نمایندگان کشورهای آسیای مرکزی در حاشیه نشست فوقالعاده گروه تماس در آستانه گفتهاند که به دنبال استراتژی واحد در قبال افغانستان هستند. آنان تاکید کردند که دیگر افغانستان را صرفا یک تهدید نمیبینند، بل فرصتی برای رسیدن به بازار آسیای جنوبی میدانند.
نماینده قزاقستان گفته است که نگاه کشورش به افغانستان تغییر کرده است. نماینده اوزبیکستان نیز از افزایش چشمگیر مبادلات تجاری با افغانستان سخن زده و گفته است که سال گذشته حجم تجارت با افغانستان به ۱.۷ میلیارد دالر رسید.
نشست فوقالعاده گروه تماس منطقهای نمایندگان ویژه کشورهای آسیای مرکزی در امور افغانستان، روز ۲۷ دلو در آستانه، پایتخت قزاقستان برگزار شد.
در این نشست، تجارت و روابط اقتصادی، در کنار مسایل ترانزیتی و هماهنگی رویکردهای منطقهای در قبال افغانستان، در صدر دستور کار قرار داشت. نمایندگان قزاقستان، قرغیزستان، تاجیکستان و اوزبیکستان در این نشست حضور داشتند.
به گزارش آستانه تایمز، یرکین توکوموف، نماینده ویژه رئیسجمهور قزاقستان در امور افغانستان، گفت دستور کار این نشست هم از نظر محتوایی غنی بوده و هم از اهمیت استراتژیک برخوردار است.
او افزود: «این نشستها با هدف کمک به کشورهای آسیای مرکزی برای شکلدهی به یک موضع مشترک برگزار میشود. دستور کار ما شامل روابط تجاری و اقتصادی و مسایل ترانزیتی است، اما مهمتر از همه، باید رویکرد خود را نسبت به افغانستان هماهنگ کنیم.»
توکوموف یادآور شد که قزاقستان، مانند بخش بزرگی از جامعه جهانی، تاکنون اداره طالبان را به رسمیت نشناخته است، اما همچنان در حوزههای تجاری، اقتصادی و بشردوستانه با افغانستان تعامل دارد.
به گفته او، کمکهای بشردوستانه برای آستانه اهمیت ویژهای دارد و قزاقستان در مواقع اضطراری، کمکهایی از جمله آرد، خیمه و مواد غذایی به افغانستان ارسال کرده است.
او همچنین از گسترش همکاریها در حوزه آموزش و بشردوستانه خبر داد و گفت که دانشجویان افغان در دانشگاههای قزاقستان پذیرفته شدهاند و سال گذشته نیز برای نخستین بار کمکهای پزشکی به افغانستان ارسال شده است.
نماینده ویژه قزاقستان، افغانستان را با جمعیتی حدود ۴۵ میلیون نفر، بازاری «امیدوارکننده» توصیف کرد و بر اهمیت این کشور بهعنوان دهلیز ترانزیتی برای قزاقستان تاکید کرد.
با این حال، او نبود شبکه راهآهن کارآمد در افغانستان را یکی از موانع اصلی دانست و گفت تنها بخش کوتاهی از خط آهن که ترمذ را به مزارشریف متصل میکند، فعال است. او گفت: «بدون راهآهن، اتصال واقعی وجود ندارد.»
این دیپلومات ارشد افزود آسیای مرکزی به دسترسی مطمئن به اقیانوس هند و بنادر هند نیاز دارد. توکوموف همچنین به جمعیت بازارهای همسایه اشاره کرد و گفت هند و پاکستان در مجموع نزدیک به دو میلیارد نفر جمعیت دارند و افغانستان نیز حدود ۴۵ میلیون نفر جمعیت دارد؛ کشورهایی که همگی تنها یک تا دو ساعت پرواز با آسیای مرکزی فاصله دارند.
به گفته او، با وجود این ظرفیت، حجم تجارت با این کشورها همچنان پایین است.
توکوموف تاکید کرد که نباید افغانستان تنها از یک زاویه دیده شود. به گفته او، این کشور پس از نزدیک به پنج دهه جنگ، با کمبود نیروی متخصص و زیرساختهای بسیار ضعیف دستوپنجه نرم میکند.
او گفت نگاه قزاقستان به افغانستان در حال تغییر است: «پیشتر افغانستان را تنها از منظر تهدید میدیدیم، اما امروز علاوه بر تهدیدها، فرصتها را نیز در آنجا میبینیم.» او در عین حال تاکید کرد که ریسکها همچنان پابرجاست و باید در کنار منافع بالقوه سنجیده شود.
تورداکون سیدیکوف، سفیر قرغیزستان در افغانستان، نیز گفت که کشورش نشست آستانه و گفتوگوهای منظم در قالب گروه تماس را برای رسیدگی به مسائل مرتبط با افغانستان بسیار مهم میداند.
او گفت: «تمرکز اصلی بر پروژههای تجاری، اقتصادی و حملونقل است. اجرای این پروژهها شرط کلیدی برای آیندهای صلحآمیز و باثبات برای افغانستان و کل منطقه محسوب میشود.»
اسماعیلالله ارگاشف، نماینده ویژه رئیسجمهور اوزبیکستان در امور افغانستان، اعلام کرد که کشورهای آسیای مرکزی ممکن است بهزودی به سمت اجرای پروژههای مشترک در افغانستان حرکت کنند. او این کشور را پلی بالقوه میان آسیای مرکزی و آسیای جنوبی توصیف کرد.
او با اشاره به افزایش تعاملات اقتصادی گفت که حجم تجارت اوزبیکستان با افغانستان در سال گذشته به نزدیک ۱.۷ میلیارد دالر رسیده است. به گفته او، قزاقستان و اوزبیکستان با اجرای این پروژهها، افغانستان را به یکی از شرکای تجاری اصلی خود تبدیل کردهاند.
ارگاشف افزود: «همه ما از چالشهای موجود آگاهیم و به همین دلیل میخواهیم دیدگاههای خود را تبادله کنیم و برای حفظ امنیت منطقه با یک دیگر همکاری کنیم.»
او نقش گروه تماس را در این زمینه مهم دانست و گفت این روند با توافقهای استراتژیک گستردهتری که رهبران آسیای مرکزی به آن دست یافتهاند، همسو است.
دین محمد حنیف، وزیر اقتصاد طالبان به سازمانهای امدادرسان خارجی در کابل گفت که کاهش بیسابقه کمک کشورها، بر زندگی مردم تاثیر منفی گذاشته است. او اذعان کرد که تحریمهای بینالمللی، اداره طالبان را تحت فشار قرار داده است.
پیش از این معاون وزارت اقتصاد طالبان گفته بود که این گروه به کمکهای خارجی وابسته نیست و نیازهای مردم را با عواید داخلی رفع میکند.
حنیف این اظهارات را روز سهشنبه در نشستی با نمایندگان سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا مطرح و از آنها قدردانی کرد.
او با اشاره به آمار سازمان ملل گفت که کشورها از مجموع ۲.۴ میلیارد دالر تاکنون تنها ۸۷۰ میلیون دالر به موسسات امدادرسان در افغانستان کمک کردهاند.
امریکا در دوره حکومت جو بایدن، بزرگترین کشور کمککننده به افغانستان بود. حکومت ترامپ که طالبان را به عنوان یک گروه افراطی تروریست میشناسد، به علت نگرانی از سوءاستفاده طالبان، کمکهای خود را به افغانستان قطع کرد.
شماری از کشورهای دیگر نیز در واکنش به نقض حقوق بشر، حمایت از تروریسم و عدم پایبندی طالبان به تعهدات و کنوانسیونهای بینالمللی، کمکهای خود به افغانستان را کاهش داده یا قطع کردهاند.
وزیر اقتصاد طالبان گفت که حوادث طبیعی، تحریمهای جهانی، کاهش چشمگیر کمکها و اخراج میلیونها مهاجر، افغانستان را تحت فشار قرار داده است.
با این حال، او تاکید کرد که طالبان در مدیریت وضعیت اقتصادی کشور موفق بوده، ارزش پول ملی را با ثبات نگهداشته و شماری از پروژههای زیربنایی را اجرا کرده است.
به گفته حنیف، در سال گذشته بیش از یک میلیارد دالر به بخشهای مختلف اختصاص یافت که ۵۹۰ میلیون دالر آن صرف اجرای پروژهها شده و بقیه به پرداخت معاشات، امتیازات، هزینههای اداری و تجهیزات اختصاص داده شد.
او افزود: «باور داریم که ثبات اقتصادی پایدار تنها از مسیر خوداتکایی، رشد اقتصادمحور و همکاری سازنده با جامعه جهانی قابل تحقق است.»
براساس اعلام وزارت اقتصاد طالبان، این نشست زیر عنوان «هماهنگی چارچوب انکشافی سال ۲۰۲۶» در افغانستان برگزار شده و در آن روسای دفاتر سازمان ملل در افغانستان، نمایندگان اتحادیه اروپا و شماری از نهادهای بینالمللی حضور داشتند.
برتران هشدار داد که قطع ارتباط با افغانستان میتواند پیامدهای سنگینی به همراه داشته باشد.
او در گفتوگویی با روزنامه هشت صبح که روز سهشنبه نشر شد، گفت: «من صداهای بسیار اندکی را میشنوم که پیشنهاد میکنند باید بهطور کلی تعامل با افغانستان قطع شود و هیچکدام از این صداها از داخل کشور نیستند. هر بار که جهان از افغانستان روی گردانده، با پیامدهای بزرگ مواجه شده است.»
با این حال، آقای برتران گفت که طالبان بدون عملی کردن شروط کشورهای جهان، در انزوا باقی خواهد ماند. او از طالبان خواست با پیروی از خواستههای شورای امنیت سازمان ملل، حکومت فراگیر تشکیل بدهد و به تعهدات بینالمللی افغانستان عمل کند.
کشورهای عمده اروپایی از تعامل با طالبان حمایت کردهاند. حکومت آلمان به مردم خود وعده داده است که مهاجران افغان دارای سابقه جرمی را به افغانستان اخراج میکند. آلمان که حکومت طالبان را به رسمیت نمیشناسد، با وزارت خارجه این گروه وارد تعامل شده است تا بتواند مهاجران افغان را اخراج کند.
امتیازات استثنایی ملاها
این دیپلومات ارشد اروپایی از اصولنامه جزایی محاکم طالبان بهشدت انتقاد کرد و آن را سندی برای نهادینهکردن «نابرابری اجتماعی» دانست.
به گفته او، این سند ملاها را در بالاترین جایگاه قدرت قرار میدهد و به آنها مصونیت داده است. به گفته او، در این سند هیچ سازوکار پاسخگویی برای ملاها وجود ندارد، در حالیکه اعضای جامعه در دستههای پایینتر از این امتیاز برخوردار نیستند.
برتران افزود که اصولنامه خشونت خانوادگی را عادی کرده و در آن پیروان مذاهب غیر از مذهب حنفی، بهعنوان مسلمانان «نادرست» معرفی شدهاند.
به گفته او، بسیاری از چالشهای اصلی دنیای امروز، از جمله جرایم سازمانیافته و جرایم مالی، در این قانون نادیده گرفته شده و تمرکز اصلی آن بر کنترول اجتماعی است.
او گفته است که این اصولنامه زمینه سوءاستفاده از قدرت، بهویژه از سوی رهبران طالبان را فراهم میکند.
نماینده ویژه اتحادیه اروپا وضعیت زنان در افغانستان را «نقض حقوق بشری در مقیاسی بیسابقه» توصیف کرده و گفته است که این وضعیت هیچ توجیهی از نظر دینی و فرهنگی ندارد. او هشدار داد که «هیچ کشوری نمیتواند خود را از نیمی از ظرفیت انسانیاش محروم کند.»
اتحادیه اروپا، بزرگترین کمککننده
برتران گفته است که با کاهش کمکهای ایالات متحده و سایر کشورها، اتحادیه اروپا به بزرگترین کمککننده مالی به افغانستان تبدیل شده است.
به گفته او، ۲۵ درصد از کمکهای سال گذشته به افغانستان از سوی اتحادیه اروپا تامین شده و این سهم در سال جاری افزایش خواهد یافت.
او تاکید کرده که این کمکها مستقیماً به مردم افغانستان و از طریق نهادهای سازمان ملل و سازمانهای غیردولتی ارائه میشود، و نه اداره طالبان.
ایالات متحده سالها بزرگترین کمککننده افغانستان بوده است. تنها در چهار سال حاکمیت طالبان ۳.۷ میلیارد دالر به افغانستان کمک کرده است. اما دونالد ترامپ با برگشت به کاخ سفید، کمکها به افغانستان و شماری دیگر از کشورها را قطع کرد.
این مقام طالبان در حالی داکتران مرد را برای زنان «محرم» عنوان کرده است که نمایندگی سیاسی سازمان ملل در افغانستان (یوناما) در اوایل ماه عقرب سال جاری در گزارشی اعلام کرد که محتسبان طالبان در شماری از ولایات بر داکتران فشار آوردهاند تا از درمان بیماران زن خودداری کنند.
یوناما میگوید همچنین در برخی ولایتها دستور داده شده که مریضان زن بدون محرم شرعی اجازه تداوی ندارند.
افزون بر آن، در اوایل ماه میزان سال جاری منابع به افغانستان اینترنشنال خبر دادند که محتسبان امر بهمعروف طالبان به دندانپزشکان مرد در قندهار دستور دادهاند تا از درمان زنان خودداری کنند.
افغانستان اینترنشنال نیز روز دوشنبه، ۲۷ دلو با استناد به یک سند رسمی گزارش داد که طالبان به شفاخانههای تدریسی دستور داده است از حضور همزمان کادر پزشکی زن و مرد در اتاقهای جراحی جلوگیری کنند.
دستورهای تبعیضآمیز و سختگیرانه طالبان، وضعیت دسترسی زنان به خدمات بهداشتی را بهشدت محدود کرده است؛ محدودیتهایی که به گفته سازمانهای بینالمللی جان زنان و دختران را به خطر انداخته است.
یکی از فرمانهای فاجعهبار رهبر طالبان، بستن تمامی موسسات تحصیلات عالی و نیمهعالی پزشکی و صحی بر روی دختران و زنان است که در ماه قوس سال گذشته اعمال شد؛ اقدامی که افغانستان را در معرض کمبود شدید کادر درمانی زن مواجه کرده و زنان و دختران افغان را در معرض خطر جانی قرار داده است.
