همزمان با پایان مهلت اقامت؛ ازدحام مهاجران افغان‌ در گذرگاه تورخم

سازمان‌های بین‌المللی اخراج دسته‌جمعی مهاجران افغان از ایران و پاکستان را خلاف قوانین بین‌المللی خوانده‌اند. این سازمان‌ها هشدار داده‌اند که بازگشت مهاجران افغان به کشور امن نیست.

شورای امنیت سازمان ملل گفته است که تلاش‌ها برای ارائه کمک‌های بشردوستانه در افغانستان با اخراج ادامه‌دار افغان‌ها از کشورهای همسایه پیچیده‌تر شده است. بر اساس گزارش سازمان بین‌المللی مهاجرت، در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱.۵ میلیون افغان از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشته‌اند.

این شورا تاکید کرد که بازگشت‌کنندگان افغان در معرض خطر آزار و شکنجه، مجازات‌های ظالمانه، غیرانسانی و تحقیرآمیز و یا آسیب‌های جبران‌ناپذیر قرار دارند.

کارشناسان سازمان ملل متحد جمعه، هفتم سنبله در بیانیه‌ای نوشتند که میلیون‌ها افغان در پاکستان در معرض خطر بازگشت به کشوری هستند که قادر به مقابله با بحران انسانی موجود نیست. آنها تاکید کردند که با اجرای برنامه اخراج، بسیاری از کودکان، زنان و جوانان افغان در معرض قطع ناگهانی آموزش قرار می‌گیرند.

در بیانیه کارشناسان ملل متحد آمده است که طبق قوانین بین‌المللی حقوق بشر و پناهندگان، پاکستان مکلف است مهاجران را به مکانی که با تهدیدهای جدی برای جان یا آزادی خود مواجه‌اند، بازنگرداند. آنها تصریح کردند که تعهد عدم بازگرداندن اجباری، اختیاری نیست. این اصل سنگ‌بنای معاهدات و قوانین بین‌المللی عرفی است که باید رعایت شود.

کارشناسان ملل متحد با تاکید بر حمایت پایدار از حقوق مهاجران نوشتند که بسیاری از افغان‌های در معرض اخراج، خانه‌ای برای بازگشت به افغانستان ندارند و فاقد شبکه‌های حمایتی خانواده و جامعه هستند. آنها افزودند: «ما به‌طور ویژه نگران وضعیت خانوده‌های تحت سرپرستی زنان و افراد بدون محرم هستیم که در معرض خطر بیشتری قرار دارند.»

دولت پاکستان در پایان ماه جولای مهلت خروج مهاجران افغان را تا اول سپتمبر اعلام کرده بود. پاکستان هشدار داد که مهاجران افغان از این بازه زمانی تحت طرح «بازگشت اتباع خارجی» به کشور مبدا بازگردانده می‌شوند. بر اساس این طرح، مهاجران دارای کارت پی‌او‌آر و افغان‌هایی که مدت ویزای شان تمام شده، از پاکستان اخراج می‌شوند.

کارشناسان ملل متحد نوشتند که با این حال، روند اخراج افغان‌ها از پاکستان شامل خانواده‌هایی می‌شود که دهه‌ها در پاکستان زیسته و شماری از آنها در این کشور متولد شده‌اند. آنها همچنین خاطرنشان کردند که کارمندان حکومت پیشین، نظامیان و گروه‌هایی که به دلیل آزار و اذیت از افغانستان فرار کرده‌اند، نیز در معرض اخراج از پاکستان قرار گرفته‌اند.

نیروهای امنیتی پاکستان همزمان با فرار رسیدن پایان مهلت خروج افغان‌‌ها، روند بازداشت و اخراج را افزایش داده‌اند.

با این حال، کارشناسان ملل متحد از دولت پاکستان خواستند که روند اخراج مهاجران افغان را فوراً متوقف کند و به اصل عدم بازگرداندن اجباری احترام بگذارد.

به گفته وی، یارانه‌ای که به شهروندانی ایرانی تعلق می‌گیرد به مهاجران قانونی افغان هم تعلق می‌گیرد و آن‌ها هم از این یارانه استفاده می‌کنند.

اسکندر مومنی در عین حال تاکید کرد که اخراج افغان‌های فاقد مدرک از ایران همچنان ادامه دارد.

خبرگزاری تسنیم روز پنجشنبه ششم سنبله گزارش داد که وزیر داخله جمهوری اسلامی گفت حدود دو میلیون مهاجر افغان غیرمجاز در ایران است که از ابتدای سال جاری تاکنون حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفرشان اخراج شده‌اند.

این مقام جمهوری اسلامی می‌گوید که بیش از هفتاد درصد مهاجران افغان بدون مدرک، داوطلبانه به افغانستان بازگشتند و این روند «مهاجرستیزی» نیست.

او پیشتر گفته بود که تا پایان سال جاری حدود دو میلیون مهاجر افغان دیگر اخراج خواهند شد.

این اظهارات در حالی است که گزارش‌های حقوق‌ بشری و اطلاعات دریافتی از منابع محلی و شاهدان عینی نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی ده‌ها هزار نفر مهاجر افغان را بدون طی مراحل قانونی، با تهدید، ضرب‌وجرح و انتقال اجباری به اردوگاه‌ها، به افغانستان بازگردانده است.

مرکز مشاوره حقوقی و اجتماعی «آوا» مستقر در هالند، با انتشار گزارش تحقیقی در اواسط ماه اسد سال جاری اعلام کرد که صدها مهاجر افغان در جریان اخراج از ایران مورد خشونت و بدرفتاری قرار گرفته و اموال شان مصادره شده است.

بیشتر بخوانید: یک نهاد حامی پناهجویان: مهاجران افغان در جریان اخراج از ایران مورد خشونت قرار گرفته‌اند

کمیسیون عالی طالبان برای رسیدگی به مشکلات مهاجران در خبرنامه‌ای نوشت که این تعداد از بازگشت‌کنندگان مجموعا ۱۱ میلیون ۴۴۴ هزار افغانی کمک دریافت کرده‌اند.

طالبان می‌گوید از این میان ۲ هزار و ۱۴۴ بازگشت‌کننده به ولایت‌های بغلان، قندوز، تخار، سمنگان، بلخ، جوزجان، پروان، کاپیسا، پکتیا و لغمان منتقل شده‌اند.

این در حالی است که روند اخراج گسترده مهاجران افغان از ایران همچنان ادامه دارد. پاکستان نیز بار دیگر اخراج مهاجران افغان را افزایش داده است.

همزمان مهلت دولت پاکستان برای خروج ماجران افغان دارای کارت اقامت پی‌او‌آر به پایان رسیده است. مقامات پاکستان تاکید کرده که این کارت‌ها را تمدید نمی‌کند. کمیساریای عالی ملل متحد در امور پناهندگان پیشتر از پاکستان خواست که مهلت خروج افغان‌ها را تمدید کند.

شماری از سازمان‌های بین‌المللی و اخراج دسته‌جمعی مهاجران افغان از ایران و پاکستان را خلاف قوانین بین‌المللی خوانده‌اند. این سازمان‌ها هشدار داده‌اند که بازگشت مهاجران افغان به کشور امن نیست.

این مقام ایرانی گفته که تاکنون ۷۰ هزار «تبعه بیگانه» در تهران جمع‌آوری شده‌اند، اما تعداد افرادی که به‌طور قطعی غیرمجاز شناخته شده‌اند، کمتر از این رقم است.

جمهوری اسلامی برای اشاره به مهاجران خارجی ساکن ایران به ویژه افغان‌ها از اصطلاح اتباع استفاده می‌کند.

براساس آماری که فرمانده انتظامی تهران اعلام کرده پولیس ایران شمار قابل توجهی از شهروندان افغان که در تهران ساکن بوده‌اند نیز به‌دلیل نداشتن شغل و افزایش نظارت‌ها، داوطلبانه ایران را ترک کرده‌اند.

رئیس پولیس تهران گفته که با اجرای طرح جمع‌آوری مهاجران بدون سند اقامتی حضور آنان در میادین و تفرجگاه‌ها، از جمله میدان آزادی کاهش یافته است.

آقای محمدیان همچنین هشدار داد که به‌کارگیری «اتباع بیگانه غیرمجاز» در واحدهای صنفی، به‌ویژه در اغذیه‌فروشی‌ها، سوپرمارکت‌ها و رستورانت‌ها جرم محسوب می‌شود و در صورت مشاهده، محل کسب‌وکار پلمب خواهد شد.

او تصریح کرد که استفاده از اتباع خارجی صرفا در صورت داشتن مدارک قانونی، گذراندن مراحل بهداشتی و آزمایش‌های لازم امکان‌پذیر است.

رئیس پولیس تهران گفته که اجرای این طرح با هدف تحقق سهمیه تعیین‌شده برای تهران در چارچوب برنامه کشوری اخراج دو میلیون تبعه غیرمجاز تا پایان سال ادامه خواهد داشت.