جیک سالیوان، مشاور پیشین امنیت ملی امریکا گفت باور دارد دولت ترامپ احتمالا به توافقی هستهای با تهران دست خواهد یافت که در عناصر اصلی تفاوت چندانی با برجام که ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد، نخواهد داشت.
سالیوان در گفتوگو با شبکه ایبیسی نیوز گفت: «فکر میکنم این احتمال وجود دارد که آنها به توافق برسند.»
او افزود: «فکر میکنم این توافق، در اجزای اصلی خود، تفاوت چندانی با توافقی که رییسجمهور اوباما و وزیر خارجه کری در دولت اوباما حاصل کردند و دونالد ترامپ آن را پاره کرد، نداشته باشد.»
دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا هم گفته است مذاکرات با جمهوری اسلامی «بسیار خوب» پیش میرود. او افزود به نظر «توافقی حاصل خواهد شد، بدون آنکه نیاز به بمباران باشد.»
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل نیز در واکنشی به مذاکرات گفت: «ایران تهدیدی برای اسرائیل و جهان آزاد است. ما محور ایران را درهم شکستهایم، اما هنوز کارهای زیادی برای انجام دادن داریم.»
نتانیاهو افزود: «برنامه هستهای ایران باید نابود شود. ما اجازه نخواهیم داد ایران به سلاح هستهای دست یابد.»
وزارت خارجه امریکا روز یکشنبه اعلام کرد واشنگتن با هند و پاکستان در تماس است و از آنها خواسته است به خاطر رسیدن به «راهحل مسئولانه» برای پایان یافتن تنش میان دو کشور تلاش کنند.
حکومت امریکا در موضعگیریهای رسمی خود پس از حمله شبه نظامیان اسلامگرا در کشمیر، از هند حمایت کرده اما پاکستان را نکوهش نکرده است. این در حالیست که هند، پاکستان را مسئول حمله مرگبار در پهلگام در کشمیر تحت کنترول هند میداند که بیش از ۲۶ کشته برجای گذاشت.
پاکستان هر نوع نقش در این حمله را رد کرده و خواستار تحقیقات بیطرفانه شده است.
در این مورد، یک سخنگوی وزارت خارجه امریکا به رویترز گفت: «ما در سطوح مختلف با حکومتهای هند و پاکستان در ارتباط بودهایم.» او افزود: «ایالات متحده همه طرفها را تشویق میکند تا برای یافتن راهحلی مسئولانه با یکدیگر همکاری کنند.»
سخنگوی وزارت خارجه همچنین تاکید کرد واشنگتن «در کنار هند میایستد و حمله تروریستی در پهلگام را بهشدت محکوم میکند.»
هند شریک مهمی برای امریکا در آسیا است، زیرا واشنگتن میکوشد با نفوذ رو به رشد چین در آسیا مقابله کند.
مایکل کوگلمن، تحلیلگر امور جنوب آسیا گفت هند اکنون شریک بسیار نزدیکتری برای امریکاست تا پاکستان. او به رویترز گفت: «با توجه به این رابطه، اسلامآباد احتمالا نگران است که اگر هند دست به اقدام نظامی تلافیجویانه بزند، امریکا با استناد به تروریستی بودن حادثه، با هند همدلی کرده و مانع اقدام این کشور نشود.»
حسین حقانی، سفیر پیشین پاکستان در امریکا و پژوهشگر ارشد اندیشکده هادسون نیز گفت که در حال حاضر به نظر نمیرسد امریکا تمایلی به آرام کردن اوضاع داشته باشد. این نظر را کوگلمن نیز تایید میکند که به گفته او، امریکا عملا درگیر جنگ اوکراین و غزه است و پاکستان و هند را به حال شان میگذارد.
تشدید تنشها
نرندرا مودی، نخستوزیر ملیگرای هند، متعهد شده است عاملان حمله پهلگام را «تا دورترین نقطه جهان» تعقیب کند و گفته است طراحان و مجریان حمله «مجازاتی ورای تصورشان دریافت خواهند کرد.»
سیاستمداران و افکار عمومی در هند خواستار اقدام نظامی علیه پاکستان شدهاند. دو طرف پس از چهار سال آرامش نسبی، در خط مرزی به تبادل آتش پرداختهاند.
گروه شبهنظامی کمتر شناختهشده «مقاومت کشمیر» مسئولیت حمله را بر عهده گرفت. اما، نهادهای امنیتی هند میگویند این گروه که به «جبهه مقاومت» نیز معروف است، پوششی برای سازمانهای مستقر در پاکستان، مانند لشکر طیبه و حزبالمجاهدین است.
ند پرایس، مقام پیشین وزارت خارجه امریکا در حکومت جو بایدن هشدار داد که اگر تصور شود واشنگتن به هر قیمتی از هند حمایت خواهد کرد، ممکن است تنشها میان دهلی و اسلام آباد بیشتر شود.
او گفت: «حکومت ترامپ آشکارا نشان داده که خواهان تعمیق مشارکت با هند است. اگر هند احساس کند واشنگتن بدون قید و شرط پشتیبانش خواهد بود، احتمال تشدید تنش و خشونت میان این دو همسایه مجهز به سلاح هستهای وجود دارد.»
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، روز یکشنبه از تایید این ادعای دونالد ترامپ که مذاکرات با چین برسر تعرفهها در جریان است، خودداری کرد. او گفت از این که ترامپ با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین گفتوگو کرده یا نه، اطلاعی ندارد.
حکومت ترامپ هفته گذشته به کاهش تنش تجاری میان دو اقتصاد بزرگ جهان که به نگرانی از رکود اقتصادی دامن زده، ابراز تمایل کرد. شخص ترامپ نیز اعلام کرد که مذاکراتی درباره تعرفهها با چین در حال انجام است و او با رئیس جمهور این کشور صحبت کرده است.
با این حال، بیجینگ هر گونه گفتوگوی تجاری را رد کرد و کاخ سفید را به ارائه اطلاعات گمراه کننده متهم ساخت.
بسنت که نقش کلیدی در مذاکرات تجاری امریکا با چندین کشور دارد، گفت هفته گذشته در جریان نشستهای صندوق بینالمللی پول در واشنگتن با وزیر مالیه چین دیدار کرد، اما مسئله تعرفهها در صحبتهای شان مطرح نشد.
او به شبکه ایبیسی گفت: «من با همتای چینیام حرف زدم ولی بیشتر درباره موضوعات رایج مثل ثبات مالی و هشدارهای زودهنگام درباره وضعیت اقتصاد جهانی صحبت کردیم.»
بسنت افزود: «نمیدانم آیا رئیسجمهور ترامپ با رئیسجمهور شی صحبت کرده است یا نه. میدانم که آنها رابطه بسیار خوبی دارند و برای هم احترام زیادی قایلاند.»
در پاسخ به این پرسش که چرا چینیها انجام مذاکرات را تکذیب میکنند، بسنت گفت: «فکر میکنم آنها مخاطب متفاوت[داخلی خود] را در نظر دارند.»
وزیر خزانهداری امریکا گفت انعقاد یک توافق تجاری با چین احتمالا ماهها طول خواهد کشید، اما کاهش تنش و دستیابی به «توافقی ابتدایی» عجالتاً امکانپذیر است و میتواند مانع بازگشت تعرفههای سنگین برکلاهای تجاری دو کشور شود.
سیاست نامنظم، گیجکننده و مبهم حکومت ترامپ در مورد وضع تعرفهها، بسیاری از کشورها از جمله بزرگترین شرکای تجاری امریکا مانند کانادا، مکسیکو و چین را در موقعیت دشواری قرار داده و به نوسانات بیسابقه در بازارها و خدشهدار شدن اعتماد سرمایهگذاران به بازار امریکا انجامیده است.
بروک رولینز، وزیر زراعت امریکا، در یک مصاحبه تلویزیونی جداگانه مدعی شد که ایالات متحده به طور مرتب در مورد تعرفهها با چین گفتوگو میکند اما از ارائه جزئیات بیشتر خودداری کرد.
در پی تصمیم هند برای تعلیق معاهده آبهای رود سند، ناظران و کشاورزان هشدار دادهاند که در صورت قطع جریان آب، پاکستان با خشکسالی گسترده دچار خواهد شد و مردم از گرسنگی خواهند مرد.
پس از حمله مرگبار در کشمیر، وزیر منابع آب هند اعلام کرد: «اطمینان خواهیم داد که حتی یک قطره آب رود سند به پاکستان نرسد.»
در حاشیه رود سند، هوملا تاکور، دهقان پاکستانی، درحالیکه فاصله کمی با رود دارد، مشغول سمپاشی محصولات خشکیده خود است و نگران آینده میباشد.
در حالی که آفتاب بهشدت میتابد و سطح آب رودخانه به شدت کاهش یافته، تاکور به رویترز گفت: «اگر آب را قطع کنند، همه این منطقه به بیابان تار تبدیل خواهد شد. تمام کشور خشک میشود.»
مزرعه حدوداً ۵ جریبی او در منطقه لطیفآباد ایالت سند، جایی که رود سند پس از سرچشمه گرفتن از تبت و گذر از هند به دریای عرب میریزد، واقع شده است. تاکور در صحبت با رویترز افزوده است: «از گرسنگی خواهیم مرد.»
دهقانان دیگر و کارشناسان نگرانی مشابهی دارند، به ویژه در شرایطیکه بارندگی در سالهای اخیر بسیار اندک بوده است.
در پی حمله به گردشگران هندی در کشمیر، دولت هند تصمیم گرفت که معاهده آبهای سند را که در سال ۱۹۶۰ با میانجیگری بانک جهانی امضا شده بود و آبرسانی به ۸۰ درصد از مزارع پاکستان را تضمین میکند، به حالت تعلیق در آورد.
هند تصریح کرد که تا زمانی که پاکستان به طور «قابل باور و غیرقابل بازگشت» حمایت از «تروریسم فرامرزی» را متوقف نکند، تعلیق معاهده آبی ادامه خواهد داشت.
هند مدعی است که دو نفر از سه شبهنظامی عامل حمله به گردشگران در کشمیر، پاکستانی بودند. اسلامآباد هرگونه دستداشتن در این رویداد را رد کرده و هشدار داده است که «هرگونه اقدام برای توقف یا انحراف جریان آب متعلق به پاکستان، اقدامی جنگی تلقی خواهد شد.»
بر اساس این معاهده، رود سند و شاخههای آن میان دو رقیب هستهای تقسیم شده است.
مقامات دولتی و کارشناسان در هر دو کشور میگویند که هند نمیتواند فوراً جریان آب را قطع کند، زیرا معاهده به این کشور تنها اجازه ساخت نیروگاههای برقآبی بدون سدهای ذخیرهسازی گسترده بر روی سه رود اختصاصیافته به پاکستان را داده است. با این حال، تغییراتی ممکن است طی چند ماه آینده آغاز شود.
چاندارکانت راگونات پتل، وزیر منابع آب هند، در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «اطمینان خواهیم داد که حتی یک قطره از آب رود سند به پاکستان نرسد.» او از پاسخ به سوالات درباره نگرانیهای ایجادشده در پاکستان خودداری کرد.
دو مقام دولتی هند که خواستند نام شان فاش نشود، به رویترز گفتند که این کشور میتواند طی چند ماه آینده با ایجاد کانالها، آب را به سوی مزارع داخلی منحرف کند و در عین حال ساخت سدهای برقآبی را که تکمیل شان ۴ تا ۷ سال طول خواهد کشید، آغاز کند.
در کوتاهمدت، هند تبادل دادههایی مانند جریانهای هیدرولوژیکی، هشدارهای سیلاب و برگزاری جلسات سالانه کمیسیون دائمی رود سند را متوقف خواهد کرد. کوشویندر وُهرا، رئیس پیشین کمیسیون مرکزی آب هند و کمیسار سابق رود سند، تاکید کرد: «پاکستان بدون دسترسی به دادههای دقیق، قادر به برنامهریزی مناسب نخواهد بود.»
اقتصاددانان هشدار میدهند که کمبود آب تنها بخش کشاورزی را تهدید نمیکند، بلکه تولید برق و اقتصاد پاکستان را نیز با بحران روبرو خواهد ساخت.
وقار احمد، اقتصاددان و سرپرست تیم در شرکت مشاورهای آکسفورد پالیسی منجمنت بریتانیا، گفت که پاکستان تهدید خروج هند از معاهده را دستکم گرفته است. او افزود: «هند فعلاً زیرساختهای لازم برای توقف کامل جریان آب، به ویژه در فصل سیلاب را ندارد. بنابراین این دوره فرصتی حیاتی برای پاکستان است تا ناکارآمدیهای گسترده خود در بخش آب را اصلاح کند.»
در سالهای اخیر، دولت نارندرا مودی، نخستوزیر هند، در پی بازنگری در معاهده بوده است. همچنین، دو کشور برخی اختلافات بر سر میزان ظرفیت ذخیره آب نیروگاههای برقآبی کیشنگنگا و راتله را در دیوان دائمی داوری لاهه پیگیری کردهاند.
وُهرا گفت: «اکنون میتوانیم پروژههای خود را با آزادی کامل دنبال کنیم.»
هند روز پنجشنبه در نامهای به پاکستان اعلام کرد که شرایط از زمان امضای معاهده تغییر کرده است؛ از جمله رشد جمعیت و نیاز به منابع انرژی پاکتر همچون برقآبی.
سخنگوی بانک جهانی نیز اعلام کرد که این نهاد تنها برای انجام وظایف محدودی در معاهده حضور دارد و «در قبال تصمیمات حاکمیتی کشورهای عضو، موضعگیری نمیکند.»
ندیم شاه، دهقان پاکستانی که مالک یک مزرعه ۱۵۰ جریبی در سند است، گفت که حتی برای تامین آب آشامیدنی نیز نگرانیهایی وجود دارد. او افزود: «ما به خداوند توکل داریم، اما نسبت به اقدامات هند نگرانیم.»
سه رودخانه اختصاصیافته به پاکستان، که جمعیتی بالغ بر ۲۴۰ میلیون نفر را در بر میگیرد، بیش از ۱۶ میلیون هکتار از اراضی زراعتی کشور، معادل ۸۰ درصد از کل اراضی، را آبیاری میکنند.
غشا شوکت، کارشناس موسسه تحقیقات کشاورزی پاکستان در کراچی گفت: «در حال حاضر جایگزینی برای این سیستم نداریم. رودخانههای مشمول معاهده، علاوه بر کشاورزی، برای زندگی شهری، تولید برق و معیشت میلیونها نفر استفاده میشوند.»
سیاستمداران پاکستانی هشدار دادهاند که تعلیق معاهده آبهای رود سند یک سابقه خطرناک ایجاد میکند.
بلاول بوتو زرداری، وزیر خارجه پیشین پاکستان، گفت: «ما پیش از این نیز گرفتار درگیری بودهایم و باور دارم با تعلیق معاهده آبهای رود سند، نسلهای آینده را در مسیر تازهای از درگیری گرفتار خواهیم کرد.»
او افزود: «این نباید اتفاق بیفتد.»
سعید جعفری، مدیرعامل شرکت توسعه خدمات دریایی و بندری سینا که انفجار بندر رجایی در محوطه اختصاصی آن رخ داده، به خبرگزاری ایلنا گفت: «این سانحه درپی اظهار خلاف محمولههای وارداتی رخ داده و محمولههای بسیار خطرناک تحت عنوان کالای معمولی وارد و دپو شده بود.»
او ادامه داد: «این سانحه در پی تکرار فاجعهآمیز اظهار خلاف واقع در خصوص کالاهای خطرناک و تحویل این کالاها بدون اسناد و برچسبهای کالاهای خطرناک رخ داده است.»
در همین حال، محمد آشوری، استاندار هرمزگان خبر داد که تعداد جانباختگان انفجار در بندر رجایی بندرعباس به ۴۰ نفر افزایش یافته است.
بنا بر آخرین آمار رسمی اعلام شده، تا کنون در جریان آتشسوزی و انفجار در بندر رجایی هزار و ۲۰۵ مصدوم در مراکز درمانی پذیرش شدند.
مدیرعامل شرکت توسعه خدمات دریایی و بندری سینا گفت که «قدرت و موج انفجار و شعاع تخریب و سایر مشخصههای انفجار روز گذشته، بیانگر محمولههای به شدت خطرناکی بوده که باید به عنوان کالای خطرناک به بندر اظهار شود. این درحالی است که این محموله به عنوان محموله معمولی و غیرخطرناک اظهار و بستهبندی و تحویل بندر شده بود.»
پیشتر علی خضریان، نماینده تهران در مجلس گفته بود: «انفجار در بندر رجایی در محوطه شرکت سینا، وابسته به بنیاد مستضعفان رخ داده است.»
اسوشیتدپرس گزارش داد که انفجارهای بندر رجایی احتمالا بر اثر جابهجایی نادرست محمولههای سوخت جامد مورد استفاده در موشکهای بالستیک رخ داده است. نیویارک تایمز هم به نقل از یک مقام جمهوری اسلامی این احتمال را تایید کرد.
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، روز یکشنبه در مصاحبهای گفت که ارتش این کشور حملات خود به اهداف نظامی اوکراین را ادامه خواهد داد. ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، گزارش داد که روسیه روز یکشنبه ۷۰ حمله به خاک اوکراین انجام داده است و وی وضعیت را دشوار توصیف کرد.
لاوروف درباره حمله راکتی مرگبار روسیه به یک ساختمان مسکونی در کییف در هفته گذشته گفت که این مکان «کاملاً غیرنظامی» نبوده است.
وزیر خارجه روسیه شبکه به سیبیاس امریکا گفت: «ما همچنان به اماکنی که ارتش اوکراین مزدورانی از کشورهای خارجی و مربیانی که اروپاییها رسماً برای کمک به هدفگیری تاسیسات غیرنظامی روسیه اعزام کردهاند، حمله خواهیم کرد.»
دونالد ترامپ به این حمله که دستکم ۱۲ کشته بر جای گذاشت، روز جمعه پنج ثور واکنش نشان داد و خطاب به ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه نوشت: «ولادیمیر، کافی است!»
زلنسکی که روز گذشته پیش از مراسم خاکسپاری پاپ فرانسیس در رم با ترامپ دیدار کرد، روز یکشنبه در حسابش در تلگرام نوشت: «وضعیت در خط مقدم و اقدامات ارتش روسیه نشان میدهد که فشار جهانی برای پایان دادن به این جنگ هنوز کافی نیست.»
دونالد ترامپ، رئیس جمهور امریکا، روز گذشته پس از پایان دیدار سه ساعته استیو ویتکاف، فرستاده ویژه او، با ولادیمیر پوتین رییسجمهور روسیه، گفت بیشتر محورهای اصلی برای پایان دادن به جنگ روسیه در اوکراین مورد توافق قرار گرفتهاند و دو طرف به توافق «بسیار نزدیک» هستند.
ترامپ عصر جمعه، پنج ثور، در یک پست که در شبکههای اجتماعی منتشر شد با اشاره به این دیدار، خواستار دیدار سطح بالای میان مقامات کییف و مسکو شد تا توافق نهایی شود.
با این حال، به رغم خوشبینی ترامپ، اظهارات جدید لاوروف نشان می دهد که هنوز روسیه آماده طرح امریکا برای صلح نیست.