فرا رسیده که بپذیریم سیاستهای گذشته شکست خورده است و امریکا و متحدانش باید مسیر خود را تغییر دهند. او خواهان تعامل بیشتر با طالبان شده که به گفته او، کمک میکند جهان درک بهتری از واقعیتها در افغانستان به دست آورد.
این خبرنگار بازنشسته کانادایی میگوید زمان آن فرا رسیده که امریکا به افغانستان بازگردد و با بازگشایی سفارت خود در کابل با افغانها در سراسر این کشور تعامل کند.
انزوای افغانستان در دور اول طالبان
کتی گانون در این مطلب به شرایط مشابه جامعه جهانی برای شناسایی رژیم طالبان در سالهای ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ و تحریم این گروه از سوی امریکا و سازمان ملل اشاره میکند.
او نوشت این تحریمها رابطه افغانستان را با جهان قطع کرد و در همان حال، کسانی را در میان طالبان که میخواستند با جهان تعامل داشته باشند، تضعیف کرد.
گانون در این مطلب افزود که در دور اول رژیم طالبان، برخی از اعضای این گروه از حضور جنگجویان خارجی در افغانستان حمایت نمیکردند. او به تلاش محمد خاکسار، معاون وقت وزارت داخله طالبان اشاره میکند که به گفته او، قبل از حملات یازده سپتامبر با یک دیپلومات و یک مقام سیآیای در پشاور پاکستان تماس گرفته بود.
این خبرنگار با سابقه در ادامه به تبعات انزوای افغانستان بعد از خروج نیروهای اتحاد جماهیر شوروی سابق در سال ۱۹۷۹ اشاره میکند که به گفته او از دل چشم بستن امریکا به افغانستان، حادثه یازده سپتامبر خلق شد.
خانم گانون افزود که در دو سال گذشته، واشنگتن سیاست مشابهی را در قبال افغانستان دنبال کرده است. به گفته او، امریکا معتقد است که با این سیاست، میتواند رهبران طالبان را تحت فشار قرار دهد تا محدودیتها بر آموزش دختران را کنار بگذارند و در برابر رفع محدودیتهای زنان، رژیم این گروه به رسمیت شناخته شود. کتی گانون میگوید این تصور بار دیگر در حال شکست است.
این خبرنگار سابق اسوشیتدپرس نوشته که از سال ۲۰۲۱ که او راجع به طالبان گزارش کرده، دریافته است که سختگیرترین رهبران طالبان قاطعتر شدهاند و از انزوای افغانستان برای محکمتر کردن کنترولشان بر کشور بهره بردهاند.
او نوشت که امریکا با بیش از دو میلیارد دالر کمک در دو سال گذشته، یکی از بزرگترین کمککنندگان کمکهای بشردوستانه به افغانستان باقی مانده است. به باور کتی اما کمکهای بشردوستانه به تنهایی به پیشرفت افغانستان کمک نمیکند.
رهبران مخالف طالبان بخشی از مشکل هستند
کتی گانون می نویسد که رهبران ضد طالبان اعتباری در میان مردم ندارد و آنها بخشی از مشکل هستند، نه راه حل.
این خبرنگار بازنشسته درباره دیدارهای تام وست، نماینده ویژه امریکا برای افغانستان با طالبان در قطر هم دیدی خوش ندارد. او در این مطلب گفته که این دیدارها کمک میکند تنها صدای تعداد معدودی افغانها از جمله مقامهای سابق شنیده شود. از دید کتی گانون، این یعنی مقامهای ایالات متحده آنچه را در افغانستان اتفاق میافتد، نمیشنوند، نمیبینند و نمیفهمند.
گانون در این مطلب به حضور ثابت سازمان ملل در افغانستان و حضور دیپلوماتیک نزدیک به ۲۰ کشور از جمله جاپان، چین، روسیه و برخی کشورهای خاورمیانه در افغانستان اشاره میکند. با این حال او میگوید تا زمانی که دیپلوماتهای ایالات متحده و دیگر کشورهای غربی به افغانستان برنگردند، افغانها همچنان احساس تنهایی میکنند و نمیتوانند تغییراتی را که میخواهند، ایجاد کنند.
او در پایان به خاستگاه طالبان اشاره میکند که به گفته از درون جامعه افغانستان آمدهاست. با این حال، او افزود که این بدان معنا نیست که همه افغانها از محدودیتهای بیامان بر دختران و زنان حمایت میکنند، اما به این معنی است که پیمودن راهی به جلو نیاز به «درک عمیقتر، تکبر کمتر و راهحل داخلی افغانی» دارد.
او نوشت: دوست داشته باشید یا نه، این به معنای بازگشت به افغانستان است.
گروهی از سازمانها و چهرههای افغان در یک نامه سرگشاده، اظهارات فرستاده دبیرکل سازمان ملل در افغانستان درباره آموزش دختران در مدارس دینی را «غیرمسئولانه» و «عادیسازی» ممنوعیت تحصیل دختران دانستند. آنها گفتند مدارس تحت کنترول طالبان محل آموزش «افراطگرایی و شورشگری» است.
این نامه با امضای بیش از ۱۴۰ سازمان، فعال مدنی، مدافع حقوق بشر، قاضی، وکیل مدافع و نویسنده افغان خطاب به آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، روز چهارشنبه منتشر شد. در این نامه به اظهارات رزا اوتونبایوا، نماینده دبیرکل ملل متحد در افغانستان در نشست شورای امنیت در ۲۹ قوس اعتراض شده است.
خانم اوتونبایوا در این نشست گفت که «نشانههای زیادی وجود دارد که دختران اجازه دارند در مدارس دینی درس بخوانند.» او افزود: «طالبان اجازه هیچگونه نظارت بر این مدارس را نمیدهند و ما نمیدانیم در آنجا چه چیزی آموزش میدهند.»
این سازمانها و چهرههای فعال گفتهاند که طالبان با گسترش مدارس دینی در افغانستان به ترویج افراطگرایی و ستیزهجویی در افغانستان دامن میزنند که پیامدهای خطرناکی برای افغانستان و کشورهای دیگر دارند.
آنها تاکید کردند که افغانستان و به خصوص زنان افغان، به آموزشهای مدرن نیاز دارند، این در حالی است که در مدارس دینی مضامین مدرن تدریس نمیشود.
در این نامه آمده است: «در مدارس عمدتاً مضامین دینی تدریس میشود. چندین گزارش نشان داده افرادی که در مدارس دینی تحت کنترول طالبان درس میخوانند، افراطی شده و حتا به ستیزهجویی و شورشگری تمایل یافتهاند.»
اظهارات نماینده دبیرکل درباره آموزش دختران در مدارس دینی انتقاد برخی سازمانهای حقوق بشری را به دنبال داشته است.
هدر بار از بخش زنان دیدهبان حقوق بشر روز اول جدی گفت این مدارس «جایگزین قابل قبول» برای مکاتب دولتی نیست. او افزود که رزا اوتونبایوا «آماده سازش بزرگ و عمیقا زیانبار» در مورد دختران افغان با طالبان است.
این مقام ارشد دیدهبان حقوق بشر در شبکه اکس نوشت برای کشوری که کودکانش تنها «آموزههای افراطی» را فرا بگیرند، هیچ آیندهای وجود ندارد.
در نامه سازمانها و چهرههای فعال افغان به دبیرکل سازمان ملل نیز آمده است که «افغانستان با مطالعات دینی نمیتواند پیشرفت کند و این کشور از همین حالا با کمبود نیروی ماهر زن در تمام عرصهها از جمله بهداشت رو به روست.»
طالبان پس از بازگشت به قدرت توجه ویژه به اعمار مدارس دینی و مسجدها در سراسر کشور داشته است.