گزارشگر ویژه سازمان ملل برای افغانستان از کشورها خواست آپارتاید جنسیتی را بهعنوان جنایت علیه بشریت به رسمیت بشناسند. ریچارد بنت تاکید کرد که سرکوب نظاممند زنان در افغانستان تحت حاکمیت طالبان، باید در چارچوب حقوق بینالملل مورد رسیدگی قرار گیرد.
ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان در پنجاه هشتمین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل که روز پنجشنبه، نهم دلو در ژنو برگزار شد با ارائه گزارش ۲۰ صفحهای در مورد افغانستان گفت که وضعیت در این کشور با گذشت هر روز به ویژه برای زنان به طور چشمگیری بدتر میشود.
او در این گزارش گفت که شرایط در افغانستان، بهویژه برای زنان، روزبهروز وخیمتر میشود. او هشدار داده که طالبان سیاستهای زنستیزانه خود را تشدید کردهاند. به گفته او، نشانههای بیشتری از سرکوب در افغانستان دیده میشود.
ریچارد بنت در این گزارش از جامعه جهانی خواسته است برای بهبود وضعیت افغانستان اقدام فوری کند.
ریچارد بنت گفت که هزارههای افغانستان بار حملات مرگبار داعش در این کشور را به دوش می کشند.
بنت به حادثه خونین تیراندازی داعش به مردم عادی در دایکندی در ماه سنبله اشاره کرد که بر اثر آن ۱۴ هزاره کشته شدند.
او گفت که حملات داعش «نشانههای یک جنایت بین المللی» را در خود دارد و خواهان تحقیقات جدی تر طالبان و پاسخگویی عاملان آن شد.
او بر مشارکت برابر افغانها، بهویژه زنان، در مذاکرات با مقام های طالبان تاکید کرد و گفت که قربانیان جنایات گذشته در افغانستان فراموش نشوند.
بنت خواستار تدوین برنامه حقوق بشری شفاف و به رسمیت شناختن آپارتاید جنسیتی شد.
گزارشگر ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان، در این گزارش گفته است که از زمان بازگشت طالبان به قدرت در اگست ۲۰۲۱، بحران حقوق بشر در افغانستان عمیقتر شده و سرکوب سیستماتیک زنان در این دوره شدت گرفته و با تصویب قانون «امر به معروف و نهی از منکر طالبان »، محدودیتهای گستردهای نهادینه شده است.
او گفته است این گزارش همچنین نشان میدهد که طالبان محدودیتهای شدیدی بر رسانهها و جامعه مدنی اعمال کردهاند. به گفته بنت، خبرنگاران، فعالان، دانشگاهیان و هنرمندان در معرض بازداشت و بدرفتاری قرار دارند و اقلیتها همچنان با تبعیض و نبود حمایت روبهرو هستند.
آقای بنت در این گزارش تاکید کرده است که در مورد آموزش، ممنوعیت تحصیل دختران بالاتر از صنف ششم همچنان ادامه دارد و روشهای جایگزین مانند مدارس دینی یا آموزش آنلاین قادر به جبران این ممنوعیت نیستند.
بنت هشدار داد که ازدواج اجباری و کار کودکان افزایش یافته و ماموران حکومت قبلی همچنان هدف انتقامجویی طالبان قرار دارند.
بحران انسانی و اقتصادی نیز از دیگر نگرانیهای اصلی این گزارش است.
بنت میگوید: «تحریمهای بینالمللی، سیاستهای طالبان، تغییرات اقلیمی و تخریب محیطزیست، بهشدت بر حقوق مردم افغانستان در زمینه غذا، بهداشت و کار تاثیر منفی گذاشته است.»
او همچنین تاکید کرد که طالبان نقض حقوق بشر را انکار کرده و آن را «مسئله داخلی» یا «ضد اسلامی» میخوانند. او گفته که در همین حال، قوانین بهصورت سختگیرانه و ناهماهنگ، همراه با مجازاتهای بدنی و اعدام، اجرا میشوند.
آقای بنت با ابراز نگرانی از وضعیت افغانستان گفته است: «با وجود این شرایط، جامعه جهانی بهتدریج در حال پذیرش عملی حکومت طالبان است، در حالی که کمکهای بشردوستانه کاهش یافته و میلیونها افغان در معرض خطر قرار گرفته اند.»
او همچنین افزوده است که بسیاری از افغانها، بهویژه زنان، احساس میکنند که در تصمیمگیریهای مربوط به آینده افغانستان نادیده گرفته شدهاند و خواستار نقش داشتن در روندهای بینالمللی مانند مذاکرات دوحه و برنامه زنان، صلح و امنیت هستند.
گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل، در گزارش خود فاش کرد که علاوه بر محدودیتهای شدید بر رسانهها، فعالیتهای نهادهای جامعه مدنی در افغانستان نیز بهشدت سرکوب شده است.
او گفته است که سازمانهای غیردولتی اکنون فقط مجاز به فعالیتهای بشردوستانه و توسعهای هستند.
بنت در گزارش خود خاطرنشان کرده است که این محدودیتها بهشدت اعمال میشوند. او گفت که نمایندگان سازمانهای غیردولتی گزارش دادهاند که در برنامههای مرتبط با زنان با موانع جدی مواجهاند، اسناد امضاشده توسط زنان از سوی مقامات رد میشود و زنان شاغل در پستهای مدیریتی مجبور شدهاند جای خود را به مردان بدهند.
او همچنین تصریح کرد که در برخی مناطق، زنان کارمندان حتی اجازه حضور در دفاتر یا محل کار را ندارند و الزامات داشتن محرم آنها را از کار کردن بازداشته است.
بنت تأکید میکند که این محدودیتها ارایه خدمات بشردوستانه به زنان را با چالشهای بزرگی روبهرو کرده است.
او به مواردی اشاره کرده که در آنها کمکهای بشردوستانهای که برای زنان در نظر گرفته شده بود، به اعضای مرد خانواده آنها تحویل داده شده است. نمایندگان سازمانهای غیردولتی نیز از بازرسیهای ناگهانی طالبان و فضای ترس و سرکوب در دفاتر خود ابراز نگرانی کردهاند.
بنت در گزارش خود از سرکوب آزادی بیان در افغانستان نیز انتقاد کرده و گفته است که طالبان جریان آزاد افکار هنرمندان، شاعران، نویسندگان و موسیقیدانان را محدود کرده است.
او تاکید کرده است که بسیاری از این افراد مجبور به خودسانسوری شدهاند، در حالی که طالبان آلات موسیقی را آتش زده و طیف گستردهای از کتابها و نشریات، بهویژه درباره موضوعات سیاسی، توانمندسازی زنان و حقوق اقلیتها، را سانسور کردهاند.
بنت اشاره کرد که بیش از ۴۰۰ عنوان کتاب ممنوعه به چشم میخورد که طالبان دلیل سانسور آنها را «مغایرت با منافع و باورهای ملی»، «موضوعات بحثبرانگیز»، «تحریک احساسات عمومی» و «تاثیر منفی بر افکار» عنوان کردهاند.
گزارشگر ویژه سازمان ملل در ادامه به نگرانیهای گسترده درباره وضعیت دانشگاهها پرداخته و گفته است که طالبان بسیاری از استادان و مدیران دانشگاهی را برکنار و آنها را با افراد وابسته به خود جایگزین کردهاند که الزاماً صلاحیت علمی ندارند.
بنت در این گزارش به نقل از یکی از استادان دانشگاه میگوید که طالبان یک سیستم دوگانه در دانشگاهها ایجاد کردهاند، به این معنا که کسانی که با آنها همسو نباشند، با موانع شغلی روبهرو میشوند. به گفته او، برخی استادان حتی بهدلیل اصلاح کردن ریش خود تحت فشار قرار گرفتهاند تا استعفا دهند، و بسیاری از دانشگاهیان به همین دلیل کشور را ترک کردهاند.
بنت همچنین از تلاش طالبان برای محدود کردن تفسیرهای مختلف از اسلام خبر داده و گفته است که وزارت معارف آنها دستور داده تمام کتابهایی که با باورهای فقهی سنی و حنفی در تضاد هستند، از مدارس و کتابخانهها حذف شوند.
جمعیت جوانان افغانستان که در بیست سال حضور جامعه جهانی و به لطف ارتباطات توانسته با دنیای بیرون آشنا و با فنآوری جدید بلد شوند، جهانبینی متفاوتی برای خود ساختهاند، اما نقش آنها در تصمیمگیریهای بزرگ سیاسی چندان پررنگ نیست.
این جوانان که در درون اداره طالبان، نهادهای مدنی جامعه افغانستان و دنیای مهاجرت در منطقه و غرب به سر میبرند، از وضعیت حاکم بر کشور سرخوردهاند.
یک مقام جوان وزارت خارجه طالبان که مسئولیت یکی از ریاستهای مهم را دارد، به افغانستان اینترنشنال میگوید هر وقت فرمانی از قندهار صادر میشود، او ترجیح میدهد به زادگاهش در قندوز برود و بهجای ریاست در مقر وزارت خارجه، کنار جوی آب نشسته و کتاب بخواند.
افغانستان اینترنشنال به دلیل حساسیت موضوع اسم و مقام این رئیس را افشا نمیکند، اما او میگوید به دلیل کجروی رهبران کهنسال و محافظهکار طالبان، «نفس کشیدن در کابل» سخت شده است.
این مقام در دوران شورش طالبان علیه حکومت پیشین افغانستان، در بخش فرهنگ و تبلیغات این گروه فعال بود. او اکنون به یکی از چهرههای میانهرو طالبان تبدیل شده، مورد اعتماد وزیر خارجه است و در بسیاری نشستهای طالبان با هیئتهای خارجی در داخل کشور و در خارج دیده میشود.
هزاران نفر در درون طالبان که به کمک اطلاعات و اتصال به شبکههای اجتماعی، به قدرت رسیدهاند اکنون خود را در انزوا میبینند و از مسیر حرکت کشور ناراضیاند.
نفس کشیدن برای جوانانی که بیرون از اداره طالبان هستند، دشوارتر است. آنها خود را در میدان تنها رها شده قلمداد میکنند.
جوانانی که در خارج به سر میبرند، ظاهرا درگیر روزمرگی و زندگی مهاجرتاند، اما قلب آنان همچنان برای وطنشان میتپد و به امید فرصتی برای بازگشت و آوردن تغییر در جامعهاند.
افغانستان، کشوری با بیشترین جمعیت جوان در جهان است. سازمان ملل متحد میگوید ۶۳ درصد جمعیت چهل میلیونی افغانستان زیر سن ۲۵ سال قرار دارند که عمده آنها به دنبال یک زندگی بهتر، غیرافراطی و پیشرفته برای امروز و آینده خود هستند. این جوانان در روستاها و شهرها حضور دارند و از ناچاری در بلاتکلیفی، مهاجرت، عضویت در گروههای سیاسی تمایل پیدا کردهاند.
نجیب پیکان که در برنامه IVLP امریکا شرکت کرده است، میگوید: «این جوانان جبرا قربانی افراطگرایی، تحجر و فقر اند و به امیدی فرصتی اند که نجات داده شوند. جوانان افغان از ایران دلسرد هستند. روسیه درگیر خود است. چین به این جوانان بزرگ شده در دوره حضور غرب در افغانستان، تکیه نمیکند. پاکستان دغدغه خود را دارد. بناء تنها امید آنها از این وضعیت جهان آزاد به رهبری امریکا است. امریکا لازم نیست دوباره به افغانستان برگردد، اما با کار مشترک با این نسل میتواند زمینه تغییر را از درون جامعه فراهم کند.»
برای هر نوع تغییر در جامعه، جوانان میخواهند منافع خود را با منافع جامعه جهانی گره بزنند.
فریما نوابی، فعال حقوق زن که در سالهای ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ در امریکا درس خوانده، میگوید سیاستمداران نسل نو امریکا آشنایی مستقیمی با افغانستان دارد و این ظرفیت را درک میکنند.
خانم نوابی گفت: «شش نفر در کابینه آقای ترامپ در افغانستان بودهاند. وزیران او با افغانستان و مسایل کشور ما تماس مستقیم دارند. تحصیلکردههای افغانستان در امریکا نیز میتوانند بهعنوان عامل تغییر عمل کنند. آنها میتوانند یک هدف مشترک را تعرف کنند. این قوه میتواند تأثیرگذار باشد. اما یک انسجام لازم است که موثرتر باشد. دور یک فورمول مشخص جمع شود که منافع افغانستان و جامعه جهانی در آن تأمین شود. منافع خود را با منافع درازمدت امریکا گره بزنند و شبکه ایجاد کنند برای هماهنگی داخلی و غرب.»
برای این تغییر لازم است که جوانان با رسیدن به مرجع تصمیمگیری، آینده بهتری را رقم زنند. نمونههایی در جامعه اسلامی وجود دارد که رهبران آگاه تمام جامعه را بیدار کردهاند.
رهبری محافظهکار طالبان، خلاف تمایل عملگرایان، از روزی که روز کار آمده، کارزار گستردهای برای کشاندن جوانان افغانستان به تفکر طالبانی راه انداخته است. این حرکت اوضاع کشور را بهبود نبخشیده. پس از تسلط طالبان تعداد مدارس دینی در افغانستان به نزدیک ۱۷۳۰۰ مدرسه رسیده است و هر روز هم بیشتر میشود.
عبدالرزاق صدیق، ریاست مدارس و دارالحفاظهای وزارت معارف طالبان، پیشتر به رسانهها گفته بود: «جامعه افغانستان یک جامعه مذهبی است و هر فرد معلومات مرتبط به دین و مذهب را نظر به ضرورت در سطح ابتدایی و عالی ضرورت دارد. به همین دلیل مدارس دینی در افغانستان رشد داده میشود.»
این تفکر حتی در میان خود طالبان خریدار ندارد. برخی از مقامهای طالبان بارها گفتهاند که جامعه علاوه بر طالب و ملا، به مهندس و پزشک نیاز دارد.
چنین تصویری میتواند از افغانستان یک جامعه به شدت بسته و افراطی به جهان تحویل دهد که نه تنها چالشهای فرهنگی بلکه تهدیدهای بالقوه امنیتی را متوجه منطقه و جهان میکند. اما طرف دیگر داستان، نقش فنآوری در مبارزه با افراطیت است که میتواند به جلوگیری از رادیکالیزه شدن حتی در درون مدارس کمک کند.
انترنت و رسانه اکنون رابطه تنگاتنگی با جوانان افغان در بخشهای مختلف دارد. ۶۷ درصد جمعیت افغانستان ماه یک بار تلویزیون میبیند که این میزان به معنای ۱۲ میلیون کودک و ۱۴ میلیون جوان است.
نجیب پیکان میافزاید مهمترین مسئله برای کمک به نسل نو ایجاد رابطه است: «جوانان افغان را میتوان در دو بخش دستهبندی کرد. تحصیلکردگان ناراحت که در میدان رها شدهاند و قدرت تغییر را از دست دادهاند. این جوانانیاند که با وجودی که ناراحتاند، گزینه نجات را فقط در همکاری با جهان آزاد میدانند. دوم، جوانانیاند که در اداره طالبان هستند، آنها افراطی شدهاند. سالانه نیم میلیون طالب از مدرسهها فارغ میشوند و به سمت افراطیت میروند.»
برای کمک به تغییر اوضاع با هر دو دسته باید کار شود. مهمترینش پل زدن بین جوانان از طریق رسانه، گفتوگو، کنفرانس و رایزنی است تا آنها به فکر نقادانه تشویق شوند و با همدیگر به بحث فراتر از دین و آخرت تمرکز کنند. این جوانان کار میخواهند و برای کار نیاز به تامین رابطه دارند. میتوان از کشورهای با ضریب بالای جوانان درس گفت و آنها را به سمت درست تشویق کرد.
