مایکل مککال، عضو جمهوریخواه مجلس نمایندگان امریکا در یادداشتی به مناسبت آخرین پرواز نظامی ایالات متحده از افغانستان، نوشت که دولت جو بایدن حداقل هزار امریکایی و هزاران متحد افغان را رها کرد تا با انتقام گروه تروریستی طالبان روبرو شوند.
او گفت متحدان امریکا «در معرض قتلهای تلافیجویانه قرار گرفتند و تروریسم در منطقه آزاد شد.»
مایکل مکال میگوید دولت جو بایدن، رئیسجمهور پیشین امریکا بر آمادگیهای امنیتی چشمپوشی کرد و نتوانست برای شرایط احتمالی برنامهریزی کند.
او گفت: «متحدان ما در معرض کشتارهای تلافی جویانه قرار گرفتند، تروریسم در منطقه آزاد شد و ضعف امریکا در سراسر جهان مخابره شد؛ ضعفی که دشمنان ما مانند پوتین را برای ساختن فیلمهایشان جرات داد.»
این سیاستمدار امریکایی میگوید نحوه خروج ایالات متحده از افغانستان «فاجعهبار» بود و «لکه ننگی» بر تاریخ ملت گذاشت، اما نباید از آن روی گرداند. او تاکید کرده که باید بر پاسخگویی تلاش شود تا دیگر هرگز چنین اتفاقی رخ ندهد.
آخرین سربازان امریکایی چهار سال پیش در ۳۰ آگست ۲۰۲۱ افغانستان را ترک کردند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا بارها چگونگی خروج از افغانستان را «فاجعهبار» خوانده است.
فدراسیون بینالمللی مدافعین حقوق بشر از پاکستان خواست که اخراج مهاجران افغان را متوقف کند. این سازمان همچنین از جامعه جهانی درخواست حمایت فوری و عملی از پناهجویان افغان در پاکستان را کرد.
این گروه حقوق بشری روز شنبه، هشتم سنبله کارزاری را برای حمایت از مدافعان حقوق بشر، زنان و دختران و خانوادههای آسیبپذیر افغان در پاکستان راهاندازی کرد.
پاکستان از اول سپتامبر روند اخراج حدود ۱.۴ میلیون افغان دارای کارت شناسایی را آغاز میکند. وزارت داخله این کشور پیشتر اعلام کرده بود که اعتبار این کارتها به پایان رسیده و ادامه حضور دارندگان آن در پاکستان غیرقانونی خواهد بود.
علاوه بر دارندگان کارتهای (پیاوآر)، حدود ۸۰۰ هزار افغان دارای کارتهای «شهروندی افغان» هستند. پولیس میگوید این افراد نیز بهطور «غیرقانونی» در کشور زندگی میکنند.
فدراسیون بینالمللی مدافعان حقوق بشر میگوید بسیاری از افغانهای مقیم پاکستان به دلیل فعالیتهای خود تحت تعقیب طالبان قرار دارند و زنان در افغانستان با محدودیتها، تهدیدها، خشونت و محرومیت از آزادیهای اساسی مواجهاند.
در اعلامیه این گروه آمده است: «خطر بازداشتهای خودسرانه، شکنجه، ناپدیدسازی اجباری و حتی اعدام برای کسانی که در گذشته در نهادهای مدنی و حقوق بشری فعالیت داشتهاند، بهطور جدی وجود دارد.»
مدافعان حقوق بشر اخراج این افراد به افغانستان را نقض حقوق بشر دانسته و تاکید کردهاند که پاکستان موظف به رعایت اصل عدم اخراج اجباری بر اساس قوانین بینالمللی است.
همزمان اخراج مهاجران از پاکستان همچنان ادامه دارد. پیشتر مقامهای پاکستانی اعلام کردند که در ماه آگوست دستکم ۶۰ هزار و ۷۷۳ مهاجر افغان دارای کارتهای «پیاوآر» و «ایسیسی» از طریق تورخم به افغانستان بازگشتهاند.
دارالافتای طالبان، مرجع صدور فتوا در اداره این گروه، با صدور حکمی اعلام کرد که درج عکس زنان در شناسنامه اختیاری است. طبق این تصمیم، نصب تصویر در تذکره تنها برای زنان افغان مقیم خارج «اجباری» است. این تصمیم با واکنش شدید فعالان زن روبهرو شده است.
اداره ملی احصائیه و معلومات طالبان قصد داشت درج عکس در تذکرهها را اجباری کند. این اداره تاکید کرده بود که نصب عکس برای تثبیت هویت، جلوگیری از جعل و فساد، سهولت سفر و رعایت معیارهای بینالمللی ضروری است.
در یک یادداشت تفصیلی، این اداره ۱۱ دلیل برای ضرورت درج عکس در تذکرهها ارائه کرده بود اما دارالافتای طالبان ۱۰ مورد از این دلایل را «غیرشرعی» دانسته و تنها یک مورد را پذیرفته است.
این استثنا شامل درج عکس در تذکره زنانی میشود که در خارج از کشور زندگی میکنند یا برای درمان به کشورهای همسایه سفر میکنند. دارالافتای طالبان، نصب عکس بر تذکره زنان داخل افغانستان را «خلاف شرع» اعلام کرده است.
براساس اسنادی که بهدست افغانستان اینترنشنال رسیده، اداره احصائیه و معلومات طالبان درج عکس را یکی از شرایط مهم صدور تذکره دانسته و توضیح داده است که تمامی مراحل مربوط به تذکره زنان توسط کارکنان زن انجام میشود.
با این حال، دارالافتا طالبان تاکید کرده است که برای امور حقوقی، ذکر نام پدر و پدربزرگ کفایت میکند و روشهای دیگری برای جلوگیری از جعل وجود دارد. این مرجع همچنین افزوده است که سفرهای خارجی با پاسپورت و ویزا انجام میشود و تذکره در این زمینه ضرورتی ندارد.
دارالافتای طالبان گفته است: «نصب عکس بدون ضرورت شرعی مجاز نیست، چه تصویر تمامقد باشد و چه تنها صورت.» به باور علمای طالبان، برای تثبیت هویت در داخل کشور ذکر نام، نام پدر، نام پدربزرگ و نشانی محل سکونت کافی است.
بر اساس این فتوا، درج عکس زنان در تذکره ضروری شمرده نمیشود، اما زنانی که بخواهند میتوانند به صورت داوطلبانه عکس خود را در تذکره درج کنند.
این تصمیم با واکنش گسترده فعالان حقوق بشر و زنان معترض روبهرو شده است. بسیاری از زنان اختیاری شدن درج عکس را محدودیت تازهای بر حقوق آنان دانسته و با این تصمیم مخالفت کردهاند.
در شبکههای اجتماعی نیز شماری از کاربران با راهاندازی هشتگ «عکس من، هویت من» از جامعه جهانی خواستهاند در برابر این تصمیم سکوت نکند.
جنبش تحول تاریخ زنان افغانستان گفت: «این فرمان نهتنها ناقض اصل برابری انسانی و حقوق شهروندی است، بلکه زنان را از حق هویت و شناسایی محروم میسازد.»
زنان معترض خواستار صدور اسناد هویتی بدون تبعیض جنسیتی شدهاند.
شورای امنیت سازمان ملل در ماه سپتامبر نشستی درباره افغانستان برگزار میکند. رزا اوتونبایوا، نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل برای افغانستان آخرین گزارش خود را به این شورا ارائه میکند و یک نماینده جامعه مدنی و کمیشنر حقوق بشر سازمان ملل نیز در این نشست سخنرانی خواهند کرد.
شورای امنیت سازمان ملل گفت که مأموریت رزا اوتونبایوا، رئیس هیئت معاونت سازمان ملل در افغانستان (یوناما) در ماه سپتامبر پایان خواهد یافت.
وخامت حقوق بشر در افغانستان
این شورا اعلام کرد که وضعیت حقوق بشر در افغانستان به ویژه برای زنان و دختران همچنان وخیم است.
شورای امنیت با اشاره به بازداشتهای اخیر زنان و دختران توسط طالبان در کابل، گفت که تازهترین گزارش یوناما درباره وضعیت حقوق بشر در افغانستان که در ۱۰ آگست منتشر شد، نمونههای مشخصی از نقض حقوق بشر توسط طالبان را برجسته میکند.
شورای امنیت نوشته است که گروهی از کارشناسان مستقل حقوق بشر که توسط شورای حقوق بشر سازمان ملل منصوب شدهاند، در چهادهم آگست امسال از جامعه بینالمللی خواستند که حاکمیت استبدادی طالبان را رد کرده و در برابر تلاشها برای عادیسازی رژیم طالبان مقاومت کند.
این شورا به گزارش ریچارد بنت، گزارشگر سازمان ملل برای افغانستان اشاره کرده که در آن گفته است طالبان از نظام قضایی و حقوقی افغانستان بهعنوان ابزاری برای سرکوب زنان، دختران و افراد دگرباش جنسی استفاده میکند.
حکم بازداشت رهبر و قاضیالقضات طالبان
شورای امنیت گفت که دیوان کیفری بینالمللی برای هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، و عبدالحکیم حقانی، رئیس دادگاه عالی این گروه حکم بازداشت صادر کرده است. به گفته این شورا، این تصمیم پس از آن گرفته شد که دادگاه کیفری بینالمللی به این نتیجه رسید که دلایلی مبنی به ارتکاب «جنایت علیه بشریت» از نوع آزار و اذیت مبتنی بر جنسیت از سوی این این دو مقام طالبان وجود دارد.
شورای امنیت به بیانیه اخیر بخش زنان سازمان ملل اشاره کرده که در آن آمده است که زنان در افغانستان در آستانه حذف کامل از عرصه عمومی قرار دارند.
بحران بشری در افغانستان
شورای امنیت میگوید که افغانستان همچنان با یکی از شدیدترین بحرانهای انسانی در جهان روبهرو است. به گفته این شورا انتظار میرود در سال جاری ۲۲.۹ میلیون نفر از مردم افغانستان ــ بیش از نیمی از جمعیت کشور ــ به کمکهای بشردوستانه نیاز دارند. سطح ناامنی غذایی در افغانستان بالا است، بهطوریکه برآورد میشود ۱۲.۶ میلیون نفر از ماه مارچ تا اپریل ۲۰۲۵ با سطوح بحرانی یا اضطراری ناامنی غذایی حاد مواجه بودهاند.
بازگشت مهاجران
شورای امنیت گفت که تلاشها برای ارائه کمکهای بشردوستانه در افغانستان همچنین با روند اخراج ادامهدار افغانها از کشورهای همسایه پیچیدهتر شده است. بر اساس گزارش سازمان بینالمللی مهاجرت، در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱.۵ میلیون افغان از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشتهاند.
این شورا تاکید کرد که بازگشتکنندگان افغان در معرض خطر آزار و شکنجه، مجازاتهای ظالمانه، غیرانسانی و تحقیرآمیز و یا آسیبهای جبرانناپذیر قرار دارند.
تلاش طالبان برای خروج از انزوا
شورای امنیت نوشته است که طالبان به تلاشهای خود برای نزدیکتر شدن به جامعه بینالمللی ادامه داده است. اقدام روسیه برای به رسمیت شناسی طالبان و نشست اخیر وزیران خارجه چین، پاکستان و طالبان در کابل از جمله اقدامات طالبان برای خروج از انزوا و نزدیک شدن به جامعه بینالمللی از جمله مواردی است که شورای امنیت به آن اشاره کرده است.
روند دوحه
شورای امنیت سازمان ملل تاکید کرده است که یوناما و شرکتکنندگان در روند دوحه در حال کار بر روی نقشهای برای تعامل سیاسی با [طالبان] هستند که در گزارش ارزیابی مستقل افغانستان توصیه شده است.
این ارزیابی مستقل، در میان دیگر موارد، چارچوبی برای تعامل با طالبان ارائه داده است که فعالیتهای سیاسی، بشردوستانه و توسعهای در افغانستان را هدایت خواهد کرد.
شورای امنیت سازمان ملل تصریح کرده است که امتناع مداوم طالبان از پایبندی به تعهدات بینالمللی افغانستان بهویژه در ارتباط با حقوق زنان و دختران، یکی از مسایل اصلی شورای امنیت است و در تضاد مستقیم با توصیههای ارزیابی مستقل افغانستان قرار دارد.
این شورا همچنین افزوده است که اعضای شورای امنیت میتوانند «نشست غیررسمی با نمایندگان اداره امور سیاسی و صلح سازی سازمان ملل و یوناما برگزار کنند تا درباره گامهای احتمالی در واکنش به اقدامات طالبان بحث کنند.»
این شورا میگوید اعضای آن میتوانند همچنین نشستی با نمایندگان بخش زنان سازمان ملل، دفتر کمیسار عالی حقوق بشر و گزارشگر ویژه حقوق بشر افغانستان برای بررسی راههای فشار بر طالبان برگزار کنند.
تهدید تروریسم از ناحیه افغانستان
تهدید تروریسم از ناحیه افغانستان از دیگر مسایل کلیدی است که شورای امنیت به آن اشاره کرده و گفته است که اعضای این شورا خواستار افغانستان «صلحآمیز، شکوفا، عاری از تروریسم و دارای حکومت فراگیر است، اما در روش دستیابی به آن اختلاف دارند.»
شورا به موضع امریکا، فرانسه و بریتانیا اشاره کرده که معتقدند طالبان باید به هنجارهای بینالمللی پایبند باشد تا مشروعیت بینالمللی و کمکهای توسعهای دریافت کند.
منابع به افغانستان اینترنشنال میگویند که شرکتهای مخابراتی پاکستان سیمکارتهای تلفن همراه مهاجران افغان را که با کارتهای اقامت خود خریداری کرده بودند، مسدود کردهاند. به گفته منابع، این شرکتها همزمان با پایان مهلت اقامت مهاجران افغان سیمکارتهای تلفن آنها را بستهاند.
یکی از مهاجران افغان در پشاور، روز شنبه (۸ سنبله) به افغانستان اینترنشنال گفت که ۱۲ سیمکارت خانوادهاش به طور کامل قطع شدهاند.
او گفت که بهرغم تلاشهای مکرر مهاجران برای تمدید کارتهای اقامتی، حکومت پاکستان درخواستی های شان را رد کرده است.
دولت پاکستان در پایان ماه جولای امسال مهلت خروج مهاجران افغان را تا اول سپتامبر اعلام کرده بود. بر اساس تصمیم پاکستان، مهاجران دارای کارت پیاوآر و افغانهایی که مدت ویزای شان تمام شده، از پاکستان اخراج میشوند.
پیش از این نیز شماری از مهاجران افغان ساکن اسلامآباد به افغانستان اینترنشنال گفتند که پس از مدتها انتظار، پاکستان درخواست تمدید ویزای آنان را بدون ارائه دلیل خاصی رد کرده است.
بیشتر بخوانید: مهاجران افغان: پاکستان بیدلیل درخواست تمدید ویزای ما را رد میکند
پس از استیلای طالبان بر افغانستان حدود نیممیلیون افغان با ویزا وارد پاکستان شدهاند و بهطور پیوسته برای تمدید اقامت خود اقدام کردهاند.
با پایان مهلت اقامت مهاجران افغان، کارشناسان ملل متحد نسبت به پیامدهای زیانبار این اقدام پاکستان هشدار داده و با اشاره به نقض حقوق بشر و محرومیت زنان از آموزش، بازگشت مهاجران را نگرانکننده خواندند.
پیشتر ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان از کشورهای مهاجرپذیر خواست که امکانهای بیشتری را برای اسکان مجدد پناهجویان افغان فراهم کنند.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان در مصاحبهای با خبرگزاری کیودو جاپان، گفت که این گروه به دنبال ایجاد «روابط قوی» با حکومت دونالد ترامپ است. او گفت که اداره طالبان با حکومت امریکا تحت رهبری دونالد ترامپ تماسهایی داشته است، اما این ارتباطات در «سطح بالا» نبوده است.
سخنگوی طالبان از واشنگتن خواست تا داراییهای مسدود شده افغانستان را آزاد کند. او گفت: «از آنجایی که حکومت تحت رهبری طالبان ۴۱ نمایندگی دیپلوماتیک در سراسر جهان دارد، تمام اقدامات لازم برای بهبود روابط با دیگر کشورها را انجام دادهایم.»
ذبیحالله مجاهد از جاپان نیز خواست مانند روسیه، رژیم طالبان را به رسمیت بشناسد. مسکو در ماه سرطان سال جاری خورشیدی، نخستین کشوری بود که حکومت طالبان را به رسمیت شناخت.
ایالات متحده، جاپان و کشورهای اروپایی تاکنون به دلایلی از جمله نقض حقوق بشر و محدودیت آموزش دختران از به رسمیت شناختن طالبان خودداری کردهاند. سخنگوی طالبان در این مصاحبه بار دیگر آموزش دختران را «مسئله داخلی» خواند.
او درباره تماس طالبان با امریکا گفت که واشنگتن یک کاردار برای افغانستان در قطر منصوب کرده است که با نمایندگان این گروه در آن کشور یا در کشورهای ثالث دیدار میکند.
به گفته آقای مجاهد، مذاکرات طالبان و واشنگتن شامل آزادی زندانیان و موضوع داراییهای مسدود شده بانک مرکزی افغانستان میشود.
او گفت طالبان تمام اقدامات لازم برای ایجاد روابط خوب با ایالات متحده را انجام داده و انتظار دارند واشنگتن نیز همین کار را انجام دهد.
حکومت دونالد ترامپ، گروه طالبان را «تروریستی» خوانده و پیش از این مانع سفر وزیر خارجه این گروه به پاکستان و هند شده است.