شاهدان به افغانستان اینترنشنال گفتهاند دفتر کفالت که مسئول صدور مجوز سفر از یک شهر به شهر دیگر برای شهروندان افغان است، در پنج روز گذشته به افغانها مجوز خروج نداده است. منابع میگویند در حالی که ساکنان تهران این شهر را ترک میکنند، افغانها به عنوان کاگر در خانهها ماندهاند.
یک شهروند افغان ساکن تهران میگوید با تشدید حملات اسرائیل بر تهران، یکی از بستگان او و خانوادهاش خواستار خروج فوری از تهران و بازگشت به افغانستان شدهاند، اما به آنها اجازه خروج داده نشده است.
این منبع بهشرط حفظ هویتش افزود که بستگانش حتی حاضرند بدون دریافت پولشان از بانک دولتی، ایران را ترک کنند، اما طبق قوانین جمهوری اسلامی، آنان حق جابهجایی آزادانه از شهری به شهر دیگر را ندارند.
به گفته او، آنان ناگزیرند برای خروج از کشور ابتدا از تهران به مشهد سفر کنند؛ آنهم تنها در صورتی که موفق به دریافت مجوز لازم از دفتر کفالت شوند.
پیشتر، سمیع سادات، از فرماندهان ارتش دولت پیشین افغانستان، ضمن هشدار درباره احتمال استفاده از تسلیحات سنگین در تهران، از افغانها خواست که این شهر را ترک کنند.
یک شاهد عینی به افغانستان اینترنشنال گفت که اکثریت ساکنان تهران این شهر را ترک کردهاند، اما شماری از افغانها را به عنوان نگهبان خانههایشان نگه داشتهاند. این شاهد عینی میگوید که اسرائیل معمولا مناطقی را هدف قرار میدهد که محل استقرار مقامات جمهوری اسلامی است. در این مناطق حساس، بیشتر افرادی که در خدمات نگهبانی و صفاکاری مشغولاند، شهروندان افغان هستند.
بهگفتهی او، هرچند این مناطق تخلیه شدهاند، اما بسیاری از افغانها ناگزیر در آنجا بهسر میبرند.
از آغاز درگیری اسرائیل و جمهوری اسلامی، گزارشهای غیررسمی مبنی بر کشته شدن شماری از افغانها در ایران نیز منتشر شده است.
بر مبنای گزارشها، حفیظ بوستانی، شهروند ۴۵ ساله افغانستان، در تهران کشته شده است. یکی از بستگان او به افغانستان اینترنشنال گفت که جمهوری اسلامی ایران تاکنون جنازه را تحویل نداده است.
اسرائیل مدعی است که جمهوری اسلامی بهسرعت در مسیر دستیابی به سلاح هستهای است، اما ارزیابیهای اطلاعاتی امریکا نشان میدهد که ایران نه تنها در حال ساخت سلاح هستهای نیست، بلکه به گفته چهار منبع آگاه امریکایی، دستکم «سه سال» تا رسیدن به توانایی تولید یک سلاح هستهای فاصله دارد.
بهگزارش سیانان، مقامهای اطلاعاتی امریکا بر این باورند که اسرائیل پس از چند روز حمله هوایی به مواضع تاسیسات هستهای ایران، فقط توانسته تنها چند ماه برنامه هستهای جمهوری اسلامی را به تاخیر بیندازد.
یک منبع امریکایی به سیانان گفته که بهرغم آسیب جدی به تاسیسات نطنز، تاسیسات هستهای فردو به شدت مستحکم و عملا دستنخورده باقی مانده است.
کارشناسان دفاعی میگویند که اسرائیل بدون بهرهگیری از تسلیحات خاص و پشتیبانی هوایی امریکا، توانایی آسیب زدن به فردو را ندارد.
برت مکگورک، دیپلومات ارشد پیشین در امور خاورمیانه در حکومتهای ترامپ و بایدن و تحلیلگر سیانان، گفت: «اسرائیل میتواند بر فراز این تاسیسات هستهای پرواز کند و آنها را از کار بیندازد، اما اگر هدف واقعی نابودی کامل آنها باشد، یا باید حمله نظامی امریکا صورت گیرد یا توافقی دیپلوماتیک حاصل شود.»
اگرچه ترامپ بهصراحت اعلام کرده که قصد ندارد امریکا را در تلاش اسرائیل برای نابودی زیرساختهای هستهای ایران درگیر کند، اما منابع خبری به سیانان گفتهاند که حکومت امریکا بهخوبی آگاه است تنها راهی که اسرائیل میتواند برنامه هستهای ایران را نابود کند، کمک نظامی امریکاست.
این وضعیت باعث اختلاف نظر در میان مشاوران رئیسجمهور شده است: از یکسو جناح انزواطلب حکومت، و از سوی دیگر جمهوریخواهان تندرو که خواستار اقدام نظامی هستند و در این میان، خود ترامپ نیز با احتیاط و ابهام سخن میگوید.
ترامپ پیشتر به ایبیسی نیوز گفت: «احتمال دارد که درگیر شویم. اما در حال حاضر درگیر نیستیم.» او روز دوشنبه، در جریان نشست «جی هفت» در کانادا، از ایران و اسرائیل خواست پیش از آنکه دیر شود، گفتوگو را آغاز کنند.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) نگرانی بیشتری نسبت به احتمال دستیابی ایران به سلاح هستهای ابراز داشته است. به گفته یک منبع آگاه، سنتکام بر این باور است اگر ایران تصمیم به «حرکت سریع» بگیرد، زودتر از آنچه قبلا تصور میشد، به سلاح قابل استفاده دست خواهد یافت.
در هفتههای اخیر، برخی از فرماندهان نظامی امریکا، از جمله ژنرال مایکل کوریلا، فرمانده سنتکام، خواستار منابع بیشتر برای دفاع از اسرائیل شدهاست. یکی از منابع آگاه گفت: «کوریلا میخواهد برای دشوارترین سناریوها آماده باشد.»
روز دوشنبه، یکی از مقامهای امریکایی به سیانان گفت که گروه تهاجمی ناو هواپیمابر امریکا «بدون تاخیر» بهسمت خاورمیانه حرکت کرده است.
این مقام افزود که برخی از تجهیزات دریایی امریکا که توانایی مقابله با موشکهای بالستیک را دارند، طی روزهای آینده به شرق مدیترانه منتقل خواهند شد. همچنین دو کشتی نیروی دریایی امریکا دستکم در دو مورد موشکهایی را که به سوی اسرائیل شلیک شده بودند، رهگیری و منهدم کردهاند.
اطلاعات یکسان، اما نتیجهگیریهای متفاوت
مقامهای نظامی و اطلاعاتی امریکا از دیرباز گفتهاند که گرچه این دو کشور اطلاعات مرتبط با برنامه هستهای ایران را با هم به اشتراک میگذارند، اما در تفسیر این اطلاعات اختلافنظر دارند.
تولسی گابارد، مدیر اطلاعات ملی ایالات متحده، در ماه مارچ در کانگرس شهادت داد که جامعه اطلاعاتی امریکا «همچنان معتقد است که ایران در حال ساخت سلاح هستهای نیست و علی خامنهای، رهبر این، برنامهای را که در سال ۲۰۰۳ متوقف کرده، دوباره فعال نکرده است.»
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز یکشنبه در مصاحبهای با فاکس نیوز گفت: «اطلاعاتی که ما دریافت کردیم و با ایالات متحده به اشتراک گذاشتیم کاملا واضح بود. آنها [جمهوری اسلامی] در حال اجرای یک برنامه مخفی برای تسلیح اورانیوم بودند. آنها با سرعت بسیار زیادی پیش میرفتند.»
آژانس بینالمللی انرژی اتمی، هفته گذشته اعلام کرد که ایران بهاندازه کافی اورانیوم غنیشده در سطحی نزدیک به سطح تسلیحاتی ذخیره کرده که میتواند برای ساخت بالقوه ۹ بمب هستهای کافی باشد.
در حالیکه مقامهای اطلاعاتی امریکا و آژانس بینالمللی انرژی اتمی در حال ارزیابی میزان خسارت اسرائیل به زیرساختهای هستهای ایران هستند، برخی نگرانند که این حملات ممکن است ایران را به چیزی سوق دهد که تاکنون از آن خودداری کرده بود: حرکت بهسوی تسلیحاتی کردن برنامه هستهای.
اما یکی از منابع آگاه با اطلاعات جدید گفت: «ایران در شوک است. بعید است که هنوز ظرفیت یا تخصص لازم برای این کار را داشته باشد.»
تاسیسات هستهای ایران
اسرائیل هنوز نتوانسته به مهمترین و نفوذناپذیرترین بخش برنامه هستهای ایران یعنی سایت فردو، که در عمق کوه ساخته شده، آسیب جدی وارد کند.
مکگورک روز دوشنبه درباره سایت فردو به سیانان گفت: «این جایی است که امریکا میتواند نابودش کند. اما اسرائیل برای این کار با دشواری زیادی روبهرو خواهد بود. اگر این ماجرا با دستنخورده ماندن فردو پایان یابد، شاید با بحرانی بدتر روبهرو شویم. در واقع، شاید ایران بیش از گذشته به سمت ساخت سلاح هستهای برود، آن هم با زیرساختی که سالم باقی مانده است.»
حکومت ترامپ همچنان تاکید دارد که راهحل دیپلوماتیک هنوز امکانپذیر است. اما به گفته یک دیپلومات منطقهای به سیانان، ایران به قطر و عمان اطلاع داده که تا زمانیکه از سوی اسرائیل هدف حمله قرار میگیرد، حاضر به مذاکره نخواهد بود و اسرائیل نیز نشانهای از توقف کوتاهمدت عملیات خود بروز نداده است.
نهاد حفاظت مدنی و عملیاتهای بشردوستانه اتحادیه اروپا میگوید بیش از ۲۳ میلیون نفر در افغانستان به کمکهای بشردوستانه نیاز دارند و وضعیت بهویژه برای زنان و دختران بسیار وخیم است. این نهاد افزود که افغانستان همچنان در بحران بهسر میبرد.
نهاد حفاظت مدنی و عملیاتهای بشردوستانه اتحادیه اروپا با انتشار ویدیویی در شبکه اجتماعی اکس نسبت به افزایش بازگشت مهاجران افغان و دشواریهای دسترسی آنان به کمکهای بشردوستانه در افغانستان ابراز نگرانی کرد.
جیویا بندتی، یکی از کارمندان این نهاد در افغانستان، گفت که حدود ۴.۸ میلیون نفر با خطر اخراج اجباری به افغانستان مواجهاند و شرایط بسیار دشواری در انتظار آنهاست.
او افزود: «هر روز شاهد بازگشت صدها خانواده از پاکستان و ایران هستیم. ما میدانیم که آنها با کمترین دارایی بازمیگردند و آیندهای سخت در پیش دارند.»
این نهاد همچنین هشدار داده است که اوضاع در افغانستان، بهویژه برای زنان و دخترانی که از حق آموزش و فرصتهای شغلی محروم شدهاند، بسیار وخیم است.
اخیرا پنج نهاد وابسته به سازمان ملل متحد در فراخوانی مشترک خواستار اقدام فوری برای مقابله با بحران تغذیه در میان کودکان و زنان افغانستان شدهاند.
این سازمانها تاکید کردهاند که افغانستان یکی از ۱۵ کشوری است که بالاترین نرخ سوءتغذیه کودکان را دارد و چهار زن از هر ده زن نیز با سوءتغذیه مواجهاند.
رئیسجمهوری امریکا میگوید خروج زودهنگامش از نشست سران گروه هفت در کانادا هیچ ارتباطی با تلاش برای دستیابی به آتشبس میان ایران و اسرائیل نداشته است. این موضع در واکنش به اظهارات رئیسجمهوری فرانسه گرفته شد که گفته بود دونالد ترامپ پیشنهادی برای آتشبس ارائه کرده است.
رئیسجمهوری امریکا سهشنبه ۲۷ جوزا گفتههای امانوئل مکرون درباره پیشنهاد آتشبس را تکذیب کرد و نوشت: «دلیل بازگشت من از کانادا "خیلی بزرگتر" از یک آتشبس است.»
ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال تاکید کرد: «مکرون اشتباها گفت من نشست گروه هفت را ترک کردم تا برای یک "آتشبس" میان اسرائیل و ایران به واشنگتن بازگردم. غلط! او هیچ ایدهای ندارد که من چرا به واشنگتن برمیگردم اما قطعا ربطی به آتشبس ندارد. موضوعی خیلی بزرگتر در جریان است.»
واکنش کاخ الیزه
این موضعگیری ترامپ پاسخی مستقیم به گفتههای مکرون بود که دوشنبه اعلام کرده بود رئیسجمهوری امریکا پیشنهادی برای آتشبس میان ایران و اسرائیل ارائه داده است.
خبرگزاری رویترز نوشت که مکرون در گفتوگو با خبرنگاران در حاشیه نشست گروه هفت گفت: «پیشنهاد مشخصی برای دیدار و گفتوگو وجود دارد. این پیشنهاد بهویژه با هدف دستیابی به آتشبس و سپس آغاز گفتوگوهای گستردهتر مطرح شده است.»
در پی این جنجال رسانهای، سفارت فرانسه در واشنگتن خارج از ساعات اداری از هرگونه اظهار نظر خودداری کرد.
بازگشت ترامپ به واشنگتن بهدلیل بحران خاورمیانه
دلیل رسمی بازگشت ترامپ از نشست گروه هفت در کانادا به واشنگتن، وضعیت بحرانی در خاورمیانه عنوان شده است؛ جایی که از جمعه ۲۳ جوزا، درگیری میان ایران و اسرائیل بهشدت بالا گرفته است.
اسرائیل نخستین ضربه را با حمله هوایی مستقیم به مواضع و فرماندهان نظامی جمهوری اسلامی در خاک ایران وارد کرد و سپس دو کشور با حملات متقابل، وارد درگیریای بیسابقه در منطقه شدند.
مقامهای ایرانی اعلام کردهاند در این حملات شماری از افراد غیرنظامی نیز کشته شدهاند. اسرائیل هم میگوید ۲۴ غیرنظامی در خاک این کشور کشته شدهاند.
این تنشها در منطقهای رخ میدهد که از زمان آغاز عملیات نظامی اسرائیل در غزه در اکتبر ۲۰۲۳، بهشدت ناپایدار بوده است.
کشورهای غربی، از جمله ایالات متحده و اسرائیل، سالهاست در تلاش برای مهار برنامه هستهای ایران هستند. آنها میگویند تهران بهدنبال ساخت سلاح هستهای است اما جمهوری اسلامی این موضوع را رد کرده و تاکید دارد که بهعنوان عضوی از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی)، حق توسعه فناوری هستهای صلحآمیز از جمله غنیسازی اورانیوم را دارد.
وزارت معادن و پطرولیم طالبان روز سهشنبه اعلام کرد که قرارداد حوزه نفتی آمو دریا را که برای ۲۵ سال میان این وزارت و شرکت نفت و گاز آفچین، امضا شده بود، فسخ کرده است. همایون افغان، سخنگوی این وزارت میگوید که این قرارداد به دلیل «ناکامی» شرکت چینی در اجرای تعهداتش فسخ شده است.
سخنگوی وزارت معادن و پطرولیم طالبان روز سهشنبه، ۲۷ جوزا در اعلامیهای گفت: «قرارداد اکتشاف و استخراج حوزه نفتی آمو دریا که برای مدت ۲۵ سال میان وزارت معادن و پطرولیم و شرکت آفچین امضا شده بود، به دلیل تخلفات پیدرپی شرکت قراردادی از تعهدات مندرج در قرارداد، فسخ گردید.»
همایون افغان در حساب کاربریاش در اکس نوشته است که برای بررسی تخلفات این شرکت یک کمیته مشترک تعیین شده و این کمیته دریافته است که شرکت آفچین «مرتکب تخلفاتی شده که باعث فسخ قرارداد میشود» و در اجرای تعهدات خود «ناکام» بوده است.
طبق اعلامیه طالبان، در نهایت به پیشنهاد معاونیت اقتصادی طالبان و تائيد ریاست الوزرای این گروه قرارداد به شرکت آفچین فسخ شده است.
طالبان از شرکتهای بینالمللی که در این بخش تجربه دارند، خواسته است که برای بررسی اسناد حقوقی و مالی این قرارداد طالبان با شرکت چینی، به وزارت معادن و پطرولیم این گروه بهصورت رسمی درخواست بدهند.
شرایط این قرارداد چه بود؟
این قرارداد «اولین قراداد بزرگ نفتی» حکومت طالبان بود که در ۱۵ جدی ۱۴۰۱ میان وزارت معادن و پطرولیم طالبان و شرکت نفت و گاز آفچین در حضور عبدالغنی برادر و سفیر چین به امضا رسید.
شرکت نفت و گاز آفچین با سرمایهگذاری مشترک شرکت نفت و گاز آسیای مرکزی در سین کیانگ (CPEIC) که زیر نظر شرکت دولتی نفت چین فعالیت میکند، و شرکت دولتی نفت و گاز افغانستان در کابل تاسیس شده است.
براساس اطلاعات سایت شرکت دولتی نفت و گاز افغانستان، شرکت دولتی افغانستان مالک ۲۵ درصد سهام شرکت آفچین و شرکت چینی مالک ۷۵ درصد سهام آن است.
براساس قرارداد سال گذشته طالبان با این شرکت، شرکت آفچین باید نفت و گاز حوزه آمو دریا به مساحت چهار هزار و ۵۰۰ کیلومتر مربع را که در ولایتهای شمالی سرپل، جوزجان و فاریاب واقع شده، استخراج میکرد.
در آن زمان شهاب الدین دلاور، وزیر معادن و پطرولیم وقت طالبان گفته بود که این شرکت ابتدا روزانه ۲۰۰ تن نفت، سپس یک هزار تن و در نهایت ۲۰ هزار تن نفت از منطقه استخراج خواهد کرد.
گفته شده بود که شرکت چینی در یک سال اول ۱۵۰ میلیون دالر و در سه سال اول ۵۴۰ میلیون دالر در این حوزه نفتی سرمایهگذاری کند. طالبان گفته بود که سهم این گروه ابتدا ۲۵ درصد خواهد بود اما به مرور زمان به ۷۵ درصد افزایش خواهد یافت.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان پس از امضای این قرارداد گفته بود: «یک ماده بسیار مهم دراین قرارداد [...] این است که اگر کمپنی مذکور تا یک سال تمام مواد و موارد را که در قرار تذکر داده شده، بهجا نیاورد، قرارداد به گونه خودکار فسخ میگردد.»
این مقام طالبان گفته بود که شرکت چینی در داخل افغانستان پالایشگاه نفت تاسیس کند و صدور نفت خام به خارج از افغانستان ممنوع است.
با این وجود، وزارت معاون و پطرولیم طالبان مشخص نکرده است که شرکت آفچین کدام بند این توافق را اجرایی نکرده است.
سازمان بینالمللی مهاجرت گزارش تازهای در مورد آسیبپذیری مردم در برابر تغییرات اقلیمی در افغانستان منتشر کرد. برپایه این گزارش، نزدیک به پنج میلیون افغان که ۱۰ درصد کل جمعیت کشور را تشکیل میدهند، در سه ماه نخست سال ۲۰۲۵ از بلایای مرتبط با محیط زیست متاثر شدهاند.
طبق گزارش سازمان بینالمللی مهاجرت که روز دوشنبه، ۲۶ جوزا منتشر شد، در سه ماه نخست سال جاری میلادی افغانستان شاهد حدود ۱۷۵ هزار بیجا شده داخلی بوده است. ۷۹ درصد این افراد بهدلایل مرتبط با بلایای زیستمحیطی بیجا شدهاند.
در گزارش آمده رویدادهای اقلیمی و بلایای طبیعی بهطور مستقیم باعث جابجاییهای مردم بهدلایل معیشتی شده است. در سه ماه نخست سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۳۹۶ هزار نفر در افغانستان وادار به ترک خانههای شدند.
از این تعداد، ۱۷۱ هزار و ۹۲۶ نفر به خارج از کشور مهاجرت کردهاند.
سازمان بینالمللی مهاجرت نوشته است که این سازمان دادههای این گزارش را در ماههای مارچ و اپریل از ۶۲ هزار و ۶۵۸ روستا در ۳۴ ولایت افغانستان جمعآوری کرده است.
یافتههای این گزارش همچنین نشان میدهند که بیشتر بخشهای کشور در زمستان و اوایل بهار شاهد پدیدههای زیستمحیطی چون خشکسالی، بارندگی شدید، سیلاب و برف سنگین بودهاند.
طبق گزارش، در این بازه زمانی، افغانستان شاهد هوای بسیارد سرد هم بوده است که بیشترین تلفات جانی و آسیبها هم به دلیل هوای بسیار سرد رخ دادهاند.
علاوه بر این، ۴۴ درصد از روستاها گزارش دادند که در سه ماه نخست امسال دسترسی آنها به آب آشامیدنی سالم محدود بوده است و زیرساختهای اساسی آبرسانی نیز در بیش از ۸۰ درصد از جوامع روستایی وجود نداشته است. این امر، آسیبپذیری شهروندان در برابر خشکسالی، سیلاب و بارندگی شدید را افزایش داده است.
براساس یافتههای این گزارش، ۳۹ درصد از روستاها به خدمات بهداشتی دسترسی نداشتهاند.
سازمان بینالمللی مهاجرت همچنین دریافته است که در آغاز سال ۲۰۲۵، به دلیل مشکلات زیستمحیطی ناامنی غذایی به بزرگترین چالش برای مردم افغانستان تبدیل شده است، طوریکه ۴۷ درصد مردم افغانستان به نا امنی غذایی مواجهاند.