گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی افغانستان، در نوشته تازهای گفته است که ازدواج کودکان با فطرت انسانی و رهنمود قرآن سازگار نیست. او همچنان گفته است که پدر و مادر حق ندارند فرزند خود را به زور و بدون رضایت به ازدواج وادار کنند.
آقای حکمتیار در این مقالهای به نام «آیا نکاح دختر نابالغ جایز است؟» گفته است که «نکاح» پیمانی مهم دینی و اجتماعی میان زن و مرد است و «هدف آن تشکیل خانواده سالم، تربیت فرزندان و حفظ سلامت جامعه است، نه صرفاً ارضای غریزه جنسی.»
آقای حکمتیار تأکید کرده است که برای ازدواج، تنها رسیدن به سن بلوغ [بیولوژیک] کافی نیست و «رشد فکری و توانایی اداره زندگی مشترک» نیز از شروط اساسی آن به شمار میرود. به گفته او، قرآن بر «رشد» در کنار بلوغ تأکید دارد و ازدواج بدون تحقق این شرط با معیارهای قرآنی سازگار نیست.
او در بخشی از مقالهاش ازدواج اجباری را زمینهساز فساد اخلاقی خوانده و گفته است پدر و مادر نباید خواست خود را بر فرزندان تحمیل کنند.
حکمتیار در بخش دیگری از مقاله، برخی روایتها و برداشتهای رایج درباره ازدواج در سنین پایین را به چالش کشیده و مدعی شده است که این تفسیرها با آیات قرآن، عقل و فطرت انسانی همخوانی ندارند.
انتشار این مقاله همزمان با افزایش بحثها و انتقادها درباره «اصولنامه تفریق زوجین» طالبان صورت گرفته است؛ سندی که از سوی هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان توشیح شده است. یکی از جنجالیترین بخشهای این اصولنامه، به رسمیت شناختن ازدواج کودکان تحت عنوان «نکاح صغار» است؛ موضوعی که با انتقاد گسترده نهادهای حقوق بشری و سازمانهای بینالمللی روبهرو شده است.
منتقدان میگویند این اصولنامه با مشروعیت بخشیدن به ازدواج افراد زیر سن قانونی، حقوق کودکان را نقض میکند و خواستار لغو فوری این مقررات شدهاند.
آقای حکمتیار در بخش دیگری از نوشته خود گفته است که هیچ کس از جمله شوهر سابق و اعضای خانواده حق ندارند مانع ازدواج زنان بیوه شوند. به گفته او، «اسلام به اولیای زن بیوه یا مطلقه دستور میدهد که او را از ازدواج با مرد دلخواهش باز ندارند.»
آقای حکمتیار همچنان در مسئله ازدواج گفته است که اطرافیان زنان نباید آنها را تحت فشار و آزار قرار دهند و خواست خود را بر آنها تحمیل کنند.
این اصولنامه که در تاریخ ۲۴ ثور ۱۴۰۵ پس از توشیح توسط رهبر طالبان منتشر شد، شرایطی را تعیین میکند که بر اساس آن، زنان و دختران میتوانند درخواست جدایی بدهند، اما همزمان ازدواجهای ترتیبدادهشده در دوران کودکی را تایید کرده و توانایی دختران برای اعتراض یا خروج از این ازدواجها را به شدت محدود میکند.
ایزابل لاسی، معاون مدیر منطقهای جنوب آسیا در سازمان عفو بینالملل، با انتقاد شدید از این سند گفت که این قانون با از بین بردن مفهوم رضایت و واگذاری کنترول ازدواج به بستگان مرد، هرگونه استقلال رای را از زنان و دختران سلب میکند.
او تاکید کرد مفاد این قانون در مجموع به نهادینهسازی و عادیسازی ازدواج کودکان در افغانستان کمک میکند و سیستم سرپرستی مردانه را که ناقض حقوق مستقل زنان است، تقویت میکند.
بر اساس این قانون طالبان، سکوت دختر پس از رسیدن به سن بلوغ، به عنوان رضایت او برای ازدواج تفسیر میشود که این امر خطر اجبار و تهدید را به شدت افزایش میدهد.
عفو بینالملل میگوید که پیش از انتشار این قانون، هیچ قانون مدون واحدی از سوی اداره طالبان برای حاکمیت بر جدایی زوجین وجود نداشت و اختلافات زناشویی از طریق ترکیبی از فرامین مذهبی، تفسیرهای فقه حنفی و تصمیمهای سلیقهای دادگاههای تحت کنترول قضات طالبان حلوفصل میشد.
به گفته این سازمان، قانون جدید موانع حقوقی و اجرایی سنگینی را برای دخترانی که خواهان اعتراض به ازدواج خود هستند ایجاد میکند، بهطوری که این اعتراضها تنها پس از رسیدن به سن بلوغ و با تایید دادگاه امکانپذیر است.
به گفته عفو بینالملل، این در حالی است که مردان با چنین موانعی روبهرو نیستند و میتوانند به طور یکجانبه و بدون نیاز به شاهد یا تایید قضایی همسر خود را طلاق دهند.
نجلا راحل، نایب رئیس انجمن مستقل وکلای مدافع در تبعید و بنیانگذار سازمان هویت زن، در گفتوگو با عفو بینالملل این قانون را اقدامی زنستیزانه خواند که آزادی زنان در انتخاب همسر را محدود کرده و تصمیمگیری درباره صلاحیت ازدواج را کاملا در اختیار مردان قرار میدهد.
یک وکیل مدافع در داخل افغانستان نیز که خواست نامش فاش نشود، به عفو بینالملل تاکید کرد که اداره طالبان بار دیگر نشان داد که رویکردش مبتنی بر محدود کردن آزادیها، از بین بردن حقوق اساسی و تقویت ساختارهای مردسالارانه سنتی است.
عفو بینالملل از جامعه جهانی خواسته است تا از طریق فشارهای دیپلوماتیک و تعامل اصولی با مقامات طالبان، خواستار لغو این قوانین سختگیرانه و احیای سیستم حقوقی رسمی شوند.
در تحلیل عفو بینالملل آمده است که همزمان با انتشار این گزارش و تشدید سیاستهای سرکوبگرانه اداره طالبان علیه زنان در افغانستان، شماری از زنان ایرانی با انتشار پیامهایی در شبکههای اجتماعی، حمایت و همبستگی خود را با زنان افغانستان اعلام کردند.
این سازمان گفت که این ابراز همبستگیها در شرایطی صورت میگیرد که جامعه جهانی و سازمانهای حقوق بشری نسبت به وخیمتر شدن روزافزون وضعیت حقوق بشر، بهویژه حقوق زنان و دختران تحت حاکمیت طالبان در افغانستان، ابراز نگرانی شدید کردهاند.
