ریچارد لنزی، نماینده بریتانیا برای افغانستان، اعلام کرد که در دوحه با سهیل شاهین، سفیر طالبان در قطر، دیداری «ارزشمند» داشته است. او گفت که در این دیدار بر اهمیت مشارکت و حضور زنان و دختران افغان در جامعه افغانستان تاکید شده است.
نماینده بریتانیا برای افغانستان، روز دوشنبه ۲۸ ثور در شبکه اکس نوشت که در دیدار با سهیل شاهین بر اهمیت بهبود روابط میان طالبان و پاکستان نیز تأکید شده است.
طالبان در پنج سال گذشته محدودیتهای گستردهای بر زنان و دختران افغان اعمال کرده است؛ محدودیتهایی که از ممنوعیت آموزش در مکاتب و دانشگاهها تا منع کار در بسیاری از نهادها و کاهش فرصتهای شغلی را در بر میگیرد و زندگی میلیونها زن و دختر را تحت تأثیر قرار داده است.
با وجود درخواستهای مکرر کشورهای غربی، سازمانهای بینالمللی و نهادهای حقوق بشری برای لغو این محدودیتها، طالبان نهتنها از سیاستهای خود عقبنشینی نکرده است، بلکه در سالهای اخیر دامنه این محدودیتها را گسترش داده است.
هند اعلام کرده است که بر اساس قانون اصلاح تابعیت، متقاضیان شهروندی از افغانستان، پاکستان و بنگلادش باید جزئیات هرگونه گذرنامه معتبر یا منقضیشده خود را اعلام کنند. بر اساس این مقررات، افرادی که تابعیت هند را دریافت میکنند، موظفاند ظرف ۱۵ روز گذرنامه قبلی خود را تحویل دهند.
بر اساس اطلاعیهای که بهتازگی از سوی وزارت داخله هند منتشر شده است، اقلیتهای مذهبی از افغانستان، پاکستان و بنگلادش که برای دریافت شهروندی این کشور درخواست میدهند باید جزئیات هرگونه اطلاعات پاسپورت خود را اعلام کنند.
مقامهای هندی گفتهاند که این اقدام پس از شناسایی مواردی انجام شده که برخی متقاضیان شهروندی هند همچنان پاسپورتهای افغانستان، پاکستان یا بنگلادش را در اختیار داشتهاند. هند تابعیت دوگانه را نمیپذیرد.
از متقاضیان شهروندی هند درخواست شده تا درصورت داشتن پاسپورت، باید تمام اطلاعات مربوط به شماره، تاریخ صدور، محل صدور و تاریخ انقضا را ارائه کرده و آن را به نهادهای مربوطه تحویل دهند.
پارلمان هند در سال ۱۳۹۸ قانون شهروندی جنجالبرانگیز این کشور را تصویب کرد. به موجب این قانون، حکومت میتواند به اتباع سه کشور پاکستان، افغانستان و بنگلادش که قربانی اذیت و آزار قرار بودند، شهروندی هند اعطا کند.
مسلمانان شامل این قانون نمیشوند. بر اساس این قانون، هندوها، سیکها، بوداییها، زرتشتیها و مسیحیانی که تا پیش از سال ۲۰۱۵ وارد هند شدهاند، میتوانند برای شهروندی هند اقدام کنند.
پس از قدرتگیری طالبان، حقوق اقلیتهای قومی و مذهبی در افغانستان بهطور چشمگیری نقض شده است. این وضعیت باعث شد که سیکها به هند، کانادا و کشورهای دیگر پناهنده شوند.
یحیی محبزاده، رئیس بخش مرمت موزیم ملی افغانستان میگوید در یک سال گذشته حدود ۲۱ هزار نفر از این نهاد بازدید کردهاند که نزدیک به شش هزار و ۷۵۰ نفر آنان شهروندان خارجی بودهاند. آقای محبزاده میگوید: «خوشبختانه شمار بازدیدکنندگان نسبت به سالهای گذشته افزایش یافته است.»
او همچنین افزود که این موزیم برنامههای آگاهیدهی منظمی را در زمینه حفاظت و نگهداری آثار تاریخی و فرهنگی برگزار میکند تا از میراث کشور صیانت شود.
یحیی محبزاده در روز جهانی موزیم به رسانهها گفت موزیم ملی افغانستان بهعنوان یکی از مهمترین مراکز فرهنگی کشور، نقش کلیدی در حفظ و معرفی تاریخ چند هزار ساله این سرزمین ایفا میکند.
۱۸ می که مصادف است با ۲۸ ثور، هر سال روز جهانی موزیم است. هدف از نامگذاری این روز، افزایش آگاهی درباره نقش موزیمها در حفظ میراث فرهنگی، آموزش عمومی و تقویت گفتوگو میان فرهنگها است. این روز در بسیاری از کشورها با برگزاری نمایشگاهها، برنامههای فرهنگی و افزایش دسترسی عمومی به موزیمها همراه است و بر اهمیت این نهادها در انتقال تاریخ و هویت به نسلهای آینده تأکید میکند.
موزیم ملی افغانستان در غرب کابل با وجود دههها جنگ، بیثباتی سیاسی و چالشهای اقتصادی، همچنان پذیرای بازدیدکنندگان داخلی و خارجی است.
این موزیم بیش از ۶۰ هزار اثر تاریخی را در خود جای داده است؛ مجموعهای گسترده که دورههای مختلف تاریخی از جمله امپراتوری کوشانی، میراث یونانی–بودایی، عصر برنز، امپراتوری هخامنشی، دوره هلنیستی، یونانی–باختری و سلسلههای اسلامی را در بر میگیرد.
در میان این آثار، نسخههای خطی تذهیبشده با طلا و لاجورد، سنگ لاجورد نیمهقیمتی و اسناد تاریخی ارزشمند از جمله مهمترین داراییهای این موزیم به شمار میروند.
برای بسیاری از شهروندان افغان، بازدید از موزیم تنها یک گردش فرهنگی نیست، بلکه فرصتی برای بازپیوند با تاریخ و هویت نیاکانشان محسوب میشود؛ هویتی که این نهاد تلاش دارد آن را زنده و پایدار نگه دارد.
عبدالباری جهانی، وزیر اطلاعات و فرهنگ سابق و شاعر شناختهشده زبان پشتو، در نامهای به طالبان گفت که این گروه با سپردن تمام قدرت به ملاهای پشتون، دیگر اقوام را نسبت به پشتونها بدبین کرده است.
عبدالباری جهانی، یکشنبه، ۲۷ ثور در نامه سرگشاده به طالبان از برخورد این گروه با شیعیان و نحوه حکومتداری آنها شدیدا انتقاده کرده است. او تفاوتی که اصولنامه جزائی طالبان میان پیروان فقه حنفی و جعفری قایل شده را نادرست خواند و تاکید کرد که حقوق شهروندی همه افغانها برابر است.
آقای جهانی گفت که مخالفت شیعیان با طالبان اکنون به نفرت تبدیل شده است. او به طالبان هشدار داد که در برابر «دشمنی حدود هفت میلیون انسان»، نهتنها این گروه، بلکه قدرتهای بزرگ هم نمیتوانند ایستادگی کنند.
وزیر اطلاعات و فرهنگ حکومت پیشین با اشاره به بازداشت و برخورد تحقیرآمیز طالبان با حسینداد شریفی، روحانی برجسته شیعه نوشت هرچند آقای شریفی از مقتدیان خود خواست صبر و بردباری پیشه کنند، اما تضمینی وجود ندارد که پیروان مذهب شیعه واکنش تند نشان ندهند.
این پژوهشگر زبان پشتو باور دارد که فشارهای طالبان بر شیعیان، سبب کاشتن نفرت در میان این گروه مذهبی شده است. او هشدار داد که حس نفرت نسل به نسل انتقال مییابد و میتواند سبب واکنشهای جدی شود.
در بخشی از نامه آقای جهانی آمده است: «به نمایندگی از صدها هزار پشتون با مسئولیت کامل میگویم همه پشتونها یا همه قندهاریها طالب نیستند.» او تاکید کرد که پشتونها در شمال و جنوب افغانستان با غیرپشتونها و شیعیان در طول تاریخ در صلح و برادری زندگی کردهاند.
این اظهارات در حالی بیان شده که اخیرا طالبان در پی اعمال فشار بر شیعیان با انتقادهای زیادی مواجه شده است. طالبان متهماند که عرصه را برای پیروان شیعه در سراسر افغانستان تنگ کرده و آنها را وادار میکند از احکام مذهب تسنن پیروی کنند.
این شاعر و نویسنده شناختهشده زبان پشتو مدعی شد که طالبان تمام قدرت را به ملاهای پشتون، بهویژه ملاهای جنوبغرب سپرده است. او تصریح کرد که طالبان با این اقدام دیگر اقوام و تبارهای افغانستان را نسبت به پشتونها بدبین ساخته است.
عبدالباری جهانی گفته بهدلیل خونریزی و جنگ داخلی، طرفدار مبازره مسلحانه با طالبان نیست. او اما تاکید کرد که طالبان با اقدامات شان نهتنها شیعیان، بلکه «اکثریت پشتونها» و دیگر اقوام افغانستان را نیز، دشمن خود ساخته است. به باور او، طالبان با این اقدامات روند نابودی خود را تسریع میکند.
این مقام پیشین به طالبان نوشت: «من در قندهار، کابل و جلالآباد حتی یک نفر را نیافتم که از شما راضی باشد. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، همانطور که مردم از جنگهای درونگروهی مجاهدین بهستوه آمدند و به قدرت شما رضایت دادند، نظام شما نیز در نتیجه مخالفت عمومی سقوط خواهد کرد.»
آقای جهانی تاکید کرد که در تاریخ جهان هیچ نظامی وجود ندارد که برابر مخالفت عمومی مردم پابرجا بماند و سقوط نکند.
او نوشت که اگر طالبان هچنان به غصب حقوق پشتونها و غیرپشتونها ادامه دهد، قدرت سیاسی را تنها به ملاهای پشتون اختصاص دهد، وزارتهای تخصصی را در اختیار افراد ناآگاه بگذارد و مردم را دشمن فرض کند، افغانستان را به سمت نابودی سوق خواهد داد.
بیبیسی جهانی در گزارشی از وضعیت فقر و بیکاری در ولایت غور نوشت که خانوادههای افغان از روی ناچاری برای تهیه مخارج خود، به انتخابهای سختی مانند فروش فرزندان خود روی میآورند.
سعید احمد، باشنده غور، به بیبیسی گفت که پس از مبتلا شدن شایقه، دختر پنجسالهاش، به آپاندیسیت و کیست کبد و ناتوانی در تأمین هزینه درمان، ناچار شد او را بفروشد.
او گفت: «برای پرداخت هزینههای درمان پولی نداشتم، بنابراین دخترم را به یکی از بستگانم فروختم.»
عمل جراحی شایقه موفقیتآمیز بود. هزینه آن از همان مبلغ ۲۰۰ هزار افغانی (۳۲۰۰ دالر) که شایقه در ازای آن فروخته شده بود، پرداخت شد.
پدر شایقه گفت که با بستگانش توافق کرده که اکنون تنها پول درمان او را بپردازند و مبلغ باقیمانده طی پنج سال آینده پرداخت کنند. او گفت: «اگر همه پول را یکجا میگرفتم، همان موقع او را میبردند.»
سعید میگوید: «اگر پول داشتم، هرگز این تصمیم را نمیگرفتم. اما با خودم فکر کردم اگر بدون جراحی بمیرد چه؟ اینطوری حداقل زنده میماند.»
بیبیسی در این گزارش نوشته است که مردانی هر سپیدهدم در چهارراهیای در چلچراغِ غور گرد هم میآیند، به امید آنکه کاری پیدا کنند. آنها تنها زمانی میتوانند برای خانوادههایشان نان ببرند که کسی برای کار سراغشان بیاید؛ اما بسیاری روزها، با دستِ خالی به خانه بازمیگردند.
جمعهخان، ۴۵ ساله، گفت که در شش هفته گذشته تنها سه روز کار پیدا کرده که روزانه بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ افغانی درآمد داشته است. او میگوید: «سه شب پشت سر هم کودکانم گرسنه خوابیدند. زنم گریه میکرد، بچههایم هم. از همسایه قرض گرفتم که آرد بخرم. من در ترس از این زندگی میکنم که کودکانم از گرسنگی بمیرند.»
عبدالرشید عظیمی، باشنده دیگر غور در حالی که دختران دوگانگی هفتسالهاش، رقیه و روهیلا را در آغوش گرفته، میگوید که حاضر است آنها را بفروشد.
او گریهکنان افزود: «حاضرم دخترانم را بفروشم. فقیرم، بدهکارم، درماندهام. از سرِ کار که میآیم خانه، لبهایم خشک است، گرسنهام، تشنهام، پریشانم و سردرگم. بچههایم میآیند پیشم و میگویند بابا، نان بده. اما چه بدهم؟ کجاست کار؟»
این پدر در حالی که روهیلا، دخترش را در آغوش میکشد و میبوسد، میگوید: «دلم آتش میگیرد اما این تنها راه سیر کردن کودکان دیگرم است.»
کیهان، مادر این خانواده گفت: «تنها چیزی که میخوریم نان و آب گرم است، حتی چای نه.»
دو پسر نوجوان این خانواده در مرکز شهر کفش واکس میزنند. یکی دیگر زباله جمع میکند و مادر از آن به عنوان سوخت برای آشپزی استفاده میکند.
افزایش مرگ کودکان
این گزارش همچنین از افزایش مرگ کودکان در افغانستان به دلیل فقر و گرسنگی خبر داده است.
محمد هاشم که چند هفته پیش دختر ۱۴ ماههاش را از دست داد، به بیبیسی گفت: «فرزندم از گرسنگی و نبود دارو مرد... وقتی کودکی بیمار است و گرسنه، طبیعی است که میمیرد.»
یک بزرگ محل گفته است مرگ کودکان، عمدتاً به خاطر سوءتغذیه، در دو سال اخیر «واقعاً افزایش یافته است».
بیبیسی نوشت به دلیل اینکه هیچ سند رسمی از مرگ کودکان در غور وجود نداشت، از یک گورستان محلی به عنوان تنها شاهد این رویدادها دیدن کرد.
در گزارش آمده: «ما قبرهای کوچک و بزرگ را جداگانه شمردیم. تعداد قبرهای کوچک تقریباً دو برابر قبرهای بزرگ بود که نشان میدهد دو برابر بیشتر کودکان نسبت به بزرگسالان مردهاند.»
در گزارش همچنین آمده شواهد بیشتری در بیمارستان اصلی ولایت در چغچران پیدا شده است. از جمله اینکه بخش نوزادان شلوغترین بخش این بیمارستان است و برخی تختها حتی دو نوزاد دارند. اکثر آنها کموزن هستند و اغلب برای تنفس مستقل دستوپا میزنند.
فاطمه حسینی، پرستار این شفاخانه گفت که برخی روزها تا سه نوزاد در یک روز میمیرند: «اول برایم خیلی سخت بود وقتی میدیدم کودکان میمیرند. اما حالا برای ما تقریباً عادی شده.»
قصه این خانوادهها، قصه مشترک بسیاری از شهروندان داخل افغانستان تحت کنترول طالبان است. به گفته سازمان ملل، در حال حاضر سه نفر از هر چهار نفر قادر به تأمین نیازهای اولیه خود مانند غذای کافی نیستند.
در گزارش آمده در افغانستان بیکاری فراگیر شده، سیستم بهداشت در حال فروپاشی است و کمکهایی که زمانی اساسیترین نیازهای میلیونها نفر را تأمین میکرد، شدیداً کاهش یافته است.
پیشتر سازمان ملل در گزارشی از کمبود گسترده آب، غذا، خدمات درمانی، سرپناه، گرمایش و پوشاک برای میلیونها خانواده یاد کرد و گفت که بیش از ۸۰ درصد خانوادهها بدهکار هستند.
حمدالله فطرت، معاون سخنگوی طالبان، در واکنش به یافتههای این گزارش به بیبیسی گفت: «در طول ۲۰ سال اشغال، به خاطر سرازیر شدن دالرهای امریکایی، یک اقتصاد مصنوعی شکل گرفت. پس از پایان اشغال، ما وارث فقر، سختی، بیکاری و دیگر مشکلات شدیم.»
سازمانهای امدادرسان و حقوق بشری همواره میگویند که محدودیتهای طالبان علیه زنان، از دلایل اصلی کاهش کمکها و دلسردی اهداکنندگان از کمک به افغانستان است. با این حال، آقای فطرت این موضوع را رد کرد و گفت: «کمکهای بشردوستانه نباید سیاسی شوند.»
بارونس فیونا هاجسن، عضو مجلس اعیان بریتانیا، روز دوشنبه گفت که سیاستهای تبعضآمیز طالبان علیه زنان، آینده افغانستان را با بحرانی عمیق روبهرو کرده است.
او تاکید کرد که مسئله حقوق اساسی زنان افغانستان نباید از سوی جامعه جهانی نادیده گرفته شود و این موضوع باید همواره در محور گفتوگوها و بحثهای بینالمللی قرار داشته باشد.
هاجسن این اظهارات را در نشست مجلس اعیان بریتانیا به مناسبت ارائه گزارش تازه بنیاد «فراگیر» مطرح کرد و نسبت به وضعیت زنان افغانستان تحت حاکمیت طالبان ابراز نگرانی شدید کرد.
در همین نشست، انانیا کوندو، پژوهشگر ارشد بنیاد «فراگیر»، گفت افغانستان وارد مرحلهای از «نظارت گسترده و ترس سیستماتیک» شده است.
او با اشاره به قانون امر به معروف گفت هزاران محتسب در شهرها زنان را به دلیل نوع پوشش، بلند بودن صدا، استفاده از تلفن همراه یا بیرون شدن بدون محرم زیر نظر دارند.
به گفته او، در موارد متعدد زنان در جادهها بازداشت و حتی لتوکوب شدهاند.
بنیاد «فراگیر» روز دوشنبه گزارش تازه خود را با عنوان «زنگ خطر؛ روایتهای زنان افغانستان از آپارتاید جنسیتی و تهدید فزاینده افراطگرایی مذهبی» در نشست مجلس اعیان بریتانیا ارائه کرد.
بر اساس این گزارش، احساس ناامنی و افراطگرایی در افغانستان افزایش یافته و گروههای آسیبپذیر، از جمله اقلیتهای قومی و مذهبی، کارمندان حکومت پیشین و همکاران نهادهای بینالمللی، با خطر جدی خشونتهای هدفمند مواجهاند.