ریچارد بنت خواستار آزادی خبرنگاران بازداشتشده در افغانستان شد
ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل برای افغانستان، میگوید که دستکم چهار خبرنگار و کارمند رسانهای هنوز در بازداشت طالبان هستند.
بنت خواستار آزادی این خبرنگاران و همه کسانی شده است که به گفته او، بهگونه خودسرانه در افغانستان بازداشت شدهاند.
بنت روز یکشنبه در حساب کاربری خود در اکس نوشت که برای این کار، هیچ زمانی بهتر از امروز نیست، چون سوم جون روز جهانی آزادی مطبوعات است.
مرکز خبرنگاران افغانستان نیز در گزارش تازه خود به مناسبت روز جهانی آزادی مطبوعات گفته است که از ماه می ۲۰۲۵ تا می ۲۰۲۶ دستکم ۱۵۰ مورد نقض آزادی رسانهها در افغانستان ثبت شده است. این موارد شامل تهدید، بازداشت، سانسور و خشونت بوده است. بر اساس این گزارش، در این دوره دستکم ۲۰ خبرنگار و کارمند رسانهای بازداشت شدهاند و چهار نفر هنوز در بند ماندهاند.
نشر مطالب انتقادی، کار با رسانههای بیرون از افغانستان، فعالیت در شبکههای اجتماعی، گزارشدهی درباره حقوق زنان و دختران، سرپیچی از دستورهای رسانهای طالبان و حتی رعایت نکردن معیارهای امر به معروف طالبان، از جمله ظاهر و طول ریش از جمله عوامل بازداشت خبرنگاران در افغانستان عنوان شده است.
گزارشگران بدون مرز همچنان گفته است که طالبان از «اعترافهای اجباری» بهعنوان شیوه تازه فشار بر خبرنگاران استفاده کرده است. این نهاد گفته است که ویدیوهای اعتراف اجباری ابوذر صارم و شکیب نظری در شبکههای اجتماعی نشر شده و این روند برای ترساندن خبرنگاران و خاموش کردن گزارشگری مستقل بهکار میرود.
در سوم دسامبر ۲۰۰۱، معلم اول گل، فرمانده لوای چهارم زرهی ننگرهار، دستور دریافت کرد تانکهایش را به سمت مواضع جنگجویان القاعده در تورهبوره هدایت کند. اما او با دوستان قدیمی جهادی خود روبهرو بود.
اول گل نمایندهای نزد اسامه بنلادن فرستاد و پیام داد: «اگر در وظیفه بمانم، در جاهایی شلیک میکنم که شما آنجا نیستید.» بنلادن پذیرفت، هرچند ایمن الظواهری نسبت به این توافق تردید داشت.
معلم اول گل
تورهبوره، منطقهای کوهستانی صعبالعبور در ولسوالی پچیر و آگام ننگرهار، در آن روزها آخرین سنگر مهم القاعده بود. بنلادن، الظواهری و بیش از ۳۰۰ جنگجوی خارجی عمدتاً عرب در غارها و قلههای مرتفع (تا ۱۴ هزار فوت) موضع گرفته بودند. بمباران هوایی ائتلاف به شدت ادامه داشت؛ گاهی تا ۱۰۰ حمله در روز، از جمله بمبهای سنگین ۱۵ هزار پوندی.
صحنه حمله هواپیماهای امریکایی بر توره بوره در ولایت ننگرهار در دسامبر ۲۰۰۱
نقش فرماندهان افغان و پیوندهای قدیمی
محاصره تورهبوره پیچیده بود چون بسیاری از فرماندهان نیروهای افغان سابقاً با مجاهدین عرب همکاری نزدیک داشتند.
•معلم اول گل (از حزب اسلامی خالص) همسایه سابق بنلادن در کمپ نجمالجهاد بود و خانه امن برای عربها در جلالآباد داشت.
•مولوی نورمحمد حقپال نیز در انتقال پیامها و کمک به خروج جنگجویان نقش داشت.
•حضرت علی و زمان غمشریک نیروهای زمینی را رهبری میکردند، اما رقابتهای محلی و پیوندهای ایدئولوژیک قدیمی، جنگ را پیچیده کرده بود.
حضرت علی، فرمانده پیشین جهادی
به گفته منابع حاضر در صحنه، جنگجویان افغان اغلب تمایلی به درگیری مستقیم با «مجاهدین سابق» نداشتند. در مقابل، امریکاییها نگران برانگیخته شدن احساسات ضدامریکایی بودند و ترجیح دادند بیشتر بر پشتیبانی هوایی و نیروهای محلی تکیه کنند. پیشنهادهایی مانند بستن خط دیورند توسط جنرال جیمز متیس، فرمانده نیروهای دریایی امریکا جدی گرفته نشد.
رهبر القاعده، بن لادن و معاون او ایمن الظواهری، آرشیف رویترز
فرار بنلادن
در نیمه دسامبر، با تشدید فشارها، شبکه قبایلی و فرماندهان محلی مسیرهای خروج را فراهم کردند. بنلادن و الظواهری ابتدا با کمک معلم اول گل در موتر شیشهسیاه به منطقهای امن منتقل شدند و سپس به مولوی نورمحمد سپرده شدند. از آنجا به آن سوی رود کنر و خانههای حاجی خان جان و کشمیر خان (فرماندهان حزب اسلامی) در دانگام رفتند.
در این دوره، آتشبس کوتاه و عقبنشینی پنج کیلومتری نیروهای آمریکایی نیز به خروج بخشی از جنگجویان کمک کرد. بسیاری از اعضا از مسیرهای کوهستانی مانند زیران کندو، غورکه و لعلپوره به سوی وزیرستان پاکستان منتقل شدند. پناهگاههای بعدی و زندگی مخفی
بنلادن و الظواهری برای مدتی در خانههای حاجی خان جان و کشمیر خان در کنر و سپس جندول (دیر پایین) پنهان شدند. بعدها به مناطق تالاش و نهایتاً به حویلی معروف در نزدیکی اکادمی نظامی کاکول ایبتآباد منتقل شدند. بنلادن تا لحظه کشته شدن در دوم می ۲۰۱۱، از همین شبکههای قدیمی حزب اسلامی و قبایلی برای جابهجایی و ارتباطات استفاده کرد.
نتیجه
محاصره تورهبوره نمادی از پیچیدگی جنگ افغانستان شد: ترکیبی از وفاداریهای قدیمی جهادی، رقابتهای محلی، محاسبات سیاسی و اشتباهات استراتژیک. بنلادن نه با نبرد تا آخر ایستادگی کرد، بلکه با بهرهگیری از همین شکافها و شبکههای قدیمی، موفق به فرار شد و سالها در سایه زندگی کرد.
حویلیای که بنلادن در آن کشته شد، ایبتآباد، پاکستان
یادداشت: این گزارش بر اساس مصاحبه با حاجی دین محمد، والی پیشین ننگرهار، حضرت علی، افراد نزدیک به خانواده معلم اول گل و حاجی خان جان، یک مقام سابق طالبان، باشندگان منطقه تورهبوره و برخی منابع مکتوب و اظهارات الظواهری تهیه شده است.
سفارت عربستان سعودی در کابل اعلام کرد بنیاد بشردوستانه ملک سلمان در روزهای ۳۰ اپریل و اول می، ۸۷۸ سبد غذایی را میان خانوادههای نیازمند و بازگشتکننده افغان در ولسوالی تختهپل ولایت قندهار توزیع کرده است.
سفارت عربستان سعودی در کابل روز یکشنبه ۱۳ ثور اعلام کرد که این کمکها به مهاجران بازگشته در ولسوالی تختهپل ولایت قندهار انجام شده است.
این دومین محموله کمکهای عربستان سعودی به باشندگان قندهار در کمتر از یک هفته است. مرکز کمکهای بشردوستانه ملک سلمان، با همکاری مؤسسه توحید، در تاریخهای ۲۸ و ۲۹ اپریل نیز بیش از ۱۰۰۰ بسته غذایی را میان خانوادههای مهاجر و عودتکننده در قندهار توزیع کرده است.
سفارت عربستان سعودی در کابل با انتشار بیانیهای گفت این اقدام در چارچوب پروژه «امنیت غذایی و کمکهای اضطراری در افغانستان» برای سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ انجام شده است.
سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (فائو) اعلام کرد در سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ بیش از ۹ میلیون حیوان در افغانستان برای جلوگیری از گسترش بیماری «طاعون نشخوارکنندگان کوچک» واکسین شدهاند.
فائو روز یکشنبه ۱۳ ثور با انتشار گزارشی گفت افغانستان اکنون در آستانه نابود کردن این بیماری قرار دارد.
بهگزارش فائو، این برنامه با همکاری نهادهای بینالمللی و با حمایت مالی بانک توسعه آسیایی و بریتانیا اجرا شده و حدود ۹۰۰ هزار رأس دام دیگر نیز در سراسر افغانستان واکسین خواهند شد. هدف طرح، حفاظت از گلههای دامی، تقویت درآمد خانوادههای روستایی و تأمین منبع پایدار غذای سالم و مغذی برای مردم عنوان شده است.
فائو تأکید کرده است که «طاعون نشخوارکنندگان کوچک» سالها دامها و معیشت خانوادههای روستایی را تهدید کرده و پوشش گسترده واکسیناسیون، رکن اصلی مهار و ریشهکنی آن است.
بر اساس گزارشهای سال ۲۰۲۵، از جمله بانک جهانی و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، حدود ۷۲٫۷ درصد جمعیت افغانستان در مناطق روستایی زندگی میکنند و نزدیک به ۶۰ تا ۷۰ درصد مردم بهطور مستقیم یا غیرمستقیم از زراعت و دامداری امرار معاش میکنند؛ به همین دلیل سرمایهگذاری در زراعت و مالداری تأثیر مستقیم بر معیشت و امنیت غذایی کشور دارد.
ریچارد لیزی، نماینده ویژه بریتانیا برای افغانستان، به مناسبت روز جهانی آزادی مطبوعات گفت خبرنگاران افغان در شرایط دشوار به فعالیت حیاتی خود ادامه میدهند و صدای نگرانیها و خواستههای مردم میشوند. آقای لینزی روز یکشنبه در یادداشتی در شبکه اکس بر اهمیت آزادی بیان تاکید کرد.
او گفت که هفته گذشته با خبرنگاران افغان دیدار کرده است. به گفته او، این خبرنگاران با وجود شرایط دشوار، نگرانیها و منافع مردم افغانستان را بازتاب میدهند.
نماینده ویژه بریتانیا برای افغانستان افزود که خبرنگاران افغان صدای مردمی میشوند که بیش از همه به آن نیاز دارند.
نهادهای بینالمللی از وضعیت آزادی رسانهها در افغانستان ابراز نگرانی میکنند.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل میگوید پس از بازگشت طالبان به قدرت، آزادی رسانهها در افغانستان بهشدت آسیب دیده و خبرنگاران در فضای محدود، خصمانه و زیر فشار سانسور، نظارت و محدودیتهای حقوقی کار میکنند. این دفتر همچنان گفته است که مرکز خبرنگاران افغانستان در سال ۲۰۲۵ دستکم ۳۴ مورد بازداشت خبرنگاران را ثبت کرده است.
گزارشگران بدون مرز نیز در شاخص آزادی مطبوعات ۲۰۲۶، افغانستان را در جایگاه ۱۷۵ از میان ۱۸۰ کشور قرار داده است.
وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان به مناسبت روز جهانی آزادی مطبوعات میگوید به نقش رسانهها در آگاهیدهی عمومی و تقویت رابطه میان طالبان و مردم باور دارد و به بهبود دسترسی به اطلاعات متعهد است.
ادعایی که با ارزیابی نهادهای مستقل بینالمللی و نهادهای حامی خبرنگاران همخوان نیست.
حبیب غفران، سخنگوی این وزارت، گفت وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان از رسانهها حمایت میکند.
او افزود که در سال ۱۴۰۴، برای ۱۴۱ رسانه جواز فعالیت داده شده و این موضوع به گفته او، نشاندهنده پیشرفت در بخش فعالیت رسانهها است.
او از رسانهها خواست نشرات خود را با فرهنگ و ارزشهای «دینی و افغانی»، سیاست نشراتی طالبان، حفظ حریم خصوصی و منافع ملی کشور برابر کنند.
گزارشگران بدون مرز در شاخص آزادی مطبوعات سال ۲۰۲۶، افغانستان را در رتبه ۱۷۵ از میان ۱۸۰ کشور قرار داده است. این نهاد میگوید پس از بازگشت طالبان به قدرت، آزادی مطبوعات و امنیت خبرنگاران، بهویژه خبرنگاران زن، بهشدت آسیب دیده و رسانهها زیر فشار نشر اطلاعات مورد تایید طالبان قرار گرفتهاند.
مرکز خبرنگاران افغانستان در آستانه روز جهانی آزادی مطبوعات گفته است که از می ۲۰۲۵ تا می ۲۰۲۶، دستکم ۱۵۰ مورد نقض آزادی رسانهها در افغانستان ثبت شده است. این موارد شامل تهدید، بازداشت، سانسور و خشونت علیه خبرنگاران است.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد نیز گفته است که خبرنگاران در افغانستان با سانسور، نظارت، محدودیتهای حقوقی و فضای ترس روبهرو اند.
طالبان از سال ۲۰۲۱ رسانههای افغانستان را با نظارت، سانسور و مجازات خبرنگاران به دلیل انتقادهای احتمالی، بهشدت محدود کرده است.
