اقدام تازه طالبان که "آخرین میخ بر تابوت" آموزش دختران بالاتر از صنف شش تعبیر شده، هزاران دانشجوی دختر در سراسر افغانستان را از آموزشهای عالی محروم کرد. به گفته منابع، تنها از از یک انستیتوت طبی در ولایت بلخ حدود ۷۰۰ دختر از آموزش محروم شدند.
وزارت صحت عامه طالبان روز دوشنبه بر اساس فرمان منسوب به ملا هبتالله، رهبر این گروه تمام موسسات تحصیلات عالی و نیمهعالی طبی را به روی دختران بست.
هرچند طالبان پیشتر دروازه تمامی دانشگاهها و مراکز عالی آموزشی و همچنین مکاتب بالاتر از صنف ششم را به روی دختران بسته، اما دروازه انستیتوتهای صحی به روی دختران باز مانده بود.
تعداد زیاد دختران که در بیش از سه سال گذشته طالبان فرصت تحصیل در رشتههای دیگر را از آنها گرفته بود، به رشتههایی چون قابلگی، داروسازی، لابراتوار، اکسری، فیزوتراپی، پرستاری و پروتز دندان رو آورده بودند.
اکنون با بسته شدن موسسات آموزشی صحی، بحران کمبود پزشکان و پرستاران زن در افغانستان تشدید خواهد شد.
یافتههای هیئت معاونت ملل متحد در افغانستان نشان میدهد که زنان و دختران افغان دارای معلولیت تبعیض و خشونت بیشتری را تجربه میکنند. یوناما میگوید که آنان به دلیل انزوا و نیاز به مراقبت، بیشتر در معرض خشونت خانگی و آزار قرار دارند.
یوناما به مناسبت روز جهانی افراد دارای معلولیت در خبرنامهای اعلام کرد که افراد معلولیت در افغانستان با موانعی در دسترسی به آموزش، اشتغال، مراقبتهای صحی و مشارکت در زندگی عمومی روبهرو هستند.
روز جهانی معلولیت هر ساله در سوم دسامبر به منظور افزایش آگاهی عمومی و ترویج حقوق و رفاه افراد دارای معلولیت در سطح جهانی برگزار میشود.
یوناما میگوید از روز جهانی افراد دارای معلولیت امسال با شعار « تقویت رهبری افراد دارای معلولیت برای آیندهای فراگیر و پایدار» در افغانستان تجلیل میکند.
ماموریت سیاسی سازمان ملل در افغانستان در خبرنامه خود تاکید دارد که زنان و دختران دارای معلولیت از شرایط فعلی افغانستان به طور ویژه متاثر شدهاند و اغلب با اشکال متعدد تبعیض و خشونت مواجه میشوند.
بر بنیاد تحقیقات سازمان ملل، زنان و دختران معلول بیشتر از آنانی که معلولیت ندارند خشونت خانگی، سوء استفاده عاطفی و آزار جنسی را تجربه میکنند.
یوناما میگوید که زنان و دختران معلول به دلیل انزوا و ترس و یا نیاز به مراقبت فرد آزارگر، اغلب از گزارش دادن موارد خشونت و آزار باز میمانند.
هیئت معاونت ملل متحد در افغانستان از مقامهای طالبان خواسته تا در ابتکار مشارکت افراد دارای معلولیت در توسعه پایدار افغانستان سهم بگیرند.
این نهاد همچنین خواستار اجرای کامل کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت شده است.
یوناما در بخش دیگری از خبرنامه خود خواستار ترویج سیاستهای فراگیر برای دستیابی به اقدامات بشردوستانه، راهحلهای پایدار و تامین نیازهای اساسی همه شهروندان افغانستان به خصوص اقشار آسیبپذیر شده است.
گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در افغانستان نیز به مناسبت روز جهانی افراد دارای معلولیت، گفت که از میلیونها معلول در افغانستان حمایت میکند.
ریچارد بنت در پستی در شبکه اجتماعی اکس خواستار اقدامهای محلی و جهانی برای حمایت از حقوق معلولین و اطمینان از شنیده شدن صدای آنها شد.
در پیام آقای بنت آمده است بیایید « برای شمولیت، کرامت و فرصتهای برابر برای همه حمایت کنیم».
بیبیسی فهرست ۱۰۰ زن الهامبخش و تاثیرگذار جهان در سال ۲۰۲۴ را منتشر کرد. ذکیه خدادای ورزشکار، الهه سرور خواننده و آهنگساز، و حمیده امان کارآفرین رسانه و آموزش از افغانستان جز این صد چهره الهامبخش و تاثیرگذار امسال هستند.
فهرست بیبیسی شامل پنج دسته از شخصیتهای تاثیرگذار در بخشهای پیشگامان اقلیم، فرهنگ و آموزش، سرگرمی و ورزش، سیاست و علم، بهداشت و فنآوری است.
در این فهرست، ذکیه خدادای ورزشکار افغان، به عنوان یکی از صد چهره تاثیرگذار در بخش ورزش و سرگرمی معرفی شده است. او در مسابقات پارالمپیک پاریس ۲۰۲۴ به عنوان نخستین عضو تیم پناهندگان پارالمپیک با کسب مدال، تاریخساز شد.
به گفته بیبیسی این ورزشکار از ۱۱ سالگی بهطور مخفیانه در باشگاههای تکواندو در زادگاهش هرات تمرین میکرد و پس از بازگشت دوباره طالبان از افغانستان خارج شد.
ذکیه خدادادی به بیبیسی گفت: «مسیر دستیابی من به مدال المپیک از قدرت استقامت زنان افغان، زنان پناهنده و هر زن دیگری سخن میگوید. ما با تسلیم نشدن نشان میدهیم که هیچ کاری نیست که یک زن نتواند انجام دهد.»
در دستهبندی سرگرمی و ورزش، الهه سرور، آوازخوان نیز به عنوان یکی از صد چهره تاثیرگذار سال ۲۰۲۴معرفی شده است.
بیبیسی نوشته است: «در دورانی که صدای زنان در افغانستان از سطح جامعه حذف میشود، الهه سرور سرود (نان، کار، آزادی) را نوشت تا با این سرکوب مقابله کند و پیامآور امید و دلگرمی باشد.»
در دستهبندی فرهنگ و آموزش، حمیده امان کارآفرین رسانه و آموزش از افغانستان، به عنوان یکی از صد چهره تاثیرگذار و الهامبخش بیبیسی معرفی شده است. او اکادمی آنلاین «بیگم» را برای ایجاد فضای آموزشی رایگان برای دختران بازمانده و محروم از مکتب راهاندازی کرده است.
به گفته بیبیسی، این پلتفرم در سال گذشته بیش از هشت هزار و ۵۰۰ ویدیو به زبانهای فارسی و پشتو ارائه کرده و برنامههای درسی برای صنفهای هفتم تا دوازدهم را پوشش داده است.
بیبیسی همه ساله فهرست صد چهره تاثیرگذار از هنرمندان، فعالان، رهبران و چهرههای شناختهشده در سراسر جهان را منتشر میکند.
در فهرست سال ۲۰۲۴ این مجله همچنین برخی چهرههای دیگر از جمله سوزان کالینز، نماینده سنای امریکا، حدیقه کیانی، خواننده و ترانهسرای پاکستانی، نادیه مراد، برنده جایزه صلح نوبل از عراق، و ژینا مدرس گرجی، مدافع حقوق زنان از ایران گنجانیده شدهاند.
آنگلا مرکل، صدراعظم پیشین آلمان، قرار است این هفته درباره خروج از افغانستان در کمیته تحقیق پارلمان فدرال شهادت میدهد. کمیته تحقیق بوندستاگ اعلام کرده که دولت آلمان در ارزیابی تواناییهای طالبان و آمادگی برای خروج به درستی عمل نکرده است.
کمیته تحقیق بوندستاگ (پارلمان فدرال آلمان) پس از تشکیل در جولای ۲۰۲۲، به بررسی شکست دولت آلمان در سقوط کابل و همچنین آشفتگی در روند تخلیه شهروندان آلمانی و کارکنان محلی افغان میپردازد.
یورک نورنبرگر، رییس این کمیته در ارزیابی خود گفته که دولت آلمان و نهادهای اطلاعاتی، از جمله سرویس اطلاعاتی فدرال، در شناسایی تهدید طالبان و مدیریت بحران نقش داشتهاند.
آقای نورنبرگر، درباره نقش آنگلا مرکل گفته که پس از بررسی اسناد، مشخص نیست که آیا نقش مرکل بیشتر به عنوان هماهنگکننده بود یا میانجی.
بر اساس گفتههای نورنبرگر، شواهد کمی وجود دارد که نشان دهد او تأثیر مستقیمی بر وقایع داشته است. با این حال، او همچنین اشاره کرد که مرکل از تخلیه گسترده کارکنان محلی افغان حمایت کرده بود.
اعضای کمیته برای خواستن پارهای از توضیحات هنگام شهادت خانم مرکل، ممکن است که به چند صفحه از کتاب خاطرات او رجوع کنند که به تازگی منتشر شده است.
خانم مرکل نوشته است که در ۱۳ آگست ۲۰۲۱، دو روز پیش از بازگشت طالبان به کابل، با تماس وزیر دفاع از وخامت اوضاع مطلع شده است.
او در کتابش توضیح داده که صبح روز بعد، در کنفرانسی با وزیران مسئول اجازه آمادهسازی برای تخلیه را داده است.
وزیران خارجه و توسعه کابینه مرکل از جمله آخرین افرادی بودند که درباره خروج آشفته از افغانستان در کمیته تحقیق بوندستاگ شهادت دادند.
درست چندی پیش از سقوط افغانستان به دست طالبان، هایکو ماس وزیر خارجه آلمان که عضویت حزب سوسیال دموکرات را دارد، اعلام کرده بود که وقوع چنین سناریویی بسیار بعید است. اما در ۱۶ آگست ۲۰۲۱ او گفت که «همهی مقامات و نهادها از جمله دولت آلمان، سرویسهای اطلاعاتی و جامعه بینالمللی وضعیت را اشتباه ارزیابی کرده بودند».
آقای ماس در پاسخ به تحقیقات کمیته گفته که همکاری در داخل دولت آلمان بسیار شفاف و دقیق بوده، اما در برخی مسائل خاص، تفاسیر مختلفی وجود داشته است. او اذعان میکند که ممکن بود مسئله صدور ویزا برای کارکنان افغان که به دلیل ترس از انتقام طالبان به شدت در خطر بودند، به شکل بهتری مدیریت شود.
به گفته این مقام پیشین آلمانی، اگر توافقنامهای سریعتر انجام میشد، امکان داشت که تعداد بیشتری از افراد را زودتر خارج کرد.
گرد مولر، وزیر توسعه وقت آلمان نیز در شهادت خود در کمیته تحقیق تأیید کرده که دولت آلمان همچنان قصد داشت برنامههای توسعهای خود را در افغانستان ادامه دهد، حتی در زمانی که طالبان به سرعت در حال پیشروی و تصرف بخشهای بیشتری از افغانستان بودند.
براساس گفته وزیران خارجه و توسعه پیشین، ارزیابی نادرست از توانایی نظامی طالبان و تأخیر در صدور ویزا برای کارکنان محلی افغان، از عوامل اصلی خروج شتابزده از افغانستان بوده است.
گزارش نهایی این کمیته که تا سال ۲۰۲۵ ارائه خواهد شد، قرار است به ارائه درسهایی برای مدیریت بهتر بحرانهای مشابه در آینده منجر شود.
گروهی از سازمانهای بینالمللی مدافع حقوق بشر میگویند طالبان با سیاستهای تبعیضآمیز، زنان و دختران را از حقوق اساسی محروم کرده است. کارگروه زنان، صلح و امنیت از شورای امنیت خواست تا وجود آپارتاید جنسیتی در افغانستان را به رسمیت بشناسد.
کارگروه غیردولتی زنان، صلح و امنیت در گزارشی وضعیت حقوق بشری افغانستان، کنگو و اسرائیل/فلسطین را بررسی کرده و توصیههایی برای شورای امنیت سازمان ملل جهت بهبود وضعیت حقوق بشری در این کشورها در ماه دسامبر منتشر کرده است.
این سازمانها از بدتر شدن وضعیت حقوق زنان در افغانستان تحت کنترول طالبان ابراز نگرانی کرده و نوشتهاند که طالبان با اعمال سیاستهای سیستماتیک تبعیض و جداسازی جنسیتی به هدف حذف زنان و دختران، ادامه میدهند.
این سازمانها اجرای قانون امر به معروف طالبان، خشونت، شکنجه و بازداشت خودسرانه فعالان، خبرنگاران، زنان معترض، اقلیتهای قومی از جمله هزارهها و افراد الجیبیتیکیو را به عنوان موارد نقض حقوق بشری در افغانستان عنوان کردهاند.
در گزارش آمده است: «زنان و دختران حتی در خانه نیز امنیت ندارند، زیرا طالبان تمام نظامهای مقابله با خشونت مبتنی بر جنسیت را از بین برده و مردان را مجبور به کنترل رفتار اعضای زن خانواده خود کردهاند.»
در گزارش همچنین آمده است که ۱۳.۳ میلیون نفر در افغانستان به خدمات مقابله با خشونت مبتنی بر جنسیت نیاز دارند و یکسوم زنان افغان در حال حاضر با ناامنی شدید غذایی مواجه هستند.
این نهادها از شورای امنیت سازمان ملل خواستهاند تا طالبان را فورا ملزم کند که تمام سیاستهایی را که مانع برخورداری کامل از حقوق انسانی زنان میشود، لغو کند.
در گزارش همچنین تأکید شده که از زنان افغان و مشارکت کامل، معنادار و برابر زنان و افراد دارای تنوع جنسیتی در همه نشستهای مرتبط با افغانستان باید اولویت داده شود.
در گزارش آمده است: «اطمینان حاصل شود که فرستاده ویژه سازمان ملل برای افغانستان و تیم او تخصص عمیقی در حقوق بشر و حقوق زنان داشته باشند و به طور منظم و معنادار با زنان افغان و جامعه مدنی دارای تنوع جنسیتی تعامل داشته باشند.»
این نهادها افزودند که سازمان ملل باید طالبان را ملزم کند تا مانع کار زنان در سازمانهای دولتی و غیردولتی نشود.
کاردار سفارت بریتانیا برای افغانستان درباره تصمیم طالبان مبنی بر بستن مراکز آموزش طب به روی دختران و زنان عمیقا ابراز نگرانی کرد. رابرت دیکسون اقدام طالبان را تعدی دیگری به حق آموزش زنان دانست که باعث محدودتر شدن دسترسی زنان به خدمات صحی میشود.
کاردار سفارت بریتانیا در واکنش به فرمان تازه طالبان در صفحه اکس نوشت: «این تجاوز دیگری به حق زنان برای تحصیل است و دسترسی زنان و کودکان افغان به مراقبتهای بهداشتی را بیشتر محدود خواهد کرد.»
ملا هبتالله، رهبر طالبان، در فرمانی تازه تمام موسسات تحصیلات عالی و نیمهعالی طبی را به روی دختران مسدود کرد. وزارت صحت عامه طالبان روز دوشنبه به مسئولان انستیتوتهای صحی اعلام کرد که دختران دیگر اجازه تحصیل در این مراکز را ندارند.
علیرغم مسدودشدن دانشگاهها و مکاتب به روی دختران در سه سال گذشته، آنان همچنان در انستیتوتهای صحی به تحصیل ادامه میدادند و در رشتههایی چون قابلگی، داروسازی، لابراتوار، اکسری، فیزوتراپی، پرستاری و پروتز دندان آموزش میدیدند.
اکنون با بسته شدن موسسات تحصیلی صحی، بحران کمبود پزشک زنان و پرستار در افغانستان تشدید خواهد شد.
طالبان پس از بازگشت به قدرت، مکاتب بالاتر از صنف ششم را به روی دختران بست و سپس آنان را از حضور در دانشگاهها منع کرد. این محدودیتها به تدریج گسترش یافت و شامل ممنوعیت کار زنان در نهادهای دولتی و غیردولتی شد. علاوه بر این، زنان از رفتن به پارکها، حمامها، آرایشگاهها و سفر بدون محرم نیز منع شدند.
محدودیتهای طالبان برای زنان واکنشهای گستردهای را در سطح بینالمللی برانگیخته است. دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد و برخی کشورها این اقدامات را نقض آشکار حقوق بشر، مصداق جنایت علیه بشریت و نمونهای از آپارتاید جنسیتی توصیف کردهاند.
شماری از کشورها پرونده نقض حقوق زنان را به دادگاه لاهه ارجاع داده اند اما طالبان در واکنش، محدودیتها و ممنوعیتها را برای زنان افزایش داده است.
