۱۹ دانشجوی دختر افغان برای ادامه تحصیل در رشته پزشکی به کمک بنیاد خیریه لیندا نورگرو وارد ادینبورگ، پایتخت اسکاتلند شدند. این دانشجویان پس از قدرت گیری طالبان از ادامه تحصیل در افغانستان محروم شده بودند.
بنیاد خیریه لیندا نورگرو در اطلاعیهای نوشت که این دانشجویان از ولایتهای کابل، میدانوردک، دایکندی و بامیان که از طریق پاکستان به بریتانیا منتقل شدند.
این بنیاد گفته است که پس از سه سال تلاش، این دختران را به اسکاتلند منتقل کرده است.
زهرا حسینی، ۱۹ ساله، که سال اول دانشکده پزشکی را پس از به قدرت رسیدن طالبان به پایان رسانده بود، گفته امیدوار است تا زمانی که دوباره به افغانستان بر میگردد خانهاش امن باشد.
بیناد خیریه لیندا نورگرو توسط والدین یک امدادگر بنام لیندا نورگرو که در سال ۲۰۱۰ در ولایت کنر ربوده و سپس کشته شد، برای کمک به دختران افغان ایجاد شد.
طالبان مکاتب دخترانه بالاتر از صنف ششم را بسته و دختران را از رفتن به دانشگاه محروم کرده است.
وزیر خارجه طالبان در سومین سال به قدرت رسیدن این گروه اعتراف کرد که سیاستهایشان در مورد زنان یکی از موانع عمده به رسمیت شناختن حکومت طالبان است. در سه سال گذشته، حقوق زنان و دختران در صدر خواستهای کشورهای عمده به ویژه غربی از این گروه بوده است.
تأثیر منفی سیاستهای طالبان بر زنان و افغانستان برجسته است. فعالان حقوق بشر آن را «آپارتاید جنسیتی» توصیف کردهاند. بنا به آمار سازمان ملل، امسال ۱.۴ میلیون دختر بالاتر از صنف شش از آموزش محروم شدهاند. این سازمان تخمین میزند که ممنوعیت کار زنان سالانه یک میلیارد دالر به اقتصاد افغانستان آسیب میزند.
با نرفتن دختران به مکتب، میزان ازدواجهای زیرسن و اجباری افزایش یافته است. هدیه (نام مستعار) دانشآموز صنف هفتم، از همصنفی ۱۳ سالهاش یاد میکند که پس از پایان صنف ششم، خانوادهاش او را به عقد اجباری درآورده است.
هدیه به افغانستان اینترنشنال گفت: «هم صنفیام هم از مکتب ماند و هم در ۱۳ سالگی ازدواج کرد. مثل او دختران زیادیاند که پس از بسته شدن مکتبها به روی آنها ازدواج کردهاند.»
ترس هدیه بیجا نیست. یونیسف گزارش داد که ازدواج دختران زیر سن افزایش یافته است. علاوه بر بسته ماندن مکاتب، فقر گسترده خانوادهها را به ازدواج زیر سن و حتا فروش کودکان دختر وادار کرده است.
هدیه گفت: «تنها راه پیشرفت من و هزاران دختر دیگر همین درس و مکتب بود که از دست دادنش سختترین حس دنیا بود. از دست دادن [حق] تعلیم مانند از دست دادن عضوی از بدنم بود.»
محرومیت از آموزش به سلامت روحی دختران آسیب زده و حس ناامیدی، ناکامی، سرخوردگی و ترس از آینده مبهم را در آنان تقویت کرده است.
ثریا (نام مستعار)، دانشجوی رشته حقوق و علوم سیاسی در دانشگاه هرات گفت: «پس از تسلط طالبان حق طبیعی من برای آموزش و توسعه فردی به طور کامل محدود شده است. حس عمیقی از بیعدالتی و سرخوردگی دارم.»
او گفت که نگرانی و اضطراب شدیدی احساس میکند. زیرا «آیندهای که برای خود تصور کرده بودم، اکنون بسیار مبهم و نامطمئن به نظر میرسد.»
در زندان خانگی
وزیر خارجه آلمان روز پنجشنبه ۲۴ اسد گفت که زنان و دختران افغان در حاکمیت طالبان، عملاً «در بازداشت خانگی» اند. این حسی است که فروتن (نام مستعار) نیز دارد. با سقوط دولت پیشین فضا و نهادهایی که برای آنان اندکی فرصت نفس کشیدن را داده بود، فروپاشید.
فروتن در دانشگاه هرات تدریس میکرد و حامی حقوق زنان بود. او گفت: «روی کار آمدن دوباره طالبان زنان به پستوی خانهها رانده شدند... تبعید در خانه برایم با زندان فرق چندانی نداشت.»
او گفت تا زمانی که طالبان در قدرت هستند، دردها و آسیبهای روحی ناشی از این وضعیت در زنان باقی خواهد ماند.
طالبان میگویند محروم کردن زنان و دختران از کار و آموزش مطابق شریعت و سنتهای مردم افغانستان است. با این حال، در هرات جایی که فروتن درس میداد، بنا به آمار مسئولان ریاست معارف، هر سال ۱۳ تا ۱۴ هزار نفر از مکاتب فارغالتحصیل میشدند که بیش از ۶۰ درصد آنها دختر بودند.
در میان کشورهای مسلمان، افغانستان تنها کشوری است که دختران بالاتر از صنف ششم در آنجا اجازه رفتن به مکتب را ندارند. برداشتهای دینی طالبان باعث تبعیض همهجانبه و سیستماتیک در برابر زنان در حوزه کار، آموزش و آزادهای عمومی و فردی شده است.
ثریا، کارمند سابق دیوان رسیدگی به جرایم خشونت علیه زن، هم وظیفهاش را از دست داده و هم امیدش را.
او گفت: «با به قدرت رسیدن طالبان یاس و ناامیدی تمام زندگی من را فرا گرفت، وضعیت روانیام در حدی خراب بود که حتی از دین نفرت پیدا کرده بودم.»
ثریا خود را منزوی احساس میکند و از حوزه عمومی رانده شده است: «اشتراکش در رویدادهای اجتماعی و تعامل با دیگران بهطور چشمگیری کاهش یافته که این موجب احساس انزوا و دوری از جامعه در من شده است. این وضعیت باعث تضعیف جایگاه زنان در جامعه میشود.»
ناامنی جانی و روانی زنان نظامی
بهرغم اعلام عفو عمومی از سوی رهبر مخفی طالبان، نظامیان پیشین بازداشت، شکنجه و به قتل رسیدهاند. بهگزارش یوناما، طالبان حذف کارمندان و نظامیان حکومت پیشین را ادامه داده است.
زهرا (نام مستعار)، افسر پیشین وزارت داخله افغانستان بود. او پنج سال در این وزارت کار کرد، اما پس از بازگشت طالبان، دستاوردهایش بیهوده شده است.
زهرا میگوید: «ترس از دست دادن جان و این که به شیوههای مختلف مورد بازخواست قرار بگیرم و طوری که در جریان بودم افسران سابق را که به پای میز محاکمه و در نظارت خانهها مینشاندند، برایم غیر قابل هضم بود.»
نظامیان و کارمندان دولت پیشین برای حفاظت از جان سراغ مهاجرت اجباری رفتهاند یا مجبور به زندگی در خفا شدهاند.
زهرا میگوید: «در ماههای اول روی کار آمدن حکومت جدید مجبور شدم برای مدتی خانه و ولایت زندگی خود را تغییر بدهم. خبرهای زیادی در مورد خشونت علیه پولیس اناثیه به گوشم میرسید که باعث ایجاد وحشت در من میشد و همین باعث شد مدتی دور از انظار عمومی زندگی کنم.»
سازمان ملل افغانستان را «گورستان امیدهای دختران» توصیف کرده است. در داخل مردم در برابر حذف زنان از جامعه و بیسواد کردن یک نسل از آنان انفعال و سکوت را در پیش گرفتهاند. فشارهای جهانی هم تا هنوز تاثیری بر سیاستهای طالبان نداشته است.
تنها صدای اعتراض از دختران جوان بلند شد که طالبان با خشونت تمام آن را سرکوب کرد.
سازمان ملل اعلام کرد که وضعیت بشری در افغانستان به دور از چشم رسانهها، همچنان وخیم است. این سازمان گفت محدودیتهای طالبان زنان و دختران افغان را آسیبپذیر و نیازمند کمک کرده و آنها به حمایت بیشتری نیاز دارند.
بخش آسیا-پاسفیک سازمان ملل روز پنجشنبه در یادداشتی در شبکه اجتماعی اکس، خواستار توجه جهان به دختران افغان شد.
در مدت سه سال حکومت طالبان، این گروه دهها فرمان صادر کرده که زنان را هدف قرار میدهد.
طالبان دختران را از مکاتب بالاتر از صنف شش و دانشگاه محروم کرده است. همچنان زنان از حقوق اولیهای مثل ورزش، رفتن به پارکها و تفریحگاهها، پرداختن به کار اجتماعی و سیاسی و سفر محروم شدهاند.
سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی سازمان ملل، یونسکو، هشدار داد که طالبان با محروم کردن ۱.۴ میلیون دختر از آموزش، آینده یک نسل را با خطر روبهرو کرده است. طالبان در ۲۴ اسد ۱۴۰۰ به قدرت رسید و سال بعد آموزش دختران را در مقاطع متوسطه و بالاتر منع کرد.
خبرگزاری فرانسه به نقل از اعلامیه روز پنجشنبه (۲۵ اسد) یونسکو گزارش داد که پس از دستیابی طالبان به قدرت، شمار دانشآموزان دختر و پسر در مقطع ابتدایی هم ۱.۱ میلیون نفر کمتر شده است.
یونسکو در اعلامیه خود نوشت: «یونسکو از پیامدهای زیانبار نرخ فزاینده ترک آموزش، که میتواند منجر به افزایش کار کودکان و ازدواج زودهنگام شود، نگران است.»
این نهاد آموزشی سازمان ملل هشدار داد: «تنها در سه سال، مقامهای بر سر کار (طالبان) تقریباً دو دهه پیشرفت پایدار آموزش و پرورش در افغانستان را از بین بردهاند و آینده یک نسل کامل اکنون در خطر است.»
برپایه آمار یونسکو، اکنون ۲.۵ میلیون دختر از آموزش محروم هستند که ۸۰ درصد دختران سن مکتب را در افغانستان تشکیل میدهند.
سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی سازمان ملل افزود که رهبران طالبان از سال ۱۴۰۰، دستکم یک میلیون و ۴۰۰ هزار دختر را «عمداً» از دسترسی به آموزش متوسطه محروم کردهاند.
اخیرا از برخی از ولایتهای افغانستان گزارش شد که مقامهای طالبان دستور دادهاند که به دختران بالاتر از ۱۰ساله اجازه داده نشود که به مکتب بروند.
افغانستان در جهان تنها کشوری است که در آن دختران و زنان اجازه ندارند به مکتبهای متوسطه و دانشگاه بروند.
اداره طالبان را هیچ کشوری به عنوان حکومت رسمی افغانستان به رسمیت نشناخته است.
اگرچه برخی مقامهای سازمان ملل محدودیتهایی را که طالبان بر زنان وضع کرده است، «آپارتاید جنسیتی» خواندهاند، ولی این سازمان هنوز از پذیرش درخواستها برای به رسمیت شناختن سیاستهای زنستیزانه طالبان به عنوان «آپارتاید جنسیتی» خودداری کرده است.
بخش زنان سازمان ملل میگوید طالبان در سه سال گذشته، با صدور ۷۰ فرمان مستقیما استقلال، حقوق و زندگی روزمره زنان و دختران را هدف قرار داده است. ملل متحد گفت که وضعیت حقوق زنان در افغانستان تحت حاکمیت طالبان به شدت بدتر شده است.
در این بیانیه بخش زنان ملل متحد که روز سهشنبه، ۲۳ اسد منتشر شد، آمده که دهها پیشرفت در راستای برابری جنسیتی در افغانستان با دستورهای ظالمانه طالبان از بین رفته است.
بخش زنان سازمان ملل میگوید طالبان در سه سال گذشته محدودیتهای جنسیتی مانند ممنوعیت زنان از کار، آموزش و ورود به فضاهای عمومی از جمله پارک و باشگاههای ورزشی را وضع کرده است.
سازمان ملل با استناد بر یک نظرسنجی گفته است که ۹۸ درصد زنان در افغانستان احساس میکنند که تاثیر محدود یا صفر بر تصمیمگیری در جامعه خود دارند و سلامت روان ۶۸ درصد زنان افغان بد یا بسیار بد گزارش شده است.
بخش زنان سازمان ملل براساس این نظرسنجی که از سوی نهاد «صداهای زنان برای صلح همهشمول و پایدار» در سال ۲۰۲۳ منتشر شده نوشته است که هشت درصد شهروندان افغانستان دستکم یک زن یا دختر را میشناسند که خودکشی کرده است.
براساس بیانیه این سازمان سه سال پس از رسیدن طالبان به قدرت، زنان و دختران در افغانستان از تلاش برای دستیابی به حقوق خود دست برنداشتهاند.
در بیانیه آمده: «زنان سازمان ملل در افغانستان حضور دارند و هر روز از زنان و دختران افغان حمایت میکنند. استراتژی ما در داخل کشور بر سرمایهگذاری بر روی زنان متمرکز است.»
اخیرا دیدبان حقوق بشر اعلام کرد که طالبان در سه سال اخیر به جدیترین بحران حقوق زنان در جهان دامن زده است.
وزیر معارف طالبان میگوید برای جلوگیری از گشتزنی پهپادهای خارجی در آسمان افغانستان و حفاظت از حریم هوایی کشور به فراگیری آموزشهای عصری نیاز است. حبیبالله آغا در مراسم تقدیر از پیشتازان کانکور ۱۴۰۳ گفت آموزش علوم عصری «فرض کفایی» است.
این مقام طالبان در جریان سخنرانی خود در کابل گفت: «آموزش علوم عصری برای جامعه افغانستان و جامعه اسلامی یک ضرورت است. آموزش علوم عصری در عصر فعلی فرض کفایی است.»
حبیبالله آغا گفت بدون فراگیری آموزشهای نوین، حفظ نظام و حراست از جغرافیای افغانستان امکانپذیر نخواهد بود.
از سویی هم صبغتالله وصیل، معین منابع و اداره امور وزارت معارف طالبان در این مراسم خواستار منع استفاده از گوشی و شبکههای اجتماعی در مراکز آموزشی شده است.
وزیر معارف طالبان درحالی بر فراگیری آموزشهای عصری تاکید میکند که این گروه در نصاب درسی مکاتب افغانستان تغییراتی آورده و تعداد مضامین دینی را افزایش داده است.
طالبان در نزدیک به سه سال گذشته دهها مدرسه دینی در ولایتهای مختلف افغانستان ایجاد کرده است.
اخیرا وزیر تحصیلات این گروه نیز تایید کرد که نصاب جدید آموزشی با حذف برخی از مضامین برای تصویب به شورای وزیران این گروه فرستاده شده است.
در افغانستان بعد از تسلط طالبان آموزش دختران در مقاطع بالاتر از صنف ششم و در دانشگاهها متوقف شده است. این گروه همچنین آموزشهای هنری را ممنوع کرده است.