سند ارزیابی تهدیدات ملی لتوانیا برای سال ۲۰۲۶ میگوید تهدید تروریسم در اروپا بلند است و شاخه خراسان داعش که در افغانستان مستقر است، در میان جوامع دیاسپورای آسیای میانه در اروپا برای جذب نیرو تلاش میکند.
این سند در ۸۷ صفحه از سوی وزارت دفاع ملی و اداره امنیت ملی لتوانیا در وبسایت این نهاد منتشر شده است و در آن گفته شده است که افغانستان به طور واقعی به منبع تهدیدهای امنیت بینالمللی برای کشورهای مختلف جهان از جمله اروپا تبدیل شده است.
لتوانیا نسبت به دسترسی آسان به متحوای تبلیغاتی داعش برای جذب نیرو در اینترنت هشدار داده است.
در این ارزیابی آمده است که با افزایش مهاجرت از آسیای میانه به لتوانیا، در میان جامعه آسیای میانه افرادی با دیدگاههای افراطی یا ارتباط با تروریسم شناسایی شدهاند. در سند همچنین آمده است که با توجه به در دسترس بودن تبلیغات اسلامگرایانه در اینترنت، احتمال دارد افراد افراطیشده در لیتوانیا دست به حملات تروریستی بزنند.
در این گزارش آمده است که هرچند احتمال تبدیل شدن لیوانیا به هدف حملات تروریستان اسلامگرا در کوتاهمدت پایین ارزیابی شده، اما امکان دارد افراد افراطیشده مقیم این کشور برای پخش تبلیغات، ایجاد گروههای حامی ایدیولوژیهای افراطی و تمویل سازمانهای تروریستی اقدام کنند.
لتوانیا کشوری کوچک در اروپای شرقی است که از جنوب غرب با روسیه مرز مشترک دارد.
در روز جهانی زن، افغانستان اینترنشنال با شماری از زنان در قندهار که قبلا در نهادهای دولتی و درمانی شاغل بودند، گفتوگو کرده است.
این زنان پس از صدور فرمانهای محدودکننده هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، خانهنشین شده و برخی آنها گفتند به دلیل مجبوری و تامین هزینههای زندگی در خانههای دیگران کار میکنند.
در این گزارش چشمدیدها و تجربه برخی از این زنان از زیستن در پایگاه هبتالله آخندزاده را بخوانید:
حذف زنان از بخش درمانی
به گفته منابع محلی، در زمان حکومت پیشین شمار کارکنان بخش درمان زن در قندهار به حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ نفر میرسید. هرچند آن زمان نیز در ولسوالیهای دوردست تعداد کارکنان زن کم بود و بسیاری از مناطق از حضور آنان محروم بودند، اما در بیمارستانهای دولتی، مراکز درمانی و نهادهای مختلف حضور زنان بهوضوح دیده میشد.
یکی از کارمندان پیشین ریاست صحت عامه قندهار بهشرط حفظ هویت به افغانستان اینترنشنال گفت: «وقتی طالبان به قدرت رسیدند، تعداد کارکنان صحی زن به سرعت کاهش یافت. بسیاری از پرستاران، قابلهها و حتی برخی پزشکان زن در خانه ماندند. اگر پیشتر تعداد آنان به ۵۰۰ یا ۶۰۰ نفر میرسید، اکنون این رقم حتی به ۱۰۰ نفر هم نمیرسد.»
به گفته او، در پنجمین سال حکومت طالبان این رقم باز هم کاهش یافته و شماری از کارکنان زن به دلیل مشکلات اقتصادی مجبور شدهاند در خانهها به کارگری بپردازند.
او افزود زنانی که پیشتر بیماران را درمان میکردند، اکنون به عنوان کارگر در خانهها کار میکنند. او گفت این وضعیت بر کیفیت خدمات درمانی نیز تأثیر جدی گذاشته است.
هرچند اکنون شمار اندکی از کارکنان زن در مراکز صحی کار میکنند، اما گزارشهای پیشین افغانستان اینترنشنال نشان میدهد طالبان بارها اعضای مرد خانوادههای کارکنان زن صحی را بهدلیل اشتغال زنان، توهین و تحقیر کردهاند.
این وضعیت بر فشارهای روانی بر زنان افزوده است.
جمیله که پیشتر در یک مرکز درمانی در ولسوالی دند قندهار کار میکرد، اکنون بیکار است. او که چندین سال به عنوان قابله کار کرده بود، میگوید برای تأمین هزینههای خانوادهاش ناچار است در خانهها کار کند.
او درباره وضعیت کنونی زندگیاش میگوید: «گاهی در برخی خانهها از کودکان مراقبت میکنم، اجازه کار دیگری ندارم. پیشتر در بخش صحی به مردم خدمت میکردم، اما اکنون خودم به کمک نیاز دارم.»
به گفته او، اگر محدودیتها بر کار زنان ادامه یابد، نه تنها زنان بلکه بیماران زن نیز با مشکلات جدی روبهرو خواهند شد.
یافتههای افغانستان اینترنشنال نشان میدهد که درمان زنان در قندهار زیر سایه تهدیدها و توهینها انجام میشود و در چارچوب دولتی این ولایت تنها یک پزشک متخصص زن حضور دارد.
بسیاری از داکتران متخصص زن پس از به قدرت رسیدن طالبان وظایف خود را ترک کردهاند.
در بیمارستان حوزهای میرویس قندهار روزانه بیش از ۲۰۰۰ بیمار برای درمان مراجعه میکنند؛ اما بر اساس اطلاعات افغانستان اینترنشنال، در این ولایت میلیونی تنها یک پزشک متخصص زن در چارچوب دولتی در بیمارستان میرویس کار میکند.
کاهش حضور زنان در بخشهای اساسی مانند صحت، امنیت و آموزش، بهویژه برای بیماران زن و دانشآموزان دختر مشکلات جدی ایجاد کرده است.
خانهنشینی پولیس زن
بر اساس اطلاعات دریافتی افغانستان اینترنشنال، در سالهای پایانی دولت پیشین حدود ۳۰۰ پولیس زن تنها در ولایت قندهار در بخشهایی مانند بازرسی زنان، امور اداری و رسیدگی به پروندههای مربوط به زنان کار میکردند.
اما اکنون تنها تعداد اندکی پولیس زن باقی ماندهاند که طالبان بیشتر از آنها برای بازرسی و بازداشت زنان کار میگیرد.
لیلما که پیشتر به عنوان پولیس در قندهار کار میکرد و اکنون به عنوان خدمتکار در یک خانه کار میکند، به افغانستان اینترنشنال گفت: «در سالهای آخر جمهوریت بسیاری از زنان در بخش نظامی کار میکردند. ما به کشور خدمت میکردیم و برای خانوادههای خود نفقه فراهم میکردیم؛ اما وقتی طالبان آمدند هیچ پولیس زن دوباره به کار فراخوانده نشد. اکنون در خانههای مختلف کار میکنم.»
او میگوید برخی اعضای پولیس زن پیشین با مشکلات امنیتی و اجتماعی نیز روبهرو شدهاند و نه تنها کار خود را از دست دادهاند بلکه برخی مجبور شدهاند شهر را ترک کنند.
برخی از آنها به افغانستان اینترنشنال گفتهاند که طالبان در ابتدا وعده داده بودند حتی اگر آنان در خانه بمانند حقوقشان پرداخت خواهد شد، اما این وعده عملی نشد.
لیلما میگوید: «طالبان وقتی با سیستمهای فرماندهی آشنا شدند به ما گفتند به وظیفه نیایید و در خانه حقوق دریافت میکنید؛ اما حتی دو ماه هم حقوق ندادند و ما را از وظیفه برکنار کردند.»
او افزود بسیاری از نظامیان زن پیشین حتی از ترس به دیدار دوستان خود نیز نمیروند.
چالشهای سر راه زنان شاغل در بخش معارف
یکی از کارمندان پیشین ریاست معارف قندهار میگوید در نظام جمهوریت بیش از ۳ هزار زن به عنوان معلم و کارمند اداری در این ولایت فعالیت داشتند.
او بهشرط حفظ هویت گفت: «پیشتر تعداد معلمان و کارکنان زن در بخش معارف حتی به بیش از ۳۰۰۰ نفر میرسید؛ اما اکنون این رقم به کمتر از ۵۰۰ نفر کاهش یافته و بسیاری از معلمان و کارمندان زن خانهنشین شدهاند.»
بنفشه، معلم پیشین که اکنون در خانه به چند دانشآموز درس میدهد، میگوید: «وقتی مکاتب بالاتر از صنف ششم بسته شد، ما نیز بیکار شدیم و حالا در کنار کارهای خانه به چند کودک درس میدهم تا درآمد اندکی داشته باشم.»
او افزود در خانوادهاش کسی دیگری توان کار ندارد و مجبور است هر کاری را بپذیرد.
بنفشه میگوید: «این فقط مشکل اقتصادی نیست، بلکه فشار روانی نیز هست. ما سالها درس خوانده بودیم، اما اکنون از حرفه خود محروم شدهایم.»
حذف اجتماعی زنان
برخی زنان در شهر قندهار میگویند به دلیل محدودیتهای اخیر، زندگی اجتماعی آنان تقریبا از بین رفته است و دیگر نمیتوانند مانند گذشته آزادانه از خانه بیرون شوند یا به مکانهای عمومی بروند.
به گفته آنان، فعالیتهای اجتماعی عادی که پیشتر انجام میدادند اکنون به دلیل محدودیتها و نگرانیها تقریبا متوقف شده است.
زنان میگویند پیشتر برای خرید نیازهای روزمره به بازار میرفتند و از فروشندگان زن خرید میکردند؛ اما اکنون چنین فرصتی وجود ندارد و فضای بازار که زنان در آن با اطمینان نسبی رفتوآمد میکردند تقریبا از بین رفته است.
یکی از باشندگان قندهار به نام زرمینه میگوید رفتن زنان به مکانهای عمومی به تدریج محدود شده است و حتی جاهایی که پیشتر خانوادهها میرفتند اکنون مشکلساز شده است.
او گفت: «پیشتر گاهی با خانواده به رستورانت میرفتیم؛ اما اکنون زنان با اطمینان نمیتوانند بروند. چند ماه پیش ما سه زن همراه یک مرد از خانواده به رستوران رفتیم، اما مأموران امر به معروف آمدند و گفتند دیگر اینجا نیایید و در خانه غذا بخورید.»
برخی زنان دیگر نیز میگویند رفتن به مکانهای تفریحی و گردشگاهی نیز با مشکل روبهرو شده است.
طیبه، یکی دیگر از باشندگان قندهار، درباره محدودیتهای زندگی روزمره خود میگوید:
«پیشتر گاهی با خانواده به پارک یا جاهای تفریحی میرفتیم، اما اکنون این کار تقریبا ممنوع شده است. حتی اگر مردان خانواده هم همراه ما باشند، باز هم نمیتوانیم به بسیاری از جاها برویم.»
زنان همچنین میگویند هنگام رفتن به شهر حتما باید یک «محرم» همراه آنان باشد و در غیر این صورت با مشکل روبهرو میشوند.
به گفته آنان، این موضوع تأثیر عمیقی بر آزادی رفتوآمد و حضور اجتماعی زنان گذاشته است.
یکی دیگر از زنان قندهار گفت به دلیل همین محدودیتها از فضای شهری و زندگی اجتماعی فاصله گرفته است.
به باور آنان، این وضعیت نه تنها زندگی روزمره زنان را محدود کرده بلکه ساختار اجتماعی شهر را نیز تغییر داده است.
روایت زنان قندهار از ممنوعیتها و محدودیتها مشمول همه زنان افغان است؛ ممنوعیتهای که بیش از چهار سال است زیر سایه اداره ملاهبتالله، رهبر طالبان، بر میلیونها زن تحمیل شده است.
صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل به مناسبت هشتم مارچ، روز جهانی زن، خواستار عدالت و اقدام برای تأمین حقوق زنان و دختران افغان شده است. یونیسف همچنین بر لغو فوری ممنوعیت کار زنان در دفاتر سازمان ملل در افغانستان تاکید کرده است.
این سازمان گفت که از شش ماه اینسو، کارمندان زن ملل متحد اجازه ورود به دفاتر این سازمان را نداشتهاند.
یونیسف تصریح کرده است که نقش کارمندان زن در دفاتر سازمان ملل برای ارائه خدمات نجاتبخش، حیاتی و ضروری است.
طالبان پس از باگشت به قدرت، اشتغال زنان در بسیاری از حوزهها را ممنوع کرده است.
این گروه همچنین مکاتب بالاتر از صنف شش و دانشگاهها را به روی زنان و دختران بسته است.
پیش از این، یونیسف اعلام کرد که بیش از ۲ میلیون کودک از آموزش محروماند. این نهاد سازمان ملل همچنین پیشبینی کرده است که تا سال ۲۰۳۰، نزدیک به چهار میلیون دختر از آموزش متوسطه محروم خواهند شد که به گفته این سازمان این امر پیامدهای عمیقی برای آینده کشور خواهد داشت.
همزمان با روز جهانی زن، اتحاد فعالان حقوق بشر خواهان توجه جامعه جهانی و رسیدگی به وضعیت زنان افغانستان شد. این گروه از جامعه جهانی و سازمانهای بینالمللی خواست تا وضعیت زنان افغان را به عنوان یک بحران فوری اخلاقی و انسانی ببینند.
اتحاد فعالان حقوق بشر گفت محدودیتهای طالبان بر زنان و دختران افغان، «تلاشی آگاهانه برای پاکسازی فرهنگی و اجتماعی زنان از حیات عمومی است.»
در اعلامیه این گروه آمده است که «در سطح جهانی، تناقض تلخی به چشم میخورد؛ نهادهای جهانی به زنان شجاع این سرزمین جایزه میدهند، اما همزمان پول و منابع مالی به طالبان جریان دارد.»
اتحاد فعالان حقوق بشر میگوید بحران امروز زنان افغانستان «لکه ننگی بر پیشانی تمام بشریت است.»
این گروه بر این باور است که طالبان پس از تسلط دوباره بر افغانستان، با تغییر وزارت زنان به وزارت امر به معروف و اعمال محدودیتها، «با نیم بشریت اعلام دشمنی و جنگ کرده است.»
روز جهانی زن در حالی فرا رسیده است که نگرانیها از وضعیت زنان و دختران در افغانستان و تبعیض سیستماتیک علیه آنها با گذشت هر روز بیشتر شده است.
بخش زنان سازمان ملل پیشتر در آستانه روز جهانی زن تاکید کرد که اگر جهان در کنار زنان افغان بایستد، تغییر امکانپذیر است.
سازمان ملل متحد میگوید یافتههایش نشان میدهد که «زنان در افغانستان تقریبا چهار برابر کمتر از مردان به سازوکارهای رسمی عدلی دسترسی دارند.» سوزان فرگوسن، نماینده ویژه ملل متحد در امور زنان تاکید کرده که دسترسی به عدالت حق اساسی و بنیادی برای تامین مصونیت و کرامت زنان است.
یوناما، دفتر نمایندگی ملل متحد در افغانستان روز یکشنبه ۱۸ مارچ، همزمان با روز جهان زن، یافتههای جدید خود را منتشر کرده است.
طبق این گزارش، دسترسی کمتر زنان افغان به سازوکارهای عدلی، نشاندهنده شکاف فزاینده برای عدالت است. گفته شده این وضعیت شمار زیادی از زنان را از مسیرهای امن برای احقاق حقوق، طلب حمایت یا مقابله با سوءرفتار محروم کرده است.
ملل متحد میگوید این یافتهها نشاندهنده آن است که چه تعداد از زنان افغان بدون راههای امن یا موثر برای حل اختلافات یا پاسخگو کردن عاملان سوءرفتار رها شدهاند.
جورجت گاگنون، سرپرست یوناما هشدار داده «وقتی بخش بزرگی از جامعه با موانعی برای حل اختلافات یا درخواست حمایت مواجه میشوند، اعتماد به نهادها را تضعیف میکند و جوامع و افراد را آسیبپذیرتر میکند.»
طبق ارقامی که در یافتههای ملل متحد آمده است، تنها ۱۴ درصد از زنانی که با آنها مشورت شده گفتهاند که به خدمات رسمی حل اختلاف دسترسی دارند؛ در حالیکه این رقم برای مردان ۵۳ درصد است.
این یافتهها بر اساس مشاورههای حضوری و آنلاین توسط اداره ملل متحد در امور زنان و سازمان بینالمللی مهاجرت منتشر شده است.
در گزارش آمده است بیشتر زنانی که با آنان مشاوره شده، گفتهاند طی سال گذشته میزان دسترسی به سازوکارهای رسمی عدلی بدتر شده است.
ملل متحد گفت فرمان شماره دوازدهم طالبان در مورد جزا که در اوایل سال ۲۰۲۶ صادر شده، موانع بیشتری را برای زنانی که به دنبال حمایت یا پاسخگویی از طریق سیستم قضایی هستند، ایجاد کرده است.
تغییر هنوز هم امکانپذیر است
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) نیز در روز جهانی زن اعلام کرد که با زنان و دختران افغان ابراز همبستگی میکند.
این سازمان با یادآوری اینکه میلیونها دختر افغان از فرصت یادگیری، رشد و شکل دادن به آینده خود محروم شدهاند، گفت نباید این را عادیسازی کرد.
یونسکو تاکید کرد «تغییر هنوز هم امکانپذیر است.»
زنان معترض افغان میگویند با وجود همه تهدیدها و محدودیتهای طالبان، همچنان ایستادهاند و به مبارزه برای حق زندگی آزادانه ادامه میدهند. جنبش فریاد زنان افغانستان در اعلامیهای به مناسبت روز جهانی زن گفت: «سکوت گزینه ما نیست، مقاومت انتخاب ماست.»
در اعلامیه این جنبش که نسخهای از آن به افغانستان اینترنشنال ارسال شده، آمده است که «هشتم مارچ تنها یک روز در تقویم نیست، این روز فریاد تاریخی، ایستادگی و مقاومت زنانی است که در برابر تبعیض، خشونت و ستم ایستادند و بهای آزادی را پرداختند؛ امروز این فریاد در افغانستان بلندتر از همیشه طنینانداز است.»
این جنبش میگوید زنان افغانستان زیر سلطه نظامی قرار دارند که بهگونهای سازمانیافته و هدفمند، آنان را از ابتداییترین حقوق انسانیشان محروم کرده است.
جنبش فریاد زنان افغانستان از جامعه جهانی، نهادهای حقوق بشری و سازمانهای بینالمللی خواسته است که آپارتاید جنسیتی در افغانستان را بهعنوان جنایت علیه بشریت به رسمیت بشناسند و برای پایاندادن به این وضعیت، اقدامات عملی و فوری انجام دهند.
ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر ملل متحد برای افغانستان گفته است که نظام مبتنی بر تبعیض جنسیتی طالبان امروزه در جهان بیجوره است.
او تأکید کرد که نظام طالبان به حذف، جداسازی و سلطه بر زنان استوار است و تبعیض جنسیتی را در چهار سال گذشته نهادینه کرده است.