وزیر دفاع امریکا در نخستین روز کاری خود بر حمایت از همکاران افغان واشنگتن تاکید کرد

در روزهای گذشته، پس از نشر خبر تعلیق کمک‌های خارجی ایالات متحده، نرخ دالر در برابر پول افغانی به طور کم‌سابقه‌ای افزایش یافت و طالبان در یک هفته گذشته، دست‌کم سه بار ارز خارجی دالر وارد بازار کرد.

وزارت خارجه امریکا روز جمعه، ۲۴ جنوری، در نامه‌ای به نمایندگی‌های دیپلوماتیک خود اعلام کرد که براساس فرمان اجرایی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور جدید این کشور، تمامی کمک‌های خارجی -به استثنای کمک به اسرائیل و مصر- برای ۹۰ روز متوقف خواهد شد.

به دنبال نشر این خبر، ارزش پول افغانی در برابر دالر که چندی پیش ۶۹ افغانی بود، به بالاتر از ۸۰ افغانی رسید.

پیش از این تزریق دالر به بازار ارز افغانستان توانسته بود ارزش پول افغانی را نسبتا با ثبات نگه دارد.

پس از بازگشت طالبان به قدرت، ارسال پول نقد از طریق محموله‌های بشردوستانه به افغانستان تحت کنترول طالبان ادامه یافت.

بانک مرکزی تحت کنترول طالبان تا پیش از ماه ثور پارسال، هفته‌ای دو بار، از رسیدن بسته‌های چهل میلیون دالری به کابل خبر می‌داد.

به دنبال افزایش انتقادها، طالبان از رسانه‌ای کردن دریافت کمک‌ها دست کشید اما در همان زمان، منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند که بسته‌های چهل میلیون دالری همچنان به کابل می‌رسد.

ایالات متحده که «بزرگترین تامین‌کننده کمک‌های بشردوستانه» در افغانستان است، به دلیل ارسال محموله‌های پول نقد به افغانستان تحت کنترول طالبان، با انتقادهای گسترده روبه‌رو شده است.

منتقدان می‌گویند که طالبان دست‌کم از بخشی از این پول‌ها برای تقویت حکومت خود استفاده می‌کند.

بر بنیاد یک فایل صوتی که روز دوشنبه در اختیار افغانستان اینترنشنال قرار گرفت، معین سیاسی وزارت خارجه طالبان گفته است که «به بیماری‌ای شبیه کرونا» مبتلا شده و به همین دلیل «به استراحت رفته است.»

او به خارج شدنش از افغانستان و رفتن به دبی به علت ترس از بازداشت اشاره نکرده اما رسانه‌ها را به انتشار «تبلیغات نادرست» در این مورد متهم کرده است.

منابع معتبر روز دوشنبه به افغانستان اینترنشنال گفتند که هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، دستور ممنوع‌الخروجی و بازداشت ستانکزی را صادر کرده، اما او به کمک ملا یعقوب مجاهد، وزیر دفاع طالبان، توانسته کابل را ترک کند. ظاهراً، او به علت انتقادهای تند و بی‌سابقه از رهبر طالبان، مغضوب هبت‌الله آخندزاده شده است.

پس از انتشار گزارش افغانستان اینترنشنال، ضیا احمد تکل، یکی از سخنگویان وزارت خارجه طالبان، بدون اشاره به این گزارش به رسانه‌های داخلی گفت که «در میان مقام‌های طالبان اختلافی وجود ندارد و ستانکزی به استراحت رفته است.»

عباس ستانکزی در این فایل صوتی گفته است که به دلیل بیماری شدید، نتوانسته شخصا به گزارش‌ها واکنش نشان دهد. وی همچنین گفته است که از سخنگوی وزارت خارجه طالبان خواسته تا به این گزارش‌ها پاسخ دهد.

وی در این پیام صوتی تصریح کرده است: «هیچ اختلافی میان من و رهبر وجود ندارد. همه چیز آرام است.»

اظهارات تند و بی‌سابقه عباس ستانکزی علیه شخص هبت‌الله آخندزاده در مورد «غیراسلامی بودن» سلب حقوق زنان، خشم رهبر طالبان را برانگیخته است. ستانکزی گفته است که بسته شدن مکاتب و دانشگاه‌ها به روی دختران بی‌عدالتی و غیرشرعی است.

ستانکزی، روز شنبه ۳۰ جدی، در مراسم فراغت طلبه‌های یک مدرسه دینی در ولایت خوست گفت که طالبان «برخلاف شریعت عمل می‌کنند» و حقوق ۲۰ میلیون نفر از جمعیت افغانستان (زنان) را نادیده گرفته‌ است.

وی با انتقاد شدید از ممنوعیت تحصیل دختران تاکید کرد که این تصمیم طالبان هیچ‌گونه اساس شرعی ندارد و تنها بازتاب‌دهنده دیدگاه شخصی هبت‌الله آخندزاده است.

او گفته که این تصمیم سبب شده که دنیا در برابر طالبان قرار گیرد.

با این که گزارش‌های متعددی درباره اختلاف‌ مقام‌های طالبان با رهبر این گروه در مورد ممنوعیت آموزش زنان منتشر شده است، اما اعضای این گروه تاکید دارد که تمام مقام‌های طالبان از دستورات هبت‌الله آخندزاده اطاعت می‌کنند. این در حالیست که دستکم دو مقام ارشد طالبان- سراج الدین حقانی و عباس ستانکزی- در مورد پیامدهای سیاست‌های رهبر این گروه- بدون نام بردن از او- هشدار داده اند.

در این پژوهش، زیر عنوان «دسترسی زنان به حق آموزش با کیفیت در افغانستان تحت کنترول طالبان»، گفته شده که شمار مدارس جهادی طالبان بیشتر از آن چیزی است که رسما اعلام شده است.

مرکز حقوق بشر افغانستان به تازگی ایجاد شده است. سیما سمر، رئیس پیشین کمیسیون حقوق بشر و فرید حمیدی، لوی سارنوال پیشین افغانستان و کمشنر سابق کمیسیون حقوق بشر و موسی محمودی، عضو سابق این کمیسیون، این مرکز را ایجاد کرده اند.

گسترش مدارس جهادی طالبان
براساس این پژوهش، طالبان از آغاز حاکمیت خود مدارس جهادی زیادی را در سرتاسر افغانستان تاسیس کرده است. وزارت معارف طالبان اعلام کرده که بیش از ۲۱ هزار مدرسه جهادی در کشور فعال است، اما مرکز حقوق بشر افغانستان بر اساس شواهدی که به دست آورده، گفته است که تعداد این مدارس بسیار بیشتر از این است.
پژوهش نشان می‌دهد که طالبان در هر ولایت یک مدرسه جهادی بزرگ با امکانات گسترده و ظرفیت خوابگاهی برای دو هزار نفر ساخته‌اند. علاوه بر این، در مراکز ولسوالی‌ها نیز مدارس جهادی تاسیس شده است. به عنوان مثال، در ولایت قندوز چهار مدرسه جهادی بزرگ و در مجموع ۸۰۰ مدرسه دینی در سه سال گذشته تاسیس شده است.

براساس این پژوهش، تنها در ولسوالی خان آباد، ۱۰۰ مدرسه دینی ایجاد شده است. این درحالی است که در دوره جمهوریت، ۳ مدرسه دینی در این ولسوالی فعال بود.

مدارس جهادی با مدارس مذهبی عادی متفاوت اند. در مدارس جهادی، علاوه بر دروس مذهبی، ایدیولوژی طالبان و حمایت از این گروه نیز تدریس می‌شود.

تاثیرات مدارس جهادی بر افکار جوانان
مرکز حقوق بشر افغانستان به شدت نگران تاثیرات مدارس جهادی بر افکار و دیدگاه‌های جوانان است. طبق این گزارش، طالبان با افزایش تعداد این مدارس و تغییرات در برنامه‌های آموزشی، به دنبال تقویت حاکمیت ایدئولوژیک خود است. این گروه با ترویج خشونت و افکار افراطی، سعی دارد جامعه را از دسترسی به علوم روز و مفاهیم مدرن دور نگه دارند.

مرکز حقوق بشر افغانستان هشدار داده که این روند به افراطی‌سازی جوانان و ترویج ایدیولوژی‌های خطرناک در جامعه منجر خواهد شد.
مرکز حقوق بشر افغانستان تاکید کرده است که طالبان در مدت کوتاهی توانسته‌ است بر افکار جوانان تاثیرات منفی و قابل‌توجهی بگذارد. این تغییرات در نظام آموزشی و افزایش مدارس جهادی با هدف تحکیم حاکمیت طالبان و ترویج افکار افراطی صورت گرفته است.

تغییرات در نصاب تعلیمی دختران
براساس پژوهش مرکز حقوق بشر افغانستان، یکی از تغییرات عمده‌ طالبان در نصاب تعلیمی مکاتب ابتدایی دختران است. مضمون اساسی مانند «اجتماعیات» که در آن مفاهیمی چون حقوق بشر، حقوق زنان، صلح و دموکراسی آموزش داده می‌شد، از نصاب درسی حذف شده‌اند. برخی از معلمان نیز گزارش داده‌اند که مضامین «تعلیمات مدنی»، «مهارت‌ها»، «هنر»، «وطن‌دوستی» و «حرفه‌آموزی» از دروس حذف شده است.
پژوهش نشان می‌دهد که ساعات درسی در مکاتب بیشتر به مضامین مذهبی اختصاص یافته است. مضامینی مانند «امارت‌شناسی»، «توصیه‌های رهبر امارت»، «اصول فقه»، «صرف و نحو» به برنامه درسی اضافه شده‌اند.

جذب دختران به مدارس دینی طالبان
منع آموزش دختران در مکاتب دولتی و خصوصی باعث شده است که تعداد زیادی از دختران به مدارس دینی جذب شوند. براساس گزارش وزارت معارف طالبان، در سال ۱۴۰۲ بیش از ۲۴ هزار دختر در مدارس دینی این گروه ثبت‌نام کرده‌اند.

همچنین، در سال گذشته بیش از ۳۰۰ هزار طلبه دینی در مدارس طالبان تحصیل می‌کردند که از این تعداد بیش از ۹۵ هزار نفر دختران بودند. مرکز حقوق بشر افغانستان نوشت که برخلاف مکاتب، در مدارس دینی هیچ شرط سنی برای پذیرش دختران وجود ندارد. با این حال، بحث رعایت حجاب کامل، از شروط اساسی در مدارس جهادی این گروه است.

طالبان از سه سال و اندی بدین‌سو مکاتب بالاتر از صنف ششم و دانشگاه‌ها را به روی دختران بسته است. جامعه جهانی هرگونه گفت‌وگو درباره به رسمیت شناسی طالبان را مشروط به رعایت حقوق زنان، رعایت حقوق بشر و بازگشایی مکاتب و دانشگاه‌ها ساخته است. اما رهبر طالبان در تازه‌ترین سخنانش گفت که جهان هیچ حرف آنان را قبول ندارد. او همچنان بر «جهاد» و مقابله با غرب تاکید کرد.

با این حال، «بی‌عدالتی به نصف جمعیت افغانستان(زنان)»، به تعبیر معین سیاسی وزارت خارجه طالبان، موجب اختلاف درونی میان طالبان نیز شده است. برخی مقامات طالبان به تندی از رهبر این گروه به خاطر بستن مکاتب و دانشگاه‌ها به روی دختران انتقاد کرده‌اند. اما انتقادهای داخلی و جهانی هیچ تاثیری بر مواضع ملاهبت‌الله رهبر طالبان نداشته است.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یک‌شنبه در سفر یک‌روزه خود به کابل با رئیس‌الوزرا، وزرای امور خارجه و دفاع طالبان، و همچنین شماری از بازرگانان افغان دیدار کرد. عراقچی نخستین وزیر خارجه ایران است که در سه‌ونیم سال گذشته به افغانستان تحت حاکمیت طالبان سفر کرده است.

او در این دیدارها تاکید کرد که فصل جدیدی از روابط میان ایران و افغانستان آغاز خواهد شد. اما این سفر با انتقادهایی نیز در داخل ایران روبه‌رو شد.

روزنامه جمهوری اسلامی نوشت: «حامیان و مشوقان این سفر یا شناخت کاملی از منطقه ندارند و با عواقب و عوارض حاکمیت طالبان آگاه نیستند یا اینکه لابی و جاده‌صاف‌کن‌ طالبان هستند یا منافعی شخصی یا گروهی را دنبال می‌کنند و در مجموع دل در گرو ایران و منافع ملی ایران ‌ندارند.»

این روزنامه به شدت از طالبان انتقاد کرد و نوشت که «گروهی شورشی و خشن و عقب‌افتاده که مشروعیت و مقبولیت داخلی ندارد و همه گروه‌ها و اقلیت‌های قومی و مذهبی را تار و مار کرده و ابتدایی‌ترین حقوق زنان را نیز رعایت نمی‌کند و مذاکره را بر نمی‌تابد، آیا لیاقت سفر در سطح وزیر خارجه دارد؟»

سفیر ایران در کابل در مصاحبه با خبرگزاری ایسنا به این انتقادها پاسخ داد و گفت که تعامل با همسایگان، بخشی از اصول انسانی است.

وی اظهار داشت: «اگر برای ارتباط دو همسایه در یک اپارتمان نیاز به دلیل وجود دارد، کشورهای همسایه نیز باید برای ارتباط خودشان با یکدیگر دنبال دلیل باشند.»

وی افزود که تعامل ایران با افغانستان بر مبنای تامین منافع متقابل مردم دو کشور است. او گفت: «موضوع به رسمیت‌شناسی رژیم طالبان یک بحث متفاوت است که باید در جای خود به آن پرداخته شود.»

وضعیت زنان ایرانی در افغانستان

عباس عراقچی در سفر خود به کابل با برخی از شهروندان ایرانی نیز دیدار کرده است. به گفته سفیر ایران، بیشتر ایرانیان مقیم افغانستان زنانی‌اند که با مردان افغان ازدواج کرده و به‌دلیل پیوندهای خانوادگی در این کشور سکونت دارند.

بیکدلی با اشاره به شرایط نابسامان افغانستان گفت: مشکلات اقتصادی ناشی از سال‌ها جنگ و درگیری بر زندگی شهروندان ایرانی نیز تاثیر گذاشته است. ما تلاش می‌کنیم که مشکلات معیشتی و اقتصادی این افراد را کاهش دهیم.

ایران روابط نزدیکی با طالبان دارد و علاوه بر گسترش همکاری‌های اقتصادی، تلاش‌هایی برای ایجاد «کانال‌های اطلاعاتی» میان دو طرف صورت گرفته است. جمهوری اسلامی از فعالیت داعش و سایر گروه‌های مخالف خود در افغانستان نگران است و طالبان نیز از تحرکات جبهات مخالف خود در ایران دغدغه دارد.

با وجود این، جمهوری اسلامی نفوذ گسترده‌ای در حکومت طالبان به ویژه در حلقه رهبری این گروه در قندهار دارد.

گسترش روابط اقتصادی، مدیریت مسایل امنیتی مرزها، رسیدگی به وضعیت مهاجرین افغان در ایران، مبارزه با تروریسم و مواد مخدر، و مدیریت منابع آبی، از مهم‌ترین موضوعات مورد توجه ایران در رابطه با افغانستان است.

بنا بر اعلام وزارت خارجه طالبان، در این نشست، نمایندگان سه طرف در مورد آغاز عملیات پروژه «تاپ-۵۰۰» که برق ترکمنستان را با ولتاژ بالا به ولایت‌های هرات، فراه، هلمند و قندهار و سپس به پاکستان منتقل می‌کند، گفت‌وگو کردند.

در خبرنامه وزارت خارجه طالبان همچنین آمده است که این پروژه علاوه بر تامین نیازهای داخلی افغانستان، از طریق ترانزیت برق به پاکستان، برای افغانستان سود قابل توجهی به‌صورت سالانه خواهد داشت.

به نقل از طالبان، مسئولان وزارت انرژی ترکمنستان و گروه چالیک هولدینگ ترکیه در این نشست اعلام کردند که مایلند علاوه بر توسعه پروژه برق در داخل افغانستان، این پروژه را تا مقصد نهایی خود، یعنی پاکستان، گسترش دهند.

در ادامه این مذاکرات، سه طرف توافق کردند که برای تحقق پروژه «تاپ-۵۰۰»، مذاکرات و برنامه‌های اجرایی را در قالب کمیته‌های فنی و دبیرخانه ادامه دهند تا توافقات نهایی و نقشه‌های عملی تکمیل شوند.

در این حال، عبدالباری عمر، رئیس شرکت برشنا، در نشستی با مراد آرتیکوف، مسئول پروژه‌های خارجی ترکمنستان، و کریم اورَس، نماینده شرکت چالیک ترکیه، در مورد گسترش روابط و همکاری‌های دوجانبه میان افغانستان و کشورهای منطقه بحث و تبادل‌نظر کرد. او ضمن تاکید بر تکمیل بخش‌های ابتدایی این پروژه، از ادامه تقویت روابط با ترکمنستان ابراز اطمینان کرد.

بنا بر خبرنامه شرکت برشنا، مراد آرتیکوف در خصوص پروژه انتقال برق ترکمنستان به افغانستان و پاکستان صحبت کرده و بر توسعه همکاری‌ها و روابط میان دو کشور تاکید کرد.