سرطان دهانه رحم یکی از شایعترین و کشندهترین بیماریهای زنان است که با وجود نرخ بالای مبتلایان، همچنان باورهایی غلط ناشی از نشر اطلاعات نادرست درباره آن وجود دارد. باورهایی که میتوانند تهدید کننده و خطر آفرین باشند.
ماه جنوری در تقویم بسیاری از کشورها ماه آگاهیبخشی در مورد سرطان دهانه رحم است.
هدف از این نامگذاری، توجه و دسترسی بیشتر افراد به اطلاعات درست، آگاهی در مورد علل بروز سرطان دهانه رحم، از بین بردن باورهای غلط در مورد آن و تشویق افراد به مراقبت از سلامت خود است.
بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت (WHO)، سرطان دهانه رحم چهارمین سرطان شایع در بین زنان در سراسر جهان است که در سال ۲۰۲۰ حدود ۶۰۴ هزار مورد جدید و ۳۴۲ هزار مرگ و میر ناشی از آن تخمین زده میشود.
با وجود چنین آماری درک اهمیت آگاهیرسانی در مورد این سرطان پررنگتر میشود.
در ادامه تعدادی از عمده باورهای اشتباه درباره این بیماری آمده است.
قابل درمان نبودن سرطان دهانه رحم
یک باور رایج در مورد سرطان دهانه رحم، قابل درمان نبودن آن است.
با وجود این به گفته دکتر مگال سنگاوی، انکولوژیست (سرطانشناس) از بیمارستان وکهارت در مومبای، واقعیت بسیار خوشبینانهتر است.
سرطان دهانه رحم نه تنها قابل درمان است بلکه روشهای غربالگری پیشرفته میتوانند آن را حتی در مراحل پیشسرطانی شناسایی کنند.
این مساله بر اهمیت غربالگری منظم بهعنوان ابزاری قدرتمند برای پیشگیری و مداخله زودهنگام در سرطان دهانه رحم تاکید میکند.
بیماری طبقات فرودست جامعه
یکی دیگر از باورهای رایج این است که سرطان دهانه رحم به افراد طبقات اجتماعی-اقتصادی پایین منحصر میشود.
بیشترین میزان بروز سرطان دهانه رحم و مرگ و میر ناشی از آن در کشورهای با درآمد کم و متوسط است. این موضوع نشاندهنده نابرابریهای موجود برای دسترسی به واکسیناسیون HPV ملی، غربالگری دهانه رحم و خدمات درمانی و عوامل اجتماعی و اقتصادی در این جوامع است.
با وجود این باید این حقیقت را به روشنی در نظر داشت که سرطان دهانه رحم میتواند افراد را در گروههای جمعیتی مختلف تحت تاثیر قرار دهد.
فارغ از وضعیت اجتماعی و اقتصادی، افراد دارای شریکان جنسی متعدد یا افرادی با سیستم ایمنی ضعیف، بیشتر از سایرین در معرض خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم قرار دارند.
درک این موضوع که خطر این بیماری فراتر از مرزهای اجتماعی-اقتصادی گسترش مییابد، برای از بین بردن باورهای غلط، ارتقای آگاهی و تلاشهای پیشگیرانه بسیار مهم است.
واکسیناسیون منجر به ایمنی کامل میشود
باور نادرست سوم مربوط به این فرضیه است که واکسیناسیون، کاملا افراد را در برابر ابتلا به سرطان دهانه رحم ایمن میکند و بنابراین نیازی به غربالگری ندارند.
هر چند در عمل، واکسینهای سرطان دهانه رحم بسیار موثرند و سطح قابل توجهی از ایمنی ایجاد میکنند اما در نهایت منجر به حصول پیشگیری ۱۰۰ درصد نمیشوند.
طبق گزارش انجمن تحقیقات سرطان آمریکا (AACR)، سه واکسین گارداسیل، گارداسیل ۹ و سرواریکس مورد تایید سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) هستند.
این واکسینها از بروز عفونت و سرطانی شدن سلولهای دهانه رحم به وسیله زیر گروههای خاصی از ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) از جمله نوع ۱۶ و ۱۸ جلوگیری میکنند. دو نوع HPV پرخطری که باعث بروز حدود ۷۰ درصد از سرطانهای دهانه رحم میشوند.
در کشورهای پیشرفته، واکسیناسیون برای پیشگری و موثر بودن، از سنین ۹ تا ۱۴ سالگی هم در دختران و هم در پسران انجام میشود.
در کنار واکسیناسیون، تستهای غربالگری و بررسی دهانه رحم از سن ۳۰ سالگی روشی موثر در تشخیص بیماریهای دهانه رحم از جمله سرطان است.
در نتیجه، تشخیص این نکته ضروری است که واکسیناسیون نباید به عنوان جایگزینی برای روشهای غربالگری منظم مانند پاپ اسمیر باشد.
این واکسینها مکمل روش غربالگری هستند اما ایجاد ایمنی مطلق را تضمین نمیکنند.
با بررسی باورهای اشتباهی مانند موارد ذکر شده، این موضوع روشن میشود که برای پیشگیری موثر از بروز سرطان دهانه رحم یک رویکرد چند وجهی ضروری است.
این استراتژی جامع، افراد را قادر میسازد تا در مورد سلامتی خود تصمیماتی آگاهانه بگیرند و رویکرد پیشگیرانهشان را برای جلوگیری از ابتلا به سرطان دهانه رحم تقویت کنند.
با درک این موضوع که سرطان دهانه رحم «هم قابل درمان و هم قابل پیشگیری» است و با توجه به رویکرد ترکیبی واکسیناسیون و غربالگری، میتوانیم به سمت آیندهای پیش برویم که در آن تصورات غلط، مانع پیشگیری و کنترل موثر این بیماری کشنده نشوند.
طالبان شکنجه زندانیان را رد کرده است اما چه برسر این زن معترض در بازداشت طالبان آمده بود که او پس از رهایی به جای ادامه زندگی، بر عمر خود نقطه پایان گذاشت؟
کابوس و تروما
خودکشی زندانیان و آسیبهای شدید روحی پس از رهایی از حبس در کشورهای غیردموکراتیک مانند افغانستان و ایران که حقوق بشر در آنجا رعایت نمیشود، پدیدهای جدید نیست. شکنجه، تجاوز و آزار جنسی، وضعیت بد زندان و پیامدهای ویرانگر روحی تحمل حبس پر مشقت در زندانهای این کشورها میتواند میل به خودکشی را در زندانیان پس از رهایی ایجاد کند.
زنان معترضی که از زندان طالبان، به خصوص استخبارات این گروه رها شدهاند، از شکنجه، لتوکوب و رفتار تحقیرآمیز ماموران طالبان با بازداشتشدگان روایت کردهاند. تمنا پریانی، یکی از این بازداشت شدگان درباره تجربهاش در زندان طالبان گفت: «هیچ موجودی نمیتواند زنی را چنان شکنجه کند. آن شب[بازداشت]، بدترین شب زندگیام را تجربه کردم و هرگز نمیتوانم فراموش کنم. آنها وقتی مرا با شلاق و کیبل میزدند، الله اکبر میگفتند.»
او افزود که « من در زندان، بارها تصمیم به خودکشی گرفتم.»
به گفته روانکاوان، تجربه وحشتناک زندان، اضطرابات بعدی را به وجود میآورد که منجر به افسردگی شدید میشود. افسردگی، نفرت و ناامیدی از پیامدهای «شکنجه و بیعزت شدن» زندانیان و بازداشتشدگان است.
زندانیان زن بیشتر در معرض این تروما قرار دارند. زیرا، بنا به گزارشهای سازمانهای حقوق بشری مانند عفو بینالملل، زندانیان زن علاوه بر بدرفتاری و شکنجه، با احتمال خطر و هراس از تجاوز و آزار جنسی در زندان قرار دارند. در این زندانها از تجاوز برای سرکوب معترضان زن و خاموش کردن صدای اعتراض در جامعه از طریق وحشت استفاده میشود.
طالبان گزارش سازمانهای حقوق بشری در باره شکنجه و بدرفتاری با زندانیان را رد کرده است اما یک گزارش روزنامه هشت صبح نشان میدهد که زنان زندانی توسط طالبان شکنجه شده و مورد تجاوز جنسی قرار گرفتهاند.
در این گزارش که بر اساس گفتوگو با قربانیان، پزشکان و منابع دیگر تهیه شده، آمده که برخی از این زنان زیرفشار شکنجه و آزار تن به سوءاستفاده جنسی طالبان دادهاند. همچنان زندانیان شوک برقی و شلاق خوردن را نیز تجربه کردهاند.
شکنجه مضاعف
دیدهبان حقوق بشر در ۹ قوس اعلام کرد طالبان همچنان زنان معترض در افغانستان را بازداشت، تهدید و شکنجه میکنند.به گفته این سازمان، بسیاری از خانوادهها با پنهان کردن دستگیری آنها، امیدوارند این فعالان رها گردیده یا در زندان کمتر آزار و اذیت شوند.
یک علت این سکوت، شرم و ملامت اجتماعیای است که خانوادههای این فعالان زن احساس میکنند. بازداشت طولانی مدت زنان در زندانهای طالبان که در آن شکنجه، بدرفتاری و تعرض جنسی به زنان وجود دارد، خانوادهها را در جامعه سنتی افغانستان تحت فشار اخلاقی و اجتماعی قرار میدهد.
در عین حال، زنان زندانی به خصوص زنان معترض، علاوه بر این که قربانی بدرفتاری و شکنجه طالبان اند، به علت شرکت در اعتراضها از سوی خانواده و وابستگان نیز ملامت میشوند. به عنوان مثال، به این زنان گفته میشود که اگر در اعتراضها شرکت نمیکردند، با زندان و بدرفتاری طالبان مواجه نمیشدند. این در حالیست که مقصر اصلی طالبان باید شناخته شود که تمام حقوق زنان و فرصت یک زندگی عادی و شرافتمندانه را از زنان گرفته است و این زنان برای حفظ حقوق خود خطر اعتراض را به جان میخرند.
پژوهشگران از این برخورد خانواده و جامعه، به عنوان «ملامتگری قربانیان» یاد میکنند که به خصوص درباره زندانیانی که مورد تعرض جنسی قرار گرفتهاند، یک پدیده رایج است.
زنان آسیبدیده پس از رهایی در مواجهه با فشار و ملامت مستقیم و غیرمستقیم خانواده و جامعه و همچنان تجربه تلخ زندان، نه تنها احساس میکنند که ارزش و جایگاه خود را از دست داده بلکه دیگر احتمالا نمیتوانند به عنوان یک عضو عادی خانواده و جامعه زندگی کنند. این وضعیت، فعالان زن را بیشتر از گروههای دیگر اجتماعی در معرض افسردگی و تمایل به خودکشی قرار میدهد.
داوود ناجی، روزنامه نگار و فعال سیاسی شناخته شده با اشاره به خودکشی یک دختر پس از رهایی از بازداشت طالبان در کابل که هنوز رسما تایید نشده، از خانواده و جامعه در شبکه اکس خواست که قربانیان زندانهای طالبان را «به زندگی بازگردانیم، نه اینکه با نمکپاشی بر زخمهای شان جامعه را بدتر از زندان طالب کنیم.»
نه تنها افغانستان بلکه در کشورهای دیگر از جمله کشورهای غربی، زنان قربانی خشونت و تعرض اغلب ملامت میشوند، جامعه و اطرافیان شان طوری وانمود میکنند که این زنان زمینه خشونت و تعرض به خود را فراهم کردهاند.
در افغانستان که مسئله زنان با مسایل 'ناموس' و 'عزت' پیوند خورده است، وضعیت فعالان زن به مراتب پیچیدهتر است. در افغانستان و کشورهای سنتی دیگر، ارزش و اهمیت زنان با «بکارت و دست نخوردگی جنسی» پیوند خورده است. نکته دردناک این است که زنان حتا به علت خشونت جنسی اهمیت و ارزش سنتی شان خدشهدار میشود و این احساس به آنها دست میدهد که یک فرد عادی دارای جایگاه همیشگی در میان خانواده، دوستان و وابستگان نیستند.
در افغانستان مانند شماری از کشورها، نهادها و خدماتی درمانی روانکاوانه وجود ندارد تا زنان زندانی قربانی خشونت بیرحمانه طالبان مورد حمایت و درمان قرار گیرند. در نتیجه این زنان باید زیربار فشار ملامت اجتماعی، نبود خدمات و حمایتهای درمانی بارسنگین درد، تروما و سرخوردگی زندانهای طالبان را به تنهایی به دوش بکشند که متاسفانه برخی از آنان از عهده این کار بر نمیآیند و مانند بی بی گل به زندگی خود پایان میبخشند.