انتظار میرود پایان تحریمهای امریکا بر سوریه که بازتاب درایت حاکمان جدید دمشق به رهبری احمد شرع است، دوران جدیدی را برای اقتصاد ویرانشده این کشور رقم بزند و راه را برای جریان سرمایهگذاری کشورهای حوزه خلیج فارس، ترکیه و دیگر بازیگران باز کند.
شماری از مدیران شرکتهای تجاری، وزیر مالیه سوریه و تحلیلگران به رویترز گفتند که با وجود چالشهای فراوانی که هنوز این کشور عمیقاً از هم پاشیده با آن مواجه است، پس از لغو تحریمهای امریکا، هجوم سرمایه به اقتصاد ورشکسته را پیشبینی میکنند.
علاوه بر کشورهای عربی حوزه خلیج فارس که از حکومت جدید سوریه حمایت میکنند، ترکیه و تاجران سوری و لبنانی آماده سرمایهگذاری در سوریه اند.
غسان عبود، میلیاردر سوری، به رویترز گفت که در حال برنامهریزی برای سرمایهگذاری در سوریه است و انتظار دارد سایر سوریهایی که روابط تجاری بینالمللی دارند نیز همین کار را انجام دهند.
عبود که در امارات زندگی می کند، گفت: «آنها به دلیل خطرات تحریم از آمدن و کار در سوریه می ترسیدند... این اکنون کاملاً از بین خواهد رفت.»
حاکمان اسلامگرای سوریه با دنبال کردن سیاستهای بازار آزاد و دوری کردن از مدل دولتی که طی پنج دهه حکومت خانواده اسد اتخاذ شده بود، راه را برای توسعه اقتصاد این کشور هموار کردهاند.
گستردگی ویرانیها و چشمانداز بازسازی
ایالات متحده و دیگر قدرتهای غربی در جریان جنگی که بهدلیل اعتراضات داخلی علیه حکومت بشار اسد در سال ۲۰۱۱ شروع شد، تحریمهای سختی را بر سوریه وضع کردند. واشنگتن پس از سرنگونی اسد در ماه دسامبر، این تحریمها را حفظ کرد و برخی کشورهای اروپایی با توجه به تغییراتی در رویه حاکمان جدید، وعده لغو آن را دادند.
عربستان سعودی و ترکیه که هر دو از حکومت جدید سوریه حمایت میکنند، از واشنگتن خواسته بودند که تحریمها را لغو کند.
جنگ داخلی ۱۳ ساله سوریه بسیاری از مناطق شهری را به آوار تبدیل کرده و جان صدها هزار نفر را گرفته است. آژانسهای سازمان ملل میگویند که بیش از ۹۰ درصد از ۲۳ میلیون سوری زیر خط فقر زندگی میکنند.
تیموتی اش، یک تحلیلگر مالی گفت: «یک شانس واقعی برای تغییر تحول در سوریه و منطقه وجود دارد.»
اونور جنچ، از مدیران دومین بانک خصوصی بزرگ ترکیه گفت: «انتظار میرود شرکتها و بانکهای ترکیه از لغو تحریمها نفع ببرند.»
او به رویترز گفت: «برای ترکیه، این امر مثبت خواهد بود زیرا سوریه به بازسازی زیادی نیاز است. چه کسی برای انجام این کار وجود دارد؟ شرکتهای ترکی.»
ترکیه در طول جنگ به شدت از مخالفان سوریه حمایت کرد، جنگی که اقتصاد سوریه را نابود کرد.
یسر برنیه، وزیر مالیه سوریه به رویترز گفت که سرمایهگذارانی از امارات متحده عربی، کویت و عربستان سعودی، از جمله، در حال انجام پرسوجو در مورد سرمایهگذاری بودهاند.
او به رویترز گفت: «سوریه امروز سرزمین فرصتها است، با پتانسیل بسیار زیاد در هر بخش - از کشاورزی گرفته تا نفت، گردشگری، زیرساختها و حملونقل».
کرم بچارا، مدیر کل بانک شهبا در سوریه، با تماشای تصاویری از دیدار ترامپ با شرعا در ریاض در روز چهارشنبه در دفتر وی در دمشق، هیجان در جامعه تجاری را توصیف کرد. او گفت: «این خیلی خوب است که واقعیت داشته باشد.»
او گفت: «ما اکنون در مسیر درستی در سطح بینالمللی قرار داریم، مگر اینکه اتفاقی در سوریه بیفتد که این روند را از مسیر خارج کند».
سوریه همچنان شکننده است
برخی از گروههای مسلح هنوز سلاحهای خود را به دولت تسلیم نکردهاند، خواستهای خودمختاری کردها محل اصطکاک است و خشونتهای فرقهای، علیرغم وعدههای احمد شرع مبنی بر حفاظت از اقلیتها و تشکیل حکومت فراگیر، اقلیتها را از حکومت او ترسانده است. اسرائیل با حاکم جدید دمشق مخالف است و میگوید که او یک جهادی است و بارها سوریه را بمباران کرده است.
جهاد یازیگی، سردبیر یک خبرنامه برجسته در مورد اقتصاد سوریه گفت که تصمیم ایالات متحده درباره رفع تحریمها متحول کننده است زیرا راه را برای ادغام مجدد این کشور در حوزه خلیج فارس، سازمانهای مالی بینالمللی و جامعه مهاجر بزرگ سوریه در غرب باز کرد.
عماد الخطیب، سرمایهگذار لبنانی، گفت که پس از اعلام ترامپ به برنامههای خود برای سرمایهگذاری در سوریه سرعت بخشیده است.
او به همراه شرکای لبنانی و سوری، دو ماه پیش یک مطالعه امکان سنجی برای تاسیس یک کارخانه تفکیک زباله به ارزش ۲۰۰ میلیون دالر در دمشق انجام داد. او صبح روز چهارشنبه تیمی از متخصصان را برای آغاز آماده سازی به سوریه اعزام کرد.
او به رویترز گفت: «این اولین گام است و گامهای بزرگتری در پی خواهد داشت. ما مطمئنا برای جذب سرمایهگذاران جدید تلاش خواهیم کرد زیرا سوریه بسیار بزرگتر از لبنان است.»
نهادهای مسئول در هند پس از بررسی لاشههای پهپادهای پاکستان اعلام کردند که این پهپادها که حریم هوایی هند را نقض کردهاند، ساخت ترکیه هستند. دولت مرکزی هند در پی اعلام نتایج این بررسی، حساب کاربری شبکه دولتی تلویزیون تیآرتی ترکیه در اکس را مسدود کرد.
دولت مرکزی هند همچنین دلیل مسدود کردن حسابهای کاربری رسانههای دولتی چین در این کشور را «انتشار اطلاعات تایید نشده و گمراهکننده» درباره ارتش هند در بحبوحه افزایش تنش با پاکستان خوانده است.
مقامات هندی اعلام کردند که پس از حملات هوایی هند به «اردوگاههای تروریستی در پاکستان»، در عملیات سیندور، مشخص شد شبکه تلویزیونی تیآرتی ترکیه «اطلاعات نادرست و خبرهای جعلی» منتشر میکند.
دولت هند همچنین اعلام کرده است که تحقیقات درباره لاشه پهپادهای «اوپن اناپ» نیز در حال انجام است.
این در حالی است که رجب طیب اردوغان، رییسجمهور ترکیه در جریان تنش افزاینده میان این دو کشور، با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان تماس تلفنی برقرار کرد. اردوغان در این تماس بر حمایت آنکارا از رویکرد «خویشتندارانه» اسلامآباد تاکید کرد. او پیشنهاد پاکستان مبنی بر انجام تحقیقات بینالمللی «بیطرف، شفاف و معتبر» درباره حمله اخیر هند را اقدام «درست و ضروری» خواند.
برگزارکنندگان جشنواره کن اعلام کردند که رابرت دنیرو اسطوره بازیگری هالیوود، جایزه افتخاری نخل طلای امسال را دریافت خواهد کرد. دنیرو این جایزه را ۴۹ سال پس از آن دریافت میکند که فیلم «راننده تاکسی» او جایزه اصلی این جشنواره را در سال ۱۹۷۶ از آن خود کرده بود.
به گزارش برگزار کنندگان این جشنواره، ژولیت بینوش، بازیگر فرانسوی به عنوان رئیس هیئت داوران امسال برگزیده شده است. هالی بری، بازیگر امریکایی، آلبا رورواخر، بازیگر ایتالیایی و هونگ سانگ سو، کارگردان اهل کوریای جنوبی از اعضای هیئت داوران جشنواره سال ۲۰۲۵ کن معرفی شدهاند.
در میان ۲۲ فیلمی که برای دریافت جایزه اصلی (نخل طلا) رقابت میکنند، فیلمهایی از جمله «طرح فنیقی» ساخته وس اندرسون، «موج نو» ساخته ریچارد لینکلیتر، «مردن» ساخته لین رمزی به چشم میخورند.
در جشنواره امسال کن فیلمهای آفریقایی برای نخستینبار مورد توجه قرار گرفتهاند. فیلمی نیجریهای با نام «سایه پدرم» به کارگردانی آکینولا دیویس جونیور نیز در فهرست رقابت برای دریافت جایزه اصلی قرار دارد.
همچنین فیلم کوتاه اتیوپیایی به نام «عروسک ساخته شده از گل» به کارگردانی کوکوب گبرهوریا تسفای در بخش فیلمهای نوظهور نمایش داده میشود.
باتوجه به فهرست ارائه شده، امسال فیلمی از کارگردانهای افغانستان در این جشنواره دیده نمیشود. در جشنواره سال گذشته کن فیلم «نان و گل رز» به کارگردانی صحرا مانی درباره استقامت زنان افغان زیر سلطه طالبان روی پرده رفته بود.
او که با موتر فولکسواگن فرسودهاش در شهر رفتوآمد میکرد و در رستورانتهای محلی غذا میخورد، بهخاطر سبک زندگی ساده و غیرتجملگرایانهاش، به «فقیرترین رئيسجمهور دنیا» معروف بود.
اصلاحات پیشروانه خوزه موخیکا شهرتی فراتر از مرزهای امریکای جنوبی برای او به ارمغان آورد.
موخیکا از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵ زمام دولت چپگرای اروگوئه را که اقتصادی متکی به کشاورزی دارد در دست گرفت. او پس از آنکه رایدهندگان را متقاعد کرد که گذشته رادیکالش دیگر به پایان رسیده، موفق به کسب اعتماد عمومی شد.
یاماندو اورسی، رئیسجمهور کنونی اروگوئه، در پیامی در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «با اندوهی عمیق، درگذشت رفیقمان پپه موخیکا را اعلام میکنیم. سپاسگزاریم برای همه آنچه به ما بخشیدی و برای عشق عمیقی که به مردم داشتی.»
موخیکا در دوران ریاستجمهوریاش مواضعی لیبرال و پیشرو در قبال آزادیهای مدنی اتخاذ کرد؛ از جمله امضای قوانینی برای قانونیسازی ازدواج همجنسگرایان و سقط جنین در مراحل اولیه بارداری، و حمایت از طرحی برای مجاز کردن فروش قانونی ماریجوانا. دو مورد نخست، تحولاتی بنیادین در امریکای لاتین کاتولیک محسوب میشدند و مورد سوم در آن زمان در سطح جهان تقریبا بیسابقه بود.
کلودیا شینباوم، رئيسجمهور چپگرای مکسیکو، به همراه جمعی از رهبران منطقهای در سوگ موخیکا پیام تسلیت فرستاد و نوشت: «درگذشت پپه موخیکای عزیزمان را عمیقا تسلیت میگوییم؛ الگویی برای امریکای لاتین و سراسر جهان، بهخاطر خرد، دوراندیشی و سادگیاش.»
موخیکا در طول دوره ریاستجمهوریاش از اسکان در اقامتگاه رسمی رئيسجمهور خودداری کرد و ترجیح داد در خانه سادهاش در حومه مونتهویدئو، پایتخت اروگوئه، که مزرعه گل کوچکی در آن داشت، زندگی کند.
او معمولاً لباس رسمی به تن نمیکرد و اغلب با همان فولکسواگن قدیمیاش در شهر رفتوآمد میکرد یا در رستورانتهای محلی در کنار کارمندان اداری غذا میخورد.
موخیکا در گفتوگویی با خبرگزاری رویترز در می ۲۰۲۴، در خانهای با سقف حلبی که با همسرش سناتور سابق لوسیا توپولانسکی داشت، گفته بود که فولکسواگن قدیمیاش را هنوز نگه داشته و این موتر همچنان «در شرایط فوقالعادهای» است.
با این حال، او ترجیح میداد سوار تراکتورش شود که به گفته خودش «سرگرمکنندهتر» بود و در آن «زمان برای فکر کردن» وجود داشت.
منتقدان، تمایل موخیکا به شکستن پروتکلها را زیر سؤال میبردند و اظهارات رک و گاه بیپروای او، گاه باعث میشد تحت فشار رقبای سیاسی و حتی همحزبیهای خود، ناچار به توضیح شود.
با این حال، سبک زندگی ساده و اندیشههای پیشروانهاش باعث محبوبیت گسترده موخیکا در میان مردم شد.
او در همان گفتوگو به رویترز گفت: «مشکل اینجاست که جهان را پیرها اداره میکنند؛ آنها فراموش کردهاند که وقتی جوان بودند، چگونه فکر میکردند.»
موخیکا خود در ۷۴ سالگی به ریاستجمهوری رسید و با وجود نگرانی برخی رایدهندگان درباره سن و گذشتهاش بهعنوان یکی از رهبران جنبش چریکی توپامارو در دهههای ۶۰ و ۷۰ میلادی، موفق شد با کسب ۵۲ درصد آرا انتخاب شود.
لوسیا توپولانسکی، شریک دیرینه زندگیاش، از همان دوران مبارزه در توپاماروها همراه او بود. آنها در سال ۲۰۰۵ ازدواج کردند و توپولانسکی بعدها از ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۰ بهعنوان معاون رئيسجمهور خدمت کرد.
پس از پایان دوره ریاستجمهوری، آنها همچنان در صحنه سیاسی فعال ماندند، بهطور منظم در مراسم تحلیف روسایجمهوری امریکای لاتین حضور مییافتند و از نامزدهای سیاسی در اروگوئه، از جمله اورسی که در مارچ ۲۰۲۵ به قدرت رسید، حمایت میکردند. آنها پرورش گل را در مزرعه کوچکشان متوقف کردند، اما همچنان سبزیجات میکاشتند و بادنجان رومی که توپولانسکی هر فصل با آنها ترشی میانداخت.
سالهای زندان
در شناسنامه خوزه موخیکا سال تولدش ۱۹۳۵ ثبت شده، اما خودش میگفت که این تاریخ اشتباه است و در واقع یک سال زودتر به دنیا آمده است. او دوران کودکیاش را «فقر آبرومندانه» توصیف کرده بود.
پدرش زمانی که او ۹ یا ۱۰ ساله بود از دنیا رفت. موخیکا از همان کودکی به مادرش در اداره مزرعه کوچکی که در آن گل میکاشتند و چند مرغ و گاو نگهداری میکردند، کمک میکرد.
در دورانی که علاقهمند به سیاست شد، جریان چپ اروگوئه ضعیف و پراکنده بود. او فعالیت سیاسی را در شاخه پیشرو حزب ملی، که یک حزب راستمیانه محسوب میشد، آغاز کرد.
در اواخر دهه ۶۰ به جنبش چریکی مارکسیستی توپامارو پیوست؛ گروهی که تلاش میکرد از طریق سرقت مسلحانه، آدمربایی سیاسی و بمبگذاری، دولت محافظهکار اروگوئه را تضعیف کند.
موخیکا بعدها گفت که هرگز کسی را نکشته، اما در چندین درگیری مسلحانه با نیروهای پولیس و ارتش شرکت داشته و در یکی از این موارد شش گلوله خورده است.
نیروهای امنیتی اروگوئه سرانجام بر توپاماروها غلبه کردند و در پی کودتای نظامی ۱۹۷۳ قدرت را به دست گرفتند. این کودتا آغاز ۱۲ سال دیکتاتوری در اروگوئه بود؛ دورهای که طی آن حدود ۲۰۰ نفر ربوده و کشته شدند و هزاران نفر زندانی و شکنجه شدند.
موخیکا نزدیک به ۱۵ سال را در زندان گذراند؛ بسیاری از این سالها در سلول انفرادی، در کف آبشخوری قدیمی برای اسبها که تنها همراهش مورچهها بودند. او دو بار موفق به فرار شد؛ یک بار با حفر تونلی که به خانهای مجاور راه داشت. بعدها گفته بود که بزرگترین «اعتیاد»ش در آستانه ۹۰ سالگی، «صحبت با خود» بوده که آن را به دوران انزوا در زندان نسبت میداد.
با بازگشت دموکراسی به کشور سهمیلیونی اروگوئه در سال ۱۹۸۵، موخیکا آزاد شد و به عرصه سیاست بازگشت. او بهتدریج به چهرهای برجسته در جناح چپ بدل شد.
در دولت چپمیانه رئیسجمهور پیشین، تاباره واسکس، که بعدها جانشین او نیز شد (۲۰۱۵ تا ۲۰۲۰)، بهعنوان وزیر کشاورزی خدمت کرد.
پایگاه اجتماعی او در میان چپگرایان بود، اما همزمان گفتوگوهای مستمری با چهرههای جناح راستمیانه داشت. میگفت: «نمیتوانیم وانمود کنیم که در همه چیز توافق داریم. باید با آنچه هست کنار بیاییم، نه فقط با آنچه دوست داریم.»
او معتقد بود که مواد مخدر باید «تحت کنترول سختگیرانه دولت» از حالت جرمانگاری خارج شود و اعتیاد بهعنوان یک بیماری درمان گردد.
گفته بود: «من از مصرف مواد دفاع نمیکنم. اما نمیتوانم از ممنوعیتش هم دفاع کنم، چون حالا با دو مشکل روبهرو هستیم: اعتیاد که یک بیماری است، و قاچاق مواد که بدتر است.»
امید، تا واپسین لحظه
موخیکا حتی در دوران بازنشستگی نیز امیدوار باقی ماند.
پس از تشخیص ابتلا به سرطان، خطاب به جوانان گفت: «میخواهم به همه جوانها بگویم که زندگی زیباست، اما فرسودهات میکند و زمینات میزند.»
او افزود: «مهم این است که هر بار زمین خوردی، دوباره بلند شوی. اگر خشمی در وجودت هست، آن را به امید تبدیل کن.»
