گزارشگر ویژه سازمان ملل: طالبان باید بدانند که اقدامات‌شان پیامد دارد

این انفجار روز جمعه در هنگام نماز جمعه در مدرسه حقانیه رخ داد و منجر به کشته شدن دست‌کم پنج نفر و زخمی شدن تعدادی دیگر شد. مولانا حامدالحق حقانی، فرزند مولانا سمیع‌الحق حقانی، هدف اصلی این حمله بوده است.

تاکنون هیچ گروهی مسئولیت این حمله را به عهده نگرفته است.

در پی این حادثه، آصف علی زرداری، رئیس‌جمهور پاکستان، و شهباز شریف، نخست‌وزیر این کشور، این حمله را به شدت محکوم کرده و ضمن ابراز همدردی با خانواده‌های داغدار، تاکید کردند که «تروریست‌ها» به طور عمدی نمازگزاران بی‌گناه را هدف قرار داده‌اند.

آنها همچنین از دولت خواستند که تمام تلاش‌ها برای شناسایی و مجازات عاملان این حمله انجام شود.

دارالعلوم حقانی، در حدود ۶۰ مایلی مرز افغانستان قرار دارد و بسیاری از رهبران طالبان در این مدرسه پرورش یافته‌اند. مسئولان مدرسه حقانی گفتته بودند که از تسلط گروه طالبان بر افغانستان افتخار می‌کند.

حامدالحق مسئول این مدرسه، از حکومت پیشین افغانستان خواسته بود به طالبان تسلیم شود تا این گروه شریعت اسلامی را در افغانستان اجرا کند.

به دنبال این درخواست، حکومت پیشین افغانستان از دولت پاکستان خواسته بود که مدرسه حقانی را به خاطر ترویج افراط‌گرایی مسدود کند.

مقام‌های طالبان پس بازگشت به قدرت در افغانستان، به مدرسه حقانی رفتند و با مسئولان این مدرسه دینی دیدار کردند.

بیشتر بخوانید: وزیر تحصیلات طالبان به مدرسه حقانی در پاکستان رفت | افغانستان اینترنشنال

شماری از ملاهای پاکستانی به رهبری حامدالحق حقانی در ماه حوت ۱۴۰۲ به کابل رفته و با مقامات طالبان از جمله مولوی عبدالکبیر، معاون سیاسی پیشین رئیس‌الوزرای طالبان دیدار کردند. آن زمان منابع معتبر در اداره امور طالبان تایید کردند که مولوی عبدالکبیر در این دیدار به حامدالحق وعده کرده است که از جانب حکومت طالبان به این مدرسه کمک کند.

این منابع افغانستان اینترنشنال گفتند که دفتر مولوی عبدالکبیر طی یادداشتی به اداره امور طالبان دستور داده است در هماهنگی با وزارت مالیه، هفت میلیون افغانی را به حساب مدرسه حقانیه واریز کند.

بیشتر بخوانید: منابع آگاه: طالبان هفت میلیون افغانی به مدرسه حقانیه پاکستان کمک می‌کند | افغانستان اینترنشنال

رحمت‌الله نبیل، رئیس سابق استخبارات افغانستان در واکنش به کشته شدن حامدالحق حقانی گفت که او «در لباس انسان، یک شیطان بود.» آقای نبیل در اکس نوشت «او و پدرش هر دو تاجران مرگ بودند.»

نماینده سوئیس گفت که زنان و دختران در افغانستان سرکوب می‌شوند و رنج می‌برند. او گفت که کشورش از درخواست حکم بازداشت رهبر و قاضی‌القضات طالبان توسط دادگاه کیفری بین‌المللی حمایت می‌کند. او گفت که آزادی و حقوق بنیادی زنان افغان از بین رفته است.

نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل در ژنو روز جمعه درباره افغانستان برگزار شد و نمایندگان کشورها درباره وضعیت حقوق بشر به ویژه حقوق زنان سخنرانی کردند.

گزارشگر ویژه سازمان ملل برای افغانستان دیروز پنجشنبه گزارش خود درباره افغانستان ارائه کرد و از کشورها خواست آپارتاید جنسیتی را به‌عنوان جنایت علیه بشریت به رسمیت بشناسند. ریچارد بنت تاکید کرد که سرکوب نظام‌مند زنان در افغانستان تحت حاکمیت طالبان، باید در چارچوب حقوق بین‌الملل مورد رسیدگی قرار گیرد.

نمایندگان کشورها با اشاره به گزارش ویژه حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان منع آموزش، اشتغال و محدودیت‌های شدید و زن‌ستیزانه طالبان علیه دختران و زنان افغانستان را محکوم کردند و خواهان پاسخگویی طالبان و اقدام جهانی شدند.

نماینده کاستاریکا در این نشست گفت در رژیم زن‌ستیز طالبان، صدای زنان و دختران شنیده نمی‌شود. او تاکید کرد که کشورش از ارجاع پرونده افغانستان به دیوان بین‌المللی کیفری حمایت می‌کند. او خواستار پاسخگویی طالبان شد و افزود حقوق زنان باید تامین شود.

نماینده پاکستان خواهان تامین حقوق تمام مردم افغانستان از جمله حق تحصیل زنان و دختران شد. او گفت که دین اسلام درباره آموزش صراحت دارد. او بر حفاظت از اقلیت‌های فرهنگی و قومی و کمک‌های بشردوستانه تاکید کرد.
نماینده پاکستان در بخشی از سخنانش گفت که کشورش استفاده از خاک افغانستان توسط تروریسم را نمی‌پذیرد.

نماینده آلمان از طالبان خواست محدودیت‌ها علیه زنان را لغو کند و از جامعه جهانی خواست به قوانین ناعادلانه و تبعیض‌آمیز خود پایان دهد.

نماینده لوکزامبورگ گفت که قوانین تبعیض‌آمیز طالبان حق زنان را برای اشتغال و حرکت آزادانه نادیده می‌گیرد. به گفته او هرگونه عادی‌سازی روابط باید مشروط به تامین حقوق زنان و اقلیت‌های جنسیتی باشد.

نماینده ترکیه گفت که شرایط زنان و دختران از زمانی بازگشت طالبان به قدرت بدتر شده است. او نقض حق زنان و دختران را غیرانسانی خواند و گفت ترکیه به زنان افغان دو صد بورسیه می‌دهد. او از جامعه جهانی خواست به شرایط حقوق بشری افغانستان اولویت دهد.

نماینده اسپانیا گفت که شرایط در افغانستان عادی نخواهد شد. او خواهان پاسخگویی شد و گفت که مساله تبعیض و سرکوب سیستماتیک باعث شده که زنان هیچ امیدی نداشته باشند.

نناینده مالزی محدودیت‌های طالبان بر زنان و دختران را محکوم کرد و گفت قوانین طالبان با اسلام هم مغایرت دارد. او گفت حقوق زنان و دختران باید محترم شمرده شوند.

او خواهان گفت‌وگوهای سازنده در زمینه حقوق بشر شد و گفت که ریچارد بنت باید دسترسی کامل به افغانستان داشته باشد تا ماموریت خود را فعالانه انجام دهد.

نماینده استرالیا هم در این نشست گفت که اقلیت‌های جنسی، مذهبی و قومی در افغانستان مورد هدف قرار گرفته‌اند. او افزود که طالبان آموزش و اشتغال زنان و دختران هدف قرار داده است. او گفت «ما از تبعیض سیستماتیک نگران هستیم.»

نماینده بلجیم در این نشست گفت که کنار گذاشتن زنان از جامعه بسیار شوکه کننده است که نمونه آن در هیچ جای دیگری دیده نمی‌شود.

نماینده جاپان نیز در این نشست گفت از وضعیت حقوق بشر در افغانستان نگران است. او افزود که منع حق تحصیل دختران و زنان باعث شده که آنان از جامعه حذف شوند.

او از طالبان خواست محدودیت‌ها علیه زنان را لغو کند.

نماینده آلبانیا در نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل گفت که مدافعان حقوق بشر و زنان همه مورد سرکوب قرار گرفته‌اند. او می‌گوید سفر کردن زنان بدون مرد بسیار نگران کننده است. او گفت درخواست حکم بازداشت رهبران طالبان امیدوار کننده است.

نماینده هالند می‌گوید شرایط حقوق بشری در افغانستان رو به وخامت است. به گفته او زنان افغان از حقوق بنیادی خود محروم شده‌اند و نمی‌توانند صدای خود را بلند کنند. او گفت زنان افغان به طور سیستماتیک از جامعه حذف شده‌اند. او گفت در چنین یک شرایطی عادی‌سازی رابط با طالبان صورت نخواهد گرفت.

نماینده شیلی نیز نگرانی خود را از یافته‌های گزارش ریچارد بنت ابراز کرد و گفت رفتار طالبان با زنان غیر انسانی است. او افزود که زنان از حقوق اساسی خود محروم شده‌اند و هدف یک سرکوب سیستماتیک قرار گرفته‌اند. او می‌گوید کشورش درحالیکه نیمی از مردم افغانستان از حقوق خود محروم شده‌اند سکوت نخواهد کرد. او از دادستان ارشد دادگاه کیفری بین المللی برای درخواست حکم بازداشت رهبران طالبان قدردانی کرد.

نماینده بلغارستان از بازداشت‌های خودسرانه و شکنجه و آزار و اذیت روزنامه‌نگاران ابراز نگرانی کرد. او حذف زنان و تبعیض جنسیتی توسط طالبان را محکوم کرد و گفت منع تحصیل دختران جامعه افغانستان را آسیب می‌زند. نماینده بلغارستان همچنین از کودک همسری و کودکان کار ابراز نگرانی کرد.

نماینده اندونزیا گفت که با اتفاقاتی که در حوزه حقوق بشر در افغانستان افتاده شرایط این کشور بدتر شده است. او خواهان آموزش زنان و دختران شد و گفت کشورش به دختران افغان بورسیه می‌دهد و به حمایت خود از زنان و دختران افغان هم ادامه می‌دهد.

نماینده امارات متحده عربی با اشاره به گزارش ریچارد بنت درباره افغانستان نگرانی خود را در مورد حقوق بشر در افغانستان ابراز کرد.

او گفت بازیابی اقتصادی و صلح و ثبات فقط در سایه حضور و تامین حقوق زنان و دختران در جامعه ممکن است. او افزود که امارات متحده عربی ده زایشگاه را در افغانستان ایجاد کرده است.

او از جامعه جهانی خواست که برای بهبود وضعیت زنان شرایط در افغانستان را رصد کند.

نماینده مالاوی گفت که این کشور نگران موارد نقض حقوق بشر از جمله کنار گذاشتن زنان و دختران و بازداشت‌های خودسرانه در افغانستان است.

نماینده مالتا گفت که نقض حقوق بشر در افغانستان در هیچ جای دیگری وجود ندارد. او گفت که این شرایط تاثیر منفی بر خدمات بهداشتی دارد.

نماینده افریقای جنوبی نیز گفت که کشورش طرفدار دموکراسی است و از کسانی که علیه آپارتاید جنسیتی مبارزه می‌کنند، حمایت می‌کند. او گفت که فرمان‌های طالبان خشن و غیر انسانی است و افریقای جنوبی نمی‌تواند سکوت اختیار کند. او خواهان پاسخگویی طالبان شد و گفت کشورش از ارجاع پرونده افغانستان به دیوان کیفری بین‌المللی حمایت می‌کند.

این دختران که در اواخر سال ۲۰۲۴ با حمایت بنیاد بورسیه زنان (WSA) به "کالج خاورمیانه" در مسقط منتقل شده بودند، می‌گویند که با تغییر سیاست‌های جدید دولت امریکا، حمایت مالی از آنان قطع شده است و حالا با تهدید اخراج مواجه‌اند.

در نامه‌شان، این دانشجویان تاکید کرده‌اند که در صورت بازگشت به افغانستان، زندگی و تحصیل آن‌ها به دلیل محدودیت‌های شدید طالبان در آموزش دختران و تهدیدات امنیتی به خطر خواهد افتاد. آنان خواستار کمک فوری از سفارت امریکا شده‌اند تا راه‌هایی برای حفظ امنیت و ادامه تحصیل خود پیدا کنند.

این دانشجویان همچنین از جامعه جهانی و به ویژه ایالات متحده درخواست کرده‌اند که وضعیت آنان را با جدیت بررسی کرده و از بازگشت اجباری آن‌ها به افغانستان جلوگیری کند. آنان باور دارند که آموزش آن‌ها نه تنها به نفع رشد فردی‌شان بلکه به‌عنوان نمایندگان آینده افغانستان، برای ثبات و پیشرفت کشورشان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

دولت ایالات متحده تحت رهبری دونالد ترامپ اعلام کرده است که این کمک‌ها تا بررسی دقیق و سنجش میزان هماهنگی آن‌ها با سیاست‌های جدید امریکا متوقف خواهد شد.

این جنبش که اساساً بر مبارزه خشونت‌پرهیز استوار است، در کنار جبهه‌های نظامی ضد طالبان که به دفاع مسلحانه می‌پردازند، از مهم‌ترین نقاط فشار مردمی علیه طالبان محسوب می‌شود.

جنبش زنان افغانستان از ده‌ها گروه در ولایت‌های مختلف تشکیل شده که با استفاده از تاکتیک‌های مبارزات خشونت‌پرهیز، از جمله راهپیمایی‌های اعتراضی، برگزاری صنف‌های آموزشی مخفیانه، دیپلوماسی در کشورها و سازمان‌های بین‌المللی، و تنظیم شکایت‌های حقوقی در دادگاه‌های بین‌المللی، مبارزه می‌کنند.

شکریه بارکزی، نماینده پیشین پارلمان افغانستان، تأکید دارد که ایجاد حکومتی قانونی و دموکراتیک بر مبنای حقوق برابر شهروندی برای زنان و مردان، محاکمه عاملان آپارتاید جنسیتی در افغانستان، و مشارکت معنادار زنان در سرنوشت سیاسی کشور از خواسته‌های اصلی جنبش زنان است.

هم‌سویی خواسته‌ها با جبهه آزادی و جبهه مقاومت

اگرچه مقاومت زنان افغانستان عمدتاً بر پایه مبارزه غیرخشونت‌آمیز بنا شده است، بسیاری از خواسته‌های آنان با مطالبات جبهه‌های نظامی ضد طالبان نقاط اشتراک دارد. در حالی که زنان برای حقوق اساسی خود مانند تحصیل، کار و آزادی‌های فردی مبارزه می‌کنند، گروه‌های نظامی بر لزوم مقابله نظامی با طالبان و سرنگونی این گروه تأکید دارند. این دو جبهه در مواردی همچون تشکیل دولت منتخب و قانونی، آزادی زندانیان سیاسی، و حق تحصیل دختران و زنان، هم‌راستا هستند.

در سه سال گذشته، جبهه مقاومت ملی افغانستان و جبهه آزادی بارها با صدور بیانیه‌هایی حمایت خود را از خواسته‌های جنبش زنان اعلام کرده‌اند. شکریه بارکزی معتقد است که جنبش زنان و این جبهه‌ها در بسیاری از مسائل، به‌ویژه در موضوعاتی همچون حق تعیین سرنوشت مردم، برقراری حاکمیت قانون بدون تبعیض، و تأمین حقوق شهروندی برابر، هم‌نظرهستند.

بارکزی خاطرنشان می‌کند که تنها تفاوت موجود در تاکتیک‌های مبارزه است: «آن‌ها یک نیروی فشار مسلحانه در اختیار دارند، در حالی که ما در داخل و خارج از کشور فشار دیپلماتیک و مدنی بر طالبان وارد می‌کنیم.»

ژولیا پارسی، برنده جایزه معتبر حقوق بشری «مارتین آنالز»، نیز معتقد است که زنان افغانستان و جبهه‌های مقاومت در برخی اهداف مشترک هستند. به گفته او، زنان خواهان پایان سلطه طالبان بر زندگی‌شان هستند، همان‌طور که جبهه‌های مقاومت و آزادی نیز برای برکناری طالبان می‌جنگند. با این حال، روش‌های مبارزه متفاوت است: زنان از طریق اعتراضات مدنی و دیپلماسی تلاش می‌کنند، در حالی که جبهه‌های مقاومت تقریباً روزانه حملاتی را علیه طالبان سازمان‌دهی می‌کنند.

البته جنبش زنان افغانستان گروهی متنوع با دیدگاه‌های مختلف است، و برخی از زنان فعال با هرگونه مبارزه مسلحانه مخالف‌اند. ژولیا پارسی نیز تأکید دارد که برخی زنان که به‌شدت از طالبان آسیبدیده‌اند، از مقاومت مسلحانه حمایت می‌کنند، اما برخی دیگر ترجیح می‌دهند از مقاومت مدنی، فشار حداکثری بین‌المللی و ابزارهای سیاسی بهره بگیرند.

چرا زنان انتظار دارند واشنگتن از خواسته‌های آنان حمایت کند؟

زنان افغانستان به‌شدت از واشنگتن و سایر قدرت‌های جهانی انتظار حمایت دارند. این انتظار ناشی از نقش برجسته امریکا در تحولات افغانستان در دو دهه گذشته است. توافق‌نامه دوحه که منجر به فروپاشی جمهوری اسلامی و از دست رفتن حقوق اساسی زنان شد، بسیاری را بر آن داشته که خروج غیرمسئولانه امریکا را مسئول وخامت وضعیت زنان بدانند. از این‌رو، بسیاری معتقدند که ایالات متحده باید برای جبران این اشتباه، طالبان را تحت فشار قرار دهد.

شکریه بارکزی معتقد است که توانمندسازی زنان یکی از اهداف جهانی امریکا محسوب می‌شود. او تأکید دارد که هرچه در افغانستان حکومتی دموکراتیک و معتقد به حقوق زنان حاکم باشد، امنیت جهانی بیشتر تأمین خواهد شد. به گفته او، توانمندسازی زنان و ایجاد فرصت‌های مشارکت اجتماعی و اقتصادی به نفع همه جهان، از جمله امریکا است.

ژولیا پارسی تأکید دارد که آمریکا، به دلیل حضور ۲۰ ساله‌اش در افغانستان و حمایت از حقوق زنان، مسئولیت اخلاقی دارد که با فشارهای اقتصادی و دیپلماتیک از زنان حمایت کند. او هشدار می‌دهد که سرکوب زنان و تداوم حکومت طالبان می‌تواند زمینه‌ساز افراط‌گرایی و مهاجرت گسترده شود که به منافع امنیتی و اعتبار امریکا آسیب می‌زند. حمایت واشنگتن می‌تواند فشار بر طالبان را افزایش داده و مقاومت مدنی را تقویت کند.

مشکلات زنان و ارتباط آن با منافع ملی امریکا

مشکلات زنان افغان را می‌توان در چارچوب منافع ملی امریکا نیز بررسی کرد. حفظ حقوق بشر و عدالت اجتماعی در افغانستان برای امریکا به‌عنوان یک قدرت جهانی اهمیت دارد، زیرا نقض این حقوق می‌تواند منجر به بی‌ثباتی منطقه‌ای و تهدید امنیت جهانی شود. طالبان به‌عنوان یک گروه تروریستی شناخته شده و سرکوب حقوق زنان توسط این گروه می‌تواند بستر مناسبی برای رشد افراط‌گرایی فراهم کند.

ایالات متحده می‌تواند با حمایت از زنان افغانستان به ثبات و صلح در این کشور کمک کند. در غیر این صورت، بی‌توجهی به حقوق زنان ممکن است موجب بی‌ثباتی داخلی و رشد گروه‌های افراطی شود که تهدیدی برای منافع آمریکا و منطقه خواهد بود. بنابراین، حمایت از حقوق زنان نه‌تنها یک مسئله اخلاقی، بلکه یک استراتژی مفید برای حفظ منافع ملی امریکا است.

آیا زنان از شیوه مقاومت مسلحانه حمایت می‌کنند؟

شکریه بارکزی در پاسخ به این پرسش که آیا زنان از مقاومت مسلحانه حمایت می‌کنند، می‌گوید: «ما طرفدار جنگ نیستیم، اما دفاع را با جنگ مغالطه نمی‌کنیم.» او تأکید می‌کند که «هر چیزی که بتواند امنیت را به افغانستان بازگرداند، قابل حمایت است.» با این حال، او اضافه می‌کند که هزینه جنگ را زنان می‌پردازند، به همین دلیل اغلب «جنگ‌ستیز» هستند نه «جنگ‌پرور».

برخی زنان افغان با استفاده از مقاومت مسلحانه مخالف‌اند و معتقدند که این روش تنها به افزایش بی‌ثباتی و قربانی شدن غیرنظامیان منجر خواهد شد. در مقابل، برخی دیگر که تحت سرکوب شدید طالبان قرار دارند، ممکن است به‌طور ضمنی یا آشکار از مبارزه مسلحانه حمایت کنند.

روایت اصلی زنان برای تغییر طالبان چیست؟ سرنگونی کامل؟ تغییر؟ مشارکت؟

شکریه بارکزی می‌گوید که زنان به دنبال ایجاد یک «شرکت سهامی» با طالبان نیستند، بلکه خواهان سهمی در قدرت بر مبنای حق و توانمندی خود هستند. او تأکید دارد که طالبان هرچقدر زودتر این واقعیت را بپذیرند، سریع‌تر به نتیجه خواهند رسید.

ژولیا پارسی نیز می‌گوید که دیدگاه زنان در این زمینه یکدست نیست. برخی زنان بر سرنگونی طالبان تأکید دارند، زیرا این گروه را اصلاح‌ناپذیر می‌دانند. برخی دیگر به تغییر تدریجی طالبان امید دارند و برخی دیگر نیز بر مشارکت فعال زنان در ساختار سیاسی افغانستان تأکید می‌کنند.

در خبرنامه، جزئیاتی درباره اتهام‌های وارد شده بر این افراد چیزی نیامده است. متهمان در حضور مقامات محلی طالبان، مراجعین محکمه و مردم عام مجازات شدند.

دادگاه عالی طالبان در کمتر از یک هفته گذشته دست‌کم ۳۹ نفر به شمول هشت زن را در سراسر افغانستان در ملاء عام مجازات کرده است.

سازمان‌های حقوق بشری به‌طور مداوم مجازات‌های بدنی مانند شلاق زدن را محکوم کرده‌اند و آن را نقض آشکار حقوق بشر می‌دانند. سازمان‌هایی مانند عفو بین‌الملل و دیدبان حقوق بشر بارها تأکید کرده‌اند که چنین مجازات‌هایی مصداق شکنجه و رفتار غیرانسانی است که با تعهدات بین‌المللی افغانستان در تضاد قرار دارد.

این نهادها از طالبان خواسته‌اند که به اصول دادرسی عادلانه پایبند باشند و مجازات‌هایی که کرامت انسانی را زیر پا می‌گذارد، متوقف کنند. از سوی دیگر، سازمان ملل متحد نیز در گزارش‌های خود بارها نگرانی عمیق خود را نسبت به افزایش مجازات‌های بدنی در افغانستان تحت حاکمیت طالبان ابراز کرده است.