رجب صفروف، رئیس مرکز مطالعات ایران معاصر در مسکو، میگوید که سیاستهای طالبان نشان میدهد که قدرت این گروه ماندگار نخواهد بود. او در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال گفت که این سیاستها باعث نارضایتی و خیزش عمومی در کشور خواهد شد.
او با اشاره به کتاب تازه آندری سرنکو، رئیس مرکز مطالعات سیاسی افغانستان گفت طالبان در محیطی رشد کرده است که هر کاری از دست آن بر آید، انجام میدهد.
به گفته او، با توجه به سیاستهای کنونی طالبان، دوام این وضعیت طولانی نخواهد بود.
آندری سرنکو، پژوهشگر روسی، در کتاب اخیر خود با عنوان «اسرار استخباراتی طالبان» نوشته است که طالبان تغییر نکرده است، بلکه «حیلهگرتر» شده و اعتماد کردن به این گروه برای افغانستان، منطقه و جهان خطرناک است.
صفروف با تاکید بر محدود بودن فرصت طالبان گفت: «اعتبار و فرصتی که طالبان امروز در اختیار دارد، بعد از مدتی از بین میرود. مردم به کوچه و خیابان میآیند و ترس از طالبان پایان مییابد.»
او افزود که طالبان از صحنه جیوپولیتیک منطقه کنار خواهد رفت یا تمام منطقه را وارد بحران خواهد کرد. با این حال، به گفته او، طالبان تا کنون نه اقدام مثبت و نه اقدام منفی تعیینکننده در منطقه انجام داده است.
این کارشناس روسی همچنین گفت کشورهای منطقه در برابر طالبان اقدام جدی انجام ندادهاند، زیرا درگیر بحرانها و رقابتهای بزرگ جیوپولیتیک هستند.
پیش از این، آندری سرنکو نیز در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال هشدار داده بود که کشورهای منطقه و فرامنطقه نباید به طالبان اعتماد کنند. به گفته او، طالبان یک ساختار غیرقابل اعتماد است که برای مردم افغانستان، کشورهای منطقه و جهان خطرناک به شمار میرود.
با وجود این هشدارها، روسیه نخستین کشوری بوده که حکومت طالبان را به رسمیت شناخته است.
صفروف میگوید در داخل روسیه این باور وجود دارد که به رسمیت شناختن طالبان اقدامی شتابزده بوده است، اما به گفته او، مردم روسیه به سیاستهای کرملین اعتماد دارند و به همین دلیل واکنش اعتراض گستردهای نسبت به این تصمیم نشان ندادهاند.
سخنگوی دارالعلوم حقانیه در اکوره ختک پاکستان میگوید مولوی عبدالکبیر، نورمحمد ثاقب، عبدالحکیم شرعی، امیرخان متقی، عبداللطیف منصور و شهابالدین دلاور فارغالتحصیلان مدرسه دینی هستند ولی مراحل عالی علوم مذهبی در مدارس را سپری نکردهاند.
مولانا یوسف شاه، سخنگوی دارالعلوم حقانیه در اکوره ختک، در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال فاش کرد که شماری از وزیران و مقامهای ارشد طالبان خود را «مفتی» و «شیخالحدیث» که نشانگر جایگاه و تخصص بالا در علوم دینی است، معرفی میکنند اما فاقد صلاحیتهای علمی لازم برای داشتن این جایگاهها هستند.
به گفته او، اعضای کابینه طالبان مانند مولوی عبدالکبیر، عبدالحکیم شرعی، امیرخان متقی، عبداللطیف منصور، نورمحمد ثاقب و شهابالدین دلاور تنها فارغالتحصیل عادی مدارس دینیاند.
عبدالحکیم شرعی
در وبسایت وزارت عدلیه طالبان، رتبه علمی مذهبی وزیر عدلیه «شیخالحدیث» درج شده است، در حالی که به گفته سخنگوی مدرسه حقانیه، عبدالحکیم شرعی تنها از این مدرسه فارغ شده است.
در معرفینامه او آمده است:
«شیخالحدیث مولوی عبدالحکیم شرعی پس از آموزشهای ابتدایی، برای تکمیل دوره عالی به مدرسه مشهور دارالعلوم حقانیه اکوره ختک در خیبرپختونخوا پاکستان رفت و دوره عالی را با درجه بلند در این مدرسه به پایان رساند. او در سال ۱۳۶۸ هجری خورشیدی با نمرات عالی سند فراغت دریافت کرد.»
بر اساس این معرفی، او در حدیث تخصص نگرفته و تنها دوره عالی را تمام کرده است که به این علت عنوان شیخالحدیث به وی نباید اطلاق شود.
یکی از اعضای پیشین شورای علمای دولت سابق افغانستان، به شرط فاش نشدن نامش، به افغانستان اینترنشنال گفت که کسب لقبهای «مفتی» و «شیخالحدیث» در نظام دینی معیارهای مشخص علمی دارد که شامل اتمام فقه، اصول فقه، حدیث، اسناد، تدریس و دریافت تایید رسمی علما میشود.
به گفته او، یک طلبه بدون اتمام این مراحل نمیتواند خود را مفتی یا شیخالحدیث بنامد.
نورمحمد ثاقب
برای نورمحمد ثاقب، وزیر ارشاد، حج و اوقاف طالبان، لقبهای «شیخالحدیث»، «دکتور» و «قضاوتپوه» استفاده میشود. در وبسایت وزارت حج و اوقاف طالبان، نام او چنین آمده است:
«وزیر ارشاد، حج و اوقاف شیخالحدیث قضاوتپوه دکتور مولوی نورمحمد ثاقب».
سخنگوی مدرسه حقانیه میگوید نورمحمد ثاقب نیز تنها دوره عالی را در این مدرسه گذرانده و این به معنای داشتن رتبه شیخالحدیث نیست.
در وبسایت وزارت حج و اوقاف آمده است که اداره طالبان در سال ۱۹۹۹، برای تحصیلات دینیاش به وی معادل دکترا داد. این در حالی است که آخرین مرحله تحصیلات او تکمیل دوره عالی در مدرسه اکوره ختک بوده است.
به گفته وزارت حج طالبان، دکترای او افتخاری است، اما مطابق اصول علمی افغانستان و جهان، دکترای افتخاری لقب علمی محسوب نمیشود.
همچنان لقب «قضاوتپوه» نیز برای نورمحمد ثاقب استفاده شده، در حالی که او تنها در دوران حاکمیت ملا محمد عمر بهعنوان رئیس ستره محکمه ایفای وظیفه کرده بود.
یکی از مقامهای سابق دادگاه عالی دولت پیشین به افغانستان اینترنشنال گفت که گرفتن رتبه قضاوتپوه مراحل مشخصی دارد که نورمحمد ثاقب آنها را طی نکرده است.
او توضیح داد که فرد باید تحصیلات عالی در فقه و قانون، پنج تا هفت سال تجربه عملی قضایی داشته باشد، امتحان تحریری بدهد و پس از بررسی شخصیت اخلاقی و اجتماعی، دادگاه عالی این رتبه را به وی اعطا میکند.
او افزود که ثاقب این مراحل را طی نکرده و رتبه قضایی او قابل پذیرش نیست.
شهابالدین دلاور
در وبسایت رسمی جمعیت هلالاحمر افغانستان، برای شهابالدین دلاور لقب «شیخالحدیث» درج شده، اما به گفته سخنگوی مدرسه حقانیه، او تنها دوره عالی را به پایان رسانده و در علم حدیث تخصص ندارد.
در معرفی او آمده است که تحصیلات ابتدایی را نزد پدرش در لوگر انجام داده و سپس در مدرسه دارالعلوم حقانیه اکوره ختک تحصیل کرده است. بر این اساس، او تخصص حدیث ندارد و تنها فارغ دوره عالی است و لقب شیخالحدیث بر او صدق نمیکند.
یک منبع در جمعیت هلالاحمر به افغانستان اینترنشنال گفت که رئیس دفتر دلاور از کارمندان خواسته است که او را «شیخ صاحب» خطاب کنند.
امیرخان متقی
امیرخان متقی، وزیر خارجه کنونی طالبان، در ماه میزان به مدرسه دیوبند در هند رفت. تیم تشریفات وزارت خارجه، او را به شاگردان این مدرسه بهعنوان شیخالحدیث معرفی کرد، در حالی که شرایط این لقب را ندارد.
سخنگوی مدرسه حقانیه میگوید متقی در این مدرسه تحصیل کرده، اما در فقه یا حدیث تخصص ندارد.
در صفحه رسمی وزارت خارجه طالبان درباره تحصیلات وی جزئیاتی ارائه نشده، اما در برنامههای رادیو تلویزیون ملی افغانستان، لقب شیخالحدیث برای او به کار رفته است.
عبداللطیف منصور
عبداللطیف منصور، وزیر آب و انرژی طالبان نیز در مدرسه حقانیه تحصیل کرده است. از او در یک نشست رسمی به عنوان مفتی یاد شد، در حالی که تخصص فقهی ندارد.
مدرسه حقانیه تحصیل او را در آنجا تایید میکند، اما میگوید تخصصی در فقه ندارد که به همین دلیل مفتی پنداشته نمیشود.
عبدالباقی حقانی
عبدالباقی حقانی، وزیر پیشین تحصیلات عالی طالبان، با لقب شیخالقرآن و دکتور معرفی میشود، در حالی که تخصص قرآنی یا فقهی ندارد.
مدرسه حقانیه تایید میکند که او تنها «دوره کلان» را تمام کرده است. دکترای حقانی لقب افتخاری است که در سال ۲۰۲۲ از دانشگاه ننگرهار دریافت کرده و از نظر علمی اعتبار درجه دکترا ندارد که در دانشگاهها پس از تحصیلات چند ساله به دانشجو اعطا میشود.
ندا محمد ندیم
برای ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان، نیز لقب شیخالحدیث استفاده میشود. او دوره کلان را در مدرسه «الجامعه الاسلامیه» پاکستان سپری کرده، اما تخصصی در حدیث ندارد. مولانا رفیق مدنی، استاد سابق این مدرسه میگوید: «زمانی که ملا ندیم در مدرسه ما طلبه بود، من در آنجا درس میدادم. او دوره کلان را تمام کرد اما در حدیث، تفسیر یا فقه تخصص نگرفت. لذا نباید به وی شیخالحدیث گفته شود.»
عبدالکبیر زردان
مولوی عبدالکبیر، وزیر مهاجران طالبان که گاهی از او با لقب «شیخالقرآن» نیز یاد میشود، تحصیلات خود را در مدرسه حقانیه انجام داده است.
سخنگوی مدرسه حقانیه تایید کرد که او در این مدرسه درس خوانده، اما درباره فراغت او از «دوره کلان» چیزی نمیگوید.
مولانا یوسفشاه تاکید کرد که عبدالکبیر در علوم قرآنی یا حدیث تخصص نگرفته است.
یک استاد سابق مدرسه «نجمالمدارس» ننگرهار نیز به افغانستان اینترنشنال گفت که در مدرسه حقانیه، عبدالکبیر یک دوره از او پیش بود، اما عبدالکبیر دوره کلان علوم دینی را به پایان نرسانده است.
وی میگوید: «وقتی کسی دوره کلان را تکمیل نکند، او را نمیتوان مولوی خطاب کرد چه رسد به شیخالقرآن و شیخالحدیث.»
به گفته او، شمار زیادی از مقامهای بلندپایه طالبان را میشناسد که با آنها در مدرسه حقانیه یکجا درس خوانده و دروس شان نیمهتمام مانده است، اما اکنون رتبههای علمی-مذهبی شیخالحدیث و شیخالقرآن را برای خود به کار میبرند.
نورالله منیر
در وبسایت رسمی وزارت معارف طالبان، در کنار نام نورالله منیر، وزیر سابق این وزارت، از القاب شیخالقرآن و شیخالحدیث استفاده شده است. منیر «دوره خورد» علوم دینی را در غزنی و «دوره کلان» را در مدرسه «امدادالعلوم» پشاور نزد مولانا حسنجان سپری کرده است که بر اساس آن، تنها عنوان «مولوی» بر او صدق میکند.
مولوی شکرالله ارباب، استاد مدرسه «بابالعلوم» در پشاور به افغانستان اینترنشنال گفت که وزیر معارف طالبان را از نزدیک میشناسد.
او گفت: «من و مولوی نورالله یکجا دوره کلان را نزد مرحوم مولانا حسنجان گذراندهایم و هر دو با هم فارغ شدهایم.» او میافزاید که منیر در بخش احادیث و علوم قرآنی تخصص نگرفته است.
یک پژوهشگر مطالعات اسلامی در آکادمی علوم افغانستان، به شرط فاش نشدن نامش به افغانستان اینترنشنال گفت که استفاده نادرست از لقبهای دینی اعتبار نظام آموزشهای دینی را زیر سوال میبرد.
وی میافزاید: «شیخالحدیث به کسی گفته میشود که پس از فراغت از دوره کلان، دو سال در بخش حدیث تخصص بگیرد. شیخالقرآن نیز شخصی است که پس از فراغت از دوره کلان، دو سال در علوم قرآنی، قرائت، اختلاف قرائت، علل، تجوید نظری و تطبیقی تخصص گرفته و بیش از ده سال سابقه تدریس داشته باشد.»
او میگوید که بسیاری از رهبران طالبان به طور سلیقهای القابی را برای خویش برگزیدهاند که هیچگونه منطق علمی و دینی ندارد.
افغانستان اینترنشنال تلاش کرد تا دیدگاه سخنگوی طالبان و وزیران تحصیلات عالی، معارف، مهاجرین، انرژی و خارجه را در این زمینه داشته باشد، اما پاسخی دریافت نکرد.
تنها یک مقام وزارت عدلیه به شرط فاش نشدن نامش گفت که آنها اجازه ندارند در این باره با رسانهها گفتوگو کنند.
